

D4365

@##། །དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་འགྲེལ་པ། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་མདོ་སྡེ་ཡི། །དོན་ནི་བདག་གིས་གསལ་བར་བཤད། །དེ་ལ་མདོ་སྡེ་འཆད འདོད་པས།།དང་པོར་དགོས་པ་དང་། འབྲེལ་པ་དང་། གླེང་གཞི་དང་། གླེང་བསླང་བ་དང་། བསྡུས་པའི་དོན་དང་། ཚིག་གི་དོན་སྟོན་ཏེ། དོན་རྣམ་པ་དྲུག་རྣམས་བསྟན་དགོས་སོ། །དེ་ལ་སློབ་མ་རྣམས་ མཉན་པ་དང་།བསམ་པ་དང་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་རབ་རྣམ་གསུམ་གྱིས། མདོའི་དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་མ་མཐོང་བར་ནི་བློ་སྔོན་དུ་གཏོང་བའི་ཤེས་རབ་ཅན་དག་བྱ་རོག་གི་སོ་བརྟག་པ་བཞིན་དུ་ དོན་མེད་དོ་ཞེས་གང་ལ་ཡང་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་བས་ན་དང་པོར་དགོས་པ་བཤད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། ཅི་དགོས་ཤེ་ན། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ ན།མཉན་པ་དང་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཉན་པ་གུས་པར་བྱེད་པས་ན། །དེ་བས་དང་པོར་དགོས་པ་བཤད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདིའི་མགོ་ མཇུག་གི་དོན་དང་།མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལེགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་དེ། དེ་ནི་དགོས་པའོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་པ་ནི་ཐབས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། ཐབས་གཞན་གྱིས་ནི་ཆོས་འདིའི་མགོ་མཇུག་གི་ཕྲིན་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཐབས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་མདོའི་དོན་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་མཉན་པ་དང་བསམ པ་དང་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ཛྭཤེས་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།དགོས་པའི་ཡང་དགོས་པ་བཤད་ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་བསྟན་ཅིང་བཤད་པ་དེ་ཡང་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་ པར་འབྱེད་པ་ལ་མཁས་ན།བླང་བར་བྱ་བ་དང་དོར་བར་བྱ་བ་ཤེས་པས་ཕན་པ་ལེན་པ་དང་། གནོད་པ་སྤོང་བའི་སྒོ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་པར་གྱུར་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་ཐོབ་ པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ནི་དགོས་པའི་དགོས་པའོ། །དེ་ལ་འབྲེལ་པ་མ་བརྗོད་ན་སེའུ་ལྔ་དང་ཁུར་བ་དྲུག་ལྟ་བུར་གང་དང་ཅིར་ཡང་མ་འབྲེལ་པའོ་སྙམ་པའམ། ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་འཇོག་པོའི་མགོ་ལ་རིམས་ནད་ཐམས་ཅད་སེལ་བའི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་བླང་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ནས། རྟོག་པ་སྔོན་དུ་གཏོང་བ་རྣམས་འཇུག་ཏུ་མི་བཏུབ་པ་གསལ་བའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་བཤད་དོ། །དེ་ཡང་ཚིག་དང་དོན་དུ་འབྲེལ་པ་དང་། དོན་དང་བསྒྲུབ་པར་འབྲེལ་པ་དང་། བསྒྲུབ་པ་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པའོ། །དེ་ལ་ཚིག་དང དོན་དུ་འབྲེལ་པ་ནི།ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་གོང་དུ་མདོ་སྡེའི་ལུང་དོན་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་བཤད་པ་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་དང་བསྒྲུབ་པར་འབྲེལ་པ་ནི། མདོ་སྡེའི་དོན་བཟང་པོ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་མཐོང་ནས། སློབ་མ་རྣམས་དགའ་བའི་ཁྱད་པར་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒྲུབ་པ་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་ནི། དེ་ལྟར་དོན་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་མཚན་ཉིད་མྱ་ངན་ལས འདས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

《确定义理释》
顶礼圣文殊！
顶礼后我将，明说经典义。
欲解释经典者，首先应当说明六种内容：必要性、关联性、缘起、引发、摄义和词义。
对此，若学人未以闻思修三慧见到经义的确定性，具有先行智慧者也会如同观察乌鸦牙齿一般，认为一切皆无意义而不会趣入。
因此说首先要阐明必要性。若问为何需要？为了善于分别诸法相而宣说，由于对闻持等生起恭敬，故首先说明必要性。
为了善于分别此《确定义理法门》的始终义理和特征差别而解说，这就是必要性。
若问：通过其他方便也能善于分别诸法相，为何要这样呢？不是这样的。通过其他方便无法善巧分别此法的始终事业，因此善于分别诸法相是修行方便，世尊经典义理如是显示。
如是为显示闻思修等诸法相的了知果，故说必要之必要性。
若问如是显说有何必要？若善于分别诸法相，则能了知应取应舍，从而通过取益舍损而断除诸烦恼。若断除诸烦恼，则能获得涅槃境界，这就是必要之必要。
对此，若不说明关联性，则会认为如同五猴六瓶般与任何事物都无关联，或如同龙王持明头上虽有能除一切病的如意宝，却无法获取的方便。为了明示具有先行思维者不应如此趣入，故说明关联性。
此又有词义关联、义行关联和行果关联三种。
其中词义关联是：以'何为五蕴'等词，通过上文经典所说二十六种义理摄集一切法而解说，为令通达故。
义行关联是：见到经典殊胜最上义理后，诸学人生起殊胜欢喜，认为这是主要应修行者，为令如是修行故。
行果关联是：如是如所通达而修行，则能断除一切烦恼而获得涅槃果故。

དེ་ལ་གླེང་གཞི་ནི་མདོ་སྡེ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པའི་དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། དགེ་སློང་བརྒྱ་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བཅུ་གསུམ་དང་ཐབས་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །གླེང་བསླང་བ་ ནི་མདོ་སྡེ་བཤད་པའི་ཕྱིར།སྐབས་དང་སྦྱར་ཏེ་སྨྲས་པའམ། སྐབས་སུ་བབས་པར་སྨ་བ་སྟེ། སྐབས་སུ་མ་བབས་པར་སྨྲས་ན། སྨྱོན་པའི་ཚིག་ལྟ་བུར་གྱུར་པས། རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་སྐབས་དང་སྦྱར་ཏེ་སྨྲ་བ་ནི་གླེང་བསླང་བའོ། །དེ་ཡང་དེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ ནས་བརྩམས་ཏེ།དགེ་སྦྱོང་དེ་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སླར་ཉན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །བསྡུས་པའི་དོན་ཀྱང་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དང་ཚིག་བདེ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་དང་། གཟུང་སླ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ བཤད་དེ།དེ་ཡང་དགེ་སློང་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ལུང་ཞེས་བྱ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །ཚིག་གི་དོན་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་དང་། ཚིག་སོ་སོའི་ དོན་རྒྱས་པར་འགྲེལ་པ་སྟེ།དེ་ཡང་དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ་མདོ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུའོ། །ད་ནི་གླེང་གཞིའི་ཚིག་དབྱེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །གླེང་གཞི་དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་དང་།གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་དོན་མང་པོར་འཇུག་སྟེ། དཔེ་དང་ལུང་འབོགས་པ་དང་། དྲིས་པ་ལ་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་། ཁས་ལེན་པ་དང་ཚིག་གི་ལན་ཏོ། །དེ་ལ་དཔེར་འདྲེན་པ་ནི། དཔེར་ན་ངལ་བསོ་བ་ལྟ་བུ་ཕྱུག་ པ་དང་།སེང་གེ་ལྟ་བུ་དཔའ་བ་དང་། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་སྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ལུང་འབོགས་སྡེ་པར་འདྲེན་པ་ནི་འདི་སྐད་ལྷོགས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། དྲིས་པ་ལ་རྣམ་པར་ངེས་པར་འདྲེན་པ་ནི། ཇི་སྐད་ཐོས་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། ཁས་ ལེན་པ་ནི་འདི་ལྟར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང་།དེ་བཞིན་དུ་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། ཚིག་གི་ལན་ནི་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། དེ་དེ་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འདིའི་སྐབས་སུ་རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་དབང་གིས་ཁས་ལེན་པར་འདྲེན་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ ན་འཕགས་པ་འོད་སྲུངས་ལ་སོགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལྔ་བརྒྱས་མདོ་ཡང་དག་པར་བསྡུ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ན་འཕགས་པ་དགའ་བོ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་དག་གིས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་ཐོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ།བདག་གིས་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ལས་འདི་སྐད་དུ་ཐོས་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ་ཐོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཁས་བླང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བས་གཞན་བཅད་ནས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པ་སྟོན་ཏེ། མདོ་འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་ཀྱི། ཐོས་པ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ལྡན་པའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དོན་དང་ཚིག་མ་ནོར་བར་གཟུང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དེས་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་མེད་པར་སྟོན་ཏོ།

关于此处的缘起，是经典生起的因缘。其中从'如是我闻一时'开始，直至'与一千二百五十比丘俱住'为止进行阐述。
引言是为了解说经典，与时机相应而说，或者是适时而说。若不适时而说，则如同狂人之语。为了自己理解其义，应当与时机相应而说，这就是引言。从'尔时世尊'开始，直至'诸沙门闻佛所说，世尊告彼等如是言'为止进行阐述。
略义是为了让弟子们容易理解文义，便于受持而解说。从'诸比丘，何为决定义法门'开始，直至'诸比丘，此是决定义法门之教'为止进行阐述。
文义是略义和各别文句的广释。从'其中诸比丘，何为五蕴'开始直至经文结束。
现在依据缘起文句的分类来解说。缘起有四种圆满：时分圆满、导师圆满、处所圆满和眷属圆满。
其中'如是'一词有多种含义：譬喻、授记、决定问答、许可和言辞回答。
其中譬喻是指：如'富如休息处'、'勇如狮子'、'坚如金刚'等。授记引用是指'如是诵读'等。决定问答引用是指：问'如何所闻'，答'我如是闻，如是宣说'等。许可是指请求'如是作'，回答'当如是作'等。言辞回答是指问'是否如是闻'，答'是如此'等。
在此处依据开显的缘故，应当了知是引用许可的意思。为什么呢？因为当尊者迦叶等五百阿罗汉结集经典时，其他阿罗汉向尊者阿难请求：'请如您所闻而说'，于是说'如是'，表示'我从世尊闻如是语，当如所闻而说'，是为了表示许可。
'我'字是遮遣他人，显示亲自所闻，意思是此经是亲自从世尊处所闻，而非辗转传闻。
'闻'字意为以清净耳根相应的耳识，无误地领受义理和文句之义，这表示尚未完全通达。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་འཕགས་པ་དགའ་བོས་མདོ་འདི་མངོན་སུམ་དུ་ ཐོས་པ་དེའི་ཚེ།འཕགས་པ་དགའ་བོས་བདེན་པ་རྟོག་པ་མེད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་བདེན་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་གཅིག་གི་སྒྲ་དུས་དང་ཕྲད་པ་སྟེ། དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འདྲེན་ཏོ། །དེ་ལ་དུས་སུ་འདྲེན་པ་ནི་བདག་གིས་ཐོས་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་དང་ཡང་ སྦྱར་ཏེ།དེ་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་ཐོས་པར་དཀའ་བ་ལས་ལན་ཅིག་གམ་དུས་གཅིག་ན་ཐོས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཕྲད་པར་འདྲེན་པ་ནི་དུས་གཅིག་ནའི་ཚིག་།བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་འོག་མར་སྦྱར་ཏེ། སྦལ་མགྲིན་དང་གཉའ་ཤིང་བཞིན་དུ་མི་ལུས་དང་ཁོམ་པ་རྙེད་དཀའ་བ་ལས་རྙེད་པ་དང་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་ ལས་ཕྲད་དེ།མཉན་དུ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པར་ཆོས་འདི་ཐོས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་མདོ་སྡེ་འདི་ལན་ཅིག་དུས་གཅིག་ན་ཐོས་ཏེ། དུས་གཞན་ན་མདོ་སྡེ་གཞན་ཡང་ཐོས་སོ་ཞེས་འཕགས་པ་དགའ་བོ་ཉིད་ཐོས་པ་མང་བར་སྟོན་ཏོ། །དུས་འདི་ན་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གནས་འདི་ན་བཞུགས་ཏེ་ཆོས་འདི་བཤད་ཀྱིས། དུས་གཞན་གྱི་ཚེ་ན་ནི་གཞན་ན་བཞུགས་ཤིང་ཆོས་གཞན་ཡང་བཤད་དོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་རྒྱུན་དུ་མཛད་པར་སྟོན་ཏོ། །དེས་ནི་དུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འདྲེན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་དུ་འདྲེན་པ་དང་། དཔལ་ལྡན་དུ་འདྲེན་པ་དང་། སྐལ་ལྡན་དུ་འདྲེན་པའོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་དུ་འདྲེན་པ་ནི་བདུད་བཞི་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བདུད་བཞི་ནི་ལྷའི་བུའི་བདུད་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་དང་། འཆི་བདག་གི་བདུད་དང་། ཕུང་པོའི་བདུད་དོ། །དེ་ལ་ལྷའི་བུའི་བདུད་ནི་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ནས། རྡོ་རྗེའི་གདན་ལ བཞུགས་པའི་ཚེ་བཅོམ་སྟེ།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་བུའི་བདུད་མང་པོའི་མཚོན་ཆ་དང་རི་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པའི་ཚུལ་མང་པོས་བརྒལ་བ་ལས། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དང་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱིན་ཆེན་པོས་མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མེ་ཏོག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ། བཏུལ་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་གང་ཟག་ཟླ་ མེད་པའོ་ཞེས་གྲགས་པ་ཆེན་པོར་མཛད་པ་ན་བཅོམ་མོ།།ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ནི་དེ་ལྟར་ཐུན་སྔ་མ་ལ་ལྷའི་བུའི་བདུད་བཅོམ་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་ཐུན་ཕྱི་མ་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བའི་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་ལས་ཆེན་པོ་དང་འབྲིང་པོ་དང་། ཆུང་ངུ་སྟེ། རྣམ་པ་དགུར་གཞག་པ་ལ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ནས། ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ཡང་ཆུང་ངུ་། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་ཡང་ཆེན་པོས་བརྩལ་བས་ན་བཅོམ་མོ། །དེ་བས་ན་བདུད་གཉིས་ནི། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་གདན་ལ་བཞུགས་པའི་ཚེ བཅོམ་བར་བཤད་དོ།།འཆི་བདག་གི་བདུད་ནི་རྩཝ་མཆོག་གི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཅོམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་མིའི་ཚེ་ལས་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ལྔ་ཆ་གཅིག་འབྲི་སྟེ། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཡང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་བཞི་འཇིག་རྟེན་ན་བཞུགས་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་པ་ལས། སེམས་ཅན་ སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ།གཞན་ནི་སྔར་ཐབས་མང་པོས་གྲོལ་བར་མཛད། བྲམ་ཟེ་སུ་བད་ཏྲ་ཞེས་བྱ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་བསྟན་ཁར་གཟིགས་ན། འདུལ་བའི་སྐལ་བ་ཅན་ལས་སྔར་མ་བཏུལ་བ་ལས་ཟླ་བ་གསུམ་བཤོལ་ཏེ། ཟླ་བ་གསུམ་དུས་ ལས་ནུར་ནས།འཕྲལ་དུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པ་ལྟ་བུའོ།

为什么这样说呢？当世尊宣说此经时，圣者难陀亲耳听闻，当时圣者难陀并未证悟真谛，因为是在世尊涅槃后才见到真谛。'一时'这个词与'时'相连，可引申出两种含义。其中作为时间解释时，与'我闻'相连，意思是说此经难闻，一次或一时得以听闻。作为相遇解释时，'一时'与下文'世尊'相连，就像青蛙脖子和轭一样，人身难得而得之，佛陀难遇而得遇，在舍卫国等处听闻此法，这就是其含义。
或者说此经一次一时听闻，其他时候也听闻其他经典，这是显示圣者难陀多闻。此时世尊住此处说此法，其他时候住其他处也说其他法，这是显示世尊不断地利益无量众生。这是显示圆满时分。
其中'世尊'这个词可引申出三种含义：解释为'降伏者'、'具德者'和'具缘者'。其中解释为'降伏者'是因为降伏了四魔。四魔是天子魔、烦恼魔、死魔和蕴魔。其中天子魔是在证得正觉时，坐金刚座时降伏的。欲界天子魔以众多武器、山岳等诸多方式来侵扰，以大慈、大悲、空性等威德力使武器等变成鲜花，降服后使其称颂'一切智者无与伦比'而闻名于世，这就是降伏。
烦恼魔是在如是于前夜降伏天子魔后，后夜以见道所断的烦恼和修道所断的烦恼二者，分大中小九品，生起金刚喻智，以最大的智慧摧毁最小的烦恼，因此称为降伏。因此这两魔是在金刚座时降伏的。
死魔是在拘尸那城降伏的。诸佛以法性减少人寿五分之一，释迦牟尼佛也在世间住世八十四年后，当入涅槃之时，先前以种种方便度化了有缘得佛教化的众生，最后见到名为须跋陀罗的婆罗门是临涅槃时应当调伏的有缘者，因此延后三个月，推迟三个月时间而未即刻入涅槃。

།དེ་ལ་ཕུང་པོའི་བདུད་ཀྱང་རྩཝ་མཆོག་གི་གྲོང་ཁྱེར་ཉིད་དུ་བཅོམ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་ཚེ་བཅོམ་མོ། །དེ་བས་ན་བདུད་གཉིས་ནི། རྩཝ་མཆོག་གི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ བཅོམ་པར་བཤད་དོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྒྲ་དཔལ་ལྡན་དུ་འདྲེན་པ་ནི། ཡོན་ཏན་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དཔལ་ལྡན་ཏེ། ཡོན་ཏན་དྲུག་ནི། ཕྱུག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། །གཟུགས་དང་གྲགས་པ་དང་ནི་དཔལ། །དེ་བཞིན་ཡེ་ཤེས་འབད་པ་སྟེ། །དྲུག་པོ་ རྣམས་ལ་བཅོམ་ཞེས་བཤད།།ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཕྱུག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྱོར་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་ནི། སྐུ་ལ་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གྲགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་གྲགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་དང་། ཡིད བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་ལྟར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་འགངས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། ཆགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འབད་པ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་།བདེ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་ནམ་དུ་ཡང་མི་གཏོང་བར་བརྩོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྒྲ་སྐལ་ལྡན་དུ་འདྲེན་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་། ཡང་དག་ པའི་སྤོང་བ་བཞི་ལྟ་བུར།བཞི་བཞིར་མཉམ་པ་དང་། དབང་པོ་ལྔ་དང་སྟོབས་ལྟ་བུར་ལྔ་ལྔར་ཆོས་མཉམ་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བསྟན་ཏོ། །མཉན་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤྲ་བ་བསྟི་ཞེས་བྱ་བའི་དྲང་སྲོང་གི་གནས་སུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ ཀྱི་གནས་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གྲོང་ཁྱེར་དེའི་མིང་ཡང་མཉན་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། གྲོང་ཁྱེར་དེ་མཚོན་པའི་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་གཞན་ལ་ཡང་མཉན་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ཡང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་སེམས་ཅན་ཡོན་ ཏན་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཤ་སྟག་གི་གནས་ཡིན་པས།ལེགས་པ་དང་འབྱོར་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཏེ། རྣ་བས་མཉན་དུ་ཡོད་ཅིང་ཐོས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་གྲགས་པས་ན། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མིང་ཡང་མཉན་དུ་ཡོད་པར་གྲགས་སོ། །དེ་ཡང་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། དེ་ ལྟར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་གྲགས་པ་ལས།མི་གཅིག་ཅིག་གིས་དེ་ལྟར་མིའི་མིག་འཚོང་བ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཞུགས་པ་ལས་གྲོང་ཁྱེར་ན་གནས་པའི་ལྷས་རང་གི་ལུས་མི་ལྟ་བུར་བསྒྱུར་ནས། མིའི་མིག་གསར་དུ་ཕྱུང་བ་ཁར་གཞོང་གང་འགུལ་བ་དེའི་མདུན་དུ་ཚོང་དུ་ འོངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།།མཉན་དུ་ཡོད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བས་དེའི་ཡང་ཕྱོགས་གང་ན་བཞུགས་པ་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་ཤར་གྱི་ཀུན་དགའ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཀུན་དགའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྡུམ་རའི་ས་ཕྱོགས་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ས་གཞི་མཉམ་ ཞིང་སྙོམས་པ་དང་།མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་སྡུག་གུ་མང་པོས་བརྒྱན་པ་དང་། ཕྱོགས་བཟང་ཞིང་ཅི་མཛེས་པས། འགྲོ་བ་རྣམས་དེར་སེམས་ཅན་ཀུན་དགའ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་དགའ་སྟེ། ཀུན་འགའ་དེ་མཉན་དུ་ཡོད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤར་གྱི་ཆ་ན་གནས་ པས་ན།ཤར་གྱི་ཀུན་དགའ་ཞེས་བྱའོ།

对于蕴魔也在最胜草城中降伏，即在完全断除色等五蕴时降伏。因此说两种魔在最胜草城中被降伏。
世尊的声音引为具德是因为具有六种功德，六种功德是：'圆满富足和，色相及名声，如是智与勤，此六称为胜。'如是所说。
其中圆满富足是因为具有世间和出世间的圆满受用。圆满色相是因为身具三十二相和八十种好。圆满名声是因为具有圆满功德而闻名于一切世界。圆满吉祥是因为如如意树、如意宝般满足一切众生的愿望。圆满智慧是因为具有无碍无著了知一切法的智慧。圆满精进是因为对一切众生利益安乐的大精进永不舍弃。
世尊的声音引为具缘是因为具足一切法，如三十七菩提分法中四念住、四正断等四四相等，如五根五力等五五法相等。这是显示圆满导师。
舍卫城是因为仙人名为舍婆悉住处众生安住之故。此城名为舍卫城，此城所标示的特殊地区也称为舍卫城。或者此城是福德智慧资粮所生的众多功德具足众生之处，是圆满善妙富饶之城。因为耳闻一切皆有而闻名，故城名亦称舍卫城。
此复何以明显？如是一切皆有闻名故，有一人入城问是否有卖人眼者，城中天神化现人身，手持盘中新取之眼前来贩卖，如是记载。
舍卫大城广大无边，不知住在何处，故说在东园。园即是花园处，其地平坦，以众多妙花等庄严，方位殊胜且美丽，因众生皆喜故名园，此园在舍卫城东方，故称东园。

།མཉན་དུ་ཡོད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་ན་ཡང་། །ཀུན་འགའ་མང་དུ་ཡོད་པས། གང་ན་བཞུགས་པ་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་ཁྱད་པར་དུ་རི་དགས་མའི་ཁང་པ་ན་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རི་དགས་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། །དགེ་ བསྙེན་མ་བདེན་པ་མཐོང་བ།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པའི་མིང་སྟེ། དེས་བྱས་པའི་ཁང་པའོ། །དེ་ལ་ཁང་པའི་སྒྲའི་དོན་ནི། །དེ་མཐོང་བས་འགྲོ་བ་སེམས་དང་བར་བྱེད་པས་ན་ཁང་པ་སྟེ། ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །དེ་ལ་མཉན་དུ་ཡོད་པའི་ཤར་གྱི་ཀུན་ དགའ་བ་དང་།རི་དགས་མའི་གནས་གཉིས་སྨོས་པ་ནི། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཀུན་དགའ་སྨོས་པས་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཉན་དུ་ཡོད་པ་རི་དགས་མའི་གནས་སྨོས་པས་ནི། ཁྱིམ་ན་ གནས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ན་གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །ཅི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉག་གཅིག་བཞུགས་སམ་སྙམ་པ་ལ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཚིག་དེ་དག་གིས་ཁྱད་ པར་རྣམ་པ་ལྔ་བསྟན་ཏེ།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་མཚུངས་པ་དང་། བདུད་ལ་སོགས་པས་མི་ཕྱེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པ་དང་། གྲངས་མང་བའོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་མཚུངས་པས་ན། དགེ་སློང་གི་ཞེས་བྱ་བའི་ ཚིག་དང་པོ་སྨོས་ཏེ།གསོལ་བ་དང་ཞུ་བའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་དང་། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་ཤ་སྟག་པས་དགེ་སློང་ངོ་། །དགེ་འདུན་ཞེས་བྱ་བས་བདུད་ལ་སོགས་པས་མི་ཕྱེད་པར་བསྟན་ཏེ། དེ་དག་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པར་གཞན་གྱིས་ བསྒྱུར་བར་མི་ནུས་པས་ན་དགེ་འདུན་ནོ།།ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བས། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པར་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་བྱ་བ་བྱས་པ་དང་། བྱེད་པ་བྱས་པ་དང་། ཁུར་བོར་བ་དང་། ཅང་ཤེས་པ་དང་། རང་གི་དོན་རྗེས་སུ་ཐོབ་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་སོགས་ པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དགེ་སློང་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ཕྱི་མས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་བསྟན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་སྟེ། སྤངས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་དགེ་སློང་བརྒྱ་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བཅུ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བས་གྲངས་མང་ བར་བསྟན་ཏེ།དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་མདོ་འདི་བཤད་པའི་ཚེ་ན་ནི་འཁོར་གྱི་དགེ་སློང་འདི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གྲངས་དེར་ཆད་པར་སྨྲས་པ་ཡང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལྟེང་རྒྱས་འོད་སྲུངས་འཁོར་ལྔ་བརྒྱ་དང་བཅས་ཏེ་རབ་ཏུ་ཕྱུང་། དེ་ནས་ག་ཡ་འོད་སྲུངས་ འཁོར་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་དང་།དེའི་འོག་ཏུ་ཆུ་བོ་འོད་སྲུངས་འཁོར་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་དང་། དེ་ནས་ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མཽད་གལ་གྱི་བུ་གཉིས། འཁོར་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་རྣམས་དང་བཏུལ་ཏེ། རབ་ཏུ་ཕྱུང་ནས་རྟག་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འཁོར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། གྲངས་ཆད་པར་སྨོས་ སོ།།བཞུགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཞུགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་པ་དང་། ཆོས་འཆད་ཅིང་བཞུགས་པ་དང་། ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་ལ་བཞུགས་པའོ། །དེ་ལ་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་པ་ནི། །བཞུགས་པ་དང་བཞེངས་པ་དང་། མནལ་བ་དང་འཆག་ པའོ།།ཆོས་འཆད་ཅིང་བཞུགས་པ་ནི། འཁོར་གྱི་ནང་དུ་གསུང་རབ་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]དོན་སྒོགས་པར་མཛད་པའོ།

在舍卫城东方，因有许多精舍，不知佛在何处安住，因此特别提到鹿母讲堂。
其中'鹿母'是指一位见谛的优婆夷，即已入预流道者的名称，这是她所建造的讲堂。
关于'讲堂'一词的含义，因见到此处能使众生生起净信，故称为讲堂，这是从词源学的角度解释。
其中提到舍卫城东方的祇园精舍和鹿母讲堂两处，是为了利益出家众和在家众两方面。提到祇园是为了利益出家众，提到舍卫城鹿母讲堂是为了利益在家众。
这里显示了住处的圆满。为了说明世尊不是独自安住，所以说'与大比丘僧众'等。
这些词语显示了五种殊胜：同具别解脱戒、不为魔等所坏、具足功德殊胜、断除烦恼以及数量众多。
其中，因同具别解脱戒，故说第一个'比丘'之词。由白四羯磨受具足戒，住于别解脱戒者皆是比丘。
'僧众'一词表示不为魔等所坏，因为他们的见解、戒律等不能被他人改变，故称僧众。
'大'字表示具足功德殊胜，即具足所作已办、所作已作、已舍重担、善解脱、证得自利等五种功德以及六神通等功德。
后面的'比丘'一词表示断除烦恼，因为已经断除贪等烦恼，所以是真实义的比丘。
'一千二百五十人'表示数量众多，表明在宣说这部必定义经时，有这么多比丘眷属。
说到这个确定数字是因为如来度化优楼频螺迦叶及其五百眷属出家，之后度化伽耶迦叶及其二百五十眷属，其后又度化那提迦叶及其二百五十眷属，然后又度化舍利弗和目犍连二人及其二百五十眷属出家，他们都成为世尊的常随众，因此说到这个确定数字。
'安住'有三种：威仪安住、说法安住和内正安住。
其中威仪安住是指坐、立、卧、行。说法安住是指在眷属中宣说经典义理。

།ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་ལ་བཞུགས་པ་ནི། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པ་བཞི་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའམ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མེད་པ་དང་། སྨོན་ མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཞུགས་པའོ།།དེ་ལ་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་པ་ནི། སྐུའི་ཕྲིན་ལས་སོ། །ཆོས་འཆད་ཅིང་བཞུགས་པ་ནི། གསུང་གི་ཕྲིན་ལས་སོ། །ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་ལ་བཞུགས་པ་ནི། ཐུགས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཏེ། དེའི་སྐབས་སུ་ནི་ཆོས་འཆད་ ཅིང་བཞུགས་པར་བལྟའོ།།གླེང་གཞི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྫོགས་སོ།། །།གླེང་བསླང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉན་དུ་ཡོད་པ། ཤར་གྱི་ཀུན་དགའ་རི་དགས་ མའི་གནས་ནའོ།།ཡང་ན་དེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གིས་མགོ་དྲང་བའམ། ཚིག་དགོད་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་འཆད་པ་པོ་ཡིན་ལ། དགེ་སློང་རྣམས་ནི་ཉན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ།།གསུང་གང་གིས་བཀའ་སྩལ་པ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་གསུང་སྤྲིན་ལྟར་ཟབ་མོ་སྙན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བྱ་ཀ་ལ་པིང་ཀའི་སྒྲ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་སྙན་ཅིང་འཇམ་པས་འདུལ་བའི་འགྲོ་བ་རྣམས་དགའ་བར་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་གསུང་ངོ་།།གང་གི་ཕྱིར་གསུང་དེ་རིང་དུ་འགྲོ་ཞིང་འཁོར་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་ན། སྤྲིན་ལྟར་ཟབ་མོ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་གསུང་དེ་ཚངས་པའི་གསུང་ཡིན་པས། ཉན་པའི་དུས་ན་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཚིམ་པར་བྱེད་ཅིང་ཡིད་འདྲེན་པས་ ན་སྙན་པའོ།།གང་གི་ཕྱིར་གསུང་དེ་སྤྲིན་ལྟར་འཁོར་ཀུན་ལ་ཁྱབ་སྟེ། ཉེ་རིང་འདྲ་བར་ཐོས་པར་བྱེད་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པའི་གསུང་གིས། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དགེ་སློང་ཁྱེད་རྣམས་ལ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི།ཉན་པའི་འདུལ་བར་གྱུར་པ། ཁྱེད་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཆོས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ནི་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ཆོས་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། དེ་དག་གི་རིགས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །བསྟན་པ་བྱས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ བཤད་པར་བྱ་སྟེ།ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མིང་ཇི་སྐད་ཅེས་བྱ་བའི་ཆོས་བསྟན་པར་མཛད་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཞེས་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཆོས་འདིའི་ནང་ནས་ ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་།སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་ངེས་པ་དང་གཏན་ལ་བབས་པ་སྟོན་ལ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ཐོས་ན་ཡང་། དོན་དེ་དག་གཏན་ལ་བབས་པ་ཁོ་ནར་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་ན་མདོ་སྡེ་འདི་དོན་ རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས། ཆོས་མང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཆོས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཏེ། ཆོས་དེ་གཉིས་ཀ་འདིའི་ནང་ནས་བཤད་པར་སྟོན་ཏོ།

安住于内正定，是指入于慈悲等四无量心的禅定，或者入于空性、无相、无愿等的禅定。
其中以威仪而住是身业事业，说法而住是语业事业，安住于内正定是意业事业，在此时应视为说法而住。
圆满的序分已完。
依据引言，说'尔时世尊'等。'彼'是指舍卫城东方鹿母园。或者'彼时'是引导语言或安排语言。'世尊'的含义如前。世尊是说法者，比丘们是听法者，故说'世尊告诸比丘'。
以何音声宣说？因此说'以如云深妙广大梵音'。如迦陵频伽鸟声极为悦耳柔和，能令所化众生欢喜，故为梵音。
由于此音声远传遍及众会，故称如云深妙。如是此音为梵音，故于听闻之时能满足众生意乐并摄受其心，故为悦耳。
由于此音如云遍及众会，远近皆能听闻，故称广大。以具足如是功德之音声，告诸比丘。
'诸比丘'是指堪能调伏的听众。'我为汝等说法'中，法是指经典等十二分教，为何称之为法？因为显示其类别故称为法。'说'是指宣说之义。
思维将说何名之法？因此说'如是决定义法门'。'如是'即是'如此'之义。
此法中所应了知、所应断除、所应修习、所应证得之法义决定及确立，众生若闻此法，则必定了知彼等义理，故此经称为决定义法门。
'法门'是指法蕴、法聚、众多法之义。其中法有二种：所说之法与所证之法，此中显示解说此二法。

།བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། ཡོན་ཏན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཐོག་མར་དགེ་བ་བར་དུ་དགེ་བ་ཐ་མར་དགེ་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་སྟོན་པས་ན། ཐོག་མར་དགེ་བ ཞེས་བྱ་སྟེ།ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ནི། ཇི་ལྟར་མདོ་དག་ལས། འདི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆུང་ངུ་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་ཞིང་། ཡང་དག་ པར་བླངས་ནས་བསླབ་པའི་གནས་ལ་སློབ་བོ་ཞེས་གསུངས་པའོ།།ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། བར་དུ་དགེ་བ་སྟེ་ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡང་། ཇི་ལྟར་མདོ་དག་ལས་བསམ་གཏན་བཞི་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ལས་དབེན་པ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ རྣམས་ལས་དབེན་པ་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ།དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པར་དགའ་བ་དང་། བདེ་བར་ལྡན་པས། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཉེ་བར་ཞུགས་ནས་གནས་སོ། །རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་བས། ནང་དང་ཞིང་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། རྟོག་པ་མེད་པ་དཔྱོད་ པ་མེད་པ།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་ཉེ་བར་ཞུགས་ནས་གནས་སོ། །དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ནས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཏེ། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་བཅས་པས། བདེ་བ་སོ་སོར་ལུས་ཀྱིས་མྱོང་སྟེ། གང་དེ་ལ་ འཕགས་པ་རྣམས་བཏང་སྙོམས་པ་དྲན་པ་དང་བཅས་ཤིང་།བདེ་བ་ལ་གནས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་ཉེ་བར་ཞུགས་ནས་གནས་སོ། །བདེ་བ་ཡང་སྤང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ནས། ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་གཉིས་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་ནུབ་བར་ གྱུར་ཏེ།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་བཏང་སྙོམས་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་ཉེ་བར་ཞུགས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་བཤད་པའོ། །ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཐ་མར་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡང་མདོ་ལས་འདི་ ལ་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བའི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ལམ་ འཕགས་པའི་བདེན་པའོ།།ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེས་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་ན་འདོད་པའི་ཟག་པ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་། མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། །དེས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཉིད་ དུ་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།།ཞེས་བཤད་པའོ། །དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་དུ་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་དོན་བཟང་པོ་ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཅིང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་དོན་བཟང་པོའོ། ། འབྲུ་ནི་ཨ་དང་ཀ་ལ་སོགས་པ་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ལ་བྱ་སྟེ། ཚིག་གསལ་ཞིང་དོན་མྱུར་དུ་གོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོའོ། །འདི་ཡང་ཆད་ཀྱིས་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བཟང་པོར་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཆོས་དེས་ཀྱང་ཅི་ཞིག་བསྒྲུབ་ཅིང་སྟོན་པར བྱེད་ཅེ་ན།དེའི་ཕྱིར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡང་དག་པ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། ལྷག་མ་མ་ལུས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཚངས་པ་ཞེས་བྱའོ།

为了说明所要阐述的法的特点和功德，所以说'最初善、中间善、最后善'。其中，由于宣说增上戒学，故称'最初善'。关于增上戒学，如诸经中所说：'如是具足戒律，即以别解脱戒防护，具足威仪行处，于微细罪亦生畏惧，受持学处而学习'。
为了宣说增上心学，故说'中间善'。关于增上心学，如诸经中所说：'何为四禅？远离欲贪，远离不善法，有寻有伺，具足由远离所生喜乐，安住初禅。寻伺寂静，内心清净专一，无寻无伺，具足由定所生喜乐，安住第二禅。离喜住舍，具足正念正知，身受乐，如诸圣者所说'住于舍念乐'，安住第三禅。断乐断苦，先已灭除喜忧二者，不苦不乐，具足清净舍念，安住第四禅'。
为了宣说增上慧学，故说'最后善'。关于增上慧学，经中说：'如实了知此是苦圣谛，此是苦集圣谛，此是苦灭圣谛，此是趣向灭苦之道圣谛。如是见时，心解脱欲漏、有漏、无明漏。解脱已，生起解脱智见。'
如是三时善法是何等相？为此说'义善文善'。所诠义理无颠倒而殊胜圆满，故为'义善'。'文'即指阿、卡等能诠之语，文句明晰易解，故为'文善'。此亦显示了佛所说法的殊胜特征。
如此性质的法又成就和显示什么呢？为此说'显示清净梵行'。有余涅槃和无余涅槃称为'清净'。

།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཚངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། མདོ་དག་ལས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཞི་བའོ་ཞི་བར་གྱུར་པའོ། །ཚངས་པའོ་ཚངས་པར་གྱུར་པའོ། །བསིལ་བའོ་བསིལ་བར་གྱུར་པའོ་ཞེས་གསུངས་པར་གྱུར་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད ཀྱིས་ཆོས་ལ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།འཕགས་པའི་ལམ་དེ་ལྟ་བུ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འདིས་ནི་རྟོགས་པར་བྱའོ་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དེ་ཡང་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཡོན་ ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།འབའ་ཞིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འཕགས་པའི་ལམ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་གཞན་གྱི་གཞུང་ལ་མེད་དེ། གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཞིང་ཆོས་འདི་པ་འབའ་ཞིག་ལ་ཡོད་པས་ན་འབའ་ཞིག་པ་ ཞེས་བྱའོ།།འཕགས་པའི་ལམ་དེ་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་མི་བྱེད་ན་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་མི་བརྗོད་དོ།།འཕགས་པའི་ལམ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲོལ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་དེ་ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལས་སྐྱེས་ཏེ། རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར། ཀུན་ཏུ་དཀར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཉན་པའི་ཚེ་དད་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ཐོག་མར་དགེ་བའོ། །སེམས་པའི་ཚེ་དགའ་བ་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན། བར་དུ་དགེ་བའོ། །བསྒོམ་པའི་ཚེ་བློ་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན ཐ་མར་དགེ་བའོ།།མཐོ་རིས་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་འབྱུང་བས་ན་དོན་བཟང་པོའོ། །དེ་འཆད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་རྣམས་གསལ་ཞིང་ཟུར་ཕྱིན་ཅིང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་ཚིག་འབྲུ་བཟང་པོའོ། །ཡང་ན་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཉེན་པོར་སངས་ རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།འདི་ལྟར་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ནི་སྔ་ཕྱིར་བཤད་པ་འགལ་བ་འབྱུང་བས་ན། དེ་དག་གི་ཆོས་ཐོག་མ་དང་བར་མ་དང་ཐ་མར་དགེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ ལྟར་སྔ་ཕྱི་བཤད་པ་འགལ་ཞེ་ན།དེ་དག་འདི་སྐད་དུ་འཆད་དེ་མི་འཚེ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བཤད་ལ། སྦྱིན་སྲེག་དང་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཕྱིར་ནི་ཕྱུགས་བསད་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་སྡིག་ཆེ་བ་མེད་ཅེས་ཟེར་བ་རྩེད་མོ་དང་བུད་མེད་དང་མི་ཚངས་པར་སྤྱད་ པའི་དུས་དང་།བག་མ་ལེན་པ་དང་། ནོར་འཕྲོག་པ་དང་། སྲོག་ལ་བབས་པའི་ཚེ་རྫུན་སྨྲས་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དོ། །ཞེས་ཟེར་བས་སྔ་ཕྱིར་འགལ་ལོ། །དོན་བཟང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོད་པར་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲུ་བཟང་བ་མ་ཡིན་ ཏེ་ཡི་གེ་མ་འབྲེལ་ཞིང་མི་གསལ་བ་དང་ཅལ་ཅོལ་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།འབའ་ཞིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བ་རྣམས་མིའི་ཐོད་ཅན་དང་གཅེར་བུ་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།

若问涅槃为何称为清净？在诸经中也依涅槃而说：'寂静、成为寂静，清净、成为清净，清凉、成为清凉'。如是获得涅槃的圣道，以了知为相的法为清净行，即是说，如是圣道是一切有为法中最殊胜，由此应了知，这是说明了胜义相的法。
若问胜义相的法是何等相？为显示其功德差别故，说'唯一'等。圣道所应了知的法，外道等其他论典中无有，非与他共，唯此法中有，故称'唯一'。
圣道是欲界、色界、无色界一切烦恼的对治，故称'圆满'。世间道不能对治有顶烦恼，故不称'圆满'。圣道本性解脱故称'解脱'，本性无烦恼自性故，称'清净'。圣道从漏尽者相续中生，以相续清净故清净，故称'纯白'。
或者，闻时生大信心故初善，思时生大欢喜故中善，修时生大智慧故后善。生起增上和涅槃之义故义善。解说之语明晰、准确、无颠倒故文词善。
或者，为显示佛法大体是外道等外在法的对治故，说'初善'等。如是外道等法前后说法相违，故彼等法非初、中、后善。
云何前后说法相违？彼等如是说：不害是法中最胜，然为火供养祭祀杀生亦无过失。又说妄语罪过最大，然游戏时、与女人非梵行时、迎娶新娘时、夺取财物时、性命攸关时说妄语亦无过失，故前后相违。
非义善，因说有我、作者、众生故。非文词善，因文字不相连、不明晰且杂乱无章故。亦非唯一，因外道等之戒律、我见等见解，与持人头骨者、裸行者等互为共同故。

། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་ལམ་ནི་ས་འོག་མའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ཙམ་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱིས། ས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་གྱི་གཉེན་པོ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གང་ལ་གནས་པའི་སའི་ཉོན་མོངས་པ ཐམས་ཅད་རྒྱུ་ཞིང་འབྱུང་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་གནས་ན། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་འབྱུང་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་དུ་དཀར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ས་གཞན་ལ་ཉོན་མོངས་པ་བག་ལ་ཉལ་དང་ ཡང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ལམ་དེ་དག་གིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་དོན་བཟང་བའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་དགེ་བའོ། །འབྲུ་བཟང་བའི་ཕྱིར་བར་དུ་དགེ་བའོ། །འབའ་ཞིག་དང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་དཀར་བ་དང་། ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཐ་མར་དགེ་བའོ། །ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བ་དང་། རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བཤད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། དེ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་ཉོན་ལ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས།ཉན་པའི་འདུལ་བ་རྣམས་རྣ་བ་མི་གཡེང་བར་ཉོན་ཅིག་ཅེས་མི་གཡེང་བ་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་དོ། །དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལ་བྱ་བར་སྙེགས་སོ། །ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་ཉོན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡིད་ལ་ཟུང་ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། དོན་མ་ལུས་པར་ཟུང་ལ་མ་བརྗེད་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་མདོ་ལས་ཚིག་རྣམ་པ་གསུམ་འབྱུང་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ཉོན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལེགས་པར་ཉོན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡིད་ལ་ཟུང་ ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་གསུམ་སྟེ།དེས་རིམ་བཞིན་དུ་སྣོད་ཀྱི་ཉེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྤོངས་ཤིག་ཅེས་པར་བཀའ་སྩལ་པའོ། །ཉེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སྣོད་ཁ་ཕུབ་པ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་དང་། སྣོད་མི་གཙང་བས་གང་བ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་དང་། སྣོད་རྡོལ་བ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པའོ། ། དེ་ལ་སྣོད་ཁ་ཕུབ་པ་ལྟ་བུའི་ནི། དཔེར་ན་སྣོད་ཁས་ཕུབ་ན་ནམ་མཁའ་ལས་ཆར་བབས་ཀྱང་ཆུ་ནང་དུ་མ་འདུས་པར། ཆར་བབ་པ་དོན་མེད་པ་དང་འདྲ་བར་གསུང་རབ་འཆད་པའི་ཚེ་ན་གཡེངས་པ་དང་རྨུགས་པས་ནོན་ནས། ཆོས་ཀྱི་ཆར་བབས་པ་དོན་མེད་པར་གྱུར་པའི་ཉེས པ་དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཉོན་ལ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ།གཡེངས་པ་དང་རྨུགས་པ་སྤོངས་ལ། དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྣོད་མི་གཙང་བས་གང་བ་ལྟ་བུ་ནི་དཔེར་ན་སྣོད་མི་གཙང་བར་ཆར་བབས་ན། ཆར་གྱི་ཆུ་མི་གཙང་བར་གྱུར་པས། ཆར་བབ་པ་དོན་ མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ།ཆོས་ཀྱི་ཆར་བབ་པའི་དུས་ན། རང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བཟུང་ན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཆར་བབ་པ་དོན་མེད་པར་གྱུར་པས། དེ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ཉོན་ལ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། ཕྱིན་ ཅི་མ་ལོག་པར་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སྣོད་རྡོལ་བ་ལྟ་བུ་ནི། དཔེར་ན་སྣོད་རྡོལ་བ་ལ་ནམ་མཁའི་ཆར་ནང་དུ་ཞུགས་ཀྱང་། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཕྱིར་ཟག་པས་བབ་པ་དོན་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཆར་བབས་ན། དོན་དང་ཚིག་ལ་ སོགས་པ་སྔར་བརྡ་ཕྲད་ཀྱང་ཕྱིས་རྗེད་པར་བྱས་ན།ཆོས་ཀྱི་ཆར་བབ་པ་དོན་མེད་པར་གྱུར་པས། དེའི་གཉེན་པོར་ཡིད་ལ་ཟུང་ཤིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཚིག་དང་དོན་རྣམས་གཟུང་བ། དེ་བཞིན་དུ་མ་བརྗེད་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

也不是完全圆满，因为他们的道仅仅是对治下地的烦恼而已，并非对治一切地的一切烦恼。
不是完全清净，因为自己所住的地的一切烦恼都成为生起之因。因为如果住在欲界，就成为欲界烦恼生起的所依。
不是完全白净，因为与其他地的烦恼随眠相随。
也不是梵行，因为通过这些道不能获得涅槃。
或者，因为义理善妙故初善，因为文句善妙故中善，因为单独、圆满、清净、白净及梵行故后善。
'我当正说'是指将要如实宣说所说和所证之法的意思。
'汝等谛听'等，是令听法的弟子们专心谛听，使其不散乱。
'此'是指确定无疑的法门。
'谛听'是指不颠倒地听闻的意思。
'忆持'是指完整地记住不要忘失的意思。
或者，经中出现三种词：'谛听'、'善听'和'忆持'，这三者依次是要断除法器的三种过失。
三种过失是：如覆器之过失、如不净器之过失、如漏器之过失。
其中，如覆器之过失，譬如器皿倒扣，即使天降甘霖，水也不会进入器中，如同下雨无益。同样，在讲解圣教时，若为散乱和昏沉所困，法雨虽降却无益处。为断除此过失而说'谛听'，意即断除散乱和昏沉，应当领会其义。
如不净器之过失，譬如器中充满不净物，即使下雨，雨水也会变得不净，下雨便无意义。同样，在法雨降临时，若以自己错误的分别念颠倒理解圣教之义，法雨虽降也将无益。为断除此过失而说'善听'，意即不颠倒地听闻。
如漏器之过失，譬如破漏的器皿，即使天降甘霖进入其中，也会立即漏出，下雨便无意义。同样，若正法之雨降下时，虽然已经了解文义等，但之后又忘失，法雨降下也将无益。为对治此过失而说'忆持'，意即如实记住文义，切勿忘失。

།བཤད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་བྱས་ན་ནི་བཤད་ཀྱིས། གཞན་དུ་ན་ཆོས་ཀྱི་ཆར་ཕབ་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བས་ན་མི་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །ཡང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་སློབ་མ་ནད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་འདྲ་བ་ཡོད་དེ། དེའི་གཉེན་ པོར་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་ནད་པ་དང་པོ་ནི། སྐྱེས་བུ་འགའ་ཞིག་ནད་ཀྱིས་བཏབ་པ་ལས། དེ་ལ་ཕན་པར་འདོད་པའི་ཕ་དང་མས། ཕན་པར་གྱུར་པའི་སྨན་དང་ཁ་ཟས་བྱིན་ན། ཟར་མི་བཏུབ་སྟེ། དེས་ཀྱང་དེ་ལ་ ཕན་པར་འདོད་པའི་ཕ་མ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཀྱིས་བཏབ་པ་དེ་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ལ་ཕན་པའི་སྨན། ཆོས་ཐོག་མར་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བསྒོ་ན། ཉན་དུ་མི་བཏུབ་སྟེ། དེས་ཀྱང་དེ་ལ་ཕན་པར་དགོངས་པ་ཆོས་ཀྱིས་ཡབ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའོ། །དེའི་གཉེན་པོར་ཤིན་ཏུ་ཉོན་ལ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ནད་པ་གཉིས་པ་ནི་དེ་ལ ཕན་པར་འདོད་པའི་ཕ་མས་ཕན་པར་གྱུར་བའི་སྨན་དང་ཁ་ཟས་བྱིན་ནས་གང་ཕན་པ་མི་ཟ་བའི་ཕན་པ་བཟའ་བར་བྱེད་དེ།དེས་ཀྱང་དེ་ལ་ཕན་པར་སེམས་པའི་ཕ་མ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་ནས།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མ་བཟུང་གི། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་ཏེ། དེས་ཀྱང་དེ་ལ་ཕན་པར་དགོངས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་ཡབ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དེ། །དེའི་གཉེན་པོར་ལེགས་པར་ཉོན་ལ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ པར་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ནད་པ་གསུམ་པ་ནི་དེ་ལ་ཕན་པར་སེམས་པའི་ཕ་མས། ཕན་པར་འགྱུར་བའི་སྨན་དང་ཁ་ཟས་བྱིན་ན། བྱིན་པ་བཞིན་ཟོས་ལ་ཕྱིས་སྐྱུག་པར་བྱེད་དེ། །དེས་ཀྱང་དེ་ལ་ཕན་པར་སེམས་པའི་ཕ་མ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་ཁ་ཅིག།། །ཇི་སྐད་བསྒོ་བ་བཞིན་དུ་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་ལ་ཚིག་དང་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ཀྱང་ཕྱིས་བརྗེད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེས་ཀྱང་དེ་ལ་ཕན་པར་དགོངས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་ཡབ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན ནོ།།དེའི་གཉེན་པོར་ཡིད་ལ་ཟུང་ཤིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། དོན་དང་ཚིག་སྔར་བཟུང་བ་རྣམས་མ་བརྗེད་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་ནི་འཆད་པ་པོར་ཟད་ཀྱི་ནན་ཏན་དུ་ནི་ཁྱེད་ཀྱིས་སྒྲུབས་ཤིག་པར་བཀའ་སྩལ་པའོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་གནས་དམ་པ་ལ་བཀོད་པས།དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལེགས་སོ་བྱ་བ་གསོལ་ཏོ། །སྔར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱོན་རྣམ་པ་གསུམ་སྤོངས་ལ་ཉོན་ཅིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་བཞིན་དུ། སྐྱོན་སྤངས་ནས། ཉན་པ་ལ་ ཞུགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དགེ་སློང་དེ་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་སླར་ཉན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྨོས་ཏེ། སླར་ཉན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་བཞིན་དུ་ཉན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་སྐད་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འོག་ནས་འབྱུང་བ་སྐད་ དུ་བཀའ་སྩལ་བ་སྟེ།གླེང་བསླང་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེའི་འོག་ཏུ་བསྡུས་པའི་དོན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

'说'这个词的意思是，如果这样做就会解说；否则，降下佛法之雨将变得毫无意义，所以不说，这是其含义。或者，如来有三种如病人般的出家弟子，为对治他们而说'很好地'等等。
其中第一种病人是：某人被疾病所困，父母为了帮助他，给他有益的药物和食物，但他不能食用，而且还伤害了想要帮助他的父母。同样地，在如来教法中出家的某些人被烦恼病所困，当告诫他们说'请听闻对治烦恼病的药——最初善等法'时，他们不愿听闻，而且还伤害了想要利益他们的法父如来。为对治这种情况，佛说'很好地听'，意思是说'请听闻如来的教法'。
第二种病人是：父母为了帮助他给予有益的药物和食物，但他不吃有益的而吃无益的，这样也伤害了想要帮助他的父母。同样地，在如来教法中出家的某些人，当为他们宣说正法时，不如实理解而颠倒理解，这样也伤害了想要利益他们的法父如来。为对治这种情况，佛说'好好地听'，意思是说'请如实地听'。
第三种病人是：父母为了帮助他给予有益的药物和食物，他虽然按照所给的吃了，但后来又吐出来，这样也伤害了想要帮助他的父母。同样地，在如来教法中出家的某些人，虽然按照教导听闻正法并理解了文字和含义，但后来又忘记了，这样也伤害了想要利益他们的法父如来。为对治这种情况，佛说'请记在心中'，意思是说'请不要忘记之前所掌握的义理和文字'。
'说'这个词的意思是现在只是讲说而已，至于精进修行则是你们要完成的。世尊将那些比丘安置于殊胜之处，比丘们也向世尊表示赞叹。
为了显示比丘们按照世尊之前所说'断除三种过失而听闻'的教导，断除过失后开始听闻，经中说'那些比丘重新听闻'。'重新听闻'的意思是按照世尊所说的那样听闻。
'如是宣说'的意思是，如下文所说那样宣说，以上是引言的解释。之后为了解释摄义，所以说'比丘们，什么是必定义理的法门'等等。

།ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་སྤང་བར་བྱ་བ་ དང་།བསྒོམ་པར་བྱ་བ་དང་། ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་འདིར་གཏན་ལ་བབ་པར་སྟོན་པས་ན། དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གང་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པའོ། །དེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ནི་འདི་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་བརྩམས་ཏེ། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུའི་བར་གྱི་དོན་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་པོ་རྣམས་ཀྱིས། མདོའི་དོན་མཐའ་དག་མ་ལུས་པར་རྫོགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ལུང་ངོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས། དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བར་གྱིས་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་གསུམ་བསྟན་ཏེ། ཆོས་དེ་དག་ལས་གང་ལུང་དུ་མ བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ།།གང་མི་དགེ་བའི་མཚན་ཉིད་དེ་དག་ནི་སྤང་བར་བྱའོ། །གང་དགེ་བའི་མཚན་ཉིད་དེ་དག་ནི་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་བཞི་ནས་བརྩམས་ཏེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ནི་ བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་བསྟན་ཏོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །བསྡུས་པའི་དོན་བསྟན་པ་ཡང་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། མདོ་འདི་དོན་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ལས་མང་ དུ་ཡང་མི་འཆད་ཉུང་དུ་མི་འཆད་དོ་ཞེས་བསྐྱེད་པ་དང་།སྐུར་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སློབ་མ་རྣམས་ཚིག་དང་དོན་བདེ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་གཟུང་བླ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསྡུས་པའི་དོན་སྨོས་ཏེ། དཔེར་ན་རྟ་དང་པོར་དཀྱུས་བསྟན་པ། ཕྱིས་ཐོགས་པ་མེད་པ་རྒྱུ་བ་བཞིན་ དུ་ཐོག་མར་བསྡུས་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ན།ཕྱིས་སློབ་མ་རྣམས་ཡན་ལག་གི་དོན་བདེ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བས་སོ། །ཡང་ན་སློབ་མ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པས་འདུལ་བ་དང་། རྒྱས་པར་བཤད་པས་འདུལ་བའོ། །དེ་ལ་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པས་ འདུལ་བའི་ཆེད་དུ་མཛད་ནས།སྔར་བསྡུས་པའི་དོན་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །རྒྱས་པར་བཤད་པས་འདུལ་བའི་ཆེད་དུ་མཛད་ནས་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ། ཚིག་གི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་པ། བསྡུས་པའི་དོན་གྱིས་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་།།ད་ནི་ཚིག་གི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲིས་པའོ། །དྲིས་པ་བཞིན་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དཔེའི་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྟོན་མོད་ཀྱི། འདིའི་སྐབས་སུ་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་འགྲོ་སྟེ། དེ་བས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། །ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་འདི་ཡིན་ ཏེ།ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོའོ།

由于此处显示应当了知、应当断除、应当修习和应当获得的诸法，故称为'决定义'。'何者'是问其为何。为了说明这些，所以说'即是'等。'即是'的意思是'就是这些'的意思。
从五蕴开始直至八十种好之间的二十六种义，显示了经中所有的义理，为了显示这一点，佛说：'诸比丘，这是决定义法门的教授。'其中从五蕴到二十二根之间显示了应当了知、应当断除和应当修习三者。
在这些法中，凡是无记性的相都应当了知，凡是不善性的相都应当断除，凡是善性的相都应当修习。其中从四禅开始直至预流果四支为止显示了应当修习的法。从如来十力开始直至八十种好为止显示了应当获得的法。
若问为何需要说摄义，是为了避免增益和损减，表明此经不会讲解超过或少于这二十六种义理。或者为了让学人容易理解文义并易于记忆，所以说摄义。就像马匹先熟悉跑道，之后就能无碍奔跑一样，最初理解了摄义之后，学人们后来就能轻易理解支分义理。
或者说学人有两种：一种是通过略说而调伏的，一种是通过广说而调伏的。为了调伏通过略说而调伏的学人，首先宣说了摄义。为了调伏通过广说而调伏的学人，说了'即是色蕴'等广说文义。为了以摄义作结，所以说'诸比丘，这是'等。
现在要解释文义，因此说'诸比丘'等。'何为五蕴'是问。为了如实回答，说'即是'等。虽然'即是'这个词也表示譬喻，但在此处'即是'一词是为了显示色等诸蕴的意思，因此'即是'的意思是'五蕴即是这些'。'色蕴、受蕴'等显示的是无漏蕴，如是蕴有二种：无漏蕴和有漏蕴。

།འདིར་ནི་ཕུང་པོ་ཞེས་སྤྱིར་སྨོས་ ན།ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན་ཡང་། དེ་ནི་མངོན་ཏེ་འོག་ནས། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་ཟག་པ་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་མིང་གིས་གསལ་བར་སྨོས་པ་ན་སྔར་སྨོས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ། ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ་གཉིས་ཀ་ཟག་པ་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་བྱ་བར་གྱུར་ན་ནི། ཟག་པ་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་དེ་ཉིད་ལན་གཉིས་སུ་ཟློས་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་འདིར་ཅི་དགོས་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གནས། ཟག་པ་མེད་པའི ཕུང་པོ་ཡོད་པར་མཐོང་ན།ཟག་པ་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་སྐྱོ་བ་སྐྱེའོ། །སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་ཟག་པ་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་འདོར་བར་བྱ་བ་ལ་བརྩོན་པ་བསྐྱེད་དོ། །བརྩོན་པ་སྐྱེས་ན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་འདོར་བར་འགྱུར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་བོར་ན་བདེ་བའི་མཆོག་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ཐོབ་སྟེ།ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་ནི། དེར་དགོས་སོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན། རྣལ་འབྱོར་པ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ། གང་ཟག་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ།།གང་དེའི་ཚེ་ཚོགས་ཉིད་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚོར་བ་བྱུང་བ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོའོ། །གང་དེའི་ཚོགས་ཉིད་ལ་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམ་ པ་བཅུ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ།འདུ་ཤེས་བཅུ་ལ། མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་འདུ་ཤེས་དང་། བདག་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། མི་གཙང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། ཁ་ཟས་ལ་རྗེས་སུ་མི་མཐུན་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་ པར་མི་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་དང་།འཆི་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། རབ་ཏུ་སྤོང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། འགོག་པའི་འདུ་ཤེས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་རག་ལུས་པས། མི་གནས་པར་སེམས་པ་ནི་མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་སོ། ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པར་སེམས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་འདུ་ཤེས་སོ། །བདག་ལ་རང་དབང་མེད་དེ་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་པར་སེམས་པ་ནི། བདག་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་སོ། །ལུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཁྲག་དང་རྣག་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཞེས་པ་ནི་མི་གཙང་བའི འདུ་ཤེས་སོ།།ཁ་ཟས་རྣམས་ཁར་བཅུག་པ་ན་ཡང་མཆིལ་མ་དང་སྣབས་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲེས་ནས་ཁོང་དུ་ཞུགས་ལ། ཁོང་དུ་ཡང་བཤད་པ་དང་གཅི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སེམས་པ་ནི་ཁ་ཟས་ལ་རྗེས་སུ་མི་མཐུན་པའི་འདུ་ཤེས་སོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་ སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་མེས་བསྲེགས་ལ།སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བའི་གནོད་པས་མནར་བའོ་ཞེས་སེམས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་མངོན་པར་མི་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་སོ། །བུམ་པ་ཞབས་རྡོལ་བའི་ཆུ་བཞིན་དུ་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་འཚོ་བའི་དབང་པོ་ཟད་དོ། །ཞེས་སེམས་ པ་ནི་འཆི་བའི་འདུ་ཤེས་སོ།།དང་པོར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་དུས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་ན་ནི། རབ་ཏུ་སྤོང་བའི་འདུ་ཤེས་སོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་དུས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་ན་ནི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་འདུ་ཤེས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་དུས་ཀྱི་དེ་ མ་ཐག་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་ན་ནི།འགོག་པའི་འདུ་ཤེས་སོ།

此处若总说蕴，何以显示是无漏蕴？此义显然，因为下文说：'诸比丘，何为五取蕴？'明确提到有漏蕴的名称时，前面所说的五蕴应当指无漏蕴。若不如此，而两者都指有漏蕴的话，就会有重复说有漏蕴两次的过失。
那么，此处说明无漏蕴有何必要？若见到远离一切苦的处所、无漏蕴的存在，就会对有漏蕴生起厌离。生起厌离后，就会精进于舍弃有漏蕴。生起精进后，就会舍弃苦蕴。舍弃苦蕴后，就能获得最胜安乐涅槃。因此，说明无漏蕴是有必要的。
其中，何为无漏色蕴？瑜伽行者入定于八支圣道时，具有无漏相的无表色即是色蕴。当时所生起的无漏受即是受蕴。当时所具有的想即是想蕴。或者，瑜伽行者的十种想是想蕴，即：无常想、苦想、无我想、不净想、食不净想、一切世间不可乐想、死想、断想、离欲想、灭想。
其中，思维依赖因缘而不住是无常想。思维身心受损害是苦想。思维无有自主而受他控制是无我想。思维身体本性是血液、脓液等相是不净想。思维食物入口时与唾液、鼻涕等混合，入腹后变成大小便是食不净想。思维一切众生被贪等烦恼之火焚烧，为生老等苦所逼恼是一切世间不可乐想。思维如破底瓶中之水，命根每一刹那都在减损是死想。初得预流果的无间道时是断想。得不还果的无间道时是离欲想。得阿罗汉果的无间道时是灭想。

།གང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་ན་དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མིང་གི་ཚོགས་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་འདུ་ བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ནི།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །གང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་དགའ་བ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད་ཟིན་པ་བསྟན་པའི་ ཕྱིར།འདི་ནི་དགེ་སློང་དག་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་རྫོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་སྨོས་པས་ཆོག་མོད། གཟུགས་དང་ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་གཟུང་བ་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། གཟུགས་དང་ཚོར་བའི་ མཚན་ཉིད་གཟུང་བ་ནི།ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་གཞན་ཡང་ཡོད་པས་དེ་དག་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕུང་པོ་ལྔའི་འོག་ཏུ་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་བསྟན་པས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ལེན་པའི་ཕུང པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད་པ་ཡང་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད་ན་བདེན་པ་བཞི་ཞེས་པར་གྱུར་པས་ན། དེ་ཁོ་ན་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ན་ཡིད་ལ་གནས་པའི་ཉེས་པ་ རྣམས་སྤང་བར་འགྱུར་རོ།།ཉེས་པ་སྤངས་ན་ལས་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་དོ། །ལས་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་ན། སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ཞིང་བདེ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ་དེར་དགོས་པའོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་བསྟན་པས་རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། སྙིང་ པོ་མེད་པ་དང་།སྐྱབས་མེད་པ་དང་། མགོན་མེད་པ་དང་། རང་དབང་མེད་ཅིང་རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་འཆི་བ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པར་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་ལ་དབུ་བ་དང་ཆུ་བུར་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་སྡོང་བུ་དང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ན། འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་རྣམས་སེམས་ལ་ཡོད་པའི་མ་རིག་པའི་མུན་པ་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །མུན་པ་བསལ་ན་མུ་སྟེགས་པའི་སྲིན་བུ་མེ་ཁྱེར་དང་འདྲ་བའི་ཤེས་པའི་གཟི་རྣམས་ཉི་མས་ ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་བཞིན་དུ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་།ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ་དེར་དགོས་སོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཆོས་གཞན་ལས་བཀར་ཏེ། བསྟན་པར་འདོད་པའམ། ཚིག་གི་མགོ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའོ། །དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བོས་པའོ། །ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་འདིས་མ་འོངས་པའི་སྲིད་པ་ལེན་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལེན་པ་དེ་ལས བྱུང་བའི་ཕུང་པོ་ནི།ལེན་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ། ཚིག་བར་མ་སྦས་པས་རྩཝ་དང་ཕུབ་མའི་མེ་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་རྩཝ་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ལ་རྩཝའི་མེ་དང་ཕུབ་མ་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ལ་ཕུབ་མའི་མེ་ཞེས་ཚིག་པར་མ་སྦས་པ་དང་འདྲའོ། །ཁ་ཅིག་ཚིག་པར་མ་སྦས་པར་དྲུག་པའི་བསྡུ་བས་ བསྒྲུབ་སྟེ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་རྩཝ་དང་ཕུབ་མའི་མེ་ལ་རྩཝའི་མེ་ཕུབ་མའི་མེ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།

在其聚集中，有信心、精进、思维等有为法与心相应的诸法，以及生、老等和名聚、句聚等有为法与心不相应的诸法，这些是行蕴。
在其聚集中，有漏蕴和对五欲功德无所贪著的识，这是识蕴。
为了显示已经说明了无漏五蕴，所以说'诸比丘，这是五蕴'，意思是无漏五蕴已经圆满。
对此，虽然说五蕴就足够了，为什么还要执取色和受的特征呢？执取色和受的特征，是因为还有戒等其他无漏蕴，为了遮止它们。
在五蕴之后显示五取蕴，为了如实解释所显示的内容，因此说'诸比丘，什么是五取蕴'等。
为什么还要解释五取蕴呢？因为解释五取蕴后，就会成为四谛，由此会生起了知真实的智慧。
生起智慧后，就能断除心中的过失。断除过失后，就不再造作业。不造作业后，就能离苦得乐，这就是其必要性。
或者，通过显示蕴，就能如实了知蕴是无常、不乐、无我、无实质、无庇护、无怙主、无自在，以及为老、病、死等无尽痛苦所损害的蕴，如同泡沫、水泡、阳焰、芭蕉树干、幻术一般。
如实了知后，圣声闻们就能驱除心中的无明黑暗。驱除黑暗后，就能如同太阳胜过萤火虫般胜过外道的智慧光芒，断除邪见及由此生起的过失、生、老等，获得涅槃功德，这就是其必要性。
'其中'这个词是从其他法中区分出来，表示想要显示或引导文句。'诸比丘'是呼唤语。
关于'取'，由于烦恼聚能取未来的有，所以贪等烦恼称为取，从取所生的蕴就是取蕴，如同未遮词的草火和糠火一样。
例如，从草生的火称为草火，从糠生的火称为糠火，这就像未遮词一样。
有些人通过未遮词的第六格关系来成立，即与烦恼相关的蕴称为取蕴，如同草和糠的火称为草火、糠火一样。

།སྨྲས་པ་གང་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་རིགས་ཏེ། ཉོན་མོངས་ པས་བརླན་པའི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཕྱིའི་དངོས་པོ་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ། ཇི་ལྟར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་དེ་དག་ཀྱང་ལེན་པ་ལས་བྱུང་བ་ལ་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་རིགས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་ལས་ལས་ བྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ལེན་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ། ཉོན་ མོངས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ།དེའི་དབང་གིས་དམིགས་པ་དང་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བའི་ཕུང་པོ་ལ་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་མེ་ཏོག་ དང་འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་ཤིང་ལ་མེ་ཏོག་གི་ཤིང་འབྲས་བུའི་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ།ཕུང་པོ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བས་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་གདགས་སོ། །ལྔ་ཞེས་སྨོས་པས་ནི་ལྷག་ཆད་དགག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཁ་ཅིག་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགག་པ་དང་། མ་བརྟག་པར་འགག་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ཡང་ཕུང་པོར་འདོད་པ་ཡོད་དོ། །ཕུང་པོ་སྨོས་པས་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལྔ་དགག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གཟུགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། འབྱུང་བ ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་སོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་གང་ཞེ་ན། སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་སོ། །དེ་ལ་སའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་སྲ་བ་དང་རྩུབ་པའོ། །ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་བརླན་པ་དང་གཤེར་བའོ། །མེའི་ ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཚ་བ་དང་དྲོ་བའོ།།རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཡང་བ་དང་གཡོ་བའོ། །ཡང་ན་སའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་དྲི་དང་ལྡན་པའོ། །ཆུའི་ཁམས་ནི་རོ་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །མེའི་ཁམས་ནི་གཟུགས་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །རླུང་གི་ ཁམས་ནི་སྒྲ་དང་རེག་བྱའི་རང་བཞིན་ནོ།།ཡང་ན་བརྟན་པ་དང་ལྕི་བ་དང་མཁྲངས་བ་དང་། འཇམ་པ་དང་རྩུབ་པ་ནི་སའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཤེར་བ་དང་ལྕི་བ་དང་འཇམ་པ་དང་གྲང་བ་དང་སྣུམ་པ་ནི་ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །དྲོ་བ་དང་ཡང་བ་དང་སྨིན་པ་ དང་ཚ་བ་ནི་མེའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ།།མགྱོགས་པ་དང་ཡང་བ་དང་རྩུབ་པ་དང་གཡོ་བ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འདི་དག་ལས་ཅི་བྱེད་ཅེ་ན། སའི་ཁམས་ནི་རྟེན་པའི་ལས་བྱེད་དོ། །ཆུའི་ཁམས་ནི་སྡུད་པའི་ལས་བྱེད་ དོ།།མེའི་ཁམས་ནི་སྨིན་པའི་ལས་བྱེད་དོ། །རླུང་གི་ཁམས་ནི་སྐྱེ་ཞིང་འཕེལ་བའི་ལས་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད་པ་ལྔ་དང་དྲུག་ལ་སོགས་པར་མ་ཡིན་ཞེ་ན། མྱུ་གུ་སྐྱེས་པའི་རྐྱེན་དུ་བཞི་ཁོ་ནར་དགོས་པར་ཟད་པས་ན་ལྔ་དང་དྲུག་ལ་སོགས་ པར་མ་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ས་ནི་ས་བོན་གྱི་རྟེན་བྱེད་དོ། །ཆུ་ནི་ས་བོན་བརླན་པར་བྱེད་དོ། །མེ་ནི་ས་བོན་སྨིན་པར་བྱེད་དོ། །རླུང་ནི་ས་བོན་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་སའི་ཁམས་ནི་ལྕི་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གང་དེའི་ཤས་ཆེ་བ་དེ་དག་ནི་ལུས་ལྕི་བ་དང་གཉིད་ ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ།མ་བསླངས་ན་ནད་དུ་འགྱུར་རོ།

所说，凡是属于有情数之法，应称为取蕴，因为从烦恼所染之业因而生。对于外在事物中属于有情数之法，为何称为取蕴？所说，彼等亦应称为从取而生之取蕴，因为经中说'种种世间从业而生'。或者，随顺于取的蕴称为取蕴，如王之士夫。譬如随顺王命之士夫称为王之士夫一样，随顺烦恼之蕴即是取蕴，因为由其力量而趋入所缘及其他趣处。
或者，诸蕴中生起烦恼之蕴称为取蕴，如花果之树。譬如生起花果之树称为花树果树一样，从蕴中生起烦恼故而假立为取蕴。说'五'是为遮止增减，因为有些认为择灭、非择灭及虚空也是蕴。说'蕴'是为遮止色声等五境。
关于'色取蕴'，色有二种：四大种及四大种所造色。何为四大种？地界、水界、火界、风界。其中地界自性为坚涩，水界自性为湿润，火界自性为温热，风界自性为轻动。或者，地界自性具香，水界自性具味，火界自性具色，风界自性具声触。
或者，坚、重、硬、滑、涩是地界相；湿、重、滑、冷、润是水界相；暖、轻、熟、热是火界相；速、轻、涩、动是风界相。此等大种有何作用？地界作持任，水界作摄聚，火界作成熟，风界作生长增盛。
为何仅说四大种而非五六等？因为作为芽生之缘唯需四种而已，故不说五六等。其中，地为种子作依持，水令种子润湿，火令种子成熟，风令种子增长广大。或者，地界自性为重，凡是彼分大者，其身体沉重多睡，若不治疗则成病。

།ཆུའི་ཁམས་ནི་གཤེར་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དེའི་ཤས་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་བད་ཀན་དུ་གྱུར་ཏེ་བཀྲུ་སྨན་དང་སྐྱུག་སྨན་ལ་སོགས་པ་མ་བྱས་ན་ནད་དུ་འགྱུར་རོ། །མེའི་ཁམས་ནི་ཚ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དེའི་ཤས་ཆེ་ན་མཁྲིས་ པར་འགྱུར་ཏེ།བཀྲེས་པའི་ཚེ་དུས་སུ་ཁ་ཟས་ལ་སོགས་པས་མ་གསོས་ན་ནད་དུ་འགྱུར་རོ། །རླུང་གི་ཁམས་ནི་གཡོ་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཤས་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་རླུང་ཅན་དེ་སྣུམ་གྱིས་བསྐུས་ཏེ་མཉེ་བ་ལ་སོགས་པ་མ་བྱས་ན་ནད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ བཞི་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།ཞེས་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་གིས་བཤད་དོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་དོན་ལ། ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱབ་པའི་དོན་ཏེ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་ཡིན་ ཡང་ཁྱབ་པ་མེད་པས་ན་ཆེན་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་།ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་མི་བྱའོ། །དེ་བས་ན་འབྱུང་བའི་དོན་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་དོན་ཡིན་ལ་ཆེན་པོའི་དོན་ནི་ཁྱབ་པའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ ཞེས་བྱའོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་སྐད་དུ་མདོ་ལས་འདི་ལྟར་དགའ་བོ་ས་ཆེན་པོ་འདི་ནི་ཆུ་ལ་གནས་སོ། །ཆུ་ནི་རླུང་ལ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་ན་མེའི་ཁམས་བདོ་ན་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་མན་ཆད་སྲེག་གོ། །ཆུའི་ཁམས་བདོ་ན་འོད་སྣང་རིས་མན་ ཆད་འཇིག་པར་བྱེད་དོ།།རླུང་གི་ཁམས་བདོ་ན་དགེ་རྒྱས་མན་ཆད་འཇིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་སའི་ཁམས་བདོ་ན་ཆུའི་བུ་ག་ཀུན་དགག་གོ། །བུ་ག་འགགས་ན་རླུང་མི་འབྱུང་ངོ་། །རླུང་མ་བྱུང་ན་དེའི་ཤོལ་བསྐམས་སོ། །ཤོལ་བསྐམས་ན་ནམ་མཁའ་ལ་མེ་ འབྱུང་སྟེ།ཚིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ན། དེ་དག་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །སྨྲས་པ་གང་ན་འབྱུང་བ་ཡོད་པ་དེར་འབྱུང་བ་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་དམ། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་གིས་སྨྲས་པ། ཡོད་དོ་ཞེའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་བཞི་པོ་དེ་དག་རྟག་ཏུ་མི་འབྲལ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་ རོ།།གལ་ཏེ་སའི་ཁམས་ལ་ཆུའི་ཁམས་མེད་ན་ཐལ་བ་གཏོར་བ་བཞིན་དུ་སའི་ཁམས་དེ་དག་སོ་སོར་ཞིག་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཆུའི་ཁམས་ལ་སའི་ཁམས་མེད་ན་བུ་རམ་ཤིང་གི་ཁུ་བ་ལ་སོགས་པ་བཙོས་ཀྱང་སྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མེའི་ཁམས་ལ་སའི་ ཁམས་དང་ཆུའི་ཁམས་མེད་ན་མེ་ལྕེ་རྣམས་སོ་སོར་གྱེས་པ་དང་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་མེ་ལྕེས་འདེགས་མི་ནུས་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་རླུང་གི་ཁམས་ལ་སའི་ཁམས་དང་མེའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་མེད་ན། རླུང་གིས་རྩཝ་དང་འདབ་མ་ཁྱེར་མི་ནུས་ལ་རླུང་ཚ་བ་དང་རླུང་གྲང་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།གཞན་ཡང་ས་ལས་ཆུ་འབྱུང་སྟེ། ཆུ་ཤེལ་ལས་ཆུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ས་ལས་མེ་འབྱུང་སྟེ། མེ་ཤེལ་ལས་མེ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། ས་ལས་རླུང་འབྱུང་སྟེ། ཐལ་མོས་བརྡབ་པའམ། ཏ་ལའི་འདབ་མ་ གཡོས་པ་ལས་རླུང་ལྡང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཆུ་ལ་ཡོད་དེ་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་འདེགས་པར་བྱེད་པ་དང་། མེ་ལ་ཡོད་དེ་འདབ་མ་དང་རྩཝ་ལ་སོགས་པ་འབྲུལ་བར་བྱེད་པ་དང་། རླུང་ཡོད་དེ་གཡོ་ཞིང་ཐུར་དུ་འབབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེ་ལ་ཡོད་དེ་མེ་ལྕེ་གཅིག་གིས་གཅིག་ འཛིན་ཅིང་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པ་དང་།ཆུ་ཡོད་དེ་མེ་ལྕེ་མི་འགྱེས་དང་། རླུང་ཡོད་དེ་གཡོ་ཞིང་འགུལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

水界是湿润的自性，如果其分量过多就会转变成痰，如果不用泻药和催吐药等治疗就会成为疾病。
火界是炎热的自性，如果其分量过多就会转变成胆汁，如果饥饿时不及时用饮食等补充就会成为疾病。
风界是动摇的，如果其分量过多的就会成为风病，如果不用油涂抹按摩等治疗就会成为疾病。
因此就成为四大种。有些论师如是解释。
那么为什么虚空和感受等不称为大种呢？
答：'大种'中的'种'是指生起的意思，'大'是指遍满的意思。感受等虽然是'种'但不遍满所以不是'大'，虚空虽然遍满但不生起所以不称为大种。
因此，'种'的含义是从有情的业所生的意思，'大'的含义是遍满的意思，所以称为大种。
那么如何是'大'呢？如经中说：'阿难，这大地依于水，水依于风'。
又说：'若火界炽盛则焚烧至梵世以下，若水界炽盛则毁坏至光音天以下，若风界炽盛则毁坏至遍净天以下'。
又说：'若地界炽盛则堵塞一切水孔，水孔堵塞则风不生，风不生则其间干涸，干涸则虚空中生火而焚烧'，由此称为'大'。
问：在某处有一界时，其他界是否也存在？
有些论师说：'存在'。为什么呢？因为这四界恒常不相离而住。
若地界中无水界，则如撒散尘土般地界会分散破坏。
若水界中无地界，则甘蔗汁等煮沸也不会凝固。
若火界中无地界和水界，则火焰会分散，也不能托举树叶等。
若风界中无地界和火界等，则风不能携带草木和树叶，也不会有热风和冷风之说。
此外，从地生水，如水晶能现起水；同样从地生火，如火晶能现起火；从地生风，如拍手或摇动多罗树叶能生起风。
水中有地，能托举树叶等；有火，能烧毁草木等；有风，因为能动摇且向下流。
火中有地，因为火焰相互执持且能执持树叶等；有水，因为火焰不分散；有风，因为能动摇运行。

།རླུང་ལ་ཡོད་དེ་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་འདེགས་པར་བྱེད་པ་དང་། མེ་ཡོད་དེ་རས་རློན་པ་ལ་སོགས་པ་སྐམ་པར་ བྱེད་པ་དང་།ཆུ་ཡོད་དེ་ཕན་ཚུན་མི་འགྱེས་པར་གཅིག་ཏུ་གཡོ་ཞིང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་སྟེ། དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཡུལ་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ། །དེ་ལ་དབང་པོ་ལྔ་ལ། མིག་གི་དབང་ པོ་དང་།རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། ཡུལ་ལྔ་ལ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའོ། །དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ གཟུགས་དང་བའོ།།རྣ་བའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་བའོ། །སྣའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་བའོ། །ལྕེའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་བའོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་བའོ། །གཟུགས་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁ་དོག་གི་བདག་ཉིད་དང་། དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་གི་བདག་ཉིད་ནི་ སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་དང་དམར་པོ་དང་།དཀར་པོའོ། །དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ནི་རིང་བ་དང་ཐུང་བ་དང་། ཟླུམ་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། ཕྲ་བ་དང་། །སྡོམ་པ་དང་། མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པའོ། །སྒྲ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཟིན་པའི་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་།མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། གཉི་གའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སྒྲའོ། །མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ནགས་ཚལ་དང་ཆུ་བོའི་སྒྲའོ། གཉི་གའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རྫ་རྔ་དང་པི་ཝང་ལ་སོགས་པའི་སྒྲའོ། །དྲི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་མི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་མཉམ་པའོ། །དེ་ལ་དྲི་ཞིམ་པ་ནི་ཙནྡན་ལ་སོགས་པའི་དྲིའོ། །དྲི་མི་ཞིམ་པ་ནི་མི་གཙང་བ་ལ་སོགས་པའི་དྲིའོ། །དྲི་མཉམ་པ་ནི་དུང་དང་། ཉ་ཕྱིས་ལ སོགས་པའི་དྲིའོ།།རོ་གང་ཞེ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། བྲོ་བ་དང་། བསྐ་བའོ། །དེ་ལ་མངར་བ་ནི་ཀ་ར་ལ་སོགས་པའི་རོའོ། །སྐྱུར་བ་ནི་སྐྱུ་རུ་ར་ལ་སོགས་པའི་རོའོ། །ཁ་བ་ནི་མཁྲིས་པ་དང་། ཏིག་ ཏ་ལ་སོགས་པའི་རོའོ།།ཚ་བ་ནི་སྒེའུ་གཤེར་ལ་སོགས་པའི་རོའོ། །བྲོ་བ་ནི་ལན་ཚྭའི་རོའོ། །བསྐ་བ་ནི་ཨ་རུ་ར་ལ་སོགས་པའི་རོའོ། །དེ་ལ་རེག་བྱ་གང་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། འཇམ་པ་དང་། རྩུབ་པ་ དང་།ཡང་བ་དང་། གྲང་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་གང་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། དེ་གཉི་གའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དགེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱང་ རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་ལས་བྱུང་བའོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི། གང་དགེ་སློང་ཕ་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་ཕ་དང་། དགེ་ བསྙེན་མ་དང་།དུས་ཁྲིམས་པའོ། །བསམ་གཏན་ལས་བྱུང་བ་ནི། །གང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ།

风是存在的，因为能举起树叶等物，火是存在的，因为能使湿布等物变干，水是存在的，因为能相互不分离而成一体流动。从四大所生的色法有十一种：五根、五境和无表色。其中五根是：眼根、耳根、鼻根、舌根和身根。五境是：色、声、香、味和触。其中眼根是什么呢？是作为眼识所依的净色。耳根是什么呢？是作为耳识所依的净色。鼻根是什么呢？是作为鼻识所依的净色。舌根是什么呢？是作为舌识所依的净色。身根是什么呢？是作为身识所依的净色。
色是什么呢？有两种：颜色的自性和形状的自性。其中颜色的自性是蓝色、黄色、红色和白色。形状的自性是长、短、圆、圆周、细、粗、平等和不平等。声是什么呢？有三种：执受大种为因所生、非执受大种为因所生和二者为因所生。其中执受大种为因所生是有情的声音。非执受大种为因所生是森林和河流的声音。二者为因所生是陶鼓和琵琶等的声音。
香有三种：香气、臭气和中性的气味。其中香气是檀香等的香气。臭气是不净物等的气味。中性的气味是螺贝和海螵蛸等的气味。味是什么呢？有六种：甜、酸、苦、辣、咸和涩。其中甜味是糖等的味道。酸味是余甘子等的味道。苦味是胆汁和根茎等的味道。辣味是姜等的味道。咸味是盐的味道。涩味是诃子等的味道。
触是什么呢？也有十一种：四大种、滑、涩、轻、冷、饥和渴。其中无表色是什么呢？也有三种：善、不善和二者的相。善的无表色也有三种：从别解脱戒所生、从定所生和从无漏禅定所生。从别解脱戒所生的是比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷和近住戒者。从禅定所生的是从色界四禅的因所生的。

།ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ནི་གང་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་བསྒོམ་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི།བྱ་བ་དང་། ཉ་པ་དང་། ཤན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་སེམས་རྣམས་སོ། །དེ་གཉི་གའི་མཚན་ཉིད་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་མ་བྱས་པར་ཟན་མི་བཟའོ། །ཞེའམ། སམས་ཅན་འགའ་ཞིག་མ་བརྡེགས་མ་བསད་པར་ཟན་མི་བཟའ་ཞེས་ དམ་བཅའ་བའོ།།དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཅི་རིགས་པར་སོ་སོར་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། མི་གཙང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་ལས་བྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། དེར་གནས་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་ཟ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་ལ་དགའ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། །སྙིང་པོ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། མི་རྟག་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། སྟོང་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། བདག་མེད་པར་ཤེས པར་བྱ་བའོ།།དེ་ལ་མི་གཙང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ལུས་འདི་ཀླད་པའི་རྒྱས་ནས་རྐང་པའི་མཐིལ་གྱི་བར་དུ་རྣག་དང་ཁྲག་དང་ཆུ་སེར་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལས་བྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ལུས་འདི་དང་པོ་ཡང་མའི་ཁྲག་དང་ཕའི་ཁུ་བ་ལས་གྱུར་པར་ཤེས་ པར་བྱའོ།།དེར་གནས་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། མའི་མངལ་ན་གནས་པའི་ཚེ་ཡང་ཞུ་བའི་གནས་དང་མ་ཞུ་བ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན། མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས། འདུག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཟ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། མ་ཁ་ ཟས་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་པ་ཟོས་ཤིང་འཐུང་བའི་མཆིལ་མ་དང་ཆུ་སེར་ལ་སོགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ཟ་བར་བྱེད་དོ།།ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་དགའ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ཕ་དང་མ་གཉིས་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་དུས་ན་དེའི་ཁྲག་དང་ཁུ་བ་དང་དྲི་ང་བ་བྱུང་བ་ལ་ དགའ་བར་བྱེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ལུས་འདི་ལས་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ངོ་། །ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྙིང་པོ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་མགོ་ན་མུ་ཏིག་ཙམ་གྱི་སྙིང་པོ་ཡང་ཡོད་ན། ལུས་འདི་ ལ་ནི་དམ་པར་བྱ་བ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།།མི་རྟག་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པའི་ངང་ཅན་ནོ། །ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། སྡུག་བསྔལ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ལུས་འདི་དགའ་བ་དང་འཆི་བ་ལ་སོགས་པས་རྟག་ཏུ་གཟིར་ བའོ།།ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྟོང་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི།ལུས་འདིའི་ནང་ན་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་བརྟག་པའི་བདག་རྟག་པ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །བདག་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ལུས་འདི་ཉིད་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་བརྟག་པའི་བདག་རྟག་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ ནོ།།ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ། །དེ་ལ་གང་ལུས་དང་སེམས་ལ་སིམ་ཞིང་ཕན་པར་བྱེད་པ་ནི་བདེ་ བའི་ཚོར་བའོ།།གང་ལུས་དང་སེམས་ལ་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གནོད་པར་བྱེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའོ། །གང་ལུས་དང་སེམས་ལ་སིམ་པར་ཡང་མི་བྱེད་གནོད་པར་ཡང་མི་བྱེད་པ་ནི། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ། ། ཡང་ན་ལས་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བའོ། །ལས་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའོ། །ལས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ།

无漏戒律是从修习八圣道分之因所生。不善的无表色是屠夫、渔夫等罪恶不善之心。这两者的特征是未作坛城不食，或者未打杀某些众生不食的誓言。
关于如何了知色蕴，应当如理了知十一种相：应当了知为不净，应当了知从彼而生，应当了知住于彼处，应当了知食彼，应当了知喜于彼，应当了知从彼而出，应当了知无实质，应当了知无常，应当了知苦，应当了知空，应当了知无我。
其中了知为不净是：应当了知此身从头顶至脚底都是脓血、黄水等的本性。了知从彼而生是：应当了知此身最初是从母血和父精而成。了知住于彼处是：应当了知在母胎中时，处于已消化和未消化食物之间，为各种不净物所包围。了知食彼是：应当了知母亲所食饮的食物变成唾液和黄水等而食用。了知喜于彼是：应当了知父母二人行不净行时，对其血精和臭气生起欢喜。了知从彼而出是：应当了知从此身中出生各种不净物。了知无实质是：应当了知即使大象等头上尚有如珍珠般的精华，而此身连微尘许值得珍视之物也无。了知无常是：应当了知每一刹那都是坏灭的本性。了知苦是：应当了知此身恒常被生老死等所逼迫。了知空是：应当了知此身内无外道所计的常我。了知无我是：应当了知此身非外道所计常我的自性。
关于受蕴，受有三种：乐受、苦受、不苦不乐受。其中令身心安适有益的是乐受。令身心不适且有害的是苦受。既不令身心安适也不造成伤害的是不苦不乐受。或者，感受善业异熟的是乐受，感受不善业异熟的是苦受，感受无记业异熟的是不苦不乐受。

།དེ་ལ་ཚོར བའི་ཕུང་པོ་གང་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན།རྣམ་པ་བདུན་ལྟ་བུར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སླུ་བར་བྱེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། གཉེན་པོ་ལས་གྱུར་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། གཡོགས་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། རྟག་པ་ལས་བྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། རླག་པའི་གཞིར་ ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་།ངོམས་པ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། མི་རྟག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སླུ་བར་བྱེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། གང་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ན་དེ་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་བདེ་བ་ལྟ་བུར་སྣང་ངོ་། །ཞེས་ ཤེས་པར་བྱའོ།།གཉེན་པོ་ལས་གྱུར་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་རྨ་ལ་སྨན་བསིལ་བས་བསྐུས་ན། ཐང་ཅིག་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བ་ཉིད་ལ་བདེ་བར་སེམས་པ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོས་སྡུག་བསྔལ་བཅིལ་བ་ཙམ་ལ་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེའོ། །ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། གཡོགས་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ལ་གོས་དང་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་དང་སྤྱོད་ལམ་བཅོས་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེའོ། །ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྟག་པ་ལས་བྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། སྡུག་བསྔལ་བའི་རང་བཞིན་ལ བདེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་འདི་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །རླག་པའི་གཞིར་གྱུར་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ཚོར་བའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པ་ལས་ངན་སོང་གསུམ་གྱི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ངོམས་པ་མེད་པར་ཤེས་པར་ བྱ་བ་ནི།ལན་ཚྭའི་ཆུ་འཐུང་བ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་འདི་ལ་བསྐལ་པའི་མཐར་སྤྱད་ཀྱང་ཆོག་པར་འགྱུར་བ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །མི་རྟག་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་མཚན་མར་འཛིན་ཅིང་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཏེ། དེ་ཡང་ཆུང་ངུ་དང་། ཆེན་པོ་དང་། ཚད་མེད་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་ཆུང་ངུ་ཞེས་ བྱ་སྟེ།འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ཙམ་གྱིས་དངོས་པོ་ངན་པ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི། ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསམ་གཏན་གྱི་རོའི་མཚན་མ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ནམ་མཁའ་ནི་མཐའ་ཡས་སོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བྱིས་པའི་འགྲོ་བ་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་དང་། སླུ་བར་བྱེད་པ་དང་། མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད དང་།འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པས་དོན་མེད་པ་གཞན་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །བྱིས་པའི་འགྲོ་བ་རྨོངས་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་སྨིག་རྒྱུ་ཆུར་སྣང་བས་བྱིས་པ་དག་སླུ་བར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་སེར་པོ་དང་། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པར་ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའི་ སྒོ་ནས་བྱིས་པ་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱེད་དོ།།ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའོ། །སླུ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་རྟག་སྐྱིད་གཙང་བ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པའོ། །ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །མི་རྟག་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་འཇིག་པའི་ མཚན་ཉིད་དོ།།ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནས་དོན་མེད་པ་གཞན་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུར་ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།

那么，应当如何了知受蕴呢？应当如七种情形来了知：应当了知为欺诳性、应当了知为对治所生、应当了知为遮蔽性、应当了知为颠倒所生、应当了知为毁坏之因、应当了知为无厌足性、应当了知为无常性。
其中，应当了知欺诳性是：一切受虽为圣者所见皆是苦，然于凡夫现为乐相，应当如是了知。
应当了知对治所生是：如同在伤口上涂抹清凉药膏，暂时止息痛苦即认为是乐，如是以苦的对治压制痛苦之时便生起乐想，应当如是了知。
应当了知遮蔽性是：于苦的自性，仅以衣服、装饰等及造作威仪便生起乐想，应当如是了知。
应当了知颠倒所生是：于苦的自性认为是乐的这种想法，是从颠倒分别而生，应当如是了知。
应当了知为毁坏之因是：由贪著受乐而成为三恶趣之因，应当如是了知。
应当了知无厌足性是：如饮咸水一般，即使经历劫末仍无满足，应当如是了知。
应当了知无常性是：一切受皆是刹那性，应当如是了知。
关于想蕴：执取并遍计蓝色、黄色、长、短等境相为想，此又分为小、大、无量三种。
其中，欲界之想称为小，因为仅以五欲功德执取劣质事物故。色界之想称为大，因为执取禅定之味相故。无色界之想称为无量，因为缘取'虚空无边'等故。
如何了知想蕴呢？应当如是了知：令愚痴凡夫迷惑、具有欺诳性、无常之相，以及由颠倒想而生无义，应当如是了知。
应当了知令愚痴凡夫迷惑是：如同阳焰现为水而欺诳愚者一般，想以执取黄色、蓝色等境相之相而令愚者迷惑，应当如是了知。
应当了知欺诳性是：以颠倒想执取常、乐、净等，应当如是了知。
应当了知无常性是：每一刹那都具有坏灭之相，应当如是了知。
应当了知由颠倒想而生无义是：以颠倒想为因而生于三恶趣，应当如是了知。

།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལས་དགེ་བ་དང་མི་ དགེ་བ་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་བྱེད་པ་ནི་འདུ་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་ལྡན་པ་དང་། སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་ལྡན་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རེག་པ་དང་། འདོད་པ་དང་། མོས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་། དད་པ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་། འདོད་མིཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བག་ཡོད་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། མི་འཚེ བ་དང་།འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པ་དང་། ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། འཆབ་པ་དང་། འཚིག་པ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་དང་། གཡོ་དང་། སྒྱུ་དང་། འཚེ་བ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། མ་དད་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། བག་མེད་པ དང་།དྲན་པ་ཉམས་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་། གཡེངས་པ་དང་། གཉིད་དང་། འགྱོད་པ་དང་། རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པའོ། །འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་གང་ཞེ་ན། རྙེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་ པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། ཚོར་བའི་དབང་པོ་དང་། རིས་མཐུན་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་། མིང་གི་ཚོགས་དང་། ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་ལ་སོགས་པའོ། ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སྙིང་པོ་མེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པའོ། །དེ་ལ་སྙིང་པོ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་ཆུ་ཤིང་གི སྡོང་པོ་འདབ་མ་སོ་སོར་བསལ་ན་སྙིང་པོ་མེད་པ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཚོགས་འདི་དག་ལ་ཡང་བརྟགས་ན་སྙིང་པོ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པ་ནི་ཇི་ལྟར་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་སྣང་ཡང་གྲོང་ཁྱེར་དུ་མ་གྲུབ་པ་བཞིན་དུ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ རོ།།མི་རྟག་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་འཇིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་བ་ནི། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྟོང་པ་ནི་འདུ་བྱེད་དེ་དག་ལ་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་བརྟག་པའི་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་མེད་པ་ནི་དེ་དག་ ཉིད་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་བརྟག་པའི་བདག་གི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའོ། །དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་ལ་ བརྟེན་གཟུགས་ལ་དམིགས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའོ།།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣ་བ་ལ་བརྟེན་སྒྲ་ལ་དམིགས་ནས་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའོ། །སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྣ་ལ་བརྟེན་དྲི་ལ་དམིགས་ནས་དྲིའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའོ། །ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ནི་ལྕེ་ལ་བརྟེན་རོ་ལ་དམིགས་ནས་རོའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའོ།།ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུས་ལ་བརྟེན་རེག་བྱ་ལ་དམིགས་ནས་རེག་བྱའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཡིད་ལ་བརྟེན་ཆོས་ལ་དམིགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའོ།

关于行蕴，善业、不善业以及无记业的特征称为行。行又分为心相应行和心不相应行两种。其中心相应行是作意、触、欲、胜解、念、定、慧、信、惭、愧、无贪、无嗔、无痴、精进、不放逸、舍、不害、贪欲、嗔恚、我慢、无明、疑、身见、边执见、见取见、戒禁取见、邪见、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、诳、谄、害、无惭、无愧、昏沉、掉举、不信、懈怠、放逸、失念、不正知、散乱、睡眠、恶作、寻、伺。
心不相应行是什么呢？即得、无想定、灭尽定、无想、受根、同分、生、老、住、无常、名身、句身、文身等。
如何了知行蕴？应当从六个方面了知：即无实质、不成实、无常、无我、苦、空。其中了知无实质是：如同芭蕉树干分解后无有实质一样，观察这些行蕴也无有任何实质。不成实是：如同乾闼婆城虽现而不成实在的城市一样，这些行蕴也是自性不成实。无常是因为刹那刹那都在坏灭。苦是因为具有生、老等法。空是因为在这些行中没有外道所计的我。无我是因为这些行的自性不是外道所计的我性。
关于识蕴，有六种识聚，即从眼识到意识。其中眼识是依眼缘色而了知色相。耳识是依耳缘声而了知声相。鼻识是依鼻缘香而了知香相。舌识是依舌缘味而了知味相。身识是依身缘触而了知触相。什么是意识呢？是依意缘法而了知法相。

དེ་ལ་ཇི་ལྟ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གཡོ་བ་མེད་པ་དང་། རང་དབང་མེད་པ་དང་། རྐྱེན་དུ་མ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་གཅིག་ཏུ་ཟད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དང་། སྐད་ཅིག་མ་དང་། མི་སྡོད པར་མྱུར་དུ་འགྲོ་བ་དང་།ཡུལ་ལ་གཡོ་བ་དང་། མི་གཙང་བའི་ཡུལ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་སྦྲང་བུ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་དང་རྟག་ཏུ་བྲལ་བའོ། །དཔེར་ན་མྱུ་གུ་དང་། ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཅིག་གཅིག་སྐྱེས་པ་པོ་དང་། བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞིང་བསྐྱེད་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་པས་ན་གཡོ་བ་མེད་པའོ། །དཔར་ན་འཁྲུལ་འཁོར་གྱི་མེ་རླུང་གི་དབང་གིས་གཡོ་བ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ཡང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་གཡོ་བས་ན་རང་དབང་མེད་པའོ། །དབང པོ་དང་།ཡུལ་དང་།ལས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་མ་ལས་བྱུང་བས་ན། རྐྱེན་དུ་མ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལྟར་རྐྱེན་དུ་མས་བསྐྱེད་ཀྱང་། འབྲས་བུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་ལས་མི་སྐྱེ་བས་ན། འབྲས་བུ་གཅིག་ཏུ་ཟད་པའོ། །རུས་སྦལ་གྱི་ སྤུ་ལྟར་བདག་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་མེད་པས་ན་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའོ།།མར་མེའི་ལྕེ་བཞིན་དུ་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པས་ན་མི་རྟག་པའོ། །རི་གཟར་པོའི་ཆུ་བཞིན་དུ་སྐད་ཅིག་ཀྱང་མི་གནས་པར་འགྲོ་བས་ན། མི་སྡོད་པར་མྱུར་དུ་འགྲོ་བའོ། །སྤྲེའུ་བཞིན་ དུ་རྟག་ཏུ་ཡུལ་ལ་ཆགས་ཤིང་རྒོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་ན།ཡུལ་ལ་གཡོ་བའོ། །ཕག་བཞིན་དུ་མི་གཙང་བའི་ཡུལ་ལ་དམ་པར་འཛིན་པས་ན། མི་གཙང་བའི་ཡུལ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་བལྟ་བའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ལས་མི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བས་ན། མི་དགེ་བའི་སྦྲང་བུ་ལ་སྔོན་པོའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའོ། །ཇི་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འགྲོགས་པ་དེ་སྲིད་དུ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་ཡེ་ཤེས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མེ་དང་བྲལ་བའོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔའི་རིམ་པ་དེ་ལྟ་བུར་བཀོད་དེ། དང་པོ གཟུགས།དེའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བ། དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་བཀོད་ཅེ་ན། རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་ལྟར་རགས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བ་དང་། སྣོད་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བས་གཟུགས་རགས་ཏེ་དེ་བས་ན་དང་པོར་བཤད་དོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་གཞན་པས་ཚོར་བ་རགས་ཏེ། འདི་ལྟར་ལག་པ་ན་བར་ཚོར་རོ། །རྐང་པ་ན་བར་ཚོར་རོ། །ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ གསུམ་ལས་ཀྱང་ཚོར་བ་སྔར་བཤད་དོ།།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་རགས་ཏེ། འདི་ནི་སྐྱེས་པ་འདི་ནི་བུད་མེད་དོ་ཞེས་འཛིན་པའི་ཕྱིར། གཉིས་ལས་ཀྱང་འདུ་ཤེས་སྔར་བཤད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་བས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ ཕུང་པོ་རགས་ཏེ།ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཐམས་ཅད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆ་ཕྲ་མོའི་ཕྱིར་མཇུག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བའི་རིམ་པས་རིམ་པར་བཀོད་དེ། འདི་ལྟར་འཁོར་བ་ ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས།བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་གཉིས་གཅིག་ལ་གཅིག་གཟུགས་ལ་ཆགས་ཏེ། དེ་བས་ན་གཟུགས་དང་པོར་བཤད་དོ། །གཟུགས་ལ་ཆགས་པ་ཡང་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་ཞེན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བའོ།

那么，如何了知识蕴呢？应当从十一个方面来了知：无动、无自在、从多缘生、唯一果、自性空、刹那、迅速不住、于境动摇、视不净境为功德、成为不善虫等所依、恒离智慧火。
譬如芽与种子等，非是能生者与所生，也不会想'我要生'，故为无动。
譬如机关由风力而动，此识也由业和烦恼力而动，故无自在。
由根、境、业和烦恼等多种因缘而生，故从多缘生。
虽由多缘所生，但只生一个识果，故唯一果。
如龟毛般无我等自性，故自性空。
如灯焰般刹那刹那坏灭，故无常。
如险峻山上之水般刹那不住而流去，故迅速不住。
如猴子般常贪著境界而躁动，故于境动摇。
如猪般执不净境为清净，故视不净境为功德。
从识之因生一切不善，故成为不善虫等所依。
只要与识相伴，圣谛四智就不会生起，故恒离智慧火。
那么，为何五蕴如此排列，先色，其后受，其后想等呢？是由三个原因：粗细程度、烦恼生起次第、器等义理。
其中，由于有碍且为诸识所依，色比受等粗大，故先说。
受比其他无色蕴粗大，如说'感受手痛，感受脚痛'，故在余三之前说受。
想比行蕴和识蕴粗大，因为执取'此是男，此是女'，故在二者之前说想。
行蕴比识蕴粗大，因为其性质是造作善不善业，故识最细微而最后说。
或者是依烦恼生起次第而排列，即从无始轮回以来，男女二者互相贪著色，故先说色。贪著色也是因为耽著乐受，故其后说受。

།དེ་ལ་ཞེན་པ་ཡང་མི་བཟང་བ་ལ་ བཟང་བར་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་གྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་སོ། །འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཚོགས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ལས་བྱུང་སྟེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་དོ། །དེ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པར་བྱེད་པས་ན།མཇུག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བཤད་དོ། །ཡང་ན་སྣོད་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་ཀྱང་རིམ་པ་བཞིན་ནོ། །སྣོད་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟས་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་སྟེ། ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཉིད་མྱོང་ཞིང་བཟའ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་སོ། །ཚོད་མ་དང་ཚ་སྤོད་ཚག་ཚེག་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། མི་བདེ་བ་ལ་བདེ་བར་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུ་ལས། ཚོར་བ་འདུ་ཤེས་ལ་ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེད པ་པོར་གྱུར་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ།ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སྟོབས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ།མཇུག་ཏུ་དེས་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཞིང་དང་ས་བོན་ལྟ་བུར་གྱུར་པས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་མཇུག་ཏུ་བཤད་དོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞིན་ནི།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །ཅུང་ཟད་མེད་ ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ནི།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། སེམས་དང་ལྡན་པའི་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ཏོ། །འོ་ན་ཕུང་པོའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏེ། གང་ཅུང་ཟད་གཟུགས་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ དང་།དེ་ལྟར་གྱི་དང་། ཕྱི་དང་། ནང་གི་དང་། ཕྲ་བ་དང་། རགས་པ་དང་། བཟང་པོ་དང་། ངན་པ་དང་། རིང་བ་དང་། ཐུང་བ་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས། སྤུངས་པ་ལ་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་ཁམས་ རྣམས་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས།དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །འོ་ན་ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་བསྟན་པ་འདིར་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། བདག་དང་། བདག་གི་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། ཚོར་བ་པོར་མངོན་པར་ ཞེན་པ་རྣམས་ལ།མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུགས་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱིས། ལྟ་བ་པོ་ལ་སོགས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་མི་ཤེས་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཤེས་ པ་དང་།ལོག་པར་ཤེས་པའི་མུན་པ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་གསུངས་ཏེ། ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་བྱུང་ནས་མ་རིག་པའི་མུན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འཁོར་བ་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ དང་བྲལ་ཏེ།དབུལ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་བཤད་དེ་ཁམས་ཙམ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱས་ན། དྲན་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་རྣམས་སྒོམ་པ་རྫོགས་ པར་འགྱུར་རོ།

对此执著也是由于将不好的认为是好的这种颠倒而产生的。因此，其后是想蕴。想蕴的颠倒也是从烦恼性的行蕴而生，因此其后是行蕴。由于这些使心烦恼，所以最后解说识蕴。或者，也可以按照器等的次第而有次第。如器的是色蕴，因为是受等的所依。如食的是受蕴，因为受是感受苦乐而成为所食用的。如调味料和烹饪用具的是想蕴，因为由于将不乐误认为乐的颠倒因，受会对想产生贪著。如作者的是行蕴，因为通过善不善业的异熟而成就后，对识起推动作用。能受用的是识蕴，因为最终由它来感受苦乐等异熟的缘故。或者，由于如田地和种子，故最后解说识蕴。欲界的识依于色蕴。色界的四禅中，识依于受蕴。在空无边处、识无边处、无所有处中，识依于想蕴。在非想非非想处即有顶中，识依于有心和无心的诸行蕴。
那么蕴的含义是什么呢？蕴的含义是积聚的意思。凡是任何过去、未来、现在、外、内、细、粗、好、坏、远、近的色法，将这一切集合在一起的积聚称为蕴。
蕴之后应当解说诸界的情况，因此依此而说'诸比丘，什么是十八界'。那么在此为何需要宣说十八界呢？答：为了对执著我、我所、作者、受者的诸人显示：依靠眼和色，仅仅是以眼识了知色而已，并无能见者等，故说十八界。或者，为了遣除无知、疑惑知和邪知的黑暗而说十八界，因为生起了了知十八界的智慧光明后，无明黑暗将会消失。或者，为了对在轮回中远离菩提分法而成为贫乏者显示菩提法宝藏而解说十八界。如果仅仅忆念诸界，则能圆满修习念觉支等菩提分。

།དེ་ལ་ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲིས་པའོ། །དེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་གི་ཁམས་དང་། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དག་ནི། མིང་ཐ་དད་པར་ཟད་ཀྱི་དོན་གཅིག་པར་ རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་མིག་གི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ། དེའི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ནི་ནག་པོ་དང་སེར་ནག་ཡུལ་ལ་མངོན་དུ་བལྟས་པས། ཤེལ་བཞིན་དུ་གསལ་བ། གཟུགས་འཛིན་ནུས་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྣོད་ཆུས་གང་བའི་ སྟེང་དུ་ཕྱེས་བཏབ་པ་བཞིན་དུ།དེའི་རྡུལ་ཕྲན་ནང་དུ་མི་འབྱིང་ཞིང་ཁ་ན་སྣང་བ་དང་། གསལ་བར་འདུག་ཅེས་ཀྱང་འཆད་ཁ་ཅིག་ན་རེ་གོ་སྙོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་ཁ་འབུས་པ་དང་འདྲ་བར་ཁ་དོག་གསལ་བར་གནས་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བས་ན་སོ་སོར་མི་འགྱེས་ སོ་ཞེས་ཀྱང་འཆད།ལ་ལ་ན་རེ་གང་དུ་ཟླུམ་པོ་བཞིན་དུ་ཡ་ཐོག་མ་ཐོག་དང་དབུས་དང་གསུམ་གྱི་ཆར་འདུག་སྟེ། ཤིན་ཏུ་གསལ་བས། ཆ་གསུམ་པོ་གཅིག་གིས་གཅིག་མི་སྒྲིབ་པ་ནི། དཔེར་ན་སྟོན་གྱི་ཆུ་མ་རྙོག་པས་འདུས་པ་བཞིན་ཞེས་ཀྱང་འཆད་དོ། །གཟུགས་ ཀྱི་ཁམས་གང་ཞེ་ན།མིག་གི་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། རིང་ཐུང་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། ཀུན་ཏུ་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། ཕྲ་མོ་དང་། སྦོམ་པོ་དང་། མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པ་དང་། མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། བླ་གབ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གང་མིག་གི་ཁམས ལ་ནི་བརྟེན།གཟུགས་ལ་དམིགས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅི་འདྲ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་གྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་གཟུགས་སྔོན་པོ་ཞིག་ན་ཡང་སྔོན་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེ་ཞིང་སྔོན་པོར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །རྣ་བའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ དེའི་ཚེ་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ནི་ཤེལ་བཞིན་དུ་གསལ་ལ།སྒྲ་རྣམས་འཛིན་ནུས་པ་གྲོག་གཅུས་པ་འདྲ་བར་རྣ་བའི་ནང་ན་གནས་སོ། །སྒྲའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། རྣ་བའི་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སྙན་པ་དང་། མི་སྙན་པ་དང་། དེ་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་དང་། ཟིན་པའི་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་།མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། དེ་གཉི་གའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པ་དང་། གྲུབ་པ་ལས། བྱུང་བ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྟག་པ་དང་། འཕགས་པའི་ཐ་སྙད་དང་། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ ཐ་སྙད་དོ།།དེ་ལ་རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཕན་པ་དང་། སིམ་པར་བྱེད་པ་ནི་སྙན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནོད་པ་དང་། གདུང་བར་བྱེད་པ་ནི་མི་སྙན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ལ་གཉི་ག་མི་བྱེད་པ་ནི།སྙན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སྙན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། །ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བྱེད་པ་ནི་མི་ཉན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པ་ནི་གང་འཇིག་རྟེན་ གྱི་སྐད་དང་འང་འབྲེལ་བའོ།།གྲུབ་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་གང་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པའོ། །ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ནི་གང་མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པའོ། །གང་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མཐོང་ངོ་བ་དང་། ཐོས་སོ་བ་དང་། ཤེས་སོ་བར་དྲང་ པོར་སྨྲ་བ་ནི་འཕགས་པའི་ཐ་སྙད་དོ།།དེ་ལས་བཟློག་ན་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་ཅེས་བྱའོ།

如果问什么是十八界，这是一个问题。为了说明这个问题，所说'如是'。眼根、眼界、眼处这些只是名称不同，应当知道意义是相同的。
其中什么是眼界？作为眼识所依的，其微尘是黑色和黄黑色，面向境时如同水晶般明净，能取色。有些人说，如同在盛满水的容器上撒粉一样，其微尘不沉入内部而显现在表面且明亮。
有些人说，如同开放的莲花一样色彩明亮而住，因为被四大所围绕故不分散。有些人说，如同圆形一样分为上、下、中三部分而住，因为极其明亮，这三部分互不遮蔽，譬如秋天未被搅浑的水聚集一样。
什么是色界？是作为眼界的对境，即蓝色、黄色、红色、白色、长短、圆形、圆满、细小、粗大、平等、不平等、高、低、影子、阳光、光明、黑暗、云、烟、尘、雾气、无遮蔽和表色。
什么是眼识界？依于眼界，缘取色境后如色的形相那样了知，如果是蓝色的色法，则生起蓝色的形相并了知为蓝色。
什么是耳界？作为耳识所依的，其微尘如同水晶般明净，能取声音，如同螺旋形状住于耳内。
什么是声界？是作为耳界的对境，即悦耳的、不悦耳的、非二者、有执受大种为因所生、无执受大种为因所生、二者为因所生、世间共许、成就所生、遍计、圣言和非圣言。
其中，对耳根和识有益且令愉悦的称为悦耳。对耳根和识有害且令痛苦的称为不悦耳。对根和识二者都不起作用的称为非悦耳非不悦耳。
有执受大种四大所生等三种如前所说。世间共许是指与世间语言相关的。成就所生是指圣者们所说的。遍计是指外道们所说的。
对于所见等，如实说'已见'、'已闻'、'已知'是圣言。与此相反的是非圣言。

།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། རྣ་བའི་ཁམས་ལ་བརྟེན་སྒྲའི་ཁམས་ལ་དམིགས་ནས། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་ཤེས་པར་གྱུར་པའོ། །སྣའི་ཁམས་ གང་ཞེ་ན།སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ། དེའི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ནི། ཤེལ་ལྟར་གསལ་ཞིང་དྲི་རྣམས་འཛིན་ནུས་པ་དེ་སྲན་མ་ཁ་བྱེ་བ་ལྟར་མཚུལ་བའི་སྟེང་ན་གནས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐུར་མ་ལྟར་མཚུལ་བའི་གོང་ཐོག་ཐག་ན་འདུག་གོ་ཞེས་འཆད་དོ། །དྲིའི་ཁམས་གང་ ཞེ་ན།སྣའི་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། མི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་མཉམ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། སྦྱར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་གྱུར་པའོ། །དེ་ཡང་དྲི་ཞིམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་ཙནྡན་ལ་ སོགས་པའོ།།སྦྱར་བ་ནི་སི་ཧླ་ལ་སོགས་པ་རྫས་མང་པོ་ལས་གྱུར་པ། བདུག་སྤོས་ཀྱི་དྲི་རྣམས་སོ། །ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དྲི་ལ་སོགས་པའོ། །སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། སྣའི་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས། དྲི་ལ་དམིགས་ཏེ་ དྲིའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་ཤེས་པར་གྱུར་པའོ།།ལྕེའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེའི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ནི་ཤེལ་ལྟར་གསལ་བ། རོ་མྱང་ནུས་ཤིང་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་ཤས་ལྟར་གནས་ཏེ། ལྕེའི་དབུས་སུ་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ཙམ་གྱི་ཁྱོན་ཞིག་མ་ཁྱབ་ ཀྱི་གཞན་ནི་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཁྱབ་པར་གྱུར་ན་ནི། ཀླད་རྒྱས་རྟག་ཏུ་ཟག་པ་མྱོང་བས་རྙིས་ཏེ། ཡི་ག་ཡང་རྟག་ཏུ་འཆུས་པར་འགྱུར་རོ། །རོའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། དེ་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །ལྕེའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན།ལྕེའི་ཁམས་ལ་བརྟེན་རོ་ལ་དམིགས་ནས། གང་ཇོ་སྐྱུར་བ་དང་མངར་བ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པར་གྱུར་པའོ། ལུས་ཀྱི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེའི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ནི་ཤེལ་ལྟར་དྭངས་པ་དང་། པགས་པ་བཞིན་དུ་ལུས་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པར་གནས་ཤིང་རེག་བྱ་འཛིན་ནུས་པའོ། །རེག་བྱའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། འཇམ་པ་དང་། རྩུབ་པ་དང་། ཡང་བ་དང་། ལྕི་བ་དང་། གྲང་བ་དང་། བཀྲེས པ་དང་།སྐོམ་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྔར་བཤད་པར་ཟད་དོ། །མེ་དང་ཆུའི་ཁམས་ཤས་ཆེ་བ་ནི་འཇམ་པའོ། །ས་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་རྩུབ་པའོ། །ས་དང་ཆུའི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་ལྕི་བའོ། །རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་ཡང་བའོ།། ། མེ་དང་ཆུའི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་གཉེན་པའོ། །རླུང་དང་ཆུའི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་གྲང་བའོ། །མེ་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ལས། ཕོ་བ་ཁ་འབྱོར་པར་གྱུར་ན་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་སྐྱེའོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནི། ལུས་ཀྱི་ཁམས་ལ་བརྟེན་རེག་བྱ་ལ་དམིགས་ནས་རེག་བྱའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པར འགྱུར་བའོ།།ཡིད་ཀྱི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་རྣམས་སྔ་མ་འགག་པ་ལ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རྫས་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགག་པ་དང་། མ་བརྟགས་ཏེ་འགག་པ་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ། །དེ་ལ་གཞན་ནི་སྔར་བཤད་པར་ཟད་དོ།

什么是耳识界？依于耳界，缘于声界，了知声音特征的识。
什么是鼻界？作为鼻识所依，其微尘如水晶般明净，能够执持诸香，如同豆荚开口般位于鼻孔上方。有些人解释说如针般位于鼻孔顶端。
什么是香界？作为鼻界的对境，包括好香、臭香、平等香、俱生香、合成香和变异香。其中好香等如前所述。俱生香如檀香等。合成香如锡兰等多种物质所成的熏香之香。变异香如果实成熟的香等。
什么是鼻识界？依于鼻界，缘于香尘，了知香的自性。
什么是舌界？作为舌识所依，其微尘如水晶般明净，能尝味，形如半月，位于舌中央，除了发端大小的范围外，遍布其他部位。
若是完全遍布，则因脑髓常流泄而受损，也会经常失去味觉。
什么是味界？有六种，其特征如前所述。
什么是舌识界？依于舌界，缘于味尘，了知酸甜等味。
什么是身界？作为身识所依，其微尘如水晶般清净，如皮肤般遍布全身，能执持触尘。
什么是触界？有十一种：四大种、滑、涩、轻、重、冷、饥、渴。其中四大种的特征如前所述。火界和水界较重者为滑。地界和风界较重者为涩。地界和水界较重者为重。风界较重者为轻。
火界和水界较重者为软。风界和水界较重者为冷。火界和风界较重时，胃部相合则生饥渴。
身识界是依于身界，缘于触尘，了知触尘特征。
什么是意界？作为意识所依，六种识中前识灭时称为意界，它不是微尘的自性。
什么是法界？有七种实法：受、想、行蕴、择灭、非择灭、虚空、无表色。其他如前所述。

།སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགག་པ་ཞེས བྱ་བ་ནི།བདེན་པ་བཞི་ལ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ། འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་། འདི་ནི་འགོག་པ། འདི་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟགས་ནས། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པར་གྱུར་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགག་པ་ཞེས་ བྱའོ།།སོ་སོར་མ་བརྟགས་པར་འགག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རྐྱེན་གྱི་མཐུ་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་པ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་གཅིག་ལ་ཞེན་པ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་ཡུལ་རྣམས་ནི་འགག་གི། རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ནི་རྐྱེན་དང་མ་ཕྲད་པས་མ་སྐྱེས་ཏེ།མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ལུས་པ་ནི་སོ་སོར་མི་བརྟགས་པ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་ཞེན་པའི་ཚེ། སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ནི་བྱུང་ནས་འགགས་ཀྱི། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡུལ་མེད་པས་ མ་སྐྱེས་པར་འགག་པ་ཉིད་སོ་སོར་མ་བརྟགས་ཏེ།འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ནམ་མཁའ་གང་ཞེ་ན། གང་ཐོགས་པ་མེད་ཅིང་གཟུགས་སྐྱེ་བ་ལ་གོ་འབྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ལ་བརྟེན་ཆོས་ལ་དམིགས་ནས། འདི་ནི་སེར་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་སྔོན་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་འམ། འདི་ནི་པི་ཝང་གི་སྒྲ་ཡིན་གྱི་གཞན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའོ། །སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་གིས་བཤད། ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་ལས་མིག་གི་ཁམས་ནི་མེའི་ཤས་ཆེ་སྟེ། མེའི་ཤས་ཆེ་བས་ན་གཟུགས་འཛིན པར་ནུས་སོ།།རྣ་བ་ནི་ནམ་མཁའི་བདག་ཉིད་དོ། །ཐོགས་པ་མེད་པ་ནས། སྒྲ་ཐོས་པར་ནུས་སོ་ཞེས་ཟེར་མོད་ཀྱི། རྣ་བའི་དབང་པོ་ལ་ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། ནམ་མཁའ་ལ་ཕན་གནོད་མེད་པས་ན་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བས་ན་རྣ་བའི་ཁམས་ནི་རླུང་གི་ ཤས་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་དོ།།རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བས་ན་སྒྲ་འཛིན་པར་ནུས་སོ། །སྣའི་ཁམས་ནི་སའི་ཤས་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་ས་ཡང་དྲིའི་ཤས་ཆེ་བས་ན། གང་ཤས་ཆེར་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་འཛིན་པར་ནུས་སོ། །ལྕེའི་ཁམས་ནི་ཆུའི་ཤས་ཆེ་བའི་བདག་ ཉིད་དེ།གང་གི་ཕྱིར་དེར་གཤེར་བའི་ཤས་ཆེ་བས་ན་རོ་འཛིན་པར་ནུས་ཀྱིས། གཞན་དུ་རྡོ་སྐམ་པོ་གཉིས་རེག་པ་བཞིན་དུ་ཅི་ཡང་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཀྱི་ཁམས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ། །ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་ བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་དག་འདི་ནི་ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་བཤད་དེ། མང་དུ་ཡང་མ་ཡིན་ཉུང་ངུ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བྱེད་པ་དང་། དམིགས་པ་རྣམ་པ་ དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་བས་ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་ཉིད་དུ་གསུངས་ཏེ།རྟེན་དྲུག་མིག་གི་ཁམས་ནས། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ། །བརྟེན་པ་དྲུག་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའོ། །དམིགས་པ་དྲུག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ ཀྱི་བར་དུའོ།།ཡང་ཁ་ཟས་དུག་ཅན་གྱི་སྣོད་ལྟ་བུ་དང་། དུག་དང་ལྡན་པའི་ཁ་ཟས་ལྟ་བུ་དང་། དེ་ལ་ཟ་བ་པོ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་དུ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ཁ་ཟས་དུག་ཅན་གྱི་སྣོད་ལྟ་བུ་ནི། མིག་གི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དྲུག་ གོ།།དུག་དང་ལྡན་པའི་ཁ་ཟས་ལྟ་བུ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་དྲུག་གོ། །དེ་ལ་ཟ་བ་པོ་ལྟ་བུ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གོ།

所谓'经过观察而灭'是指：对于四谛，以智慧观察'这是苦谛，这是集谛，这是灭谛，这是道谛'，心和心所法的生起和灭尽，这就称为'经过观察而灭'。
什么是'不经观察而灭'呢？就是眼等识由缘力而生，当识执著一境时，其他境界的识则灭去，由于识未遇缘而未生，留在未来时中，这就称为'不经观察而灭'。
例如当眼识执著色境时，声等境界生起后即灭，耳识因无境界而未生即灭，这就是'不经观察而灭'。
其中，什么是虚空呢？就是无障碍且为色法生起开辟空间的。
什么是意识界呢？依于意界，缘于法，能够判断'这是黄色而非蓝色'或'这是琵琶声而非其他声音'。
有些论师解释：在十八界中，眼界以火大为主，因火大为主故能取色。耳是虚空性。有人说因无障碍故能闻声，但这是不对的，因为耳根有损益而虚空无损益。因此，耳界是以风大为主，因风大为主故能取声。
鼻界是以地大为主，因为地也以香为主，所以以何为主即能取彼境。舌界是以水大为主，因为其中湿性为主故能取味，否则就像两块干石相触一样什么也感受不到。身界是一切大种的自性。
为了总结所说的十八界，故说'诸沙门，这就是十八界'。
那么，为什么说十八界，不多不少呢？是这样的，世尊将所依、能依和所缘分为六类，故说十八界：六所依，即从眼界乃至意界；六能依，即从眼识乃至意识；六所缘，即从色界乃至法界。
又为了了知如毒器、带毒食物及食者般的过患，故说十八界。其中，如毒器的是眼界等六根，如带毒食物的是色等六境，如食者的是眼识界等六识。

།ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་ཀྱི་རིམ་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ རིམ་པ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱི།དེའི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རིམ་པ་བསྟན་པར་གྲུབ་བོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་པས་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ལྔ་སྔར་བསྟན་པ་ནི། དེ་དག་གི་ཡུལ་ད་ལྟ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ནི་མ་ངེས་ཏེ། ད་ལྟར་ཡང་དེའི་ཡུལ་ཡིན་ལ། དུས་གསུམ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ། དུས་གསུམ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཀྱང་དེའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་ཁམས་པས་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་བཞི་སྔར་བསྟན་པ་ནི། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་བཞི་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ནི། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་མ་ངེས་པ་སྟེ། བར་འགའ་ནི་ས་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་ཡང་དམིགས། བར་འགའ་ནི་ལྕི་བ་དང་། ཡང་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་གྱུར་པ་ལ་ཡང་དམིགས། བར་འགའ་ནི་གཉི་ག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྕེ དང་སྣ་གཉིས་པས་མིག་དང་རྣ་བའི་ཁམས་སྔར་བཤད་པ་ནི།ཡུལ་རིང་པོ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཐག་རིང་པོ་ན་གནས་པའི་གཟུགས་མཐོང་ཞིང་། རྒྱང་ནས་བོས་པའི་སྒྲ་ཡང་ཐོས་པའི་ཕྱིར། སྣ་དང་ལྕེ་གཉིས་ནི་ཕྲད་པ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡུལ་ དང་མ་ཕྲད་ཀྱི་བར་དུ་འཛིན་པར་མི་ནུས་པས་རིང་དུ་འཇུག་པ་མེད་དོ།རྣ་བ་བས་ཀྱང་མིག་རིང་དུ་འཇུག་སྟེ། ཐག་རིང་པོ་ནས་འབབ་པའི་ཆུ་མཐོང་ན་ཡང་དེའི་སྒྲ་རྣ་བས་མི་ཐོས་པའི་ཕྱིར། རྣ་བ་བས་ཀྱང་མིག་སྔར་བསྟན་ཏོ། །ལྕེ་བས་ཀྱང་སྣ་སྔར་བསྟན་ཏེ་འདི་ལྟར་ལྕེས་བཟའ་བ་མ་རེག་པར་ ཡང་དེའི་དྲི་སྔར་སྣས་ཚོར་བ་ན་མྱུར་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ལུས་འདི་ལ་མིག་གི་ཁམས་གོང་ན་གནས་སོ། །དེའི་འོག་ཏུ་རྣ་བའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་སྣའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ལྕེའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཕལ་ཆེར་ལུས་ལ་གནས་ཏེ། ཡིད་ནི་དེ་དག་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཅིང་ཡུལ་ན་མི་གནས་ ཕྱོགས་ན་མི་གནས་པས་ན་མཇུག་ཏུ་བཤད་དོ།།འོ་ན་རིགས་ཀྱི་དོན་ནི་ཁམས་ཀྱི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་རི་གཅིག་ལ་གསེར་དང་དངུལ་ལ་སོགས་པ་རིགས་མང་དུ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་གཅིག་ལ་རིགས་བཅཝ་བརྒྱད་ཡོད་པས་ན། ཁམས་བཅཝ་ བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ།།ཡང་ན་འབྱུང་ཁུང་གི་དོན་ནི་ཁམས་ཀྱི་དོན་ཏེ་དཔེར་ན་གནས་གང་ནས་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་གནས་ལ་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མང་པོ་འབྱུང་བའི་གནས་ཡིན་པས་ན་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །ཁམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་ མཆེད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པ་ཡང་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། བདག་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཡོ་བྱད་ལ་ཆགས་པའི་དངོས་པོ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་ ཏོ།།དེ་ལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ན་ཆགས་པ་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །ཆགས་པ་བཏང་ན་ཁམས་གསུམ་དུ་མངོན་པར་མི་སྐྱེ་སྟེ། དེ་བསྟན་པའི་དགོས་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་བལྟ་བ་དང་ཉན་པ་དང་། མྱོང་བ་དང་། སྣོམ་པ་དང་། རེག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པས་ཆོས་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་དོ།།ཞེས་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཆགས་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་སྟེ་བཅུའི་ དོན་ནི་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་གི་སྟེང་དུ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཆོས་བདུན་ལ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆོད་ཅེས་བྱའོ།

现在解说十八界的次第。通过宣说眼界等的次第，其境和识界的次第也就确立了。
眼等五界先于意识界而说，是因为它们的境是现在的缘故。意界则不确定，因为现在是它的境，三世和无漏等非三世法也是它的境。
眼等四界先于身界而说，是因为眼等四界的境是由大种所造，而身界的境则不确定，有时缘大种如地水等，有时缘所造如轻重等，有时二者都缘。
眼耳二界先于鼻舌二界而说，是因为能取远境的缘故。能见远处的色，也能听到远处的声音。鼻舌二者因为以接触为境，在未接触境之前不能取境，所以不能远取。
眼界又先于耳界而说，因为从远处能见流水，但耳却听不到其声音。
鼻界又先于舌界而说，因为在舌未接触食物时，鼻就能先闻到其香，故能迅速取境。
或者，在此身体中，眼界居上方，其下是耳界，其下是鼻界，其下是舌界，其下大多是身界所在。意界依于这些，不住于境，不住于方位，故最后说。
那么，种类的含义就是界的含义，譬如一座山中有金银等多种，称之为界。同样，此一身体中有十八种，故称十八界。
或者，源处的含义是界的含义，譬如出生珍宝等的处所称为界。同样，因为是心和心所法生起的处所，故称为界。
界之后应说处，因此经中说：'诸比丘，什么是十二处？'等。
为何要说十二处呢？为了了知对我的执著和对资具的执著。
若能遍知此等，则能断除执著。若断除执著，则不会再生于三界，这就是宣说的目的。
或者，为了断除我执，说十二处，因为会通过见、闻、尝、嗅、触以及意识而执著诸法。
其中从眼处到身处的五处，从色处到触处的五处，共十处的含义与界品中所说相同。
六识界加上意界所说的七法称为意处。

།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྫས་བདུན་བཤད་པ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། དེ་ལ་མིག་ གི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དོ་ཞེས་པ་ལ་རྒལ་བ་དང་།གལ་ཏེ་བདག་ཡོད་ན་ནི་ནང་ངམ། ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱར་ཡང་རུང་སྟེ། གང་བདག་གི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དེ་དག་ནི་ནང་ཞེས་བྱ་བ་ན་སངས་རྒྱས་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་འདོད་དེ། བདག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་མིག་ནང་ གི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ།སྨྲས་པ་འགལ་བ་མེད་དེ་ང་རྒྱལ་གྱི་གཞིར་གྱུར་པའི་སེམས་ཉིད་ལ་བདག་ཅེས་བཏགས་ནས། གང་སེམས་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་ན་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་ཅེ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་ སྙད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་དེ།འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ནི་དང་པོར་ཕྲད་ནས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་ལྟ་བ་བཞིན་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཐོག་མར་བཤད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཕྲད་ནས་སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ ནས་ཁྲུས་དང་།དྲི་དང་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་པས་ན། སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ནས་ཁ་ཟས་དང་། ལྟུང་བའི་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་པས་ན་ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ནས་མལ་སྟན་དང་བུད་མེད་ལ་སོགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་པས་ན་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། སྐྱེ་མཆེད་ནི་དེ་དག་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་གནས་པས་ན་མཇུག་ཏུ་བཤད་དོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ངེས་པར་བསྟན་ཅེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་བདག་པོ་དང་། དམིགས་པ་དྲུག་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཁོ་ནར་བཤད་དོ། །དེ་ལ མིག་ནས་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ།།གཟུགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་བར་དུ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཏོ། །སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་ཅི་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་དོན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་ ཞིང་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་པས་ན་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལ་བརྒལ་བ་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི་རྟེན་དང་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་བཅཝ་བརྒྱད་དུ་བཤད་ན། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི་རྟེན་དང་ཡུལ་དུ་བཤད་ན་བརྟེན་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མ་བཤད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་སྟོན་པ་ནི་འདུལ་ བའི་ཆེད་དུ་སྟོན་པས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་བསྟན་པས་འདུལ་བའི་ཆེད་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྡུས་ནས་བཅུ་གཉིས་གསུངས་སོ།

在法界品中所说的七事即称为法处。对此，关于'眼内处'有如下质疑：如果有我，则可称为内或外，凡是被我所加持的那些即称为内。然而诸佛教徒认为一切法无我，若无我，如何称为眼内处？
答：并无矛盾。以我慢为基础的心本身被假立为我，凡是成为具有我慢之心的因缘者即称为内处。
问：为何如此安立处的次第？答：为了随顺世间言说而如此安立处的次第。世间言说是首先相遇后彼此相视，故首先说眼处。其后相遇而言说，故为耳处。然后享用沐浴、香料、花鬘等，故为鼻处。之后享用饮食，故为舌处。再后享用卧具、女人等，故为身处。意处遍及一切诸处，故最后说。
问：为何定说十二处？答：为了显示六识的所依和所缘，故唯说十二处。其中从眼至意处是识的增上缘，从色至法处是识的所缘缘。
处的含义是什么？生门的含义即是处的含义。因为是心和心所生长增长的因，故称为处。
对此质疑：在界品中从所依和境的角度说为十八界，而在处品中说为所依和境时，为何不说所依？答：世尊说法是为了调伏，为了调伏而将诸识摄于意处中说为十二处。

།ཇི་ལྟར་གང་ཕུང་པོའི་སྐབས་སུ་བཤད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ཁམས་སུ་ཡང་དེ་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་ འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་བཤད་པ་ལས་ཡུལ་ལྔ་དང་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་མིག་གི་ཁམས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ཁམས་བཅུར་བཤད་ལ། ཕུང་པོ་ལྔའི་སྐབས་སུ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ དང་།འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ནི་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་བསྟན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ སོ་ཞེས་བསྟན་ལ།ཕུང་པོའི་ཁམས་སུ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་བཤད་པ་དང་། གང་ཁམས་སུ་བཤད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཚེ་ཡང་དེ་བཤད་དེ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན་གང་ཁམས་སུ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྟེ། བཅུ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ་ཞེས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུར་བཤད་ལ། གང་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་བདུན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྟན་པ་དང་།ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་བདུན་བཤད་པ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྟན་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དེ་བསལ་བར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་དེ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་མིང་གཞན་དུ་བཏགས་ནས་བཟླས་ཏེ་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སེམས་ལ་གཅིག་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། སེམས་དང་གཟུགས་ལ་གཅིག་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་གཅིག་ཏུ་རྨོངས་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་ལ་གཅིག་ཏུ་ རྨོངས་པ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་བསྟན་ཏེ།ཕུང་པོ་ལྔའི་སྐབས་སུ་ནི། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའི་ཕུང་པོར་སེམས་མང་དུ་ཕྱེ་སྟེ་གསུངས་སོ། །སེམས་དང་གཟུགས་ལ་གཅིག་ཏུ་རྨོངས་པ་བསལ་བར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་བཤད་དེ།།མིག་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་བཅུར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་སེམས་མང་དུ་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ལ་གཅིག་ཏུ་རྨོངས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བཤད་དེ།སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་བཅུར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་དང་། བར་དུ་བསྟན་པ་དང་། རྒྱས་པར་བཤད་པར་ འདོད་པའོ།།དེ་ལ་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་འདོད་པའི་དོན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད། བར་དུ་བསྟན་པ་འདོད་པའི་དབང་དུ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བཤད། རྒྱས་པར་བཤད་པར་འདོད་པའི་དབང་དུ་ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་བཤད་དེ། ཡང་ན་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་དབང་པོ་འབྲིང་དང་། དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏེ། དབང་པོ་རྣོན་པོའི་དོན་དུ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད། དབང་པོ་འབྲིང་གི་དོན་དུ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བཤད། དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་དོན་དུ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་དོ།

如同在蕴的场合中所说的那些法，在界中也是如此宣说。在五蕴中，色蕴说有从大种所生的十一种色，其中五境和五根从眼界乃至色界，从色界乃至触界为十界。在五蕴的场合中，受蕴、想蕴、行蕴和无表色，在界的场合中显示为法界，而识蕴在界的场合中显示为从眼识界乃至意识界。
蕴的场合中的意根，在界的场合中说为意界。凡是在界中所说的那些法，在处的时候也如是宣说。如何呢？凡是在界中意界等五界，以及色界等五界，共十界，在处的场合中说为从眼处乃至色处等十处。
凡是在界的场合中显示受等七事为法界者，在处的场合中即显示为法处。在界的场合中所说的眼识界等六界及意界共七界，在处的场合中显示为意处。
如是有三种愚痴，为了断除它们，将这些法以其他名称标示后重复宣说。其中三种愚痴是：唯于心愚痴、于心色愚痴、唯于色愚痴。其中为了断除唯于心愚痴而说五蕴，因为在五蕴的场合中，将心广分为受蕴、想蕴、行蕴、识蕴而说。
为了断除于心色愚痴而说十八界，因为将眼和色等分为十境而说，并且将心广分为眼识界和意界而说。为了断除唯于色愚痴而说十二处，因为在处的场合中将眼处和色处等分为十色而说。
或者说有三种欲求：欲求略说、欲求中等说、欲求广说。其中为欲求略说而说五蕴，为欲求中等说而说十二处，为欲求广说而说十八界。
或者是依据利根、中根、钝根而说蕴等，为利根说五蕴，为中根说十二处，为钝根说十八界。

།སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འོག་ཏུ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ བསྟན་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས།དགེ་སློང་དག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་བསྟན་པ་ཡང་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་ བ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས།འགྲོ་བ་རྣམས་འཁོར་བའི་བཙོན་ར་ན་འཁྱམ་ཞིང་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་དམ་པོས་བཅིངས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་ལ། དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་མ་རིག་པའི་མུན་པ་སངས་ནས་ ཁམས་གསུམ་གྱི་བཙོན་ར་ནས་འབྱུང་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལས་ཐར་བར་འགྱུར་བས་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་འགྲོ་བ་འདི་དག་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་གང་གི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་། ཇི་ལྟར་ན་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ལུགས་བཞིན་དང་ལུགས་ལས་ལྡོག་པའི་ མཚན་ཉིད་གཉིས་སུ་གསུངས་ཏེ།གང་གི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ལུགས་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་གསུངས་པ་དང་། གང་གི་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མ་ རིག་པ་འགགས་ན།འདུ་བྱེད་འགག་པ་ལ་སོགས་པ་ལུགས་ལས་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་དོན་ཅི་བརྟན་པའི་དོན་ནི་ཕྲད་པའི་དོན་ཏོ། །འབྱུང་བའི་དོན་ནི་སྐྱེ་བའི་དོན་ཏེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཕྲད་ནས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་ བ་ལ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆ་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་རྟེན་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གསུམ་གྱིས། ལྟ་བ་ལོག་པར་སྨྲ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ འགོག་པར་བྱེད་དེ།རྒྱུ་མེད་པ་ལས་ཆོས་རྣམས་སྐྱེའོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྟེན་པའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་ཆོས་རྣམས་མི་འབྱུང་གི། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དབང་ཕྱུག་དང་བདག་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་པོ་ལས་ཆོས་རྣམས་སྐྱེའོ་ ཞེས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུར་སྨྲ་བ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པའི་སྒྲ་སྨོས་ཏེ།མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བའི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་ནི། ཆོས་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཆད་པར་སྨྲ་བ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འབྱུང་བའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་ཕྱི་མར་མི་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་གྱིས། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུན་མ་ཆད་པའི་བར་དུ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་བརྟེན་པའི་སྒྲས་ཐེར་ཟུག་གི་ལྟ་བ་འགོག་པར་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཐེར་ཟུག་ཡིན་ན་ནི། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་མི་དགོས་ན། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ བརྟན་པས་ན་ཐེར་ཟུག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འབྲེལ་པའི་སྒྲ་མ་བྱས་པར་འབྱུང་བའི་ལྟ་བ་འགོག་པར་བྱེད་དེ། །གང་གིས་ལས་བྱས་པ་དེས་མྱོང་གི་ལས་གཞན་གྱིས་བྱས་ལ་འབྲས་བུ་གཞན་གྱིས་མྱོང་བར་ནི་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འབྱུང་བའི་སྒྲས་ཆད་པར་ལྟ་བ་འགོག་ པར་བྱེད་དོ།

在处所之后是缘起教授的场合，因此依此而说：'诸比丘，十二缘起支是什么？'等等。
如果问为何要教授缘起？因为不了解缘起，众生在轮回牢狱中流转，被烦恼的坚固束缚所系缚，经常被生老等各种痛苦所损害。如果了解缘起，则能消除无明黑暗，从三界牢狱中出离，从各种痛苦中解脱，因此宣说缘起。
或者，为了显示这些众生不是无因而生，也不是从不相应因而生，而是从无明因而生，所以宣说缘起。
或者，为了显示轮回中生起的因以及如何从轮回中转出，所以宣说顺序和逆序两种缘起相。为了了知轮回中生起的因，宣说从无明缘行等顺序生起；为了了知如何从轮回中转出，宣说无明灭则行灭等逆序相。
其中缘起的含义是：'缘'的含义是会遇的意思，'起'的含义是生起的意思，因缘会遇而生果，称为缘起。'十二支'是指十二个部分的意思。
或者，以'缘'、'起'、'生'三个词，遮止三种邪见：为了遮止无因生的说法而说'缘'字，意思是诸法不从无因生，而是依因缘而生。为了遮止说自在天、我等作者为不相应因的说法而说'起'字，意思是诸法不从不相应因如自在天等生。为了遮止断见而说'生'字，意思是不是从此世不生后世，而是在业和烦恼相续未断之间会生起。
或者，以'缘'字遮止常见，意思是如果诸法是常住，就不需要依靠因缘，因为依靠因缘，所以非常住。以'起'字遮止无作见，意思是谁造业谁受果，不会一者造业他者受果。以'生'字遮止断见。

།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་དོན་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། མཚན་ཉིད་དང་། ཡན་ལག་བསྡུ་བ་དང་། ཡན་ལག་གི་རྐྱེན་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཡན་ལག་གི་ལས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཡན་ ལག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བསྡུ་བ་དང་།དོན་དང་། ཟབ་པ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ལུགས་བཞིན་པ་དང་། ལུགས་ལས་ལྡོག་པ་དང་། ཡན་ལག་རྒྱས་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཁོང་དུ་ ཆུད་པར་བྱ་སྟེ།གཡོ་བ་མེད་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་དང་། མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་དང་། ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་གཡོ་བ་མེད་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ནི། རྐྱེན་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་ཟད་ཀྱི། འདི་ལ་བྱེད་པ་པོ་འམ། རྐྱེན་ཉིད་ཀྱང་ བདག་གིས་འདི་དག་བསྐྱེད་དོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བས་ན། ཆོས་འདི་དག་མི་རྟག་སྟེ། གལ་ཏེ་རྟག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། གང་ལས་ཀྱང་ཅི་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ནི། མ་རིག་པས་འདུ་བྱེད་བསྐྱེད་པར་ནུས་པ་ནས། སྐྱེ་བ་ལས་ཀྱང་རྒ་ཤི་སྐྱེ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་རབ་ཏུ་བསྡུ་བ་ནི། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཡན་ལག་ལྔར་བསྡུས་ཏེ། འཕེན་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག དང་།འཕངས་པའི་ཡན་ལག་དང་། མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཡན་ལག་དང་། མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཡན་ལག་དང་། ཉེས་དམིགས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། །དེ་ལ་རྒྱུའི་དུས་ན་ནི་གང་གིས་འཕངས་པ་དང་། གང་འཕངས་པ་སྟེ་གཉིས་སུ་གཞག་།འབྲས་བུའི་དུས་ན་ནི་གང་ གིས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་དང་།གང་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་སྟེ་གཉིས་སུ་གཞག་གོ། དེ་ལ་གང་གིས་འཕངས་ཤེ་ན། མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་འཕངས་ཏེ། མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་བྱས་ པའི་བག་ལ་ཉལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བསྒོས་པས།ཚེ་རབས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕུང་པོ་འཕེན་པར་བྱེད་དོ། །གང་འཕངས་ཤེ་ན་མིང་དང་གཟུགས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་རྣམས་འཕངས་ཏེ། གོང་མ་གསུམ་གྱི་རྒྱུས། མིང་དང་གཟུགས་ལ་ སོགས་པ་སྔ་མ་སྔ་མ་ལ་བརྟེན་ནས།ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་ནི། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་གསུམ་སྟེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་སྲེད་པ་མ་སྤངས་པའི་རྒྱུས་ཁམས་གསུམ་ལ་ཆགས་པར་གྱུར་ན། ལས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་བརྟས་པས་འཆི་བའི་དུས་ན་ཡང་འབྲས་བུ་སྨིན་ནུས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཡན་ལག་ནི་སྐྱེ་བའོ། །རྒ་ཤི་ནི་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། ཇི་ལྟར་ན་ཡན་ལག་གི་རྐྱེན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། རྐྱེན་རྣམ་པ་བཞིས་ཡན་ལག་གི རྐྱེན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།རྒྱུའི་རྐྱེན་དང་། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །དེ་ལ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་མ་རིག་པའི་བག་ལ་ཉལ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གཞག་པ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་འདུ་བྱེད་ མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མ་རིག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་སྔར་འགགས་ན། འདུ་བྱེད་འབྱུང་གི། མ་རིག་པ་མ་འགགས་པར་འདུ་བྱེད་མི་འབྱུང་བའོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་དངོས་པོ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པའི་རྒྱུས། རྟག་པ་དང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིད་ ལ་བྱས་པས།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如何理解缘起之义？应当从十一个方面来理解：相、支分摄集、支分缘安立、支分业安立、支分烦恼摄集、义、甚深、差别、顺行、逆行以及支分广说。
其中相者，应当了知缘起之相有三种：从无动摇之缘所生、从无常之缘所生、从功能之缘所生。
其中从无动摇之缘所生者，仅由缘之存在而生果，于此既无作者，缘自身亦不作'我生此等'之念故。
从无常之缘所生者，由于从因生果，故此等法无常。若是常法，则不从任何处生任何法。
从功能之缘所生者，从无明能生行，乃至从生亦能生老死故。
其中支分摄集者，将十二缘起支摄为五支：能引支、所引支、能生支、所生支及过患支。
其中于因位立二支：能引及所引；于果位立二支：能生及所生。
其中云何为能引？由无明、行、识三支所引。由无明力造作善不善业，此习气熏习于意识，能引生他世异熟蕴。
云何为所引？引生名色、六处、触、受。由前三因，依于名色等前前支，后后支得生故。
能生支者，即爱、取、有三支。由未断除对欲尘之贪爱，若于三界生贪，则由业习增长，于命终时亦能成熟果报故。
所生支即是生。老死是过患支。
云何安立支分之缘？以四缘安立支分之缘：因缘、等无间缘、所缘缘及增上缘。
其中因缘者，无明习气熏习于意识即成为行之因，由其力故行得成就故。
等无间缘者，前刹那无明灭已行生，无明未灭则行不生。
所缘缘者，由于对事物愚痴之因，作意常乐等故而造作。

།བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོའི་རྐྱེན་གྱིས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་འདུ་བྱེད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཡན་ ལག་གི་ལས་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན།མ་རིག་པ་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། དངོས་པོ་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་འཛིན་དུ་འཇུག་པས་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་རིག་པས་བསྒྲིབས་པས་ སྔོན་དང་ཕྱི་མ་དང་།དེ་ལྟར་གྱི་དུས་རྣམས་མི་ཤེས་པར་གྱུར་ནས། ཅི་བདག་སྔོན་གྱི་དུས་ན་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ་མ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་པ་དང་། ཅི་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ། མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་རིག་པ་ཡོད་ན་དེའི་དབང་གིས་ཡང་སྲིད་པའི་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདུ་བྱེད་ཀྱང་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ་འགྲོ་བ་རྣམས་སེམས་ཅན་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་སེམས་ཅན་སྦྱོར་བར་བྱེད་ པ་ནི།ལས་ཡོད་ན་དེའི་དབང་གིས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔར་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི། ལས་མེད་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་ཀྱང་གྲོགས་མེད་པས་སྐྱེ་བར་མི་ནུས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ལས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དགོས་པའི་དབང་ གིས།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་ན། མའི་མངལ་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པ་དང་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྐྱེན་ དུ་འགྱུར་བ་ནི་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་རྣམ་པར་ཤེས་པས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི། མའི་མངལ་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཕོས་ན་མིང་དང་གཟུགས་འཕེལ་བ་དང་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིང་དང་གཟུགས་ཀྱང་ ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་དེའི་དབང་གིས་རྐང་ལག་དང་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རིམ་གྱིས་དོད་ནས་རིས་མཐུན་ པའི་རིས་དང་འདྲ་བར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་སྔ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་འཕེལ་བ་ལས་མིག་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་ཡན་ལག་ཕྱི་མ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཀྱང་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང་། རེག་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མ་ཉམས་པ་ཉིད་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རེག་པའི རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡོད་ན།མིང་དང་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཕྲད་པ་ལས་རེག་པ་ཞེས་བྱ་བར་གདགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེག་པ་ཡང་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལོངས་སྤྱོད་མ་རུངས་པ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་དང་། །ཚོར་ བའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ།

主缘者，譬如以眼根为缘而生眼识，如是以无明力而生诸行故。余支亦当如是配。云何安立支业？
无明有二种作用：令诸有情于无常之事执为常故令诸有情愚痴，及成为诸行之缘。其中令诸有情愚痴者，为无明所障，不知前际、后际及现在等时，故疑虑'我于前际为曾有耶？为未有耶？'及'于未来际为当有耶？为不当有耶？'
成为诸行之缘者，由有无明故，以其力而造作后有之业故。诸行亦有二种作用：令诸有情趣入诸趣及成为识之缘。其中令诸有情趣入诸趣者，由有业故，以其力令有情于他生中生于五趣中，若无业者，虽有烦恼，因无助伴故不能生。
成为识之缘者，由业习气于意识中有所需要，故未来意识入于母胎故。识亦有二种作用：为诸有情业之所依及成为名色之缘。其中成为诸有情业之所依者，由识持诸已造作业之种子故。
成为名色之缘者，由识入母胎故，名色增长广大故。名色亦有二种作用：执持诸有情身及成为六处之缘。执持诸有情身者，由其力使手足诸根等次第成熟，生如同类相似故。
成为六处之缘者，依止前支名色而增长，由此生起后支眼等六处故。六处亦有二种作用：圆满执持诸有情身及成为触之缘。圆满执持诸有情身者，六处无损即名为有情身圆满。
成为触之缘者，由有眼等处故，从名色、识三者和合而假立为触故。触亦有二种作用：令诸有情趣入不善受用及成为受之缘。

།སེམས་ཅན་རྣམས་ལོངས་སྤྱོད་མ་རུངས་པ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ནི་དེ་དག་ཡོད་ན་ཁ་ཟས་དྲུག་དང་འདྲེས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རེག་པ་ཚོར་བའི་རྐྱེན་དུ་ འགྱུར་བ་ནི།རེག་པ་ཡོད་ན་ཡུལ་མཛེས་པ་ཞིག་དང་ཕྲད་ན་ནི་ཚོར་བ་བདེ་བ་སྐྱེ། ཡུལ་ངན་པ་ཞིག་དང་ཕྲད་ན་ནི། ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ། ཡུལ་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་དང་ཕྲད་ན་ནི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་ཡང་ལས་ རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ།ཚེའི་ཀུན་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སེམས་ཅན་འགོད་པར་བྱེད་པ་དང་། སྲེད་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །ཚེའི་ཀུན་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སེམས་ཅན་འགོད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཚོར་བའི་དབང་གིས་ལས་བྱས་པའི་རྒྱུས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་ འོང་བ་ལ་སོགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྲེད་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ན་ནི་ཚོར་བའི་དབང་གིས། ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་མི་འབྲལ་བར་ཆགས་པ་དང་། ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བྲལ་བར་ཆགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྲེད་པ་ཡང་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། སེམས་ ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་།སྲེད་པའི་དབང་གིས་ཚེ་རབས་གཞན་གྱི་ཚེའི་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལེན་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་སྲེད་པ་ཡོད་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་ཞིང་དེ་མི་གཏོང་ བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལེན་པ་ཡང་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་སྲེད་པ་སྦྱིན་པ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུ་དང་བཅས་པར་བྱེད་པ་དང་། སྲེད་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་པ་སྦྱིན་པ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུ་དང་ བཅས་པར་བྱེད་པ་ནི།ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ལེན་པ་ཡོད་ན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་ངེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ལེན་པའི་དབང་གིས་ལས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བག་ལ་ ཉལ་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྲིད་པ་ཡང་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། ཡང་སྲེད་པ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་ལྟ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །ཡང་སྲེད་པ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་མངོན་དུ་ལྟ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྲེད་པ་བྱས་ ན་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་སེམས་ཅན་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་སྲིད་པའི་དབང་གིས་རིས་མཐུན་པའི་ལུས་གཞན་ལེན་པར་བྱེད་པས་སོ། །སྐྱེ་བ་ཡང་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། མིང་དང་གཟུགས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་རེག་ པ་དང་།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པར་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྒ་ཤིའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་མིང་དང་གཟུགས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པར་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི། མའི་མངལ་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་ པར་འགྱུར་ན་དེའི་འོག་ཏུ་མིང་དང་གཟུགས་འབྱུང་བ་དང་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་།དེའི་འོག་ཏུ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་སོ། །རྒ་ཤིའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ཕུང་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་རྒ་བ་དང་ཕུང་པོ་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་ འཆི་བ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

众生从事不善用度，是因为若有彼等，则如同掺杂六种食物一般，将感受乐受、苦受以及不苦不乐受。
触作为受的缘起是：若有触，遇到妙境时生起乐受，遇到恶境时生起苦受，遇到非二者时生起不苦不乐受。
受又作两种业：令众生投生于生命受用中，以及作为爱的缘起。
令众生投生于生命受用中，是因为由受的力量造业，而在他世感受可意、不可意等异熟果报。
作为爱的缘起，是因为由受的力量，生起不愿离乐受的贪著，以及欲离苦受的贪著。
爱又作两种业：令众生不断生命相续，以及由爱的力量使他世生命相续不断。
作为取的缘起，是因为若有爱，则对色等五欲功德生起欲贪且不舍离。
取又作两种业：令众生再有并使识具有因缘，以及作为有的缘起。
令众生再有并使识具有因缘，是因为若有烦恼性的取，则必定会在地狱等趣中生起识。
作为有的缘起，是因为由取的力量造作业，而在意识中留下习气。
有又作两种业：令众生现见再有，以及作为生的缘起。
令众生现见再有，是因为若造作业性的有，则立即转生他趣。
作为生的缘起，是因为由有的力量而取得同类其他身体。
生又作两种业：令众生依次生起名色、六处、触、受等，以及作为老死的缘起。
其中，令众生依次生起名色、六处、触、受等，是因为当识生于母胎时，其后生起名色，名色之后生起六处，其后依次生起触等。
作为老死的缘起，是因为必定会生起蕴体改变性质的老以及蕴体毁坏性质的死。

།རྒ་ཤི་ལས་ཅི་བྱེད་ཅེ་ན་དེ་གཉིས་ནི་ལས་རེ་རེ་བྱེད་དེ། །རྒ་བས་ནི་དར་ལ་བབ་པར་འགྱུར་བར་བྱེད་པ་དང་། ཤི་བས་ནི་ཚེའི་དབང་པོ་འགྱུར་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་དར་ལ་བབ་པ་འགྱུར་བར་བྱེད་པ་ནི། །གཞོན་ནུའི་དུས་ཀྱི་ རྩལ་དང་དབང་པོ་གསལ་བ་ཉམས་ནས།ལུས་ལྕི་བ་དང་དབང་པོ་མི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚེའི་དབང་པོ་འགྱུར་བར་བྱེད་པ་ནི་རིས་མཐུན་པའི་ཚེའི་དབང་པོ་རྒྱུན་ཆད་ན། རིས་མཐུན་པ་གཞན་གྱིས་ཚེའི་དབང་པོ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཡན་ལག་རྣམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུ་ཞེ་ན་ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཚེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པར་བསྡུ་བའོ།།འདུ་བྱེད་དང་སྲེད་པ་གཉིས་ནི་ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མ་བདུན་ནི་ཚེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡན་ལག་འདི་དག་དུམ་བུ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཚེ་ རབས་སྔ་མའི་དུམ་བུར་གཏོགས་པའི་ཡན་ལག་དང་།ཚེ་འདིའི་དུམ་བུར་གཏོགས་པའི་ཡན་ལག་དང་། ཚེ་རབས་ཕྱི་མའི་དུམ་བུར་གཏོགས་པའི་ཡན་ལག་གོ། དེ་ལ་ཚེ་རབས་སྔ་མའི་དུམ་བུར་གཏོགས་པའི་ཡན་ལག་གཉིས་ཏེ། མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་དོ། །ཚེ་འདིའི་ དུམ་བུར་གཏོགས་པའི་ཡན་ལག་ནི་བརྒྱད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་རྣམས་ཏེ། ཚེ་རབས་སྔ་མར་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱས་པས། ཚེ་འདིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བརྒྱད་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་གཉིས་ནི་ཚེ་ཕྱི་མའི་དུམ་བུར་གཏོགས་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། ཚེ་འདིར་སྲེད་པ་དང་། ལེན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་དབང་གིས་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྲེད་པ་བྱས་པས་ཚེ་རབས་གཞན དུ་སྐྱེ་བ་དང་།རྒ་ཤི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འདི་དུག་གི་ཤིང་ལྟ་བུའི་དཔེས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་དུག་གི་ཤིང་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་ལུད་ཀྱིས་གཡོགས་ལ། ས་བོན་གྱི་རྟེན་གྱི་ཤིང་དུ་བཏབ་སྟེ། མྱུ་གུ་དང་སྡོང་བུ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་སྡོང་པོ་ཆེན་པོར་གྱུར་ན། གསོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འདི་ཡང་མ་རིག་པའི་ལུད་ཀྱིས་གཡོགས་ལ། ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད པའི་ཞིང་དུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་བོན་གཞག་ན།མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་འདབ་མ་དང་སྡོང་བུ་འབྱུང་ངོ་། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་འདབ་མ་དང་། སྡོང་བུ་ལས་རེག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མེ་ཏོག་རྒྱས་པ་འབྱུང་ངོ་། །རེག་པའི་མཚན་ ཉིད་ཀྱི་མེ་ཏོག་ལས།ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པོ། །དེ་ནས་ཚོར་བ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་སྲེད་པས་ཟིན་པའི་དབང་གིས་ལེན་པའི་ཆུས་ཡོངས་སུ་བརླན་ཅིང་། སྲིད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཞིང་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་འོངས་པ་ན། ཚེའི་ཤིང་ སྡོང་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ།དེ་ལས་རྒ་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་འབའ་ཞིག་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།

如果问衰老和死亡做什么，这两者各自做一件事。衰老使人达到衰退期，死亡则使生命根变化。
其中，使人达到衰退期是指：青年时期的体力和清晰的感官衰退，使身体沉重和感官不清晰。
生命根的变化是指：当同类的生命根断绝时，由其他同类的生命根生起。
如何将诸支归纳为烦恼呢？烦恼有三种：烦恼的烦恼、业的烦恼和生命的烦恼。
其中，无明、爱和取这三者归纳为烦恼的烦恼。行和有这两者归纳为业的烦恼。识等其余七者归纳为生命的烦恼。
如是，这些支分可分为三段：属于前世段的支分、属于今世段的支分和属于后世段的支分。
其中，属于前世段的支分有两个：无明和行。
属于今世段的支分有八个：识、名色、六处、触、受、爱、取和有。这是因为前世由无明的力量造作业，今世生起识等八法。
而生和老死二者是属于后世段的支分，这是因为今世由爱取烦恼的力量造作有的业相，而在他世生起生和老死。
或者，应当以毒树的比喻了知这十二缘起支是烦恼和痛苦的自性。譬如毒树以不净的粪肥覆盖，将种子置于树的所依处，由芽、茎等次第长成大树时，会造成杀害等各种伤害。
同样，这十二支也是以无明的粪肥覆盖，在造作业的田地中放置有漏识的种子，从名色的芽生起六处的叶和茎。
从六处的叶和茎开放触相的花。从触相的花结成受相的果。
然后由于对受的贪著爱所执持的力量，以取水充分滋润，住于有相的田地中的识，在未来成就生命之树，由此生起衰老、死亡、忧愁、悲叹、不悦、烦恼等无量痛苦，故称为唯一生起痛苦蕴。

། ཡང་ན་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དུམ་བུ་རྣམ་པ་བཞིར་གཞག་སྟེ། མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་ནི་རྒྱུའི་དུས་སུ་གཏོགས་ན་ཚེ་སྔ་མའི་ཡན་ལག་གོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་། གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་ནི་འབྲས་བུའི་དུས་ཏེ། ཚེ་རབས སྔ་མས་བསྐྱེད་པས་ཚེ་འདིའི་ཡན་ལག་གོ།།སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་ནི་རྒྱུའི་དུས་ཏེ། ཚེ་འདིའི་ཡན་ལག་ལ་ཚེ་ཕྱི་མའི་རྒྱུར་འགྱུར་བའོ། །སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་ནི་འབྲས་བུའི་དུས་ཏེ། ཚེ་ཕྱི་མའི་ཡན་ལག་ལ་ཚེ་འདིའི་རྒྱུར་བསྐྱེད་པའོ། །ཡང་ན་ཡན་ལག་ བཅུ་གཉིས་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་ལྔའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི། འདུ་བྱེད་ཀྱི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་དང་། མངལ་གྱི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་དང་། ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་དང་། སྡུག་བསྔལ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ གྱི་གནས་དང་།སྡུག་བསྔལ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་གཉིས་ནི་བྱེད་པའི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཞེས་བྱ་སྟེ། མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ན་ཡང་བསད་པ་དང་། བཅད་པ་དང་གྲང་ བ་དང་།ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་གཉིས་ནི་མངལ་གྱི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་འཕོས་ནས། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ དུ་གནས་པའི་ཚེ་ན་ཡང་།ཞུ་བ་དང་མ་ཞུ་བའི་གནས་ཀྱི་བར་ན། རིས་བརྩིར་བ་དང་འདྲ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་གསུམ་ནི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ དུས་ན་ཡང་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་དང་།མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་། འདོད་པ་མི་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྟག་ཏུ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་གསུམ་ནི་སྡུག་བསྔལ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྲིད་པའི་ དབང་གིས་འདོད་པ་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་ན་ཡང་ནོར་རྫས་ལ་སོགས་པ་མི་རྙེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་།རྙེད་ན་བསྲུང་དཀའ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། བསྲུངས་ཏེ་སྟོར་བར་གྱུར་ན། མྱ་ངན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུན་དུ་མྱོང་ཞིང་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་ བསྔལ་གཞན་གྱི་རྒྱུར་ཡང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་གཉིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བའི་དུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ནས་འཆི་བའི་བར་དུ་ན་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཕུང་པོ་རྙིངས་ པ་དང་ཚེའི་འདུ་བྱེད་རྒྱུན་ཆད་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

或者将十二缘起支分为四个部分：无明和行属于因的时分，是前世的支分。识、名色、六处、触、受是果的时分，由前世所生，是今世的支分。爱、取、有是因的时分，是今世的支分而成为后世的因。生和老死是果的时分，是后世的支分而由今世所生。
或者十二缘起支成为五种苦的处所，五种苦是：造作时的苦处、胎中时的苦处、趣入境时的苦处、苦生起时的苦处、苦不断生起时的苦处。
其中无明和行二者称为造作时的苦处，因为由无明力而造作业时，也会生起杀害、砍伤、寒冷、炎热等各种各样的痛苦。
识和名色二者称为胎中时的苦处，因为识转入母胎后，住于名色相时，在消化和未消化处之间，经常生起如被碾压般的痛苦等。
六处、触、受三者称为趣入境时的苦处，因为在那时也经常感受与不喜欢的相遇、与喜欢的分离、得不到所欲等痛苦。
爱、取、有三者称为苦生起时的苦处，因为由于有的力量而寻求欲望时，也会经常感受不得财物等的痛苦、得到后难以守护的痛苦、守护后失去时的忧愁痛苦等，并且也成为生、老等其他痛苦的因。
生和老死二者称为苦不断生起时的苦处，因为从生到死之间，经常生起疾病、饥饿、口渴等，乃至蕴衰老和寿行断绝的痛苦。

།ཇི་ལྟར་དོན་གྱིས་ཤེ་ན། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་དོན་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་དོན་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དབང་གི་དོན་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་དོན་དང་། གཡོ་བ་མེད་ པའི་དོན་དང་།མི་རྟག་པའི་དོན་དང་། སྐད་ཅིག་མའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སོ་སོར་ངེས་པའི་དོན་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་ འབྱུང་བའི་དོན་ཏེ།དེ་ལ་བྱེད་པ་མེད་པའི་དོན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་པོ་མེད་ཅིང་བྱེད་པ་པོས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་དོན་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་འདུ་བྱེད་འབྱུང་བས་ན་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལས་རྒ་ཤི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་ མེད་པའི་དོན་ནི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་བདག་གི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་དོན་ནི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རང་ཉིད་སྐྱེ་མི་ནུས་ཀྱི། རྒྱུ་རྐྱེན་གྱི་མཐུ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཡོ་བ་མེད་པའི་དོན་ནི་མ་རིག་པ་ཡང་འདི་ལྟར་ བདག་གིས་འདུ་བྱེད་བསྐྱེད་དོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ལ།འདུ་བྱེད་ཀྱང་འདི་ལྟར་བདག་ནི་མ་རིག་པ་ལས་སྐྱེས་སོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་རྟག་པའི་དོན་ནི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཐེར་ཟུག་གི་ཆོས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐད་ཅིག་མའི་དོན་ནི་སྐྱེས་ནས་ སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་སུ་མི་སྡོད་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་དོན་ནི་སྲང་མདའི་མཐོན་དམན་བཞིན་དུ་རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་མ་འགགས་པ་དང་། མགོ་མཉམ་དུ་འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་མི་མཐུན་པའི་ དོན་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་སྟེ།དཔེར་ན་ནས་ཀྱི་ས་བོན་ལས་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་འབྱུང་གི། གྲོ་ལ་སོགས་པའི་མྱུ་གུ་མི་འབྱུང་བ་དང་། སྦྱིན་པ་ལས་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་པའི་དོན་ནི་ རྒྱུ་མང་པོ་ལས་འབྲས་བུ་ཡང་རྣམ་པ་མང་པོ་འབྱུང་སྟེ།དཔེར་ན་ནས་ལས་ནས་དང་། གྲོ་ལས་གྲོ་དང་། སྦྱིན་པ་ལས་ལོངས་སྤྱོད་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་མཐོ་རིས་འབྱུང་ངོ་། །ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སོ་སོར་ངེས་པའི་དོན་ནི་མི་དགེ་བ་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་ སྨིན་པ་མི་བདེ་བ་འབྱུང་བ་དང་།དགེ་བ་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བདེ་བ་འབྱུང་བར་ངེས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཟབ་ཅེ་ན། རྒྱུ་ཟབ་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ཟབ་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ཟབ་པ་དང་། གནས་ཟབ་པ་དང་། འཇུག་པ་ཟབ་པས་ རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ཟབ་པ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་རྒྱུ་ཟབ་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མེད་པར་སྨྲ་བའི་གཉེན་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་དོན་གྱིས་སོ། །དེ་ལ་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ ལས་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བའི་གཉེན་པོར་བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་དོན་བསྟན་ཏོ།།རྒྱུ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བའི་གཉེན་པོར་རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་དོན་བསྟན་ཏོ། །མཚན་ཉིད་ཟབ་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཡང་སེམས་ཅན་མེད་པ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གཅིག་གིས་བསྟན་ཏོ།

如何理解其义呢？无作者的含义就是缘起的含义，有因的含义，无情的含义，依他的含义，无动的含义，无常的含义，刹那的含义，因果相续不断的含义，因果随顺的含义，因果种种的含义，因果各别决定的含义就是缘起的含义。
其中无作者的含义是一切法无有自在天等作者，非由作者所作故。有因的含义是从无明因生起诸行，乃至从生因生起老死故。无情的含义是无明等也非外道所计我之自性故。依他的含义是无明等不能自生，而从因缘力而生故。无动的含义是无明也不会想'我生诸行'，诸行也不会想'我从无明生'故。无常的含义是无明等非恒常法故。刹那的含义是生已不住二刹那即灭故。
因果相续不断的含义是如秤杆高低般，因之刹那灭时，果之刹那同时生起故。因果随顺的含义是非一切生一切，如大麦种子生大麦苗而不生稻等苗，布施得大财富而非他果等。因果种种的含义是多因生多果，如大麦生大麦，稻生稻，布施得财富，持戒得善趣等。因果各别决定的含义是不善业必定感召痛苦异熟果，善业必定感召快乐异熟果。
如何说缘起甚深？应知缘起以因甚深、相甚深、生甚深、住甚深、趣入甚深而甚深。其中因甚深以二种对治说，即以无作者义和有因义对治不顺因和无因论。其中以无作者义对治说从自在天等不顺因生，以有因义对治说从无因生。相甚深是一切缘起皆无我故，此以无情一义说明。

།སྐྱེ་བ་ཟབ་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་དེ་དག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་ལ། འོན་ཀྱང་རྒྱུ་ནི་འབྲས་བུའི་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་དོན་དང་གཡོ་བ་མེད་པའི་དོན་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་རྐྱེན་ རྣམས་ཀྱི་དབང་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བས་ན་གཞན་གྱི་དབང་གི་དོན་ཏོ།།འོན་ཀྱང་རྐྱེན་རྣམས་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་ཞིང་བདག་གིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཡོ་བ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །གནས་ཟབ་པ་ནི་མི་གནས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་གནས་པར་སྣང་བའི་ ཕྱིར་ཏེ།དེ་ཡང་མི་རྟག་པའི་དོན་དང་སྐད་ཅིག་མའི་དོན་གྱིས་བསྟན་ཏེ། ཐེར་ཟུག་མ་ཡིན་ཞིང་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་འཇིག་ཀྱང་གནས་པ་འདྲ་བར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཇུག་པ་ཟབ་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འབྱུང་བ་ཤེས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་དོན་དང་།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མཐུན་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སོ་སོར་ངེས་པའི་དོན་ཏེ། རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཅུར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་།སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཕྱིའི་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཁ་ཟས་ཀྱིས་བསྟན་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། མི་འོང་བའི་འགྲོ་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། མཐུ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་མིག་དང་། གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང དུ་བྱས་ནས་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་གོ།།ཕྱིའི་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་ས་བོན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་མྱུ་གུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མེ་ཏོག་གི་རྐྱེན་གྱིས་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་གོ། འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་ པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཐུན་མོང་གི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས།རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། དེའི་སྟེང་དུ་གསེར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཁ་ཟས་ཀྱིས་བསྟན་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་ཟས་ རྣམ་པ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས།ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་གནས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། ཟས་བཞི་ནི་ཁམ་གྱིས་བཟའ་བའི་ཟས་དང་། རེག་པའི་ཟས་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཟས་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་ཟས་སོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་མི་དང་བྱོལ་སོང་དང་ཡི་ དགོས་ལ་སོགས་པ་ཕལ་ཆེར་ཁམ་གྱི་ཟས་ལ་བརྟེན་ཏོ།བྱོལ་སོང་བྱ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ང་དང་བྱེའུ་ཕྲུག་གི་དུས་ན་ཕ་མའི་དྲོད་ཀྱིས་རེག་པའི་ཟས་ལ་བརྟེན་ཏོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཟས་ནི་སེམས་ཅན་ལས་ཁ་ཅིག་ཁ་ཟས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་མ་བྲལ་གྱི་བར་དུ་མི་འཆི་བ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་སྔོན་ལོ་ ཉེས་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བའི་དུས་ན་ཕ་མས་བུའི་མདུན་དུ་ཐལ་བ་འཕུར་མ་ཅིག་གནམ་ལ་གཏོར་ནས་འདི་ན་ཕྱེ་ཡོད་ཀྱིས་སླར་འོངས་ནས་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་བྱ་སྟེ་སོང་བ་ལས།ཟླ་བ་དྲུག་གི་བར་དུ་མ་ཤི་སྟེ། ཕྱིས་བཀྲོལ་ནས་བལྟས་པ་ལས་ཐལ་བར་གྱུར་པ་མཐོང་ནས་ཤི་བར་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ།

深奥的生起是说，缘起法从缘而生，然而因并非是果的作者，这是以心的力量显示无实义和无动义这两种含义。其中，从诸缘的力量而生果，故是依他起义。然而诸缘非作者，也无'我能生'的念头，故是无动义。
深奥的安住是说，无住的诸法也显现为安住，这是以无常义和刹那义来显示的。因为虽非恒常且刹那刹那坏灭，却显现如同安住。
深奥的趣入是说，因果相续不断生起难以了知。这是以因果相续不断义、因果相顺执持义、因果种种义、因果各别决定义四个方面来显示的。
分类应当知道有十种：识生起的分类、生死的分类、外部谷物等生起的分类、生灭的分类、饮食所显的分类、善趣恶趣的分类、清净的分类、神通力的分类。
其中，识生起的分类是指依靠眼根和色尘而生起眼识等。生死的分类是就有情世间而言，从'无明缘行'乃至'生缘老死'。外部谷物等生起的分类是从'种子缘芽'乃至'花朵缘果实'。
生灭的分类是依靠一切有情的共业，从风轮之上有水轮，其上有金轮等等。饮食所显的分类是依靠四食，三界有情得以安住，四食即段食、触食、意思食、禅食。
其中，欲界中的人类、旁生、饿鬼等大多依靠段食。旁生中的鸟等在卵与雏鸟时期依靠父母的温暖而依靠触食。意思食是指有些有情在未离开对饮食的作意之前不会死亡，
例如从前发生大饥荒时，父母在孩子面前将一把灰尘撒向空中说：'这里有面粉，我们回来后给你'，就这样离开了。孩子六个月都没有死，后来打开看时看到是灰尘才死去。

།བསམ་ གཏན་གྱི་ཟས་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཁ་ཟས་ལ་བརྟེན་པ་མེད་ཀྱང་།བསམ་གཏན་གྱི་རོའི་མཐུས་བསྐལ་པ་དུ་མར་གནས་པའོ། །ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བའི་འགྲོ་བ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་ལས་ལེགས་པར་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བ་དང་།ལས་ཉེས་པར་ཨུ྅བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བའོ། །རྣམ་པར་དག་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་གཞན་གྱིས་བཤད་པའི་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འབྱུང་བ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐར་པའི་ཆར་གཏོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འ བྱུང་བ་དང་།ཐར་པའི་ཆར་གཏོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱོགས་བཞི་སྐྱེ་བ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མཐོང་བའི་ལམ་འབྱུང་བ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒོམ་པའི་ལམ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའོ། །མཐུ་ རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྟོགས་པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་དང་། མཐའ་དག་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ལུགས་བཞིན་དང་ལུགས་ལས་ལྡོག་པར་བལྟ་ཞེ་ན། དེ་ལ་ལུགས་བཞིན་ པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཏེ།དེ་ཡང་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པ་ན་མ་རིག་པའོ། །ཡང་ན་མི་རྟག་ པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མི་གཙང་བ་དང་། བདག་མེད་པར་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ནི་མི་མཐོང་གི། རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། གཙང་བ་དང་། བདག་ཅེས་བྱ་བ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མཐོང་བས་དེ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་དང་། བསོད་ནམས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་དང་། མི་གཡོ་བར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་དང་། དེ་ལ་ཚེ་འདིར་བདེ་བར་བྱའོ་ཞེས་ཚེ་འདིའི་འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པས། ཚེ་རབས་ གཞན་གྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་རྨོངས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་ལས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བ་བཅུ་ནི།བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་བ་ཕྱིར་ མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་།མངོན་པར་ཆགས་ནས་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱིས་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེའོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་ལས་སྲོག་མི་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པ་མི་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་བསོད་ནམས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།།ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་རོ་ལ་ཆགས་པས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འོངས་པ་ན། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི་མི་གཡོ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ལས་ རྣམ་པ་གསུམ་ནི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་བཞིས་སྤངས་ཏེ།འབྲས་བུ་བཞི་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་བསོད་ནམས་ མ་ཡིན་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་སྤོང་སྟེ།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ན་ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བའི་སྐལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

禅定食是指色界和无色界的众生虽然不依靠饮食，但依靠禅定的滋味力量而能住世多劫。
可意和不可意众生的差别，是依靠善业而生善趣，依靠恶业而生恶趣。
清净差别是依靠听闻他人所说法音而生如理作意，依靠如理作意而生属于解脱分的善根，从属于解脱分的善根生四种决定分，依此而生见道，依此而生修道，从修道获得阿罗汉果。
力的差别是证悟圣谛，依靠禅定而生六神通等，以及一切处等功德。
如何观顺逆呢？其中顺观是染污分，即'无明缘行'乃至'生缘老死'等。
其中不如实知四圣谛即是无明。或者说，对于无常、苦、不净、无我的事物不见其真实，而见为常、乐、净、我的事物，这就称为无明。
所谓'无明缘行'中的行有三种：非福行、福行和不动行。
其中为现世安乐，贪著现世五欲功德，对他世业果愚痴，造作杀生、不与取等十不善业而导致欲界三恶趣受生的业，称为非福行。
为了他世天人安乐的不退果而贪著，了知依十善业道而生天人，造作不杀生、不偷盗等十善业道而导致欲界天受生的业，称为福行。
为了他世贪著禅定之味而入定，以专注心为相的禅定现前时，导致色界、无色界受生的业，称为不动行。
其中三种业为四果所断：预流果、一来果、不还果和阿罗汉果。
获得预流果则断除非福行，因为得预流果者不可能再生三恶趣。

།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ནི་བསོད་ནམས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བས་ནི་འདོད་ པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་ལས་སྤོང་བར་བྱེད་ལ།ཕྱིར་མི་འོང་བས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བའི་ལས་སྤངས་ནས་སླར་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ནི་མི་གཡོ་བར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། སྲིད་ པའི་རྩེ་མོ་མན་ཆད་ཀྱི་བསམ་གཏན་ལ་ཆགས་པའི་ལས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་སྤངས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་མ་རིག་པ་ཡོད་ན་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །མ་རིག་པ་ཡང་རྒྱུའི་རྐྱེན་དང་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དང་ དམིགས་པའི་རྐྱེན་དང་བདག་པོའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཏེ།ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་སྔ་མའི་རྐྱེན་བཞིས་ཕྱི་མའི་རྐྱེན་བྱེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྐྱེན་བཞིས་ཇི་ལྟར་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །དེ་ལྟར་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འདུས་ བྱས་ནས།མའི་མངལ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་གནས་སུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་ཞུགས་ནས་བརྒྱལ་བ་ནི། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་བརྒྱལ་ནས། སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་ཕ་ མའི་ཁྲག་དང་ཁུ་བ་ལ་སོགས་པ་འདྲེས་ཏེ་ནུར་ནུར་པོ་དང་མེར་མེར་པོའི་དུས་ན་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་མིང་ངོ་། །ནུར་ནུར་པོ་དང་མེར་མེར་པོའི་དུས་ན་ནི་གཟུགས་ སོ།།དེ་ནས་ནུར་ནུར་པོ་དང་མེར་མེར་པོ་ལས་འདས་ནས་མའི་མངལ་ན་མིག་དང་། རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དོད་ནས་དབང་པོ་དྲུག་སོ་སོར་དོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ནས་དབང་པོ་དོད་ནས་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དུས་གཅིག་ཏུ་ཕྲད་པར་གྱུར་པ་ནི།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྐྱེན་གྱིས་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཕྲད་དེ་ལུས་དང་སེམས་སིམ་པར་གྱུར་པའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། ཡུལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་ཕྲད་དེ་ལུས་དང་སེམས་གདུང་བར་གྱུར་པའི་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་ཕྲད་དེ་ལུས་སེམས་ལ་སིམ་པ་ཡང་མེད་གདུང་བ་ཡང་མེད་པའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྐྱེས་པ་ནི་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཚོར་བར་གྱུར་ནས་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་ནི་ཕྲད པར་ཆགས།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བྲལ་བར་ཆགས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ནི་ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྲེད་པ་ཡོད་པ་ལས་ཚོར་བ་བདེ་བའི་ཡོ་བྱད་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ནི་ལེན་པར་བྱེད་དེ་དེ་ནི་སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་ སྲེད་པ་དང་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ན།ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ། དེ་ནི་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་ན་སྐྱེ་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཕོས་ཤིང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་ མཆེད་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་གྱུར་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ།

一来果和不还果是断除趋向福德的诸行。一来者断除导致投生欲界天人的业，不还者断除投生欲界的业，因为不再返回欲界故称为不还。
阿罗汉果是断除趋向不动的诸行，因为断除了从有顶以下禅定贪著的业习后获得阿罗汉果。
其中，若有无明则造作三种业，故说'缘无明行'。无明通过因缘、等无间缘、所缘缘、增上缘四缘成为行的缘。其余支分也应当了知前支以四缘作为后支之缘，四缘如何作为缘的情况如前所说。
如是造作三种业后，最初的意识进入母胎等生处而昏迷，称为'缘行识'。如是在第一刹那意识昏迷于母胎后，从第二刹那开始，父母的精血等混合，在凝酥位、闭位时称为名色。
其中受、想、行、识四种无色蕴为名，凝酥位、闭位时的色法为色。
其后超过凝酥位、闭位，在母胎中眼、耳等根生起，六根各自形成，称为'缘名色六处'。
其后根生起后，根、境、识同时和合，称为'缘六处触'。
其后与悦意境相遇而身心安适的乐受，与不悦意境相遇而身心苦恼的苦受，与非悦意非不悦意境相遇而身心既无安适亦无苦恼的不苦不乐受生起，称为'缘触受'。
如是生起感受后，对乐受生起贪著，欲求远离苦受，这称为'缘受爱'。
如是有爱后，取得作为乐受资具的诸物，这称为'缘爱取'。
如是有爱取等烦恼聚时，造作善不善业，这称为'缘取有'。
如是有业和烦恼时，意识转生到各种生处，蕴、界、处等生起，称为'缘有生'。

།དེ་ལྟར་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་ནི་ཤིང་སྐྱེས་པ་མེས་ཚིག་པ་དང་ཆུས་ཁྱེར་བ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་རྙིངས་པའི་མཚན་ཉིད་དགའ་བ་དང་ཚེའི་འདུ་བྱེད་རྒྱུན་ཆད་པའི་མཚན་ཉིད་ཤི་བ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ རྒ་ཤི་ཞེས་བྱའོ།།མྱ་ངན་དང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒ་ཤིའི་ཡན་ལག་ཏུ་བསྡུ་བས། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ནས་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སུ་ཟད་དོ། །དེ་ལ་དགའ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྟེན་ཉམས་པ་དང་། བརྟེན་པ་ཉམས་པའོ། །རྟེན་ཉམས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཉམས་པས་གཉེར་མ་དང་སྐྲ་དཀར་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་དང་ལྡང་བ་དང་འདུག་པ་ལ་ལུས་ལྕི་བར་གྱུར་པའོ། །བརྟེན་པ་ཉམས་པ་ནི་དེ་ལྟར་དབང་པོ་རྣམས་ཉམས་པས དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་མི་གསལ་བར་མཐོང་ཞིང་ཐོས་པ་དང་སྔོན་བྱས་ཤིང་སྨྲས་པ་རྣམས་བརྗེད་པར་གྱུར་པའོ།།འཆི་བ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་དུས་སུ་ཤི་བ་དང་། དུས་མ་ཡིན་པར་ཤི་བའོ། །དེ་ལ་དུས་སུ་ཤི་བ་ནི་ཚེ་འདིར་གནས་ པའི་ཚེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ཤུགས་ཟད་པར་གྱུར་ནས།དྲོད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཚེས་ལུས་བཏང་བར་གྱུར་པའོ། །དུས་མ་ཡིན་པར་ཤི་བ་ནི་གཞན་གྱིས་མཚོན་དང་དབྱིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཕོག་ནས་གློ་བུར་དུ་ཤི་བའམ་སྡིག་པའི་ཆོས་ལ་བརྐམ་པས་ལྷ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པས་ བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་གློ་བུར་དུ་བསད་པ་ནི་དུས་མ་ཡིན་པར་འཆི་བའོ།།མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཀྱི་གདུང་པ་ནི་མྱ་ངན་ནོ། །མྱ་ངན་གྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་བ་ནི་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་འཁྲུགས་ནས་ ལུས་ལ་གནོད་པར་གྱུར་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ།།གང་དེའི་ཚེ་སེམས་ལ་གནོད་པ་བྱུང་བ་ནི་སློང་བའོ། །དགྲ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་བྱས་པ་དྲན་ནས་གནོད་པའི་ལན་མ་གླན་ནོ་སྙམ་སྟེ། ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པར་གྱུར་པ་ནི་འཁྲུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་འབའ་ཞིག་ཀུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ན་མ་རིག་པ་ནས་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ།།བདག་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ན་འབའ་ཞིག་ཀུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བརྒལ་བ་ མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མ་བསྟན་པས་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་དང་།རྒ་ཤིའི་འབྲས་བུ་མ་བསྟན་པས། འཁོར་བ་ལ་ཐ་མ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཡན་ལག་གཞན་བཤད་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། དེའི་ཡང་གཞན་དེའི་ཡང་གཞན་བརྗོད་དགོས་པས་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་ དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སུ་བརྗོད་དུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་།།སྨྲས་པ་འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་འདི་ཉིད་དུ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་དོན་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་སྟེ། སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ ལེན་པ་འབྱུང་བ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ལས་ལས་འབྱུང་སྟེ། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་འབྱུང་བ་དང་། ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ་འབྱུང་བ་དང་། ལས་ལས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དང་། སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

如果这样出生的话，就像树木被火烧毁或被水冲走一样，会出现旧蕴的特征衰老和寿行断绝的特征死亡。这就是以生为缘而有老死。
忧愁、悲叹等归纳为老死支，从无明缘行到生缘老死为止，缘起十二支而已。
其中衰老有两种：所依衰老和能依衰老。所依衰老是指属于色蕴的四大种衰败，出现皱纹、白发等，以及起立坐卧时身体沉重。
能依衰老是指诸根衰退，依于此的诸识对色声等感知不清，并且忘记过去所作所说。
死亡有两种：时死和非时死。其中时死是指此生住世的寿行业力耗尽后，舍弃暖、识和寿命。
非时死是指被他人用刀杖等击中而突然死亡，或因贪著邪法而被非天等加持突然被杀，这是非时死。
因与所爱别离和与不爱相遇而生起的心中痛苦是忧愁。由忧愁因缘所生的言语是悲叹。
四大种失调而损害身体是苦。当时心受到损害是恼。忆念敌人等造作的伤害而想'未能报复'，从而损害身心是恼怒。
如是唯此大苦蕴生起，如上所说，从无明到老死只是大苦聚而已。
说'在无我等时唯独生起'。
质难：由于未说无明的因，轮回应有开始；由于未说老死的果，轮回应有终结。或者应说其他支分，还要说其他支分的其他支分，将成无穷过失，所以说为十二支也不应理。
答：如是世尊已经在此缘起中说明无始无终的意义。如何呢？从烦恼生烦恼，即以爱为缘生取；从烦恼生业，即以无明为缘生行和以取为缘生有；从业生苦，即以行为缘生识和以有为缘生生。

།སྡུག་བསྔལ་ལས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མིང་དང་གཟུགས་འབྱུང་བ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལས་རེག་པ་འབྱུང་བ་དང་། སྐྱེ་བ་ལས་རྒ་ཤི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་སྟེ། ཚོར་བ་ལས་སྲེད་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་ཕྱིར་སྲེད་པའི་ཡན་ལག་གི་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའམ་དངོས་པོ་གཞན་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལས་ཐོག་མ་མེད་དོ། །རྒ་ཤིའི་དངོས་པོ་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའམ་དངོས་པོ་འབྱུང་བས་ན། ཐ་མ་ཡང་མེད་ཡན ལག་ཡང་མེད་གཞན་ཡང་བརྗོད་མི་དགོས་པར་གྲུབ་བོ།།མདོ་སྡེ་ཁ་ཅིག་ལས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་མ་རིག་པ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡང་གོང་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བ་དང་ལས་ལས་ཉོན་མོང་པ་འབྱུང་ བ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པའི་ཚུལ་གྱི་ནང་དུ་འདུས་ཟིན་པ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་བཤད་དོ།།ཡང་ན་ཆོས་མངོན་པའི་གཙུག་ལག་ལས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དང་སེམས་ཅན་མ་ ཡིན་པར་སྟོན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་ལ།མདོ་འདི་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་འབའ་ཞིག་བཤད། དེ་བཞིན་དུ་ཛྙཱ་ན་པྲ་སྟ་ནའི་གཙུག་ལག་ལས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏེ། རྒྱུན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་སྐད་ཅིག་མའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ ལ་རྒྱུན་གྱི་མཚན་ཉིད་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གོང་དུ་བཤད་པ་ཉིད་དོ།།སྐད་ཅིག་མའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་འདི་ལྟར་ཆགས་པའི་དབང་གིས་སྲོག་ ཆགས་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་འགོག་པ་ན།གང་ལས་དང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་རྨོངས་པ་དེ་ནི་མ་རིག་པའོ། །དེའི་ཚེ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུ་བྱེད་དོ། །དེའི་ཚེ་ན་དངོས་པོ་ལ་སོ་སོར་དམིགས་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བའི་ཕུང་པོ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་རྣམས་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །མིང་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་པའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དྲུག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་ཡུལ མཐོང་བ་ནི་རེག་པའོ།།རེག་པའི་ཚེ་བདེ་བ་འམ། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའོ། །དེའི་ཚེ་ཤ་དང་པགས་པ་ལ་ཆགས་པ་ནི་སྲེད་པའོ། །དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་གཞན་རྣམས་ནི་ལེན་པའོ། །དེའི་ཚེ་ལེན་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་སྲིད་ པའོ།།ལག་པ་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དེ་རྣམས་འབྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །དེ་ལས་མཚན་ཉིད་གཞན་དུ་གྱུར་ཏེ་སྨིན་པ་ནི་རྒ་བའོ། །ཆོས་དེ་ཞིགས་པས་ནི་ཤི་བའོ། །ལན་དུ་མདོ་འདི་བཤད་པ་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་པས། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་སེམས་ཅན་དུ་ མི་སྟོན་པ་མ་བཤད་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དེ།འདུལ་བ་ཁ་ཅིག་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པ་ལ་རྨོངས་པ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྐྱེད་པ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཉིད་འདིར་གསུངས་སོ།

从苦生苦，从识生名色，从六处生触，从生生老死，故此。从事物也生烦恼，因为从受生爱。
因为世尊如是说爱支的道理，所以无明也从烦恼或其他事物而生，因此生无始。从老死事物也生烦恼或事物，所以也无终，支分也无，其他也不必说而成立。
某些经中说非如理作意是无明的因，无明也是非如理的因，这也已包含在前面所说的从烦恼生烦恼和从业生烦恼等的道理中，不必另外说明。
或者，阿毗达磨论中说，什么是缘起？即一切有为法。将缘起分为有情缘起和非有情缘起两种。为什么此经中只说有情缘起？同样，在智度论中也说缘起有二种：相续相和刹那相。
其中相续相即如前所说的'无明缘行'等。刹那相是指在一刹那中生起十二缘起支，如何？即如有情因贪欲而断生命时：
对业和业果愚痴是无明；当时的心所集合是行；当时对事物各别所缘的眼等六识是识；与识俱生的受等四蕴及四大种和所造色是名色；依名色的眼等六根是六处；
六处见境是触；触时感受苦乐是受；当时对肉和皮的贪著是爱；与此相伴的其他烦恼缠缚是取；当时由取所生的意业是有；
手等动作等法生起是生；从此转变为其他相而成熟是老；此法坏灭是死。
答：此经说明具有密意，虽未说明非有情缘起也无过失。为了遣除某些所化有情对轮回流转和还灭的迷惑，此处唯说'无明缘行'等因果相生的有情缘起。

།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་ བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སྐད་ཅིག་མའི་མཚན་ཉིད་འདིར་བཤད་པ་ནི་ལས་དང་པོ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པར་ཐོས་ནས།ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་བས་ནི་དེ་དག་གི་དོན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱུན་གྱི་དོན་འབྲེལ་ཅིང་བཤད་དོ། །ཡང་ན་ཡིད་མི་ བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་རྟོག་པ་ནི་མྱ་ངན་ནོ།།འཆི་བའི་དུས་ན་ཨེ་མའོ་ཕའོ། །ེ་མའོ་མའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་བ་ནི་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བའི་མི་བདེ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མི་བདེ་བ་ནི་མི་སློང་བའོ། མྱ་ངན་དང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་སྔོན་དུ་བྱུང་བ་ལས་ལུས་དང་སེམས་ངལ་ཞིང་ཆད་པར་གྱུར་པ་ནི་འཁྲུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚིག་ལྟར་རོ། །འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱུད་པ་མཐའ་མེད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།།བདག་དང་བདག་གི་མེད་པས་ན་འབའ་ཞིག་པའོ། །ཀུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུར་ཀུན་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལུགས་ལས་བཟློག་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་རིག་པ་འགགས་པས་ འདུ་བྱེད་འགག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་ལུགས་བཞིན་དང་ལུགས་ལས་བཟློག་པ་གཉིས་བསྟན་པ་ཡང་ལ་ལ་དག་སྲིད་པ་ཀུན་འབྱུང་བ་མ་མཐོང་བས་ཆད་པར་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ། དེ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལུགས་བཞིན་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ཐེར་ཟུག་དུ་མངོན་ པར་ཆགས་ཏེ།སྲིད་པ་འགག་པའི་མཚན་ཉིད་མ་མཐོང་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ལུགས་ལས་བཟློག་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མར་མེ་འབྱུང་ན་མུན་པ་མེད་པར་འགྱུར་ བ་བཞིན་དུ་ཕྱི་དང་ནང་གི་ཆོས་རྣམས་མི་རྟག་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མི་གཙང་བ་དང་། བདག་མེད་པར་མཐོང་བའི་རིག་པ་སྐྱེས་ནས་མ་རིག་པ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་མེ་མེད་ན་དུད་པ་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་འགགས་ནས་ལས་མ་བྱས་ པ་རྣམས་ནི་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད།བྱ་བ་རྩོམ་པ་རྣམས་ནི་གྲོགས་མེད་པས་བྱེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་འགག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་གྲོགས་མེད་པར་གཅིག་པུས་སྡོང་པོ་ཆེན་པོ་འདྲེན་པར་མི་ནུས་པ་བཞིན་དུ། དཔེར་ན་ཞིང་མེད་ན་ས་བོན་གྱི་ རྟེན་མེད་པས་ས་བོན་ཅི་ལ་ཡང་མི་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་མེད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར།།འདུ་བྱེད་འགགས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་ས་བོན་བསྲེགས་ན་མྱུ་གུ་མི་ སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སེམས་བསྲེགས་ཏེ་མེད་པར་བྱས་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་མྱུ་གུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པས་མིང་དང་གཟུགས་འགག་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཤིང་གསུམ་རྩེ་སྤྲད་པར་གནས་ཤིང་གཅིག་མེད་ན་ཤིང་གཉིས་ གནས་པར་མི་ནུས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པས།རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ལ་མིང་དང་གཟུགས་གནས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པས་མིང་དང་གཟུགས་འགག་ཅེས་བྱའོ།

此处所说的十二缘起支刹那性相，是因为初学者们听说在一刹那中具有十二支，无法理解。因此，为了他们的缘故，世尊解说了相续的意义。
或者，具有不悦意的分别念即是忧。在临终时说'呜呼父亲！呜呼母亲！'等言语即是悲叹。与五识聚相应的不悦即是苦。意识的不悦即是不欢。由先前生起忧与悲叹，致使身心疲惫困乏即称为恼。
'如是'即如上所说之语。从无始轮回以来苦的相续无有边际，又因为是苦的积聚，故称为大苦蕴。因无我与我所，故称为纯大。
'当生起'即如是生起之义。逆序是为了显示清净的性相。故说'无明灭故行灭'等。
其中显示顺序与逆序二者，是因为有些人由于未见到有的生起而执著断见，为了断除此执，故说顺序。有些人执著恒常，为了遣除未见有灭的性相，故说逆序。如是以染污与清净二道显示系缚与解脱。
其中，如灯生起则无有黑暗一般，见到内外诸法无常、苦、不净、无我时，生起明觉，称为无明灭。
譬如无火则不生烟一般，无明灭已，未作的业不再造作，已开始的事业因无助缘而不能作，故说'无明灭故行灭'。譬如无伴独自不能拉动大树干一般。
譬如无田地则无种子所依，种子不住于任何处，如是无行则无识之所依，识也将不存在，故说'行灭故识灭'。
譬如种子被烧则不生芽一般，以智慧之火烧尽识心令其不存在时，则名色之芽不生，故说'识灭故名色灭'。
或者，如三木相撑而立，缺一则二木不能安住一般，识也是名色之所依，识若灭则名色不能安住，故说'识灭故名色灭'。

།དཔེར་ན་མེ་ལོང་མེད་ན་དེའི་གསལ་བ་ མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་མིང་དང་གཟུགས་མེད་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་གསལ་བ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་དང་བ་ལ་སོགས་མི་འབྱུང་བས་ན།མིང་དང་གཟུགས་འགགས་པས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་རྩིག་པ་མེད་ན་རི་མོ་འཇིག་པ་བཞིན་དུ་རྟེན་ དུ་གྱུར་པ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མེད་ན་དེ་ལ་བརྟེན་པར་བྱེད་པའི་རེག་པ་མེད་པར་འགྱུར་བས།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འགགས་པས་རེག་པ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་ཟངས་ལ་སོགས་པའི་འབྱུང་ཁུང་ཟད་དེ་མེད་ན་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་རྫས་རྣམས་ཀྱང་མི་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཚོར་ བའི་འབྱུང་ཁུང་རེག་པ་མེད་ན་ཚོར་བ་མི་འབྱུང་སྟེ།དེ་བས་ན་རེག་པ་འགགས་པས་ཚོར་བ་འགག་ཅེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་མར་མེ་མེད་ན་སྣང་བ་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་མེད་ན་ཆགས་པ་མི་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཚོར་བ་འགགས་པས་སྲེད་པ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བུ་དང་པོ་མ་སྐྱེས་ན་ ཕྱི་མ་གཞོན་ནུ་དང་དར་ལ་བབ་པ་ལ་སོགས་པར་ཆེར་འགྱུར་ཞིང་འཕེལ་བ་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་སྲེད་པ་མེད་པར་གྱུར་ན།དེའི་འཕེལ་བ་དང་ཆེར་འགྱུར་བ་ལེན་པ་མི་འབྱུང་བ་ནི། སྲེད་པ་འགགས་པས་ལེན་པ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་ཤིང་མེད་ན་མེའི་རྒྱུ་མེད་པས་མི་འབྱུང་བ་ བཞིན་དུ།ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་ན་ལས་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ལེན་པ་འགགས་པས་སྲིད་པ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པར་བྱས་ན་ནད་མེད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་བྱས་ན་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་སྲིད་པ་འགགས་པས་སྐྱེ་བ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་བུམ་པ་མ་བྱས་ན་སྲེད་པ་དང་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འབྱུང་བ་དང་། ཤིང་མ་སྐྱེས་ན་ནགས་མེས་ཚིག་པ་དང་། ཚལ་ཆུས་ཁྱེར་བ་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་ན་རྒ་བ་དང་ཤི་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱུང་བས དེའི་ཕྱིར།སྐྱེ་བ་འགགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡན་ལག་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དེ་ལ་མ་རིག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འགོག་པའི་ཚིག་འདིར་དོན་རྣམ་ པ་བཞིར་འགྲོ་སྟེ།ཆུང་བ་དང་སྨད་པ་དང་མི་མཐུན་པ་དང་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ཆུང་བའི་དོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི། དཔེར་ན་བུ་མོ་རྐེད་པ་ཕྲ་བ་ལ་རྐེད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །སྨད་པའི་དོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དཔེར་ན་བུ་ངན་པ་ལ་བུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །མེད་པའི་དོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དཔེར་ན་ཟས་མེད་ ཆུ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།།འགལ་བའི་དོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དཔེར་ན་འགྲོགས་པ་དང་མི་མཐུན་པ་ལ་གྲོགས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་འགལ་བའི་དོན་དུ་འགྲོ་བར་བལྟ་སྟེ། རིག་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་ལ་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ ཉིད་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་སྔོན་གྱི་ལས་ནི་ཚེ་རབས་སྔ་མ་སྟེ། ཚེ་རབས་སྔ་མ་ཡོད་པར་མི་ཤེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པའོ། །ཡང་ན་ཅི་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ བདག་འདས་པའི་དུས་ན་མ་བྱུང་བ་ཞིག་ཅེས་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པའོ།།ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱི་མའི་མཐའ་ནི་ཚེ་རབས་ཕྱི་མ་མ་འོངས་པའི་དུས་ལ་བྱ་སྟེ། ཚེ་རབས་ཕྱི་མ་ ཡོད་པར་མི་ཤེས་པའོ།

比如没有镜子就不会有其清晰的映像一样，如果没有名色，就不会有名色的清晰显现，眼处、色等也不会产生，因此名色灭则六处灭。
比如没有墙壁就不会有壁画一样，如果没有作为所依的六处，则依于它的触也不会存在，因此六处灭则触灭。
比如铜等矿藏枯竭消失，则所产生的物质也不会出现一样，如果没有作为感受来源的触，则感受也不会生起，因此触灭则受灭。
比如没有灯就不会有光明一样，如果没有感受就不会生起贪著，因此受灭则爱灭。
比如第一个孩子没有出生，就不会有后来的少年、青年等长大成长的过程一样，如果没有爱，则其增长和扩大的取也不会产生，因此爱灭则取灭。
比如没有柴火就没有火的因，因而不会产生火一样，如果没有业的因即烦恼，则不会造作业，因此取灭则有灭。
比如消除了疾病的因就不会有病一样，如果消除了生的因即业和烦恼，就不会有生，因此有灭则生灭。
比如没有制作瓶子就不会有渴爱、贪著等，如果树木没有生长就不会有森林被火烧、园林被水冲等一样，如果没有生就不会有衰老、死亡等痛苦，因此生灭则一切大苦蕴灭尽。
为了广说支分，因此说'什么是无明'等。其中'无明'这个否定词在此有四种含义：微小、贬低、不相应和无有。
其中作为微小义，比如说少女腰身纤细称为'无腰'。作为贬低义，比如说坏儿子称为'无子'。作为无有义，比如说'无食'、'无水'等。作为相违义，比如说与友不和称为'非友'。
此处应当视为相违义，即与明相违的方面称为无明。为了详细说明其性相，因此说'不知前际'等。
其中前际是指前世，不知有前世即是不知前际。或者对'我于过去世是否存在？我于过去世是否不存在？'等，对过去世的诸行非如理作意，即是不知前际。
关于'不知后际'，后际是指后世未来世，不知有后世。

།ཡང་ན་ཅི་བདག་མ་འོངས་པ་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་བདག་མ་འོངས་པ་ན་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར། མ་འོངས་པ་ན་སུ་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཞེས་མ་འོངས་པའི་དུས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཚུལ་བཞིན་ མ་ཡིན་པར་རྟོག་པ་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པའོ།།སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ཚེ་འདི་ལ་བྱ་སྟེ། ཚེ་འདིར་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུར་མི་ཤེས་པ་ནི་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་། །ད་ལྟར་གྱི་དུས་གསུམ་དུ་བརྒྱུད་དེ་འབྱུང་བ་མི་ཤེས་པ་ནི་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚེ་རབས་སྔ་མའི་ལས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཚེ་འདིར་སྐྱེས། ཚེ་འདིའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཚེ་ཕྱི་མ་འབྱུང་བར་མི་ཤེས་པའོ། །ཡང་ན་སེམས ཅན་གཞན་རྣམས་ལ་འདི་ལ་ཅི་ཞིག་ཡོད།འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན། སེམས་ཅན་འདི་དག་གང་ནས་འདིར་འོངས་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་གང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་ཅིང་། ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་སྔོན་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནང་མི་ ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནང་ནི་བདག་གི་ལུས་ཏེ་དེ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པར་མི་ཤེས་པ་ནི་ནང་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་བདག་ཉིད་ཀྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ་བདག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པ་ནི་ནང་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱི་མི་ ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཕྱི་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།དེ་དག་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་མི་ཤེས་པའོ། །ཡང་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ་བདག་གི་བར་དུ་དུཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ནི་ཕྱི་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱི་ནང་མི་ཤེས་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་ཕྱི་ནང་ནི་གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ལ་མཛའ་བ་དང་། དགྲ་དང་བར་མར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་གཏོགས་པ་ནི་ཕྱི་ནང་མི་ཤེས་པའོ། །བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་ པ་ནི་ལས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ལས་ལ་བྱེད་པ་པོ་ཡོད་པ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པ་ནི་ལས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ནི་ངན་སོང་གསུམ་དང་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་མི་ཤེས་པ་ནི་ རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་འདི་བྱས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདི་སྨིན་ཞེས་མི་ཤེས་པ་སྟེ། ལས་མི་དགེ་བ་བྱས་ན་ངན་སོང་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ལས་དགེ་བ་བྱས་ན་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་ པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་རྣམས་བདག་གམ་ཚོར་བ་པོས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་ པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་སྲོག་གཅོད་ན་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྲོག་མི་གཅོད་པ་དང་མ་བྱིན་པར་མི་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་ཡིན་པར་མི་ཤེས་པ་ནི་ལས་ལེགས་པར་བྱས་པ་མི་ཤེས་པའོ། །སྲོག་གཅོད་པ་དང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་ པ་བྱ་བས་མི་དགེ་བ་ཡིན་པར་མི་ཤེས་པ་ནི་ལས་ཉེས་པ་བྱས་པ་མི་ཤེས་པའོ།

或者说，我将来会出现吗？还是我将来不会出现？将来谁会出现？将如何出现？如是对未来时的诸行不如理思维，即是不知后际。
关于'不知前际与后际'，前际与后际是指现在这一世，于此世间不知内外诸法之性相，即称为不知前际与后际。
或者说，不知过去、未来、现在三时相续而生，即称为不知前际与后际。即不知前世的业和烦恼导致今生，今生的业和烦恼导致来世。
或者说，对其他众生不如理思维并产生怀疑：'此有何物？此是何物？这些众生从何处来此？从此处死后将往生何处？'这称为不知前际与后际。
关于'不知内'，内是指自身，即不知其为五蕴自性，这称为不知内。
或者说，对自身内在诸入处不如理执著为我，这称为不知内。
关于'不知外'，外是指色声等，即不知其为微尘本性。
或者说，对外在法非众生数之物执著为我所，这称为不知外。
关于'不知内外'，内外是指属于他人相续的诸行，对此不如理分别为亲友、怨敌或中庸，这是不知内外。
不知福、非福及不动行之性相，称为不知业。
或者说，不如理执著业有作者，这称为不知业。
关于'不知异熟'，即不知这些业的果报为三恶趣、天人等本性，这称为不知异熟。
关于'不知业异熟'，即不知造此业则有此异熟，也就是不知造作不善业则异熟于三恶趣，造作善业则异熟于天人等处。
或者说，不如理执著异熟果由我或受者来感受，这称为不知异熟。
对业及业果等作意，称为不知业异熟，例如说杀生则生天等。
不知不杀生、不偷盗等为善，这是不知善业。
不知杀生、偷盗等为不善，这是不知恶业。

།མ་བྱིན་པར་བླངས་ནས་གཞན་ལ་བྱིན་པ་ནི་ལས་འདྲེན་མ་ཡིན་ཏེ། ལས་དགེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་མི་དགེ་བ་ཡང་མ། ཡིན་པར་མི་ཤེས་པ་ནི་ལས་ལེགས་པ་དང་ཉེས་པ་བྱས་པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་ མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྒྱུ་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ།ཆ་འདྲ་བའི་རྒྱུ་དང་། ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དང་། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་། ལྡན་པའི་རྒྱུ་དང་། བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་དྲུག་མི་ཤེས་པ་ནི་རྒྱུ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཆ་འདྲ་བའི་རྒྱུ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་དང་།སྐྱེ་པར་འགྱུར་བའི་ཆ་འདྲ་བའི་རྒྱུའོ། །གཞན་ཡང་སྔོན་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཅུང་ཟད་ཡོད་པའི་གཞི་ལས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཕྱི་མ་འཕེལ་ཞིང་སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་ཆ་ འདྲ་བའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ཡང་དཔེར་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བ་དང་དེ་བཞིན་དུ་ལམ་མཐོང་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་ལམ་མཐོང་བའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་སྟེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ བདེན་པ་བཞི་ཡང་སོ་སོར་སྦྱར་རོ།།ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་འབའ་ཞིག་དང་སྦྱར་ཏེ། སྔར་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱེས་པར་འགྱུར་བའི་རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་སྟེ། དཔེར་ ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་སྔར་སྐྱེས་པ་ནི་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་དང་།སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་ལོག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ལོག་པའི་ངག་དང་། ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ལོག་པའི་ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ གང་ཞེ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་དུས་ན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན། ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་ཚེ་ན་ཡང་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུའོ། ། ལྡན་པའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དག་ལུང་མི་སྟོན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལྡན་པའི་རྒྱུ་སྟེ། དགེ་བའི་སེམས་དང་དགེ་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་བར་ལྡན་གྱི། མི་དགེ་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་བར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ བསྟན་པ་ཡང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སོ་སོར་ལྡན་པའོ།།དེ་ལ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་གང་ཡོད་ན་དེ་འབྱུང་བ་དང་གང་མེད་ན་དེ་མི་འབྱུང་བ་སྟེ། ས་བོན་ཡོད་ན་མྱུ་གུ་འབྱུང་གི་ས་བོན་མེད་ན་མྱུ་གུ་མི་འབྱུང་བའོ། །ཡང་ན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་རང་མ་གཏོགས་པར་མི་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་གཞན་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་དང་ཡུལ་དང་ཕྲད་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ན་གང་མི་སྒྲིབ་ཅིང་བགེགས་མི་བྱེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཞེས་འཆད་དོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། མི་དགེ་བའི་ཆོས་དང་དགེ་བ་ཟག་པ་ཅན་ནི་ངན་སོང་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཕེན པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱའོ།།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཙམ་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཀྱང་ས་བོན་རུལ་པ་བཞིན་དུ་ཉམ་ཆུང་བས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བཞིན་དུ་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་རྒྱུ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རྒྱུ་མེད་པར་རྟོག་པའམ་དབང་ཕྱུག་དང་ རང་བཞིན་དང་སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་རྟོག་པ་ནི་རྒྱུ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།

偷盗他人之物后施予他人不是引导业，既不是善业也不是不善业，不知这些是所谓不知善恶业。
关于不知因，因有六种：相似因、遍行因、俱有因、相应因、能作因、异熟因。不知这六种即是不知因。
其中相似因是欲界中见苦所断法先前所生者，与欲界中见苦所断法后来所生及将生者相似之因。
另外，从先前稍有善根的基础上，后来善根增长生起，这也称为相似因。
例如从见苦的善根生起见苦智慧，同样从见道的善根生起见道智慧，色界和无色界的四谛也各自配合。
什么是遍行因？那只与烦恼法相配，先前所生的烦恼法是后来所生及将生的同地烦恼的遍行因。
例如欲界中先前所生的邪见，是后来所生及将生的邪思维、邪语、邪业、邪受的遍行因。
什么是俱有因？即如四大种生起时互相依存，彼此互相产生，心与心所生起时也互相依存而生，这就是俱有因。
什么是相应因？善、不善、无记的心与心所之间互相相应，即善心与善心所相应，而不与不善心所相应，同样不善和无记也各自与其心和心所相应。
能作因是有此则彼生，无此则彼不生，如有种子则生芽，无种子则不生芽。
或有人说，除自身外不障碍的其他法是能作因，例如眼根与境相遇生起识时，一切不障碍且不作妨碍的法都是能作因。
什么是异熟因？不善法和有漏善法能引生恶趣等异熟果报，故称为异熟因。
无记法虽能生起相似果报，但如腐败种子般力量微弱，不能产生异熟果报，故称为异熟因。
或者，执著无因，或执著自在天、自性、神我等为因，称为不知因。

།འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དབང་གི་འབྲས་བུ་དང་། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་སྟེ། དེ་ལྔ་མི་ཤེས་པ་ནི་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་རྒྱུ་གང་གི་མཐུ་ལས་འབྲས་བུ་གང་འབྱུང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ཞོ་ཤའི་མཐུ་ལས་འབྲུ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ནི་སྐྱེས་བུ་བསྐྱེད་པའི འབྲས་བུ་ཞེས་བྱའོ།།རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་རང་ཉིད་དང་ཆ་འདྲ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། སྔོན་གྱི་དགེ་བའི་རྒྱུ་ལས་མ་འོངས་པ་ན་ཡང་དགེ་བ་སྤྱོད་པ་ཉིད་འབྲས་བུར་སྨིན་པ་དང་། སྔོན་གྱི་མི་དགེ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་པ་ཉིད་འབྲས་བུར་སྨིན་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་ བུ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྒྱུས་ལྷ་དང་མི་དང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་ཕུང་པོ་རྣམས་སྨིན་པའོ།།དབང་གི་འབྲས་བུ་ནི་དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོའི་མཐུས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐོགས་པ་མེད་པར་སྐྱེའོ། །བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམས་པའི་མཐུས་ ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའོ།།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྒྱུ་འདི་བྱས་ན་འབྲས་བུ་འདི་འབྱུང་ཞེས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འཕེལ་བར་མི་ཤེས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པའོ། །རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ ཕུང་པོ་ལྔ་དང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དང་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཡིན་གྱི།སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགག་པ་དང་མ་བརྟགས་པར་འགག་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ནི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མི་ཤེས་པའམ། ཕྱིའི་ཆོས་མྱུ་གུ་དང་ འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་ས་བོན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཡིན་པ་དང་།ནང་གི་ཆོས་སེམས་ཅན་དུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་འདུ་བྱེད་བྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་གྱི། དབང་ཕྱུག་དང་བྱེད་པ་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ པའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ནས་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཚེ་རབས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ མི་ཤེས་པའོ།།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་ནས་མྱུ་གུ་མེ་ཏོག་ནས་འབྲས་བུའི་བར་དུ་ཕྱིའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་རྣམས་ས་བོན་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་དུས་ལ་སོགས་པར་བསྐྱེད་པར་མི་ཤེས་པའོ། །སངས་རྒྱས་མི་ཤེས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆོས་གང་གིས་སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་མི་ཤེས་པ་འམ།ཡང་ན་འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ ཚུལ་དུ་མི་ཤེས་ཤིང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་མི་ཤེས་པའོ།།ཆོས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་འབྲས་བུའི་ཆོས་སོ། །དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་ གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སོ།།བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་རྣམས་སོ།

关于不知果报，果报有五种：士用果、等流果、异熟果、增上果、离系果。不知此五种即称为不知果报。其中士用果是指由某种因的力量而生起某种果，例如农夫们由自身劳作的力量而生起谷物等果实，这称为士用果。
等流果是指与自身相似的果报，即由往昔善因在未来也成熟为行善的果报，由往昔不善因也成熟为行不善的果报。
异熟果是指由善业和不善业之因而成熟为天人、人类、地狱众生等诸蕴。
增上果是指例如由眼根的力量而无碍生起眼识。
离系果是指由修习圣道的力量而断除烦恼获得涅槃。
关于不知因果，是指不知做此因会生此果，不知因果的增长关系，这就是不知因果。
关于不知从因所生诸法，五蕴、十八界、十二处等是从因所生之法，择灭、非择灭、虚空不是从因所生之法而不知；或者不知外法中芽、叶等是从种子所生之法，内法中属于有情的诸法也是从无明因生起诸行的有法，而非从自在天、作者所生而不知，这就是不知从因所生诸法。
关于不知缘起，是指不知从无明缘行乃至生缘老死等内在缘起十二支如何从一世到一世生起。
关于不知缘起法，是指不知外在缘起从种子到芽、从花到果是由种子、四大种、时节等产生。
关于不知佛，是指不知以何圣道法成就佛果；或者不知如是佛世尊是阿罗汉、正等正觉、明行足等如是情况，对此是否如此而生疑惑，这就是不知佛。
关于不知法，法有三种：所说法、所修法和果法。其中所说法是十二分教。所修法是三十七菩提分法。

།འབྲས་བུའི་ཆོས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ཏེ་དེ་གསུམ་མི་ཤེས་པ་སྟེ། །དེ་དག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ནི་ཆོས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་འདུན་མི་ ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དགེ་འདུན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་སློབ་པའི་གང་ཟག་གི་འཕགས་པ་དང་མི་སློབ་པའི་གང་ཟག་གི་འཕགས་པའོ།།དེ་ལ་སློབ་པའི་གང་ཟག་གི་འཕགས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་བར་དུ་བདུན་ནོ། །མི་སློབ་པའི་གང་ཟག་གི་ འཕགས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་སྟེ།དེ་དག་ལ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་དད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་འབྱུང་བའི་ཚུལ་དུ་ མི་ཤེས་ཤིང་དེ་དག་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ནི་དགེ་འདུན་མི་ཤེས་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེ་བ་དང་དགའ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པ་མི་ཤེས་པའོ། །ཀུན་འབྱུང་མི་ཤེས་པ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཕུང་པོ་བསྐྱེད་པར་བྱ་ བའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འགོག་པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཞི་བ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་བདེ་བ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་པའོ། །ལམ་མི་ཤེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་མི་ཤེས་པའོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨད་པའི་ཆོས་ལས་རིང་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར།དགེ་བའམ་ཀུན་ནི་ཤེས་རབ་ལ་བྱ། ལ་ལ་ནི་ལེན་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་ལེན་པས་ན་དགེ་བའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་མི་དགེ་བ་སྟེ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་མི་ཤེས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ རྣམས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་དགེ་བ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དགེ་བ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། །དེ་དག་ལ་དེ་ལྟ་བུར་མི་ཤེས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པའོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྨད་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་སྟེ།།སྡིག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྨོད་པའི་དངོས་པོ་སྤངས་པ་ན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་སྟེ་ལེགས་པ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ནི་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སུ་ གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ནི་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་མི་ཤེས་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་། བསྟེན་པར་མི་བྱ་བའི་ཆོས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ གང་ཕན་པར་འགྱུར་བ་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བ་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་སོ།།དེ་ལ་བསྟན་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་སོ། །གང་གནོད་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ནི་བསྟན་པར་མི་བྱ་བའི་ཆོས་ཏེ། མི་དགེ་བ་ངན་སོང་གསུམ་དུ་གཞོལ་བར་བྱེད་པའི་ལས་རྣམས་སོ། །ཆོས་དེ་དག་མི་ཤེས་པ་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་བསྟན་པར་མི་བྱ་བའི་ཆོས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་། ཡིད་དང་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་ཟད་ཀྱི། འདི་ལྟར་བྱེད་པའི་བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་མངོན་པར་ཆགས་ཤིང་ང་རྒྱལ་བྱེད་པ་ནི་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་ཡང་དག་པ་ཅི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།

果法即是涅槃等，不知此三者。对彼等生疑惑称为不知法。
关于不知僧伽，僧伽有二种：有学圣者补特伽罗和无学圣者补特伽罗。
其中有学圣者补特伽罗从预流果乃至将入阿罗汉果之间共七种。无学圣者补特伽罗即是获得阿罗汉果者。
对于彼等，世尊的声闻僧伽具足信仰圆满、戒律圆满、闻法圆满等，如下文所说，不知且对彼等生疑惑即是不知僧伽。
所谓不知苦，即不知有漏五蕴具有生、老等苦。
不知集谛即不知业和烦恼等是产生诸蕴之因。
所谓不知灭谛即不知涅槃是寂静、殊胜、安乐。
不知道谛即不知八支圣道。
所谓不知善法与不善法，即远离诽谤法故，善或一切是指智慧，有些是指取，因取智慧之因故为善。与此相反即是不善，不知善法与不善法之因即称为不知善法与不善法。
或者，善法是因无过失。不善法是因有过失。对彼等如是不知即是不知善法与不善法。
关于有过失和无过失，可诽谤之事即是有过失，意即有罪过。远离可诽谤之事即是无过失，意即具善。
又有过失是属于黑分，无过失是属于白分。不知彼等即称为不知有过失和无过失。
关于不知应行与不应行之法，凡有益者即是应行，即无漏善法、无为法等。依彼而得解脱，故彼是应行之法。
凡有害之法即是不应行之法，即不善业能引向三恶趣之诸业。不知彼等法即称为不知应行与不应行之法。
关于六触处等，依眼与色生起眼识，乃至依意与法生起意识而已，如是无作者之我，却执著有我等并生起我慢，即称为不如实知六触处。

ཁ་ན མ་ཐོ་བའི་མངོན་པར་མི་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་གི་རྣམ་གྲངས་སམ་འོག་མས་གོང་མ་བཤད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཚིག་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེས་མདོར་ན་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་བདུན་བསྟན་ཏེ། དུས་ལ་རྨོངས་པ་དང་། དངོས་པོ་ལ་རྨོངས་པ་དང་། འཕོ་ བ་ལ་རྨོངས་པ་དང་།མཆོག་ལ་རྨོངས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ལ་རྨོངས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་རྨོངས་པ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་རྨོངས་པའོ། །དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་ནས་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པའི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་ དུས་ལ་རྨོངས་པ་བསྟན་ཏོ།།ནང་མི་ཤེས་པ་ནས་ཕྱི་དང་ནང་མི་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་དངོས་པོ་ལ་རྨོངས་པ་བསྟན་ཏོ། །ལས་མི་ཤེས་པ་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་འཕོ་བ་ལ་རྨོངས་པ་བསྟན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ མི་ཤེས་པ་ནས་དགེ་འདུན་མི་ཤེས་པའི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་མཆོག་ལ་རྨོངས་པ་བསྟན་ཏོ།།སྡུག་བསྔལ་མི་ཤེས་པ་ནས་ལམ་མི་ཤེས་པའི་བར་གྱི་ཚིག་བཞིས་དེ་ཁོ་ནར་རྨོངས་པ་བསྟན་ཏོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་ནས་བསྟན་པར་མི་བྱ་བའི་ ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ལ་རྨོངས་པ་བསྟན་ཏོ། །རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྨོངས་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་པས་ན། མི་ཤེས་པ་ ལ་སོགས་པ་མ་རིག་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་བདུན་སྨོས་ཏེ།དུས་ལ་རྨོངས་པ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དངོས་པོ་ལ་རྨོངས་པ་ནི་མ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཕོ་བ་ལ་རྨོངས་པ་ནི་མངོན་པར་མ་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཆོག་ལ་རྨོངས་པ་ནི་མུན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ཁོ་ན་ལ་རྨོངས་པ་ནི་གཏི་མུག་ཅེས་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་རྨོངས་པ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་རྨོངས་པ་ནི་མུན་ནག་ཅེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མཉན་པའི་ཤེས་རབ་དང་། སེམས་པའི ཤེས་རབ་དང་།བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་ནས་མ་རིག་པ་དེ་ཉན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དེ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་པས་ན་མཐོང་བའོ། །སེམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མི་ མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་པས་ན་མངོན་པར་མ་རྟོགས་པའོ།།བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་མཆོག་ཡིན་པས་ན་མུན་པའོ། །ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མི་མཐུན་པ་མ་རིག་པ་དང་དེ་ཡང་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་སྟེ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ མ་རིག་པ་ཆུང་ངུ་ལ་ནི་གཏི་མུག་ཅེས་བྱའོ།།མ་རིག་པ་འབྲིང་པོ་ལ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་རིག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ནི་མུན་ནག་ཅེས་བྱ་སྟེ། མ་རིག་པའི་ཡན་ལག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཡན་ལག་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ན་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་ གྱིས་འདུ་བྱེད་གང་ཞེ་ན་དྲིས་པ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ཉིད་བསྟན་པ་སྨྲས་པ་འདུ་བྱེད་གསུམ་སྟེ། །ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ནི་མདོར་ན་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ། བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་མི་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།

对于不了知过失等，应当知道是'不知'的异名，或者是以下文解释上文。这二十八个词语简要地显示了七种愚痴：对时间的愚痴、对事物的愚痴、对转变的愚痴、对殊胜的愚痴、对真实的愚痴、对烦恼和清净的愚痴、以及由增上慢引起的愚痴。
其中，从'不知过去际'到'不知过去未来际'的三个词语显示了对时间的愚痴。从'不知内'到'不知内外'的三个词语显示了对事物的愚痴。从'不知业'到'不知缘起法'显示了对转变的愚痴。从'不知佛'到'不知僧'的三个词语显示了对殊胜的愚痴。从'不知苦'到'不知道'的四个词语显示了对真实的愚痴。从'不知善不善法'到'不知不应说法'显示了对烦恼和清净法的愚痴。'不知六触处'显示了由增上慢引起的愚痴。
由于有这七种愚痴，所以提到了'不知'等无明的七种异名：对时间的愚痴称为'不知'。对事物的愚痴称为'不见'。对转变的愚痴称为'不通达'。对殊胜的愚痴称为'暗'。对真实的愚痴称为'痴'。对烦恼和清净的愚痴称为'无明'。由增上慢引起的愚痴称为'黑暗'。
或者，智慧有三种：闻所生慧、思所生慧和修所生慧。对这些如实不了知称为'不知'。在说明无明的自性后，由于无明是闻所生慧的违品，所以称为'不见'。是思所生慧的违品，所以称为'不通达'。是修所生慧的违品，所以称为'暗'。
三种智慧的违品无明也有小、中、大三种。其中小无明称为'痴'。中等无明称为'无明'。大无明称为'黑暗'。无明支已经解释完毕。
在解释行支的部分，有人问'什么是以无明为缘的行'。对此回答说有三种行：身行等。简而言之，这是说：由福德、非福德和不动特征的心所产生的身业、语业和意业称为'行'。

།དེ་ལ་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ནི། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཚེ་འདི་དང་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བདག་ དང་གཞན་གཉི་ག་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་དོ།།ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཚེ་འདི་དང་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བདག་དང་གཞན་གཉི་ག་ལ་གནོད་པར་མི་བྱེད་པའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་མྱོང་ བར་བྱེད་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དོ།།རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཚེ་འདི་དང་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བདག་དང་གཞན་གཉི་ག་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་པ་ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་ནི་མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་དོ། ། འདུ་བྱེད་གསུམ་མདོ་ཙམ་དུ་སྨོས་པ་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དབུགས་འབྱུང་བ་འདི་རླུང་ཕྱིར་འབྱུང་བ་སྟེ་གང་རླུང་ཕྱི་རོལ་དུ་རྒྱུ་བའོ། །རྔུབ་པ་ནི་དབུགས་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་སྟེ་གང་རླུང་ནང་དུ་འཇུག་པའོ། ། ལུས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དང་། རྐང་ལག་གཡོ་བ་དང་། འགུལ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ལུས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་གནས་ཏེ། སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བ་དང རྔུབ་པ་ཡང་ལུས་ལ་གནས་པས་ན་ལུས་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།དཔེར་ན་ལུས་དབྱུང་བ་ནི་གྲིབ་མ་འབྱུང་སྟེ། ལུས་དང་གྲིབ་མ་གཉིས་འབྲེལ་བ་བཞིན་དུ་ལུས་ཡོད་ན་ཡང་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བས་ན་ལུས་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་ ལུས་མེད་ན་གྲིབ་མ་འཇིག་པ་བཞིན་དུ།ལུས་འདི་མེད་ན་ཡང་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་མེད་པར་འགྱུར་བས་ན། ལུས་ལ་གནས་ནས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དུ་བཤད་པ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དགེ་ བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་པས་བསྐྱེད་པའི་དགེ་བའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་ཡང་།ལུས་ཀྱི་ལས་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་དགེ་བའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། མི་དགེ་བའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན་ པར་བསྡུ་བའི་ཕྱིར།དེ་བས་ན་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པའི་རྒྱུ་ནི་ལུས་ཡིན་ནོ། །གང་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལས་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ཡང་ལུས་ལས་བྱུང་བས་ན། རྒྱུ་ལུས་ཀྱི་མིང་ འབྲས་བུ་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ལ་བཏགས་ནས།དེ་བས་ན་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ལ་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །ངག་གི་འདུ་བྱེད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ངག་གི་འདུ་བྱེད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་བཏགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྩིང་གེ་མར་ སེམས་པ་ནི་རྣམ་པར་བརྟགས་ཅེས་བྱའོ།།ཞིབ་ཏུ་སེམས་པ་ནི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་སྟེ། བསམས་ནས་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་བས་ན་ཚིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་རྣམ་པར་བརྟག་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ལ་ངག་གི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩིང་གེ་མར་ བསམས་ཞིབ་ཏུ་སེམས་པ་མེད་པར་ཚིག་ཏུ་མི་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སྨྲས་པ་ངག་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཏེ། རླུང་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་ངག་གི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།

其中，非福德行是指：身语意的有过失业，于今生及他世对自他二者造成损害，感受痛苦的，这就是非福德行。
身语意的无过失业，于今生及他世对自他二者不造成损害，感受安乐的，这就是福德行。
瑜伽师们的无过失业，于今生及他世对自他二者不造成损害，既非感受安乐也非感受痛苦的，这就是不动行。
为广说略述的三种行，故而说'其中何为身行'等。
呼气是指气向外流动，即风在外运行。吸气是指气向内运行，即风向内进入。
'身之法性'是指呼吸、手足动摇、运动是身业的自性，故称为身之法性。
譬如眼识依止眼根而生，呼吸也依止于身，故称为依止于身。
譬如身体出现则影子随之出现，身体与影子二者相关，如是有身则有呼吸，二者互相关联，故称为与身相关。
譬如无身则影子消失，如是若无此身则无呼吸，故称为依身而起。
说呼吸为身行仅是举例说明而已，由善等心所生起的善身业等，也是身业，否则善身业和不善身业就不成为身行了。
为总结此是以果标因而说，故说'是故呼吸'等，呼吸的因是身体。
凡是身体的动作称为身业，呼吸也从身体而生，故以因身之名安立于果呼吸上，因此称呼吸为身行。
为说明语行，故说'何为语行'等。'寻'是指粗略思维称为寻。
细致思维是伺，思维后发为言语，故言语生起的因寻伺称为语行。
'无寻'是指若无粗略思维和细致思维则不发言语之义。
有人问：语是四大种的自性，从风而生，而寻伺是心所法，如何称寻伺为语行？

། ལན་དུ་འདིར་ཡང་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་ཏེ། འདིར་ཡང་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་གཉིས་ནི་ངག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་བས་ན་རྒྱུ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་འབྲས་བུ་ངག་བཏགས་ནས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཡང་ངག གིས་འདུ་བྱེད་བཤད་དོ།།དེ་ལྟ་བུར་ཡང་འཇིག་རྟེན་དང་གསུང་རབ་ལས་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་ནི་མི་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གསུང་རབ་ལས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་བདེ་ཞེས་བྱ། མེ་ནི་ཚིག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་བདེ་བ་མ་ཡིན་ཡང་། མེ་ དེའི་འབྲས་བུ་དྲོ་བ་བདེ་བ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མེ་བདེ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པར་བཤད་པས་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ལ་བདེ་བ་མེད་མོད་ཀྱིས། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལས་སེམས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། མཐོ་རིས་བདེ་བ་ཐོབ་པའི་ འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་བདེ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།།ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་བསྟན་པར་སྨྲས་པ། ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གང་ཆགས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཞེན་པ་ནི་ཆགས་པའི་སེམས་སོ། །སེམས་ཅན་དང་སེམས་ ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་ཞེ་སྡང་པའི་སེམས་སོ།།ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་མི་ཤེས་པ་ནི་གཏི་མུག་པའི་སེམས་སོ། །སྲོག་ཆགས་གང་འདོད་ཆགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གང་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཞེ་སྡང་དང་ བཅས་པ་དང་།རྨོངས་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱི་གཏི་མུག་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་བ་དང་གཏི་མུག་པའི་སེམས་གསུམ་སེམས་ཀྱི་ཆོས་མ་ཡིན་གྱིས་སེམས་ལས་ བྱུང་བའི་ཆོས་མ་ཡིན་པས་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་འདི་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེའི་བཤད་པ་ནི་སེམས་ལ་བརྟེན་པས་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་བཤད་པ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་བཤད་པ་ཡང་སེམས་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་བཤད་པ་ཡང་སེམས་ལ་ གནས་པས་རབ་ཏུ་འབྱུང་སྟེ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་སེམས་འདི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔ་ལྟ་བུས་རྒྱུ་བྱེད་དེ། །སྐྱེད་པ་དང་རྟེན་པ་དང་། གནས་པ་དང་བརྟན་པ་དང་སྤེལ་བའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བས་བསྐྱེད་པ་བསྟན་ཏེ། སེམས་མེད་ན་ སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་ལ།སེམས་སྐྱེས་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ལ་བརྟན་ཞེས་བྱ་བས་བརྟེན་པ་བསྟན་ཏེ། །སེམས་ཉམས་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་སོ། །སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བས་གནས་པ་ བསྟན་ཏེ།།ཇི་སྲིད་དུ་སེམས་དེ་ཡོད་ཀྱི་བར་དུ་དེའི་རྒྱུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་དང་འབྲེལ་ཞེས་བྱ་བས་བརྟེན་པ་བསྟན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རྟག་ཏུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་བསྟངས་ཤིང་གྲོགས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ལ་གནས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞེས་བྱ་བས་ སྤེལ་བ་བསྟན་ཏེ།སེམས་རྟས་པར་གྱུར་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་རྟས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་གསུམ་ཆར་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་འབའ་ཞིག་ཡོད་པར་ཟད་དོ། །བརྒལ་བ་མདོ་ གཞན་དག་ལས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདས་པའི་དུས་ན། གང་ལས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་འདུ་བྱེད་དུ་བཤད་ན། འདིར་སྤྱིར་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་ལས་ལ་འདུ་བྱེད་ཅེས་བཤད་པས་འགལ་ལོ།

作为回答，在此也是将果标于因，此处善等的寻思和伺察二者是产生语言的因，因此将因寻伺的果语言标于因上，而说寻伺也是语行。如是在世间和经典中也可见到，譬如世间说'火是乐'，经典中也说'佛出世乐'。火虽然本性是烧灼而非安乐，但因火的果热触生起安乐，故说'火乐'。虽说一切生都是苦，佛出世也无乐可言，但因佛出世之因使众生得以涅槃，获得善趣安乐之果，故说'佛出世乐'。
关于意行的宣说，'何为意行'等。所谓贪心，即是对身体和受用的执著。对有情和无情的嗔恨是嗔心。对业和业果等的无知是痴心。任何有情以贪心而贪著，如是以嗔心而嗔恨，以痴心而愚痴的心，即称为意行。
所谓'此心所法'，贪心、嗔心、痴心三者并非心法而是心所法，故说'此心所法'。其解释为依于心。其解释也称为心的因。其解释也称为与心相应。其解释也称为依止于心而生起。
或者，此心对心所法以五种方式作为因：生起、依止、安住、稳固和增长。'心所法'说明生起，因为无心则心所法不生，有心则心所法生起。'依于心'说明依止，因为心若损坏，心所也随之损坏。'心的因'说明安住，因为只要彼心存在，其因心所也安住。'与心相应'说明稳固，因为心常常摄持并辅助心所。'依止于心而生起'说明增长，因为心若增长，心所也随之增长。
其中，在欲界和色界有身行、语行、意行三者。在无色界则仅有意行而已。质疑：其他经中，世尊说过去时造作善等行为是行，而此处普遍说过去、未来、现在的业为行，这岂不相违？

།ལན་དུ་འདིར་སྤྱིར་སྨོས་ཀྱང་བཤད་པའི་དབང་གི་ཁྱད་པར་རིག་ པར་འགྱུར་རོ།།གང་འདས་པའི་དུས་ན་ལས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཅེས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་གསུང་རབ་གཞན་དང་འགལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།། །།འདུ་བྱེད་བཤད་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་གཟུགས་ལ་དམིགས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །འདི་སྤྱིར་སྨོས་མོད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ ཅད་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ཞེས་མི་བྱའི།བག་ལ་ཉལ་བསགས་པ་དང་ལྡན་པས་དང་པོར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པར་དགོངས་པའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅི་ལ་བྱ་བར་གྱུར་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་མདོག་ཞན་དག་ལས།མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱལ་བ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ། །དེ་ཡང་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན། མདོ་ལས། དགའ་བོ་རྣམ་པ་ཤེས་པ་མ་ཞུགས་པར་མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པར་ མིང་དང་གཟུགས་འབྱུང་བ་ཡོད་དམ།གསོལ་བ། མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཆར་ཡོད་དོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཟས་ཁམ་གྱིས་ཟ་ བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སྣ་དང་ལྕེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ཀྱི་མིག་དང་རྣ་བ་དང་ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞི་ཡོད་དོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་དབང་པོ་ལྔ་མེད་པའི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་མེད་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པར་བཤད་དོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཤད་ནས་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་གཞོལ་བར་བྱེད་པས་ན་མིང་སྟེ། སྐྱེ་གནས་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་ བའི་དོན་ཏོ།།ཡང་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་དམིགས་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མིང་སྟེ། དམིགས་པ་རྣམས་ལེན་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཐོགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་གནོད་པར་བྱར་རུང་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཏེ། དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །མིང་ དང་གཟུགས་མདོར་བསྟན་པ་དེ་གཉིས་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་མིང་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་ནི་ཚོར་བའོ། །ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་ནི་འདུ་ཤེས་སོ། །སེམས་ལ་མངོན་པར་འདུ་ བྱེད་པ་ནི་འདུ་བྱེད་དོ།།ཡུལ་རྣམས་སོ་སོར་རིག་པར་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་པོ་འདི་ལ་མིང་ཞེས་བྱའོ། །གོང་དུ་གཟུགས་ཞེས་སྨོས་པ་དེ་ལ། གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དང་། གྲངས་སུ་ཡོད་པས་མི་ཤེས་པས་ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་ནས། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།

在此虽然总的提到，但通过解释的力量会了知其差别。应当了知，凡是在过去时所作的善业等即是行，若不如此则会与其他经典相违。
解释完行后，为了显示识支，所以说'缘行生识'等。其中，依靠眼根缘取色境而了知色相，即是眼识。其余诸识也应如是类推。虽然此处总的提到，但并非所有识都称为缘行，而是具有积累的习气，最初在母胎中结生的意识，那才是缘行生识的密意。
若不如此，识将如何安立？世尊在诸经中说，在母胎中结生的刹那，意识昏迷，这被解释为识支，若不如此则相违。以何为证？如经中说：'庆喜，若无识入胎，能生名色、羯罗蓝等否？'答：'不能，世尊。'此处是针对意识而言。
其中，欲界具足六识。色界中由于已离食欲，故无鼻识、舌识，而有眼、耳、身、意四识。无色界中由于已离色贪，因无五根故无眼等五识，唯有意识。
解释完识后，为了显示名色支，所以说'缘识生名色'等。其中，由于引导趣向他处故称为名，意即引导趣向其他生处。或者由于缘取色等境故称为名，意即能取诸所缘。由于有碍且可受损害故称为色，此二合称为名色。
为广说略说的名色二者，故说'名为无色四蕴'等。感受善恶业果即是受。执取境相即是想。令心造作即是行。了别诸境即是识，此四无色蕴称为名。
上文提到'色'，由于不知是何色及其数量而生疑惑，因此说'何为色'等。

།གང་ཅུང་ཟད་གཟུགས་དེ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གང་ཅུང་ཟད་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདས་པའི་གཟུགས་དང་། མ་འོངས་པའི་གཟུགས་དང་། ད་ལྟར་གྱི་གཟུགས་དང་། ནང་གི་གཟུགས་དང་། ཕྱིའི་ གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འདུས་ཏེ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་གཟུགས་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་སུ་འདུའོ། །འདིའི་རྒྱུའི་གཟུགས་དང་འབྲས་བུའི་གཟུགས་གཉིས་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་ པོ་བཞི་ནི་རྒྱུའི་གཟུགས་སོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ནི་འབྲས་བུའི་གཟུགས་སོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གོ་ཞེས་གང་གོང་དུ་བཤད་པའོ། །གྱུར་པའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུ་ལ་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ རྣམས་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་བྱེད་དེ།དཔེར་ན་ཤིང་ལ་བརྟེན་ནས་མེ་འབྱུང་ཞེས་བཤད་ན། ཤིང་གི་རྒྱུ་ལས་མེ་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དང་འདྲའོ། །རྒྱུ་ལྔ་ནི་བསྐྱེད་པ་དང་། གཞི་དང་། རྟེན་པ་དང་། རྟོན་པ་དང་། འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་བསྐྱེད་པ་ནི་འབྱུང་བ་མེད་ པར་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཞི་ནི་འབྱུང་བ་ལ་མ་གཏོགས་པར་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཡུལ་གཞན་དུ་གནས་ཤིང་བརྟེན་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཉམས་ཏེ་གྱུར་ན་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀྱང་གཞན་ དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྟོན་པ་ནི་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་འདྲ་བར་སྐྱེ་བའི་ཚེ་ན། འབྱུང་བས་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕེལ་བ་ནི་འབྱུང་བ་འཕེལ་བའི་དུས་ན་ཡང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ ཀྱང་འཕེལ་ཞིང་རྟག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་གང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་སྟེ། སའི་ཁམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །ཁམས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་འཛིན་པ་ལ་བྱ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ ཁམས་ཞེས་བྱའོ།།རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་ནི་སའི་ཁམས་སྲ་བའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་དང་། ཆུའི་ཁམས་གཤེར་བའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་དང་། མེའི་ཁམས་དྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་དང་། རླུང་གི་ཁམས་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའོ། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ འཛིན་པ་ནི།རྒྱུའི་ངོ་བོར་འཛིན་ཏེ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཡང་བཞི་ཉིད་དེ་དོན་མེད་པ་དང་། མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། ཁྲིའི་རྐང་པ་བཞིན་པས་ལྔ་དང་གསུམ་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཤེས་ནས་དེ་ བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།།གང་ལྕི་བ་དང་སྲ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྲང་གི་མགོ་དམའ་ཞིང་མཇུག་མཐོ་བར་གྱུར་པ་ནི་ལྕི་བའོ། །དེ་ལ་ལྕི་བ་ནི་ལྕི་བ་དང་ཡང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་དེ། །དེ་དགར་ བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།སྲ་བ་སྨོས་པ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་དགར་བ་ཡིན་ཏེ། རྩུབ་པ་དང་མཁྲང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ལྕི་བ་ཡིན་ཡང་སྲ་བ་དང་མཁྲང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ། །ཆུའི་ཁམས་གང་ཞེ་ ན།གང་གཤེར་བ་དང་རློན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདག་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་གཤེར་བའོ། །གཞན་ལ་ཡང་གཤེར་བར་བྱེད་པས་ནི་རླན་པའོ།

说到'任何色法都是四大种'等，'任何色法'是指：过去的色法、未来的色法、现在的色法、内在的色法、外在的色法等，这一切都归纳为两类：四大种色和四大种所造色。这里说的是因色和果色两种，四大种是因色，四大种所造色是果色。其中四大种所造色如前所说有十一种。
'所造'一词是指因，以五种因四大种作为所造色的因：譬如说依靠木材生火，意思就像是从木材的因生火一样。五因是：生起、所依、住持、摄持和增长。
其中生起是因为没有四大种就不会产生所造色。所依是因为离开四大种，所造色无力安住依止于其他处所。住持是因为四大种若有损坏，依止于它的所造色也会改变。摄持是因为当四大种和所造色相似生起时，四大种持续不断地摄持所造色的因。增长是因为当四大种增长时，所造色也随之增长变化。
什么是四大种？为此说'地界'等。界的含义是执持，因为执持自相和执持所造色，所以称为界。执持自相是指地界执持坚硬相、水界执持湿润相、火界执持暖热相、风界执持动摇相。执持所造色是指以因的本性执持，因为它们作为因。
四大种恰好是四个，因为无义和无能，如同床脚一样，所以不是五个也不是三个。为了说明不知四大种的自性，所以说'什么是地界'等。
'重和坚'中，如秤头低尾高是重。其中重是指重和轻这样的所造色也有，为了区分这个才说坚。说坚是为了区分所造色，意思是粗糙和坚实。所造色虽然有重性但不是坚实的自性。
'什么是水界？是湿润和潮湿'中，自相是湿润，使他物湿润是潮湿。

།མེའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གང་དྲོ་བ་དང་སྨིན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རང་ཉིད་ཚ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དྲོ་བའོ། །རྫས་ གཞན་ལ་ཡང་དྲོ་བ་དང་སྨིན་པར་བྱེད་པས་ན་སྨིན་པའོ།།རླུང་གི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གང་བསྐུམ་པ་དང་། རྨྱང་བ་དང་། ཡང་ཞིང་གཡོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལུས་ཀྱི་རྐང་ལག་ལ་སོགས་པ་ནང་དུ་བསྐུམ་ཞིང་ཕྱིར་རྨྱངས་པ་དང་། ཕྱིའི་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་གཡོ་ཞིང་ཁྱེར་ བར་བྱེད་པ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་སོ།།ཡང་ན་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་དེ། །དེ་དང་འཁྲུལ་པར་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཡང་བ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །གཡོ་བ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་ལས་ཏེ། གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཡང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རང་བཞིན་གསལ་བར་འགྱུར་ཏེ། གང་གཡོ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡང་བ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་སོ། །གང་གཡོ་བ་མེད་པ་ལ་ཡང་བ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་ཞེས བྱ་བ་སྨོས་པས་ཆོག་མོད།ཁམས་ཞེས་སྨོས་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། ས་འབའ་ཞིག་སྨོས་ན་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་དཀར་པོ་དང་དམར་པོ་ལ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དང་ནོར་བར་འགྱུར་བ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཁམས་ཀྱི་སྒྲ་སྨོས་སོ། །གང་གོང་དུ་བཤད་པ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།གང་གཟུགས་འདི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་འདི་དང་། གོང་དུ་བཤད་པའི་གཟུགས་མེད་པའི་མིང་གི་ཕུང་པོ་བཞི་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །མངོན་པའི་ཆོས་ ལས་ནི་གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།བལྟར་སྣང་བ་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། བལྟར་མི་སྣང་བ་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། བལྟར་ཡང་མི་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའོ། །མིང་ཡང་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་མ་གཏོགས་པར་ཚོར་བ་ དང་འདུ་ཤེས་དང་།འདུ་བྱེད་དེ་གཟུགས་གསུམ་དང་མིང་གསུམ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བལྟར་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ནི། གང་མིག་གི་དབང་པོའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །བལྟར་མི་ སྣང་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ནི།རྫས་དགུ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་སྟེ་ཡུལ་བཞིའོ། །བལྟར་ཡང་མི་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའི་གཟུགས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།མིང་གང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སྐྱེ་མཆེད་ནི་དྲུག་དག་ཏུ་ཟད་དོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མིང་ཙམ་སྨོས་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་ ཆེན་པོ་བཞིའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་ནི།མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་འབྱུང་ངོ་། །མིང་གི་ཕུང་པོ་བཞི་རྒྱུ་ལས་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དངས་པ་དང་གསལ་བར་གྱུར་ན་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་ མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་འགྱུར་རོ།།མིང་གི་ཕུང་པོ་བཞི་གསལ་བར་གྱུར་ན། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་གཟུགས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་གཟུགས་དངས་ཤིང་གསལ་བ་ནི་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །སྒྲ་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཉམས་པའི་ བདག་ཉིད་ཅན་གཟུགས་དངས་ཤིང་གསལ་བ་ནི་རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ།

何为火界？所谓暖和熟成，是说自身以热为本性故为暖。对其他物质也能使其暖和及熟成故为熟。
何为风界？所谓收缩、伸展、轻盈及动摇，是说身体的手足等向内收缩及向外伸展，以及外在的树叶等动摇飘动，这就是风界。
或者，也有从大种所生的色，为了不与此混淆，故说动摇这一异名。其中轻盈是风界的本性，动摇是风界的作用。通过说动摇的方式，显明轻盈的本性，即具有动摇本性的轻盈是风界。若无动摇而仅有轻盈，则是从大种所生的色。
虽然说'彼等'已足够，为何还要说'界'呢？若仅说'地'，世间所说的从大种所生的白色和红色也称为地，为了避免与此混淆，故说界字。
为了总摄上述诸法而说'此色等'。将四大种的相色与上述无色的四名蕴合为一，称为名色。
在对法中，色有三种：可见有对色、不可见有对色、不可见无对色。名也有三种：除识蕴外的受、想、行。将三色与三名合为一，称为名色。
其中，可见有对色是指作为眼根境的色处。不可见有对色有九种：眼等五根，以及声、香、味、触四境。不可见无对色是无表色。
为显示六处，说'名色缘六处'等。处仅有六种。仅说六处名称，为显示其差别而说'眼处'等。
其中，从四大种色因生起眼处乃至身处。从四名蕴因生起意处。或者，四大种清净明显时成为眼处乃至身处。四名蕴明显时成为意处。
其中，以色为行境、以见为本性、色清净明显者是眼处。以声为行境、以领纳为本性、色清净明显者是耳处。

།དྲི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་སྣོམ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གཟུགས་དངས་ཤིང་གསལ་བ་ནི་སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །རོའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་མྱང་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་གཟུགས་དངས་ཤིང་གསལ་བ་ནི་ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་ དོ།།རེག་བྱའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་འཇམ་རྩུབ་ལ་སོགས་པ་ཚོར་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་གཟུགས་དངས་ཤིང་གསལ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །ཆོས་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་དུ་གྱུར་པར་ཤེས་ཤིང་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་སྐྱེ་ མཆེད་དྲུག་ཅར་ཡོད་དོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་སྣ་དང་ལྕེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་བཞིའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་འབའ་ཞིག་ཡོད་པར་ཟད་དོ། །རེག་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དྲུག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་རྣམ་གྲངས་སྨོས་སོ།།གྲངས་སྨོས་པའི་བར་དུ་བྱེད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མིག་གི་ཀུན་རེག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་སྟེ། མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ དུས་གཅིག་ཏུ་ཚོགས་པ་ལ་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་སྒྲ་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་དུས་གཅིག་ཏུ་ཚོགས་པ་ནི་རྣ་བའི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་མིག་གི་ཀུན་དུ་རེག་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རེག་པའི་ བར་དུ་ལྔ་ནི།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་རེག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ནི་ལྷག་པར་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་རེག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པས་གཟུགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། མཐོང་བ་ རྣམས་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཡིད་ཀྱིས་དཔྱོད་པར་བྱེད་པས་ན།ལྷག་པར་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚོར་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཚོར་བའི་ཚོགས་དྲུག་ཅེས་བྱ་བས་གྲངས་བསྟན་ཏོ། །གྲངས་ བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།མིག་གི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ལས་བསྟན་པའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མིག་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཚོགས་པ་ལས་གང་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་ནི་མིག་གི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ དང་།ཡུལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་ཡུལ་གཉིག་མ་ཡིན་པ་ཕྲད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ དང་ཕྲད་ན་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་སྐྱེའོ།།ཡུལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་ཕྲད་ན་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་སྐྱེའོ། །ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་མི་འོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་ཕྲད་ན་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་སྙན་པ་དང་། མི་སྙན་པ་དང་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་དང་ཕྲད་པའི་སྒོ་ནས། རྣ་བའི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ལས་ཀྱང་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྐྱེ་སྟེ། དབང་པོ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་སིམ་པར་བྱེད་པ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་སྟེ། དབང་པོ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་ཕན་འདོགས པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གདུང་བར་བྱེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་སྟེ། དབང་པོ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་གནོད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

成为香味行境的嗅闻本性的清净明亮之色是鼻处。
成为味道行境的品尝本性的清净明亮之色是舌处。
成为触境的柔软粗糙等感受本性的清净明亮之色是身处。
成为法境的了知觉察本性是意处。
欲界中具有六处。
色界中除鼻舌二处外余有四处。
无色界中唯有意处而已。
为了说明触，故说'六处缘触'等名数。
为了说明中间的作用，故说'眼触'等。依眼和色生起眼识，因此境、根、识三者同时和合称为触。
同样，耳、声音和耳识三者同时和合称为耳触，其余诸根也同样配合。
其中从眼触到身触五者称为有对触，因为依靠有对的眼等诸根。
意触称为增上趣入境之触，因为在眼等见到色等之后，由意识进行思维，故称增上趣入境之触。
为了解释受，故说'触缘受'等。以'受聚六'说明数量。
为了以数量本身说明分类，故说'眼触所生受'等。眼、境、识三者和合所生之受称为眼触所生受。
此又因可意境、不可意境和非二者境相遇之因而成为三种受：乐受、苦受和不苦不乐受。
其中遇到可意境则生起乐受。遇到不可意境则生起苦受。遇到非可意亦非不可意境则生起不苦不乐受。
同样，通过遇到悦耳声、不悦耳声和非二者声音，耳触也生起三种受，其余诸根也同样配合。
其中令身心安适是乐受，意即有益于根和四大种。令身心苦恼是苦受，意即损害根和四大种。

སིམ་པར་ཡང་མི་བྱེད་གདུང་བར་ཡང་མི་བྱེད་པ་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ ཞེས་བྱ་སྟེ།དབང་པོ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་ཕན་པར་ཡང་མི་བྱེད་གནོད་པར་ཡང་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ལུས་དང་དབང་པོ་དང་ཡིད་ལ་རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་ཕན་འདོགས་པའི་ཚོར་བ་གང་སྐྱེས་ན། སྐྱེས་པའི་ཚེ་དང་གནས་པའི་ཚེ་ན་བདག་བདེའོ་ སྙམ་དུ་སེམས་ལ།དེ་དང་བྲལ་ན་བདག་སྡུག་བསྔལ་ལོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལུས་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པས། གང་སྐྱེས་པ་དང་གནས་པའི་ཚེ་ན་བདག་སྡུག་བསྔལ་ལོ་སྙམ་དུ་སེམས་ ལ།དེ་དང་བྲལ་ན་བདག་བདེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལུས་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཕན་པར་ཡང་མི་བྱེད་གནོད་པར་ཡང་མི་བྱེད་པས། གང་སྐྱེས་པ་དང་གནས་པའི་ཚེ་ན་བདེའོ་སྙམ་དུ་ཡང་མི་སེམས་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ སྙམ་དུ་ཡང་མི་སེམས་པ་ནི།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རེག་པའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མིག་གི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ནས། ལུས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རེག་པའི་བར་དག་གི་སིམ་པ་ལ་ནི་བདེ་ བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ།གདུང་བ་ལ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རེག་པའི་ཚོར་བ་སིམ་པ་ལ་ནི། མིང་དུ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡིད་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གདུང་བ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཞེས་མི་བྱའི། ཡིད་མི་ བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་མིག་གི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ནས། ལུས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་ནི། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་ཀུན་ནས་རེག་པ་ནས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་ནི། སེམས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ།།བརྒལ་བ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ལ་མ་གཏོགས་པའི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚོར་བ་གསུམ་པོ་ཡོད་པར་ཅིས་མངོན། སྨྲས་པ་ལུད་དང་རིག་པས་མངོན་ཏེ། ལུང་ལས་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ནས། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། རིག་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཚོར་བ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་པས། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་མ་མྱོང་བའི་དུས་ན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཚོར་བ་ཀུན་ལ་རང་གིས་རིག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཚོར་བ གསུམ་ཆར་དང་ལྡན་ནོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ན་ནི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཡན་ཆད་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་མན་ཆད་ནི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་འབའ་ཞིག་ དང་ལྡན་ནོ།།སྲེད་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆགས་པ་དང་། ཞེན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། རབ་ཏུ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་སོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་དྲུག་ལ་ ཆགས་པ་ནི་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།སྲེད་པ་དང་སྲེད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཚྭ་ཆུ་འཐུང་བ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་དུ་སྤྱོད་ཀྱང་ངོམས་མི་མྱོང་བ་ནི་སྲེད་པའོ།

不感到愉悦也不感到痛苦的是既非乐也非苦的感受，这是指对根和四大既不产生利益也不产生损害的意思。或者，对身体、根和意识产生随顺摄受并有所利益的感受，在生起和住时认为'我快乐'，与之分离时认为'我痛苦'，这称为乐受。
对身体、根和识产生损害，在生起和住时认为'我痛苦'，与之分离时认为'我快乐'，这称为苦受。对身体、根和识既不产生利益也不产生损害，在生起和住时既不认为快乐也不认为痛苦，这称为不苦不乐受。
其中，关于意触所生的乐受等，从眼触乃至身触所生的愉悦称为乐受，痛苦称为苦受。其中，意触所生的愉悦感受，名为乐受，也称为意乐受；痛苦不称为苦受，而称为意苦受。
其中，从眼触乃至身触所生的感受，因依靠有色根而称为身受。意触所生的感受，因依靠心而称为心受。
问：除了乐受和苦受外，怎么证明有第三种既非乐也非苦的感受存在？答：通过经教和理证可以证明。经中说：'乐、苦、不苦不乐'，又说：'舍弃乐和苦，具足不苦不乐念'等。
理证也存在，因为不可能有离开感受的心识生起，在未经历乐受和苦受时，对一切感受的不苦不乐自性都能自我了知。
其中，欲界具有三种感受。色界初禅和二禅具有乐受和舍受两种。从色界三禅以上直至有顶都只具有舍受。
为了说明爱，经中说'受缘爱'。爱是指贪著、执著、欲贪、极度贪著等同义词。对色等六境的贪著称为爱，就像饮咸水一样，虽然经常享用爱和爱的对境也不会满足，这就是爱。

།ཕྱེ་མ་ལེབ་བརླག་པའི་གནས་མེའི་གཟུགས་ལ་ཆགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་བརླག་པའི་གནས་བུད་མེད་ དང་།སྐྱེས་པ་གཉིས་གཅིག་གི་གཟུགས་ལ་གཅིག་ཆགས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བརླག་པའི་གནས་ནི་རི་དགས་གླུ་ལ་ཆགས་པ་བཞིན་དུ་སྒྲ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཆགས་པ་ནི་སྒྲ་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་གཙང་བའི་སྦྲང་བུ་མི་གཙང་བའི་དྲི་ ལ་དམ་པར་འཛིན་ཅིང་ཆགས་པ།དེ་བཞིན་དུ་དྲི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཆགས་པ་ནི་དྲི་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕག་མི་གཙང་བའི་རོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཆགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་རོ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཞེན་པ་ནི་རོ་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡུངས་ མར་གྱི་སྒང་བུ་ཡུངས་མར་གྱི་སྣོད་ཀྱི་རེག་པ་ལ་ཆགས་པ་དེ་བཞིན་དུ།འཇམ་པ་དང་རྩུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རེག་པ་ལ་ཆགས་པ་ནི་རེག་པ་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་སྔོན་སྤྱད་དེ། འདས་པ་ལ་ཕྲད་པར་སྨོན་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ རྣམས་དང་ཡང་མྱུར་དུ་འགྲོགས་པར་སྨོན་པ་དང་།འཇིག་རྟེན་གྱི་བསམ་གཏན་གྱི་རོ་ལ་ཆགས་པ་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཆགས་པ་ནི་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་བསྡུ་ན་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པ་དང་། ནང་གི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་ཆགས་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པ་ནི། འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཆགས་པའོ། །ནང་གི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པ་ནི། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཆགས་པའོ། །ལྟ་བ་ལ་ཆགས་པ་ནི་རྟག་པར་མངོན པར་ཆགས་པ་དང་།ཆད་པར་མངོན་པར་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ལེན་པ་བསྟེན་པའི་ཕྱིར། སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བཞི་བཞི་ཞེས་བྱ་བས་གྲངས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་པས་ལེན་པ་ འམ་འདོད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་མི་གཏོང་ཞིང་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཤིང་གི་དོན་ནི་ལེན་པའི་དོན་ཏེ། ལས་ཀྱི་མེ་འབར་བའི་ཕྱིར་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་བུད་ཤིང་གི་རྒྱུས་མེ་འབར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཉོན་ མོངས་པའི་བུད་ཤིང་གི་རྒྱུས་སྐྱེས་བུའི་ལས་ཀྱི་མེ་འབར་བར་འགྱུར་བའི་དོན་ནི་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ལེན་པའི་དོན་ནི་འཁྲི་བའི་དོན་ཏེ། དར་གྱི་སྲིན་བུས་རང་གི་ལུས་དཀྲིས་པ་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་པའི་བཅིང་བས་བདག་ཉིད་བཅིངས་ནས། ཐར་པའི་གེགས་བྱེད་ པ་ནི་ལེན་པའོ།།རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདོད་པའི་ལེན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་ནས་དེ་མི་གཏོང་བ་ནི་འདོད་པའི་ལེན་པའོ། །ལྟ་བ་ལེན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྟག་ པར་ལྟ་བ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བ་དང་།ལྟ་བ་བསྙེམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆགས་ཤིང་། དེ་མི་གཏོང་བ་ནི་ལྟ་བ་ལེན་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིའམ་ལྷའམ་བརྒྱ་བྱིན་ནམ་ཚངས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་ལོག་པའི་རྒྱུ་ དེ་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ལེན་པའོ། །བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་ཤིང་མི་གཏོང་བ་ནི་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་ བ་སྟེ།འདོད་པ་ལེན་པས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ལེན་པ་གསུམ་གྱིས་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།

就像飞蛾因执著于火光而趋向毁灭一样，男女二人因执著于不净本性的毁灭之处而互相贪恋对方的色相，这就叫做对色的贪爱。
就像野兽贪恋歌声一样，对各种声音的执著，这就叫做对声的贪爱。
就像不净的蝇虫执著并贪恋不净的气味一样，对各种气味的执著，这就叫做对香的贪爱。
就像猪贪恋各种不净味道一样，对各种味道的执著，这就叫做对味的贪爱。
就像芝麻油滴贪恋油器的触感一样，对柔软、粗糙等触感的执著，这就叫做对触的贪爱。
对于这五种欲妙，追忆往昔曾经享受过的，希望与过去重逢，又期望尽快与未来相遇，执著于世间禅定的喜悦，执著于各种颠倒见解，这就叫做对法的贪爱。
总的来说可分为：对外在事物的执著、对内在事物的执著和对见解的执著。
其中对外在事物的执著是指对五欲妙的执著。
对内在事物的执著是指对五取蕴的执著。
对见解的执著是指对常见的执著、对断见的执著等。
为了解释取著，经中说'缘于有而有取'，什么是取呢？
所谓'四'是说明数量。
取是指再次投生的执取，或者是对欲望、见解等心的相续不舍而执持，所以称为取。
或者，薪的含义就是取的含义，因为能使业火燃烧，所以称为取。
比如因为柴薪的缘故而使火燃烧一样，因烦恼薪而使众生的业火燃烧，这就是取的含义。
或者，取的含义是缠绕的意思，就像蚕用自身缠绕自己一样，被烦恼的束缚捆绑自己，障碍解脱，这就是取。
为了说明详细分类，经中说'欲取'等。凡是对欲界的五欲功德执著而不舍的，就是欲取。
关于'见取'，对常见、断见以及见慢等的执著而不舍，就是见取。
关于'戒禁取'，为了希求成为人或天人或帝释天或梵天而发起邪愿，为了这个目的而执著戒律和禁行为最殊胜，这就是戒禁取。
关于'我语取'，对萨迦耶见的执著而不舍，就是我语取。
由欲取而生起欲界的痛苦，由其他三取而生起三界的痛苦。

།ཡང་ན་གང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས། བསྒོམ་ པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ།འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་མ་རིག་པ་སྟེ་རྫས་ཉི་ཤུའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས་ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་ བའི་བར་དུ་འདོད་ཆགས་ལྔ་དང་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ང་རྒྱལ་ལྔ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་ སྤང་བར་བྱ་བ་ནས།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་མ་རིག་པ་ལྔ་སྟེ། སྤྱིར་ལྔ་བཞི་ཉི་ཤུའོ། །ཐེ་ཚོམ་དང་བཅས་པས་བསྒོམ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཐེ་ཚོམ་མེད་དེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས་ལམ་ མཐོང་བའི་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཐེ་ཚོམ་བཞི་དང་།དེའི་སྟེང་དུ་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། འཇུངས་པ་དང་། ཞུམ་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། གཉིད་དང་། ཁྲོ་བ་དང་།འཆབ་པ་སྟེ། རྫས་བཅུས་བསྟན་ནས་རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་པོ་འདི་ནི་འདོད་པ་ལེན་པ་ ཞེས་བྱའོ།།ལྟ་བ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་བཞག་ནས་ཁམས་གཅིག་ཅིང་ཡང་ལྟ་བའི་རྫས་བཅུ་སྟེ། སུམ་ཅུ་ནི་ལྟ་བ་ལེན་པ་ ཞེས་བྱའོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ལོག་པར་ལྟ་བ་བཞི་ལྟ་བ་བསྙེམས་པ་བཞི་སྟེ། བརྒྱད་ཀྱི་སྟེང་དུ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་རྣམས་ཏེ་བཅུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཡང་བཅུ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་བཅུ་སྟེ་རྫས་སུམ་ཅུར་འགྱུར་རོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་དང་ལམ་མཐོང་བ་སྤྱིར་རྫས་དྲུག་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་དང་ལམ་མཐོང་ བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་སྟེ་གཉིས་དང་།དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཡང་གཉིས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་གཉིས་གཉིས་ཏེ་རྫས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ལ་ སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པ་སྤང་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ།།ལུས་དང་ངག་གི་ཚུལ་དང་ལས་སུ་བྱ་བ་རྣམས་ལ་ངེས་པར་འཇུག་པ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་ཏེ། སྐྲ་འདྲེག་པ་དང་དུས་སུ་རྐང་ལག་བཀྲུ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ངེས་པར་བྱེད་པའམ། བདེ་བ་སྤངས་ནས་མེ་ལྔ་དང་ཁྱིའི་དཀའ་ཐུབ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་འཛིན་པ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་སོ། །སྨད་པའི་ལྟ་བ་ལ་ངེས་པར་ཡོན་ཏན་དུ་བཟུང་ནས་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ ཞུགས་འཛིན་པ་ནི་དག་པའི་རྒྱུ་དང་།ལམ་མ་ཡིན་ན་དེ་དག་ལ་དག་པ་ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་འཛིན་ཏེ། གང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ལ་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

或者从欲界见苦所断乃至修所断，贪欲、我慢、嗔恚、无明等二十事。如何呢？从欲界见苦所断乃至见集、见灭、见道和修所断的贪欲五种，从见苦所断乃至修所断的我慢五种，从见苦所断乃至修所断的嗔恚五种，从见苦所断乃至修所断的无明五种，总共五乘四即二十。因为有疑惑则不可能修习，所以修道中无疑惑。从欲界见苦所断乃至见道所断的疑惑四种，加上无惭、嫉妒、悭吝、懈怠、疑惑、睡眠、嗔恚、覆藏等十事，总共三十四事，这就是欲取。
关于见取，从三界见苦所断乃至修所断，除去戒禁取，每一界各有十种见，共三十种，这就是见取。如何呢？欲界中从见苦所断乃至见道所断的邪见四种和见取四种，共八种，加上欲界见苦所断的身见和边执见，共十种。如是色界也有十种，无色界也有十种，共三十事。
三界的戒禁取和见道所断共六事，这就是戒禁取。如何呢？欲界见苦所断的戒禁取和见道所断的戒禁取二种，如是色界也有二种，无色界也有二种，共六事。其中，戒禁取是指舍弃杀生等恶戒为戒，身语行为的规范和作业的决定是禁，如剃发、按时洗手足等确定的行为，或者舍弃安乐而持守五火苦行和狗行等禁戒。对于劣见执为功德，以大自在天等和身见等为前提，持守戒禁，认为是清净因和非道，却执为清净道般的行相，如是颠倒行相，即是戒禁取。

།དེའི་ཕྱིར་བཤད་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱུར་ མངོན་པར་ཆགས་ཏེ།དབང་ཕྱུག་དང་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ན། དེ་ལ་རྒྱུ་མངོན་པར་ཆགས་པས་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། །ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་གྲངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ གྲོལ་བའི་ལམ་མ་ཡིན་ན་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པས་དེ་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ན་འོ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་དེ་ ལྟ་བ་ལས་བཀར་ཏེ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཤད།ལེན་དུ་ལམ་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་གྲངས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་གྲོལ་བའི་ལམ་མ་ཡིན་ཡང་ཐར་པའི་ལམ་དུ་བལྟ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཁྱེམ་ན་གནས་པ་དང་ རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱོགས་ལ་སླུ་བར་བྱེད་དེ།ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་ཁ་ཟས་གཅོད་པ་དང་མེར་མཆོད་པ་ལ་སོགས་མཐོ་རིས་ཀྱི་ལམ་མ་ཡིན་ཡང་ལམ་དུ་ཤེས་པས་སླུ་བར་བྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་འདོད་པའི་ཡུལ་གྱི་བདེ་བ་སྤངས་ པས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་།མེ་ལྔའི་དཀའ་ཐུབ་དང་སྐྲ་འབལ་བ་དང་། ཁ་ཟས་རྩུབ་པོ་ཟ་ཞིང་ཚེར་མའི་སྟེང་ན་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལམ་མ་ཡིན་པ་ལམ་དུ་འདུ་ཤེས་པས་སླུ་བར་བྱེད་དོ། །བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་དང་གཟུགས་ མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས། བསྒོམ་པས་སྤང་བའི་བར་དུ་བཅུ་བཅུ་སྟེ། སུམ་ཅུའི་སྟེང་དུ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་བཞི་བཞི་བརྒྱད་དེ། སུམ་ བཅུ་རྩ་བརྒྱད་ནི།བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱས་པའི་བར་དུ་འདོད་ཆགས་ལྔ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་ལྔ་སྟེ་བཅུའོ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ང་རྒྱལ་ལྔ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ལྔ་སྟེ་བཅུའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང བར་བྱ་བ་ནས།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་མ་རིག་པ་ལྔ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ལྔ་སྟེ་བཅུའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནས། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ཐེ་ཚོམ་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་ཐེ་ཚོམ་བཞི་སྟེ། ཐེ་ཚོམ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །བརྒལ་བ་ཉོན་མོངས་པར་འདྲ་བ་ལས། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལེན་པར་བཤད་ལ། གཟུགས དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ལེན་པ་ཞེས་མི་བྱ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སེམས་ནི་ཁ་ནང་དུ་ལྟ་བ་ཡིན་པས། ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་བདག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཉོན་མོངས་པ་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་ཞིང་། སྨྲ་བར་ཟད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལེན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་ན་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ནི། བུ་སྨད ལ་སོགས་པ་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པས་ན་འདོད་པ་ལེན་པར་བྱེད་དོ།།རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཆགས་པས་ན་ལྟ་བ་ལེན་པར་བྱེད་དོ།

因此说非因而执著为因，大自在天和胜主等并非世间的生因，而对此执著为因故是颠倒。对非道执著为道，即数论智慧瑜伽等非解脱道而执著，由于颠倒而依此所修持的戒律和禁行，称为戒禁取。
为何将戒禁取从见中分出而单独说明？因为它成为道的相违品，如此，虽然数论瑜伽智等非解脱道，却视为解脱道故。或者说是欺骗在家众和出家众两方，对在家众方面，虽然断食和火供等非生天之道却认为是道而欺骗；对出家众方面，认为舍弃欲境之乐而得清净，五火苦行、拔发、食粗食、睡荆棘等非道而认为是道而欺骗。
关于我语取，色界和无色界的贪欲、我慢、无明，从见苦所断乃至修所断各十，共三十，加上色界和无色界的疑惑各四共八，总共三十八，称为我语取。如何？色界中见苦所断乃至修所断的贪欲五种，同样无色界中也有五种，共十种。色界中见苦所断乃至修所断的我慢五种，无色界中同样也有五种，共十种。色界中见苦所断乃至修所断的无明五种，同样无色界中也有五种，共十种。色界中见苦所断乃至见道所断的疑惑四种，无色界中也有疑惑四种，共八种疑惑。如此则成为三十八事。
对于质疑烦恼相似处，欲界的烦恼说为欲取，而色界和无色界的烦恼却不称为色取和无色取。为什么？答：我语取是指色界和无色界的烦恼，心是内观的，对这些烦恼执为我，因此它们并非实有我，仅是对烦恼执我而说，为显示此义故说为我语取。或者说在家众因贪著妻子等欲而执取欲，出家众因贪著各种见解而执取见。

།གང་ཁྱིམ་པའི་ཕྱོགས་ལ་དུས་ཁྲིམས་དང་ཟས་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དཀའ་ཐུབ་བྱེད་པས། མཐོ་རིས་དང་ཐར་ པའི་ལམ་དུ་ཆགས་པ་དང་།རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡང་ཚུལ་དེ་ཉིད་ཀྱིས། ཐར་བར་སེམས་པས་ན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ལེན་ཏོ། །མུ་སྟེགས་པ་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལེན་ཏོ། །དེ་ལ་སྤང་བའི་རིམ་པས་ དགོད་ན།ས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ས་དང་། བྱས་པ་རིག་པའི་སའོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི། མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ས་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྣ་ ཚོགས་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་ཐར་པའི་ལམ་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པས་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ས་ལ་ནི། ལྟ་བ་ལེན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པའི་ལེན་པ་སྤང་ངོ་། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི། འདོད་ཆགས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ལ། ཕྱིར་མི་འོང་བས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་སྤངས་པས་ནི། དེ་གཉིས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ས་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས པ་ཀུན་སྤངས་པས་ན།འདོད་པ་ལེན་པ་སྤང་བ་ཡིན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་དུས་ན་ནི། བདག་གི་བྱ་བ་ནི་བྱས། ཁུར་ནི་བོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས། བྱས་པ་རིག་པའི་ས་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་དུས་ན། གཟུགས་ དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར།བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལེན་པ་སྤང་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྲིད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ། སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ལེན་པའི་དབང་གིས་ལས་ དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་བྱེད་པ་ལ་ཡང་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ།ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་སྲིད་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་དེ་ལ་ཡང་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྲིད་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་གྲངས་སྨྲས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་སྲིད་པ་དང་། ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།།གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ། གཙོར་བྱེད་པའི་ཁམས་ནི་འདོད་པའི་སྲིད་པའོ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཆགས་པ་ནི་སྤངས་ཀྱི། བསམ་གཏན་བསྒོམ་ཞིང་གཟུགས་གཙོར་བྱེད་ཅིང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་པའི་ ཁམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པའོ།།གཟུགས་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་ནས། དབང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་དང་བྲལ་བ་ནི། གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པའོ། །དེ་དག་ཉིད་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བདེ་བ་ལ་འདོད་པའི་སྲིད་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།འདོད་པའི་སྲིད་པ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཡན་ཆད་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་མན་ཆད་ལ་བྱའོ། །དེ་ལ་ཚ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ནི་བརྒྱད་དེ་བསྟིར་མེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། འོ་དོད་ཆེར་འབོད་པ་དང་། འོ་དོད་འབོད་པ་དང་། འཇོམས་པ་དང་། ཐིག་ནག་དང་། ཡང་སོས་སོ། བསྟིར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ནི། འཛམ་བུའི་གླིང་འདིའི་འོག་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་ན་འདུག་སྟེ། བསྟིར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དེའི་གནས་ཀྱི་འཕང་ཡང་དཔག་ཚད་སྟོང ཕྲག་ཉི་ཤུ།དཀྱིལ་ཡང་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་སྟེ། སྤྱིར་དེ་དག་གི་གནས་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བཞི་བཅུར་འགྱུར་རོ། །སྐབས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ་བསྟིར་མེད་པ་ན་བསྟིར་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

凡是在在家人一方面，通过守时戒和断食等苦行，执著于天界和解脱之道，出家人也以同样的方式，认为能获得解脱，因此两方面都执取戒律和禁行。外道我见论者则执取我见。
关于断除的次第，若加以安立，有三种地：见道地、离贪地和了知已作地。其中，预流果者住于见道地，此时由于远离种种颠倒见解以及以戒律和禁行为解脱道的颠倒执著，故在见道地断除见取和戒禁取。
一来果者趣入断除欲界贪欲，不来果者已断除欲界贪欲，这两者住于离贪地。此时由于已断除欲界一切烦恼，故断除欲取。
在阿罗汉位时，由于通达'我所作已作，重担已卸'等义，故住于了知已作地。在阿罗汉位时，由于已断尽色界和无色界的一切烦恼，故称为断除我语取。
为显示有，经说'取缘有'。何为有？由取力而造作善不善业称为有，由业和烦恼力而生起的处所也称为有。
说'有三种有'是说明数量的分类，即：欲有、色有和无色有。以五欲功德即色声等为主的界是欲有。虽已断除对欲妙的贪著，但修习禅定并以色为主、依止于色的界是色有。断除对色的贪著后，远离五根等色法的是无色有。
为显示它们的内容而说'乐欲有'等。欲有是指从地狱到他化自在天。其中热地狱有八：无间、极热、炎热、大号叫、号叫、众合、黑绳、等活。无间地狱位于阎浮提下二万由旬处，无间地狱处所的高度也是二万由旬，宽度也是二万由旬，总计其处所为四万由旬。毫无间隙故称无间。

།ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་པ་བར་ཆད་མེད་པར་འགྱུར་བས་ན་བསྟིར་མེད་ པ་སྟེ།འདི་ལྟར་དམྱལ་བ་དེ་ལ་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་ན་མེ་འབར་བ་ཆེན་པོ་འབྱུང་ཞིང་མེ་ཤིན་ཏུ་འབར་བས་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་བསྲེག་པ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་མདུང་རྩེ་ཐོགས་པའི་དམྱལ་བའི་སྲུང་མ་རྣམས་ཀྱིས་མདུང་གི་རྩེ་ལ་བླངས་ཤིང་། ཟངས་པོ་ཆེར་རྒྱུན་དུ་འཚེད་པར་བྱེད་པས་ ན།བསྟིར་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྟིར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་ཆེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་གཅིག་ཏུ་གནས་ཏེ་དུས་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་རབ་ཏུ་ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བདུན་ནི་བསྟིར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དེའི་གོང་ནས་རིམ་བཞིན་དུ་བརྩེགས་ མར་གནས་ཏེ།བསྟིར་མེད་པའི་གོང་ན་རབ་ཏུ་ཚ་བའོ། རབ་ཏུ་ཚ་བའི་གོང་ན་ཚ་བའོ། །ཚ་བའི་གོང་ན་འོ་དོད་ཆེར་འབོད་པའོ། །འོ་དོད་ཆེར་འབོད་པའི་གོང་ན་འོ་དོད་འབོད་པའོ། །འོ་དོད་འབོད་པའི་གོང་ན་འཇོམས་པའོ། །འཇོམས་པའི་གོང་ན་ཐིག་ནག་གོ། ཐིག་ནག་གི་གོང་ན་ཡང་སོས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བདུན་པོ་དེ་དག་བསྟིར་མེད་པའི་དམྱལ་བའི་ངོས་ན་གནས་སོ་ཞེས་འཆད་དོ། །ཚ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་བས་ཀྱང་ཆེར་ཚ་བས་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་གདུངས་པས་ན་ཚ་བ་རབ་ཏུ་ཚ བའོ།།རབ་ཏུ་ཚ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་བར་མ་ཕྱེད་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །མེ་ལྕེ་འབར་བ་ཆེན་པོས་ལུས་བསྐོར་ཞིང་བསྲེགས་པས་ཀུན་ཏུ་ཚ་ཞིང་གདུངས་པ་ནི། ཚ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་གཞན་ འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ཚེ་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ།།འོ་དོད་ཆེར་འབོད་པ་ནི་གང་ཚ་བ་ཆེར་མི་བཟད་པ་མང་པོས་མནར་བས་འོ་དོད་འབོད་པས་ཀྱང་མི་བཟད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་འོ་དོད་ཆེར་འབོད་དེ། དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་འཕྲུལ་དགའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་པ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ཚེ་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཐུབ་པོ། །འོ་དོད་འབོད་པ་ནི་གཏུབ་པའི་སེམས་ཅན་དང་མི་བཟད་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་གཙེས་པས་སྡུག་བསྔལ་ཞིང་ཉམ་ཐག་ནས་འོ་དོད་འབོད པ་སྟེ།དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་པ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་བཞིའོ། །དེ་ལ་འཇོམས་པ་ནི་ལུག་དང་འདྲ་བའི་རི་དང་ཕ་བོང་ལ་སོགས་པ་མང་པོར་ཕན་ཚུན་འདུས་ཤིང་བཙིར་ནས་གསོད་པ་སྟེ། དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་ཟུང་མ་ རྣམས་ཀྱི་ལྷའི་ཚེ་ཚད་ཇི་ཙམ་པ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ཚེ་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ།།ཐིག་ནག་པོ་ནི་ཇི་ལྟར་ཤིང་ལ་ཤིང་མཁན་གྱིས་ཐིག་གིས་བཏབ་ནས་སོག་ལེས་ཤིང་འདྲ་བ་བཞིན་དུ་ཐིག་ནག་པོས་བཏབ་ནས་མགོ་འམ་མདོམས་ནས་སོག་ལེས་འདྲ་ཞིང་ གཤེགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ།དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་པ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལོ་སྟོང་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ཡང་སོས་ནི་དེར་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་གཅིག་ལ་གཅིག་གཏུབ་ཅིང་གཤེགས་པའི་གནོད་པར་ བྱེད་པ་སྟེ་བརྒྱལ་བར་གནས་པ་ལས་རླུང་གྲང་མོས་བུས་ཤིང་ནམ་མཁའ་ལས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཁྱེད་ཅག་ཡང་སོས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་བྱུང་བ་དང་།ཡང་སོས་པར་གྱུར་ནས་གཅིག་ལ་གཅིག་གིས་གནོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་ རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་པ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལོ་ལྔ་བརྒྱའི་བར་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ།

或者说，由于各种痛苦无间断地发生，故称为无间地狱。就像这样，在那地狱中十方出现大火焰，以极其炽盛的火焰焚烧众生之身，手持铁枪尖的狱卒们用枪尖挑起众生，在大铜锅中不断煮炖，因此称为无间地狱。无间地狱众生的寿量为一劫。
其中，极热地狱等七个地狱是从无间地狱之上依次层层而上：无间地狱之上是极热地狱，极热地狱之上是热地狱，热地狱之上是大号叫地狱，大号叫地狱之上是号叫地狱，号叫地狱之上是众合地狱，众合地狱之上是黑绳地狱，黑绳地狱之上是等活地狱。有些人解释说这七个地狱位于无间地狱的四周。
相对于热地狱而言，因为更加炽热，身心极其痛苦，所以称为极热地狱。极热地狱众生的寿量为半中劫。大火焰环绕并焚烧身体，遍身炽热痛苦的是热地狱，其寿量为以他化自在天寿量为一日计算的一万六千年。
大号叫地狱是因为被众多难忍的热苦所逼而发出号叫声，痛苦难忍。大声号叫'痛苦啊'，其寿量为以化乐天寿量为一日计算的八千年。号叫地狱是被砍杀的众生因难忍的业报所逼而痛苦不堪，发出号叫，其寿量为以兜率天寿量为一日计算的四千年。
众合地狱是如同羊群般被众多山石等挤压碾杀，其寿量为以夜摩天寿量为一日计算的二百年。黑绳地狱是如同木匠在木头上画线后用锯子锯木头一样，用黑线画好后从头部或下体用锯子锯开，其寿量为以三十三天寿量为一日计算的一千年。
等活地狱是生于其中的众生互相砍杀伤害，昏迷不醒时，冷风吹来，空中传来'众生你们复活吧'的声音，于是又复活后继续互相伤害，其寿量为以四大天王天寿量为一日计算的五百年。

།སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་དེ་བརྒྱད་ལ་སྒོ་བཞི་ཡོད་དེ། སྒོ་གཅིག་ཅིང་ལྷག་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བཞི་བཞི་སྟེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བཅུ་དྲུག་གོ། ། ལྷག་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བཞི་ནི་མེ་མ་མུར་དང་མི་གཙང་བའི་རྫབ་དང་སྤུ་གྲི་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་གྱི་ལམ་དང་བ་ཚའི་ཆུ་བོའོ། །དེ་ལ་མེ་མ་མུར་ནི་པུས་མོ་ནུབ་ཙམ་སྟེ། དེར་སེམས་ཅན་དག་གི་རྐང་པ་བཅུག་མ་ཐག་ཏུ་ཤ་ཁྲག་དང་པགས་པ་མ་ལུས་པར་བསྙིལ་བར་བྱེད་དོ། མི་གཙང་བའི་རྫབ་ནི་རབ་ཏུ་དྲི་མི་ཞིམ་པའི་ངན་སྐྱུགས་ཀྱི་འདམ་གྱིས་གང་བ། དེའི་ནང་ན་སྲིན་བུ་ཀུན་ཏ་ཞེས་བྱ་བ་ལུས་ཐལ་ཀ་ལ་མགོ་གནག་ཅིང་། མཆུ་ཁབ་བཞིན་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེར་ཞུགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རུས་པ་ཡང་ཐལ་བར་འབིགས་སོ། སྤུ་གྲིའི་སོས་གཏམས་པའི་ལམ་པོ་ཆེ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་དེར་འཇུག་པ་ན་སྤུ་གྲི་གཤིབས་པའི་ལམ་གྱིས་རྐང་པ་བཞག་མ་ཐག་ཏུ་ཤ་ཁྲག་དང་པགས་པ་མ་ལུས་པར་རློག་པར་བྱེད་པ་དང་རལ་གྲི་འདབ་མའི་ཚལ་ཡོད་དོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་རལ་གྲི་རྣོན་པོའི་སོ་དེས་ཡན་ལག དང་ཉིང་ལག་རྣམས་ཀྱང་དུམ་བུར་གཏུབ་ཅིང་།ཁྱི་སྲེ་མོ་སྟག་རིས་ཅན་རྣམས་འདུས་ཤིང་ཟ། བྱ་རོག་ལྕགས་ཀྱི་མཆུ་ཅན་གྱིས་མིག་ཀྱང་འབྱིན་པར་བྱེད། ལྕགས་ཀྱི་སྡོང་པོ་ཚེར་མ་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡར་འཛེག་ན་ནི། ཚེར་མའི་ཁ་ཐུར་དུ་བལྟས་ པར་གྱུར་ཅིང་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་འབིགས།སླར་འབབ་ན་ཡང་ཁ་གྱེན་དུ་བལྟས་ཏེ་ལུས་འབིགས་པར་བྱེད་དོ། །ཚ་ཆུའི་ཆུ་བོ་ནི་དེ་དག་གི་འགྲམ་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་སྲུང་མ་མཚོན་རལ་གྲི་དང་ཤཀྟི་དང་མདུང་ལག་ན་ཐོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དག་ཀྱང་སླར་ འདོར་ཞིང་ནང་དུ་བོར་བ་རྣམས་ཟངས་ཆེན་པོར་འབྲས་དང་ཏིལ་ལ་སོགས་པ་བསྐོལ་བ་བཞིན་དུ་བཙོ་ཞིང་སྐོལ་བར་བྱེད་དོ།།གྲང་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཡང་བརྒྱད་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཆུ་བུར་དང་། རབ་ཏུ་ཆུ་བུར་དང་། ཨོ་སྒྲ་ཐམས་ཐམས་དང་། ས་ལ་ལ་དང་། ཧུ་ཧུ་དང་། ཨུཏྤ་ལ་དང་། པདྨོ་དང་། པདྨོ་ཆེན་པོའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་ཧ་ཅང་ཡང་གྲང་ཆེས་པས་མནར་མེད་པའི་ལུས་ཆུ་བུར་དུ་གྱུར་པ་དང་། གས་པ་ལས་ནི་ཆུ་བུར་དང་རབ་ཏུ་ཆུ་བུར་དང་། ཨུཏྤ་ལ་དང་། པདྨོ་དང་། པདྨོ་ཆེན་པོར་གདགས་སོ། །གྲང་བས ཉེན་པའི་སྒྲ་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་ལས་ནི་སོ་སྒྲ་ཐམས་ཐམས་དང་། ལ་ལ་དང་། ཧུ་ཧུ་བར་གདགས་སོ། །དམྱལ་བ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གི་ཚེ་ཚད་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དཔེ་ཙམ་དུ་བཀའ་སྩལ་པ། འདི་ལྟ་སྟེ་དགེ་སློང་དག་ད་ལྟར་ཁར་ལྔ་བྲེ་ཉི་ཤུ་ལ་དབུས་པའི་ ཏིལ་གྱི་འབའ་ཧ་ཡིན་ཏེ།གླང་སྟོབས་པོ་ཆེ་བཞི་བཅུའི་ཁལ་གྱི་སྣོད་ལ་བྱ། དེ་ཏིལ་གྱིས་བྱུར་བུར་སྤྱུར་ལ། དེ་ནས་མི་ཞིག་གིས་ལོ་བརྒྱ་ལོན་ཞིང་ཏིལ་དེ་འབྲུ་རེ་རེ་བོར་ཏེ། ཁ་རེ་ཉི་ཤུ་ལ་དབུས་པའི་ཏིལ་གྱི་འབའ་ཧར་བཞག་པ་དེའི་ཚུལ་དེའི་རིམ་གྱིས་ཟད་ཅིང་ཐུག་པར་གྱུར་པ་ནི། བླའོ། །ཆུ་བུར་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ཟད་པར་མི་འགྱུར་བར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་ཆུ་བུར་གྱི་ཚེའི་ཚད་དོ། །ཆུ་བུར་ཉི་ཤུ་ལ་རབ་ཏུ་ཆུ་བུར་གྱི་ཚེའི་ཚད་དོ། །རབ་ཏུ་ཆུ་བུར་ཉི་ཤུ་ལ་སོ་སྒྲ་ཐམས་ཐམས་སོ། །སོ་སྒྲ་ཐམས་ཐམས་ཉི་ཤུ་ལ་ཨ་ལ་ལའོ། ། ལ་ལ་ཉི་ཤུ་ལ་ཧུ་ཧུ་བའོ།།ཧུ་ཧུ་བ་ཉི་ཤུ་ལ་ཨུཏྤ་ལའོ། །ུཏྤ་ལ་ཉི་ཤུ་ལ་པདྨོའོ། །པདྨོ་ཉི་ཤུ་ལ་པདྨོ་ཆེན་པོའི་ཚེའི་ཚད་དོ། །གྲང་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཀྱང་འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འོག་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐད་ཀ་ན་གནས་སོ།

八大地狱各有四门，每门各有四个附属地狱，共十六个附属地狱。四个附属地狱是：炽热灰烬地狱、粪尿泥沼地狱、利刃之路地狱和沸腾河流地狱。其中炽热灰烬深及膝盖，众生的脚一踏入其中，肉血皮肤立即剥落殆尽。粪尿泥沼充满极其恶臭的呕吐物泥浆，其中有名为昆达的虫子，身体洁白而头部漆黑，嘴如针状，它们能将掉入其中众生的骨头都钻成粉末。
遍布利刃的大道上，众生一踏入其中，双脚便被密布的利刃割裂，肉血皮肤尽皆碎裂，还有剑叶林。众生被锋利的刀刃砍断四肢百骸，虎纹母狗群聚啃食，铁嘴乌鸦啄出眼睛。铁树上生有十六根荆棘，众生向上攀爬时，荆棘向下，刺穿身体；下落时，荆棘向上，亦刺穿身体。
沸腾河流两岸有地狱守卫，手持剑、戟、矛等武器，将欲逃出者投回河中。他们像在大铜锅中煮沸米、芝麻一般煮烤众生。寒冰地狱也有八处：疱、疱裂、阿啾啾、阿罗罗、呼呼、青莲、红莲、大红莲。这些众生因极度寒冷而受苦，身体生疱、破裂，因此称为疱狱、疱裂狱、青莲狱、红莲狱、大红莲狱。因寒冷发出的声音变化而得名阿啾啾狱、阿罗罗狱、呼呼狱。
关于这八种地狱的寿量，世尊举例说道：'比丘们，譬如现在有二十斗容量的芝麻仓，相当于四十头大象的负重量。将其装满芝麻，然后有人每百年取出一粒，放入二十斗容量的芝麻仓中，如此这般直至芝麻取尽，这尚且容易，而我说生于疱狱众生的寿量却难以穷尽。'这是疱狱的寿量。
二十倍疱狱寿量为疱裂狱寿量。二十倍疱裂狱寿量为阿啾啾狱寿量。二十倍阿啾啾狱寿量为阿罗罗狱寿量。二十倍阿罗罗狱寿量为呼呼狱寿量。二十倍呼呼狱寿量为青莲狱寿量。二十倍青莲狱寿量为红莲狱寿量。二十倍红莲狱寿量为大红莲狱寿量。这八个寒冰地狱就位于瞻部洲下方大地狱的正下方。

།འཛམ་བུའི་ གླིང་ཉིད་ཀྱི་ཆུ་ཞེང་དེ་སྙེད་དུ་མེད་ན་བསྟིར་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་སྙེད་གནས་པའི་སྐབས་ག་ལ་ཡོད།ལན་དུ་འབྲས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཞིན་དུ་འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཡང་ཞབས་ཡང་ལ་སྤྱི་ཕྲ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དེ་ན་གནས་སོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱ་གར་ སྐད་དུ་ན་ར་ཀ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ན་ནི་ཁྲིད་པའམ་འགྲོ་བའི་དོན་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལས་ཀྱི་གནས་དེར་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཁྲིད་ཅིང་འགྲོ་བས་ན་དམྱལ་བའོ། །ཡང་ན་ན་ར་ཀའི་དོན་ནི་ཆགས་པ་མེད་པའི་དོན་ཏེ། དེར་ སྐྱེས་པ་རྣམས་རྟག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཉེན་པས་ཆགས་པ་དང་དགའ་བའི་བསམ་པ་མི་འབྱུང་བས་དམྱལ་བའོ།།ཡང་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་དེར་དམྱལ་བ་དང་གཏུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པས་ན་དམྱལ་བའོ། །ཡི་དགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡི་དགས་ ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཤིན་ཏུ་སོང་བ་ལ་བྱ་སྟེ།སེར་སྣ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་མིའི་གནས་འདི་ནས་དུས་རིང་མོ་ཞིག་ཏུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་སོང་བས་ན་ཡི་དགས་ཏེ། ཡི་དགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ལྷག་པར་ཡང་ཚེ་རིང་བར་གྲགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་ལ་ སོགས་པས་རྟག་ཏུ་ཉེན་པའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་དག་གི་གནས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་གཅོང་རོང་དང་། མྱ་ངམ་ན་གནས་ལ་མཐུ་ནི་གཅིག་ཏུ་མ་ཆད་དེ། དེ་ལ་ཡི་དགས་མཐུ་བོ་ཆེ་ཁ་ཅིག་ནི་ལྷ་དང་འདྲ་བར་ལོངས་སྤྱོད་སྤྱོད་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་མི་གཙང་བ་ལ་སོགས་པ་བཟའ་ བར་ཡང་མི་རྙེད་པ་ཡོད་དོ།།དེ་ལ་ཡི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྒྲ་གཅན་འཛིན་ནི་གཤིན་རྗེ་དང་འདྲ་བར་མཐུ་ཆེ་སྟེ། དེ་ཡང་འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འོག་ན་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་ལྔས་བཅད་པ་ན་གནས་སོ། །ཡང་ན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཤིན་རྗེ་ཉིད་ཡི་དགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་ཏེ། དེའི་གནས་ནི་སྒྲ་ཅན་འཛིན་གྱི་གནས་སུ་བཤད་པ་དང་འདྲ་བར་གནས་སོ། །ཡི་དགས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཟླ་བ་གཅིག་ལ་ཡི་དགས་རྣམས་ཀྱིས་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ཚེ་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །བྱོལ་སོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་ནས་བྱོལ་ནས གཞན་དུ་སྐྱེས་པའམ།བཟུར་ཞིང་འགྲོ་བས་ན་བྱོལ་སོང་སྟེ། དེ་དག་གི་གནས་ནི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་ངེས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཞག་སྟེ། ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། སྐམ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་སྤྱོད་པའོ། །དེ་ལ་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ཀླུའི་རྒྱལ་ པོ་དང་ཆུ་སྲིན་ལ་སོགས་པའོ།།སྐམ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ཕྱུགས་ལ་སོགས་པའོ། །ནམ་མཁའ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་བྱ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བྱོལ་སོང་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་དང་། མཐུ་ནི་གཅིག་ཏུ་མ་ཆད་དོ། །དཔེར་ན་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་ས་འཛིན་དང་དགའ་བོ་དང་ཉེ་དགའ་ལྟ་བུར་ཚེའི་ཚད་ བསྐལ་པ་བར་མར་གནས་ཤིང་།རི་རབ་འཛིན་ནུས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ་། །ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ང་རྒྱལ་ལམ་ཞེ་སྡང་གིས་དགེ་བ་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་གནས་ཀྱང་ས་ཆེན་པོ་འདིའི་སྟེང་ན་གནས་ལ། ཚེའི་ཚད་ནི་འདོད་པའི་ ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དག་དང་མཉམ་པར་གྲགས་སོ།།དེ་ལ་མི་ནི་གང་གླིང་བཞི་ན་གནས་པ་དག་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལས་སྐྱེས་པས་ན། མིའོ་ཞེས་གསུང་རབ་ཀྱི་ནང་ནས་བཤད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་དྲང་སྲོང་མ་ནུ་ལས་སྐྱེས་ཤིང་བཅས་ པས་ནི།ཤེད་བུ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ན་ཙ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཤེད་བདག་།མུ་སྟེགས་དག་སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་ཞེས་བྱ། མིའོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་པ་དག་སྨྲའོ།

如果赡部洲本身的宽度都没有那么大，那么怎么会有那么多不可计数等的众生居住的空间呢？答：就像稻谷堆一样，这个赡部洲也是底部宽而顶部细，因此那些众生得以在此安住。
关于地狱众生，在梵语中称为'那罗迦'。'那'是引导或前往的意思，因为非福德业将众生引导并使其前往那个痛苦之处，所以称为地狱。或者'那罗迦'的含义是无执著的意思，因为生于其中的众生常被痛苦所逼迫，不会生起执著和欢喜之心，所以称为地狱。或者因为众生在那里遭受割裂、砍剁等各种痛苦，所以称为地狱。
关于饿鬼，'饿鬼'一词意为极远离，由于悭吝等业力的缘故，从人间离去很长时间不能返回，所以称为饿鬼。因为生为饿鬼者据说寿命特别长久。或者因为常被饥渴等所逼迫，所以称为饿鬼。他们的住处多在深谷和荒野中，其能力也不一致。其中有些大力饿鬼像天人一样享受受用，有些则连不净物等都找不到食用。
其中饿鬼王罗睺罗与阎罗一样具大神力，他住在这赡部洲下方五千由旬处。或者有人说阎罗本身就是饿鬼王，其住处与罗睺罗的住处相同。饿鬼的寿量是以人间一个月为饿鬼的一日，活五百年后命终。
关于旁生，是从人道逃离而生于他处，或者偏离而行走，所以称为旁生。他们的住处虽然确定是在大海中，但也可分为三类：水行、陆行和空行。其中水行的有龙王和摩竭鱼等，陆行的有牲畜等，空行的有鸟类等。旁生的寿命和能力也不一致。
例如龙王持地、欢喜和近喜等的寿量能住中劫，也有具有能持须弥山之力者。
关于阿修罗，是由于我慢或嗔恨而行善业所生，他们的住处也在这大地之上，寿量据说与欲界天人相同。
关于人，是指住在四大洲的众生。因为从福德和非福德的意业而生，所以经典中解释为'人'。或者因为从仙人摩奴所生制定，所以称为'摩奴扎'，意为'意生子'。外道称之为'主子'或'生主'，世间人称之为'人'。

།དེ་ལ་གླིང་བཞི་ནི་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། ལྷོའི་ འཛམ་བུའི་གླིང་དང་།དེ་ལ་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་གླིང་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་ལྟར་འདུག་སྟེ། དེ་ཁོར་ཡུག་གི་ངོས་གསུམ་ལ། དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ཡོད་དོ། །ངོས་བཞི་པ་ལ་ནི་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །དེ་ན་གྲོང་ཁྱེར་ལུས་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས་ དྲས་ཏེ་གླིང་གི་མིང་དུ་ཡང་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཞེས་བྱ་བར་བཏགས་སོ།།ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་ནི་དབྱིབས་ཟླ་བ་གང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། རིལ་གྱི་ཁོར་ཡུག་དུ་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བརྒྱད་ཡོད་དོ། །དེ་ན་ཉོ་ཚོང་གི་ཟོང་བ་ལང་གིས་བྱེད་པས་ན། དེ་ལ་དྲས་ཏེ་གླིང་གི་མིང་ཡང་ ནུབ་ཀྱི་བན་གླང་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བར་བཏགས་སོ།།བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་གླིང་ནི། ཁྲིའུ་བཞིན་དུ་བཞི་སྟེ། ངོས་གཅིག་ཅིང་ཡང་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ཉིས་སྟོང་ཡོད་པ་སྤྱིར་ན་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་དོ། །དེ་ཡང་འཆི་ཁར་སྒྲ་དྲག་པོ་བྱུང་ནས་དུས་བྱེད་པའི་ཕྱིར། གླིང་གི་ མིང་ཡང་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་ཞེས་བཏགས་སོ།།འཛམ་བུའི་གླིང་གི་དབྱིབས་ནི་སོག་ཁར་འདུག་སྟེ། སྟོད་ཆེ་ལ་སྨད་ཕྲའོ། །ངོས་གསུམ་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་གཉིས་ཡོད། ངོས་ཕྲ་མོ་ལ་ནི་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་བཞི་སྟེ། གླིང་དེ་ན་ ཤིང་འཛམ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་དྲས་ཏེ།གླིང་གི་མིང་ཡང་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་བཏགས་སོ། །ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུར་གནས་ལ། ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཁྲུ་བརྒྱད་དོ། །ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ནི། ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ ལ་ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་འདོམ་བཞིའོ།།ཡང་ན་ཁྲུ་བཅུ་དྲུག་གོ། །བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆེའི་ཚད་ནི་ལོ་སྟོང་ལ་ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་འདོམ་བརྒྱད་དོ། །ཡང་ན་ཁྲུ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །ལྷོའི་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ནི་ཆད་པ་མེད་ལ། ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་འདོམ་ གང་དུ་གྲགས་མོད་ཀྱི།དེ་བས་ཀྱང་རིང་བ་དང་ཐུང་བ་ཡང་སྐྱེ་བས་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་སོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ལྷ་རིས་དྲུག་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིགས་ནས་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་མན་ཆད་དོ། །དེ་ལ་མཐོ་རིས་སུ་ སྐྱེ་ཞིང་བྱུང་བས་ན་ལྷའམ།ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དམ་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ལྷའོ། །རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་གནམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་བཞི་ནི་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་སྟེ། འཕགས་སྐྱེས་པོ་དང་མིག་མི་བཟང་དང་། ངལ་སོ་པོ་དང་། གནས་སྲུང་བ་པོའོ། །དེར་སྐྱེས་པའམ་ དེའི་འཁོར་དུ་གཏོགས་པའི་ལྷ་རྣམས་ལ།རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་གི་ཆེའི་ཚད་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལོ་ལྔ་བཅུ་ལ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལོ་ལྔ་བརྒྱར་གནས་ཏེ་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་རྒྱང་གྲགས་ཀྱི་བཞི་ཆ་གཅིག་གོ། །སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་ རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དགེ་བའི་ལས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མཐུན་པར་བྱས་པས། དེར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བརྒྱ་བྱིན་ལྷའི་དབང་པོའི་འཁོར་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་བསྣན་ནས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་བློན་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་ གཉིས་ནི་བ་སུ་བརྒྱད་དང་།ཉི་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལྷའི་བུ་བཅུ་གཉིས་དང་། རུ་ཏྲ་དྲག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྷའི་བུ་བཅུ་དང་། ནབ་སོ་དང་། ཐ་སྐར་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ཏེ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ།

关于四大部洲：东胜身洲、西牛货洲、北俱卢洲和南瞻部洲。其中东胜身洲形状如半月，其周长三面各有二千由旬，第四面有三百五十由旬。那里有一座名为'胜身'的城市，因此该洲也被命名为东胜身洲。
西牛货洲形状如满月，整个周长为七千五百由旬。因为那里用牛进行交易，所以该洲被命名为西牛货洲。
北俱卢洲形状如方座，四边各有二千由旬，总计八千由旬。因为临终时会发出巨大声响而死亡，所以该洲被命名为北俱卢洲。
南瞻部洲形状如车座，上宽下窄。三面各有二千由旬，窄面有三百五十由旬。因为该洲有瞻部树，所以被命名为瞻部洲。
东胜身洲的人寿命为二百五十岁，身高八肘。西牛货洲的人寿命为五百岁，身高四庹（或十六肘）。北俱卢洲的人寿命为一千岁，身高八庹（或三十二肘）。南瞻部洲的人寿命不定，身高虽然通常说是一庹，但也有比这更高或更矮的，所以没有固定标准。
所谓欲界六天是指属于欲界的六种天众，从四大天王天到他化自在天。因为生于上界而出现，所以称为天；或因为具有殊胜的身体和受用，所以称为天。
关于四大天王天，四大世界守护者即是四大天王：持国天、增长天、广目天和多闻天。生于彼处或属于其眷属的诸天称为四大天王天众。他们的寿命以人间五十年为一天计算，可活五百年。身高为一由旬的四分之一。
关于三十三天，因为共同修习善业而生于彼处的诸天称为三十三天，即帝释天王的三十二位大臣加上帝释天王本人共三十三位。其中三十二位大臣包括：八位婆苏天子、十二位日天子、十位鲁达罗天子，以及那波索天子和他娑迦罗天子两位。

།དེར་གཏོགས་པའི་ལྷ་གཞན་དག་ལ་ཡང་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྷ་དེ་ དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་བརྒྱ་ལ།ལྷའི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལོ་སྟོང་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་རྒྱང་གྲགས་ཕྱེད་དོ། །ཟུང་མ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཡ་མ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ལྷ་མ་ཡིན་དང་རྩོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ བས་ན།རྩོད་བྲལ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་སྒྲའི་དོན་ཡ་མ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། དེར་བསོད་ནམས་ཀྱིས་འགྲོ་བས་ན་ཡང་ཟུང་མ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་མེལ་ཚེ་ཐུན་ཐུན་ལ་ཨེ་མའོ་བདེ་བ་ཨེ་མའོ་བདེ་བ་ཞེས་སྒྲོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ཐུན་སྤྱོམས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་ མིའི་ཉིན་ཞག་ཉིས་བརྒྱ་ལ་ལྷའི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ཚེ་ལོ་ཉིས་སྟོང་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ།།ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་འདོམ་སུམ་བརྒྱའོ། །དགའ་ལྡན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྟག་ཏུ་དགའ་བ་དང་འགྲོགས་ཤིང་རིམ་པ་འོག་མ་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་ལ་ལྟོས་ནས། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བདེ་བ་ དང་ལྡན་པས་ན།དགའ་ལྡན་ཏེ། དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་མིའི་ཉིན་ཞག་བཞི་བརྒྱ་ལ། ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ཚེ་ལོ་བཞི་སྟོང་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་འདོམ་ལྔ་བརྒྱའོ། །ཡང་ན་རྒྱང་གྲགས་བཞི་ཆ་གསུམ་མོ། །འཕྲུལ་དགའ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རང་རང་གི་སྤྲུལ་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་འཕྲུལ་དགའ་སྟེ། དེའི་ཆེའི་ཚད་ནི་མིའི་ཉིན་ཞག་བརྒྱད་བརྒྱ་ལ། ལྷའི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལོ་བརྒྱད་སྟོང་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་འདོམ་དྲུག་བརྒྱའོ། །ཡང་ན་རྒྱང་གྲགས་ལྔ་ཆ བཞིའོ།།གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་གཞན་གྱི་སྤྲུལ་པའི་འདོད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ། དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་པས་ན། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་མིའི་ཉིན་ཞག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལ། ལྷའི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལོ་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་དུ་གནས་ ནས་དུས་བྱེད་དོ།།ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་འདོམ་བདུན་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །ཡང་ན་རྒྱང་གྲགས་ཕྱེད་དང་གཉིས་སོ། །མངོན་པའི་ཆོས་ལས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་པས། ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་འདོམ་རྒྱང་གྲགས་ཚེའི་ཚད་དང་མཉམ་མོ་ ཞེས་འཆད་དོ།།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ལས། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་དག་མི་དང་འདྲ་བར་ཟུང་དུ་འཁྲིལ་བས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་དེ། དེ་ཡང་ཁུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ནི་རླུང་བཏང་བ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བ་འཇིལ་བར་བྱེད་དེ། ལོངས་སྤྱོད་ གཞན་ནི་མི་དང་མཚུངས་སོ།།ཟུང་མ་རྣམས་ནི་འཁྱུད་པས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་དོ། །འཁྱུད་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བ་འཇིལ་ལོ། །དགའ་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ནི། ལག་པ་སྦྲེལ་པས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་དོ། །ལག་པ་སྦྲེལ་བ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བ་འཇིལ་བར་བྱེད་དོ། །འཕྲུལ་དགའ་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་ རྣམས་ནི་འཛུམ་པ་ཙམ་གྱིས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་དོ།།ཕོ་མོ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ནས་དགོད་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བ་འཇིལ་ལོ། །གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ནི་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་དོ། །ཕན་ཚུན་མིག་ཟུར་འདྲེས་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བ་འཇིལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདོད་ པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་ལྷའི་བུ་ཕོ་དང་།བུ་མོ་དག་ཕ་མའི་པང་དུ་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་གནས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ནི། གོས་དང་རྒྱན་དུ་བཅོས་པའི་བྱིས་པ་ལོ་ལྔའི་ན་ཚོད་ཙམ་པ་འབྱུང་ངོ་། །སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལོ་དྲུག་གི་ན་ཚོད་ཙམ། ཟུང་མའི་ནི་ལོ་བདུན་གྱི་ན་ཚོད་ཙམ་མོ།

属于那里的其他天神也称为三十三天，那些天神的寿量是以人间一百天为天界一天来计算，寿命为一千年。身量为半由旬。
关于'双双天'，梵语称为'夜摩'，因为远离与阿修罗争斗的痛苦，所以称为'离诤'。或者从词义来说，'夜摩'是'前往'的意思，因为以福德前往那里，所以称为'双双天'。或者因为在巡逻时不断地喊着'啊！快乐！啊！快乐！'，所以也称为'时分天'。他们的寿量是以人间二百天为天界一天来计算，寿命为二千年。身量为三百肘。
关于'兜率天'，因为经常伴随着喜悦，相比下界诸天，具有受用的快乐，所以称为'兜率'。他们的寿量是以人间四百天为天界一天来计算，寿命为四千年。身量为五百肘，或者说是四分之三由旬。
关于'化乐天'，因为喜爱各自变化的受用，所以称为'化乐'。他们的寿量是以人间八百天为天界一天来计算，寿命为八千年。身量为六百肘，或者说是五分之四由旬。
关于'他化自在天'，因为能够自在地享用他人所变化的欲妙，所以称为'他化自在'。他们的寿量是以人间一千六百天为天界一天来计算，寿命为一万六千年。身量为七百五十肘，或者说是二又二分之一由旬。
在阿毗达磨中解释说，欲界诸天的寿量有多少，其身量的肘数或由旬数就与寿量相等。
在欲界诸天中，四大天王天和三十三天的天人与人类相似，以交媾行淫。但是因为没有精液，他们仅仅通过放气就能获得快乐，其他受用与人类相似。
双双天是以拥抱行淫，仅通过拥抱就能获得快乐。兜率天的天人是以牵手行淫，仅通过牵手就能获得快乐。化乐天的天人是以微笑行淫，男女相互微笑就能获得快乐。他化自在天的天人是以对视行淫，相互眼神交汇就能获得快乐。
欲界六天中，天子和天女出生在父母怀中时，四大天王天的天人如同装扮好的五岁孩童般出现。三十三天的如同六岁，双双天的如同七岁。

། དགའ་ལྡན་གྱི་ནི་ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་ན་ཚོད་ཙམ་མོ། །འཕྲུལ་དགའ་ནི་ལོ་དགུའི་ན་ཚོད་ཙམ་མོ། །གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ནི་ལོ་བཅུའི་ན་ཚོད་ཙམ་མོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྲིད པའི་གནས་ནི་བཅུ་བདུན།བསམ་གཏན་ནི་བཞི་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ་གསུམ། གསུམ་པ་ལ་གསུམ། བཞི་པ་ལ་བརྒྱད་དེ་བཅུ་བདུན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་གསུམ་ནི། ཚངས་རིས་རྣམས་དང་། ཚངས་ལྷ་ཉེ་ཕན་རྣམས་དང་། ཚངས་ ཆེན་རྣམས་སོ།།གཉིས་པའི་ས་གསུམ་ནི་འོད་ཆུང་རྣམས་དང་ཚད་མེད་འོད་དང་འོད་སྣང་ངོ་། །གསུམ་པའི་ས་གསུམ་ནི་དགེ་ཆུང་དང་ཚད་མེད་དགེ་དང་དགེ་རྒྱས་སོ། །བཞི་པའི་གནས་བརྒྱད་ནི་སྤྲིན་མེད་རྣམས་དང་འོག་མིན་རྣམས་མན་ཆད་དེ། དེ་ཡང་སྤྲིན་མེད་དང་བསོད་ནམས་ འཕེལ་དང་།།འབྲས་བུ་ཆེ་གསུམ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་སའོ། །དེ་ཡན་ཆད་ལྔ་ནི་འཕགས་པའི་སའོ། །ཚངས་རིས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལས་སྐྱེས་པས་ན་ཚངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚངས་པ་གཞན་དེའི་རིས་སུ་སྐྱེས་པའམ་དེའི་གཡོག་འཁོར་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ ཚངས་རིས་ཞེས་བྱའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་འཁོར་དུ་གཏོགས་པས་ན་ཚངས་རིས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འཆད་དོ། །དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ཕྱེད་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དོ། །ཚངས་ལྷ་ཉེ་ཕན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚངས་པ་ ཆེན་པོ་བློན་པོ་ལྟར་ཕན་ཞིང་རིས་དེར་སྐྱེས་པས་ན་ཚངས་པ་གཞན་པས་ནང་འཁོར་ལྟར་གནས་ཤིང་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་པ་ན་མདུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་རིམ་གྲོ་བྱེད་པས་ཚངས་ལྷ་ཉེ་ཕན་ཞེས་བྱ་བའམ་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་མདུན་དུ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་སྨྲང་འདོན་པས་ན་ཚངས་པའི་མདུན་ན འདོན་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་གཅིག་ཏུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཁྲོམ་དགོངས་གཅིག་གོ། །ཚངས་ཆེན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚངས་པ་གཉིས་ལ་ལྟོས་ནས་ཚེ་དང་ཁ་དོག་དང་མཐུ་ཁྱད་ཞུགས་པས་ཚངས་ཆེན་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་གཞན་ ལས་འཕགས་པར་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་ལས་སྐྱེས་ཤིང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ན་ཚངས་ཆེན་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཕལ་པས་ལྷག་པར་བསམ་གཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཐོབ་སྟེ་ཀུན་བས་སྔོན་དུ་སྐྱེས་ལ། ཐ་མར་འཆི་བས་ན་ཚངས་ཆེན་ནོ། །དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ཕྱེད་དང་གཉིས་སུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་ དོ།།ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཁྲོམ་དགོངས་ཕྱེད་དང་གཉིས་སོ། །འོད་ཆུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རང་གིས་གོང་མ་གཉིས་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་དག་གི་ལུས་ནས་གཟི་དང་འོད་ཀྱི་སྣང་བ་ཆུང་བས་འོད་ཆུང་སྟེ། ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་གཉིས་སུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཁྲོམ་ དགོངས་གཉིས་སོ།།ཚད་མེད་འོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་དེ་དག་གི་འོད་དང་གཟི་འདི་ཙམ་ཚད་ཀྱིས་གཞལ་ཞིང་བཅད་པར་མི་ནུས་པས་ན་ཚད་མེད་འོད་དེ་ཚེའི་ཚད་བསྐལ་པ་བཞིར་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཁྲོམ་དགོངས་བཞིའོ། །འོད་སྣང་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་བདག་གི་སར་མ་གཏོགས་པའི་གནས་གཞན་དུ་ཡང་གཟི་བརྗིད་དང་འོད་ཀྱིས་སྣང་བར་བྱེད་པས་ན་འོད་སྣང་སྟེ།དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་བརྒྱད་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཁྲོམ་དགོངས་བརྒྱད་དོ། །དགེ་ཆུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དགེ་བ་ཡང་འདིའི་སྐབས་སུ་ བསམ་གཏན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ཀྱི་སའི་བདེ་བ་ལ་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།བདག་གི་སར་གཏོགས་པ་ལས་གོང་མ་ལ་ལྟོས་ནས་ཡིད་ཀྱི་བདེ་བ་ཆུང་བས་ན་དགེ་ཆུང་ངོ་། །ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ།

兜率天的寿量相当于八岁。化乐天的寿量相当于九岁。他化自在天的寿量相当于十岁。为了说明色界轮回，所以说'什么是色界轮回'等。色界轮回的处所有十七处。禅定有四种：初禅有三处，二禅有三处，三禅有三处，四禅有八处，共十七处。初禅三地是：梵众天、梵辅天、大梵天。二禅三地是：少光天、无量光天、光音天。三禅三地是：少净天、无量净天、遍净天。四禅八处是：从无云天到色究竟天，其中无云天、福生天、广果天三处是凡夫地。此上五处是圣者地。
所谓'梵众天'，因从广大善根所生故称为梵，其他生于梵天部类或成为其眷属者称为梵众。有些人解释说因属于大梵天的眷属故称为梵众。他们的寿量住世半劫而后命终。身量为半由旬。
所谓'梵辅天'，如同大梵天的大臣般有益，生于该部类中，比其他梵天更亲近而住，从禅定起时在前引导并作承事，故称为梵辅天，或因在大梵天前合掌诵经，故称为梵前诵。他们的寿量住世一劫而后命终。身量为一由旬。
所谓'大梵天'，相对于前二梵天，在寿量、色相、威力上殊胜，故称为大梵天。或者因超胜他者，从广大善根所生且最为殊胜，故称为大梵天。超越普通者获得殊胜禅定，最先出生，最后死亡，故为大梵天。其寿量住世一劫半而后命终。身量为一又半由旬。
所谓'少光天'，相对于上面二天，其身上的光芒和威光较小，故称少光天。寿量住世二劫而后命终。身量为二由旬。
所谓'无量光天'，其光明和威光无法以某种量度来衡量和限定，故称无量光天。寿量住世四劫而后命终。身量为四由旬。
所谓'光音天'，不仅在自处，在其他处所也能以威光和光明照耀，故称光音天。他们的寿量住世八劫而后命终。身量为八由旬。
所谓'少净天'，此处的'净'是指从禅定所生的意地之乐称为净，相对于自地所属而言，较上地的意乐较小，故称少净天。寿量住世十六劫而后命终。

།ལུས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཁྲོམ་དགོངས་བཅུའོ། །ཚད་མེད་དགེ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ།དེའི་དགེ་བ་ཡང་ཚད་ཀྱིས་གཞལ་དུ་མེད་པས་ན་ཚད་མེད་དགེ་བ་འམ། ཡིད་ཀྱི་བདེ་བ་ཚད་མེད་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ཚད་མེད་དགེ་བ་སྟེ། དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་སུམ་ཅུ་གཉིས་སུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་སུམ་ཅུ་གཉིས་ སོ།།མ་ལུས་དགེ་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་དག་མ་ལུས་དགེ་བ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་བདེ་བ་མ་ལུས་པར་རྫོགས་པར་ཡོད་པའམ། དེ་དག་དམ་པར་འགྱུར་བའི་བདེ་བ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ལུས་དགེ་བའོ། །དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིར་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། ། ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའོ། །སྤྲིན་མེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཇི་ལྟར་ཡུལ་གྱི་སྟེང་དུ་སྤྲིན་གྱི་མཆོད་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ས་དེའི་གོང་དུ་ས་གཞན་གྱིས་བསྒྲིབས་པ་མེད་པས་ན། སྤྲིན་མེད་དང་སྤྲིན་བཞིན་དུ་དེ་དག་ས་དང་འབྲེལ་པ་མེད་པས་ན་སྤྲིན་མེད་དེ། ལྷ་དེ་དག གི་གཞལ་མེད་ཁང་ནམ་མཁའ་ལ་གནས་ལ་གཞལ་མེད་ཁང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་ཞིང་དུས་གཅིག་ཏུ་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔར་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའོ། །བསོད་ནམས་འཕེལ་རྣམས་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་བསོད་ནམས་སུ་གཏོགས་པའི་མཆོག་ཐོབ་པའི་གནས་ཡིན་པས་བསོད་ནམས་འཕེལ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གི་ཆེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུར་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །འབྲས་ བུ་ཆེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གནས་གཞན་པས་ཤས་ཆེར་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་བསགས་པས།དེར་སྐྱེས་པའི་ལས་ངན་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུའི་མཆོག་ཐོབ་པས་ན་འབྲས་བུ་ཆེ་རྣམས་སོ། །ཡང་ན་འོག་མ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་ལས་འབྲས་བུ་ཁྱད་ཞུགས་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ འབྲས་བུ་ཆེ་རྣམས་ཏེ།དེའི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ལྔ་བརྒྱར་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་ལྔ་བརྒྱའོ། །མི་ཆེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གནས་གཙང་མའི་ནང་ན་དེའི་མཆོག་མ་ཡིན་ཏེ། གནས་གཙང་མའི་ས་གོང་མ་བས་བསོད་ནམས་ཆུང་བས་མི་ཆེ་བའོ། ། དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་སྟོང་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་སྟོང་ངོ་། །མི་གདུང་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསམ་པ་དགེ་བའི་ཕྱིར། དེར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་དང་ལྷག་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་དང་ཚེ་དང་ཡོན་ཏན་ལྷག་པར་ཡོད་ཀྱང་ས་འོག་མ རྣམས་ལ་མི་གནོད་ཟིལ་གྱིས་མི་གནོན་པས་ན་མི་གདུང་བའོ།།ཡང་ན་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གདུང་བར་མི་ནུས་པས་ན་མི་གདུང་བ་སྟེ། ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ཉིས་སྟོང་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་ཉིས་སྟོང་ ངོ་།།ཤིན་ཏུ་མཐོང་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཞན་གྱིས་དེའི་ལྷ་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་ཏེ། བདེ་བ་དང་ལྡན་པས་མ་ཐོབ་པས་ན། ཤིན་ཏུ་མཐོང་བའམ། ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པར་མཐོང་བས་ན་ཤིན་ཏུ་མཐོང་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་ བསྐལ་པ་བཞི་སྟོང་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ།།ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་བཞི་སྟོང་ངོ་། །གྱ་ནོམ་སྣང་རྣམས་ཞེས་བྱའོ།

身体的量度是十俱卢舍。关于'无量善'，由于其善业无法以量度衡量，故称无量善，或因具有无量意乐故称无量善。他们的寿量为三十二劫后命终。身体的量度也是三十二俱卢舍。
关于'遍善'，他们是遍善者，因为具足一切意乐，或因为再无其他更殊胜的快乐，故称遍善。他们的寿量为六十四劫后命终。身体的量度也是六十四俱卢舍。
关于'无云'，如同上空无云供养一般，在其上方无有其他地所遮蔽，故称无云；又如云一般，他们与地无所关联，故称无云。这些天人的宫殿住于虚空中，与宫殿同时生起，同时毁灭。他们的寿量为一百二十五劫后命终。身体的量度也是一百二十五俱卢舍。
关于'福生'，因为是获得凡夫福德之最胜处，故称福生。他们的寿量为二百五十劫后命终。身体的量度也是二百五十俱卢舍。
关于'广果'，因为较其他处所积累更多善业果报而生于此，并非由恶业所致。因获得最胜果报，故称广果。或因超越下地凡夫之地而获得果报，故称广果。他们的寿量为五百劫后命终。身体的量度也是五百俱卢舍。
关于'无大'，在色究竟天中并非最胜，因为较色究竟天上地福德较小，故称无大。他们的寿量为一千劫后命终。身体的量度也是一千俱卢舍。
关于'无热'，因为善意的缘故，生于彼处者虽有殊胜威力、禅定果报、寿量和功德，但不损害也不压制下地众生，故称无热。或因获得殊胜禅定，烦恼不能热恼，故称无热。寿量为二千劫后命终。身体的量度也是二千俱卢舍。
关于'善现'，因为他人未能获得其天众极为寂静的殊胜安乐，故称善现；或因见解清净，无漏而见，故称善现。他们的寿量为四千劫后命终。身体的量度也是四千俱卢舍。
称为'善见'。

།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་ལ་ཅི་དགར་འདྲེན་པར་བསྒོམ་ཡང་འདྲེས་པ་དང་འཁྲི་བ་མེད་པར་བྱེད་པའི་མཐུ་དང་ ལྡན་པས་ན་སྒྲིབ་པ་ཆེན་པོ་མ་ལུས་པར་དག་པར་མཐོང་བས་གྱ་ནོམ་རྣམས་སམ།བཟང་པོ་དང་ལེགས་པར་མཐོང་སྟེ་བདག་མེད་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་མཐོང་བས་ན་གྱ་ནོམ་སྣང་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། ། ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་བརྒྱ་སྟོང་ངོ་། །འོག་མིན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གནས་འོག་མ་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེའི་གོང་ནས་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་གཞན་མེད་པས་ན་འོག་མིན་ནམ། དེ་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་གནས་གཞན་མེད་དེ་གཞན་བས་ཆུང་ངུ་དང་ངན་པར་མ གྱུར་པའི་ཕྱིར་འོག་མིན་ནོ།།ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་བསགས་པའི་ལུས་ཨཱ་གྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པས་ཨཱ་གྷ་ནིཥྛ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་ན་ཨཱ་གྷ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡིག་པ་ལ་བྱ་སྟེ། སྡིག་པ་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་ཟག་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཨཱ་གྷ་ནིཥྛའོ། ། དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཁྲོམ་དགོངས་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ངོ་། །མི་ཆེ་བ་ནས་འོག་མིན་གྱི་གནས་མན་ཆད་གནས་གཙང་མའི་རིས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་ལམ་གྱི་ཆུས་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་བཀྲུས་པས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དག་པ འབའ་ཞིག་སྐྱེ་བས་ན་གནས་གཙང་མའམ།ཡང་ན་བུ་ལོན་གཙང་མ་བཞིན་དུ་འཁོར་བའི་བུ་ལོན་མཐར་ཕྱུང་སྟེ་གསང་བ་རྣམས་སྐྱེས་པས་ན་གནས་གཙང་མའོ། །ཡང་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། མ་འདྲེས་པར་འཕགས་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམས་ཉི་ཚེ་གནས་པས་ན་གནས་གཙང་མ་ འོ།།གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སྣང་བར་བྱར་རུང་བས་ན། གཟུགས་ཡིན་ལ། སྣང་བར་བྱར་རུང་བ་མེད་པས་གཟུགས་མེད་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དང་པོ་སྦྱོང་བའི་དུས་ན་ནམ་མཁའ་ནི་མཐའ་ཡས་སོ།།ནམ་མཁའ་ནི་མཐའ་ཡས་སོ། །ཞེས་དམིགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཉིད་དེར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཡིན་པས་ན་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་དག་གིས་དང་པོར་སྦྱོར་ བའི་སེམས་ཀྱང་མདོ་གཞན་དག་ལས་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་ཡང་དག་པར་འདས།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ནུབ་པར་གྱུར། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་དེ། ནམ་མཁའ་ནི་མཐའ་ཡས་སོ། །ནམ་མཁའ་ནི་མཐའ་ཡས་སོ་ཞེས་ནམ་མཁའ་ མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་སོ།།ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་དོན་ཡང་འདི་དག་ནི་ནམ་མཁའ་ཙམ་སྟེ། གང་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་སྔོ་བ་དང་སེར་བ་དང་དམར་བ་དང་དཀར་བ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་འདོད་ཆགས་དང་ བྲལ་ཏེ་ཁ་དོག་དེ་དག་ལ་འདུ་ཤེས་མི་འཇུག་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ནི་ཡང་དག་པར་འདས་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེ་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལ་ཡང་དག་པར་འདས་པས་སྣང་བ་མེད་པར་སོང་བའི་རྒྱུས་ཁ་དོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུས་རྡུལ་བསགས་པ་ཐོགས་པ་ཅན་ གྱི་དངོས་པོ་ལ་སྒྲིབ་པ་དང་ཐོགས་པའི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ནུབ་པར་གྱུར་ཅེས་གསུངས་སོ།

虽然随意修习有漏和无漏的禅定，但具有不混杂和不执著的力量，因此见到清净无余的大障，所以是殊胜的，或者说因为见到善和妙，见到无我和无常等，所以是殊胜现。他们的寿量是住世十万劫后圆寂。身量也是十万由旬。
关于'色究竟天'，不是下方的处所，因为在色界之上再无其他色界，所以称为色究竟，或者说因为没有比这更殊胜的处所，不比其他低劣，所以称为色究竟。或者说，苦聚之身称为Āgha，因为到达色身的究竟，所以称为Āghanistha；或者说Āgha是指罪恶，因为是罪恶究竟、诸漏生起之处，所以称为Āghanistha。他们的寿量是住世一万六千劫后圆寂。身量也是一万六千由旬。
从无热天直至色究竟天以下称为净居天，因为以圣道之水洗净烦恼垢染，唯有清净心相续而生，所以称为净居；或者如清偿债务般，究竟清除轮回债务而生，所以称为净居。或者说因为不与凡夫混杂，唯有不还圣者居住，所以称为净居。
为了说明无色界有，问道：'什么是无色界有？'等。因为可显现故为色，因为无可显现故为无色。如所说'空无边处'等，在最初修习三摩地时，缘'虚空无边，虚空无边'，因为这是生彼处的因缘，所以称为空无边处。
关于他们最初修习的心，其他经中说：'超越色想，息灭有对想，不作意种种想，（思维）虚空无边，虚空无边，而入住空无边处定。'其义为：这些唯是虚空，于具有青黄赤白等形色，及从彼因所生的乐不乐贪离，不起彼等色想，因此说'超越色想'。
如是超越色想而无显现的缘故，由能造作种种色相的因积聚所成的有对物质，远离障碍和阻碍之想，因此说'息灭有对想'。

།འདུ་ཤེས་དེ་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུས་གང་དེ་ལ་མ་གཏོགས་པའི་བསགས་པའི་རྣམ་པའི་ལྷག་མ་བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་དང་ བཞོན་པ་དང་གོས་དང་རྒྱན་དང་།ཁྱིམ་ནང་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དང་། དམག་གི་ཚོགས་དང་། རི་ལ་སོགས་པ་ལ་འདུ་ཤེས་འཇུག་པ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་ཅེས་གསུངས་སོ། །དེས་དེ་ལྟར་ ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་།སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བཤིག་ནས་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་འདས་ཏེ་སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པར་སྨོས་པར་བྱེད། དེ་བས་ན་ནམ་མཁའ་ནི་མཐའ་ཡས་སོ། །ནམ་མཁའ་ནི་མཐའ་ཡས་སོ་ ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་ནས་སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མཐར་ཐུག་པར་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་འོག་ཏུ་སྦྱོར་བས་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ། རྩ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇོག་སྟེ། དེ་བས་ན་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེར་ཇི་སྲིད་རྩ་བའི་ཏིང་ ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དེ་སྲིད་དུ།ནམ་མཁའ་ལ་དམིགས་ཏེ་གནས་སོ། །རྩ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་ནི། རང་གི་སའི་ཕུང་པོ་བཞི་ལ་དམིགས་ཤིང་། གནས་པར་ཟད་དོ། །ཉེ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དུས་ན་ནི། ས་འོག་མ་རྣམས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་།ཁ་དོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ནམ་མཁའ་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་མཐའ་ཡས་སོ་ཞེས་སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ ཚེ་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་ཏེ།དེ་ཉིད་གནས་དེར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཡིན་པས་ན་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་དོན་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དུས་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནམ་མཁའ་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པར་མོས་ཏེ། དེ་ བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ།།ནམ་མཁའ་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པར་མོས་པའི་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་འདོད་པས། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་པ་དང་། རྩ་བའི་འདུ་ཤེས་ལས་བཟློག་ ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་རྣམ་པར་མོས་པར་བྱེད་དེ།དེ་བས་ན་མདོ་གཞན་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ནས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་འཇུག་གོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ནི་རྣམ་ཤེས་ མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་།སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །དེས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་ནས་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་རྩ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ།དེ་བས་ན་མདོ་གཞན་ལས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དུས་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་སྙོམས་པར་ འཇུག་པས།ཅུང་ཟད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་གནས་དེར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་ཡིན་པས་ན་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ།

由于远离那个想法的缘故，除了那个之外，其余积聚的形态，饮食、乘骑、衣服、装饰品和家中花园，以及军队、山岳等的想法，一切都不会生起。因此说不要作意种种想法。
这样，他破除了有障碍和种种想法之后，超越近分定，以加行定观想无边虚空的形相。因此说'虚空无边，虚空无边'。
然后，在作意加行定究竟之后，以加行究竟的果，入根本定。因此说'入住虚空无边处定'。
在那里，只要入于根本定，就安住于缘虚空。入根本定后，仅仅缘于自地的四蕴而住。在近分定时，则作意下地诸蕴和种种色相为无相。
关于识无边处，在加行定时，缘取虚空无边的形相的那个识也如虚空般无边，这个识无边就是生于彼处的因缘，所以称为识无边处。
其义是在虚空无边处时，识观想虚空为无边相，因此那个识本身就是无边的形相。
欲入定于观想虚空无边的识无边时，从虚空无边处的近分和根本想转变过来，观想那个识本身为无边相。因此在其他经中说'完全超越虚空无边处而入识无边处'。
这些是识无边处的近分定和加行定。从识无边的近分定和究竟加行作意定中起，入于加行究竟果的根本定。因此在其他经中说'入住识无边处定'。
关于无所有处，在加行定时以'丝毫也不存在'的形相入定，称为无所有，这个就是生于彼处的因缘，所以是无所有处。

།དེའི་དོན་ཡང་དེས་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་བསྐྱེད་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཕ་རོལ་ན་དམིགས་ཅི་ཡོད་ཅེས་བཙལ་ན། གཟུགས་ཅན་ ནམ་གཟུགས་མེད་པའི་ཆོས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་མཐོང་ངོ་།།དེས་དེ་ལྟར་དམིགས་པ་མཐོང་བས། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་པ་དང་། རྩ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་ནས། ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དམིགས་པ་གཞན་ལ་མོས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་ཅུང་ཟད་ མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལ་མོས་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་གནས་པ་དེ་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེ་བར་བསྡོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །དེས་འདུ་ཤེས་དེ་ལ་མོས་པ་མང་དུ་བྱས་པས་ཅུང་ཟད་མེད་ པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེ་བར་བསྡོགས་པ་དང་།སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་འདས་ནས། སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་རྩ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། དེ་བས་ན་མདོ་གཞན་ལས་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ལས་ཡང་དག་ པར་འདས་ནས།ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་དབྱེ་ན་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དུས་ན་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་ མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ།འདུ་ཤེས་ནི་ཤུ་བའོ། །འདུ་ཤེས་ནི་ཟུག་རྔུའོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཡང་རྨོངས་པ་སྟེ་ཞེས་འདུ་ཤེས་ཕྲ་བ་ལ་གནས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་དེར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཡིན་པས་ན་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། ། དེའི་དོན་ཡང་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དུས་ན་ཅུང་ཟད་མེད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་བསྐྱེད་དོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལ་ཆགས་པ་དང་ན་བ་དང་ཤུ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཉེས་དམིགས་དང་བཅས་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །ཅུང་ཟད་མེད་ཅུང ཟད་མེད་མིན་གྱི་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དུས་ན་ནི་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པ་ཡང་ཟུག་རྔུ་དང་འདྲ་བར་མི་བདེ་བ་ཡིན།འདུ་ཤེས་ཐམས་ཅད་དུ་སྤངས་པ་ཡང་རྨོངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་རབ་ཏུ་ཕྲ་བའི་འདུ་ཤེས་ལ་གནས་ཏེ། ཅུང་ཟད་མེད་པའི་ སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལས་བཟློག་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ལས་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཅུང་ཟད་མེད་ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཉེ་བར་བསྡོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ འདས་ནས།སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་རྩ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། དེ་བས་མདོ་ལས་དེས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཅུང་ཟད་མེད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཏེ། ཅུང་ཟད་མེད་ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ལས་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་མེད་པས་སེམས་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒོམས་ཏེ། དེ་བས་ན་མདོ་ལས་སེམས་ཙམ་ལ་བསམ་གཏན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།

其义为，由此生起识无边处，当寻求'识之外还有何所缘'时，无论是有色或无色法皆未见少许。
由如是见所缘，从识无边处近分定及根本定中起定后，于'少许亦无'之所缘生起胜解，此即安住于无所有想之行相胜解中。
如是安住者，即是无所有处近分定及加行究竟作意定。
由于多修习此想胜解，超越无所有处近分定及加行究竟作意定后，入于加行究竟果根本定。
因此，其他经中说：'彼于一切种超越识无边处已，入于无所有处定而住。'
若分别之，于无所有处近分定时，于一切种识无边处。
非想非非想处者，想为疮，想为刺，无想亦为痴，住于微细想即名非想非非想，由其为生彼处之因缘，故名非想非非想处。
其义为，于非想非非想处时，从无所有处生起。
若问云何，即作意观察非想非非想处之想如贪、病、疮等过患。
于非想非非想处加行究竟作意定时，有想如同刺般不安，断除一切想亦为痴。
住于慧之微细想，由远离无所有处之想，故其他经中说'住于无所有处'。
超越非想非非想处近分定及加行究竟作意定后，入于加行究竟果根本定。
因此经中说：'彼于一切种超越无所有处已，入于非想非非想处定而住。'
于无色界中，由无色相，依唯心而修，故经中说'唯心禅修者'。

།དེ་དག་ཀྱང་འདོད་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་གནས་ཀྱི་རིམ་པ་ནི་ མེད་ཀྱི།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་དང་། ཚེ་རིང་ཐུང་དུ་སྐྱེ་བའི་བྱེ་བྲག་ཙམ་གྱིས་དབྱེ་བར་ཟད་དེ་དེ་བས་ན་མདོ་ལས་གཟུགས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་གོང་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་བཤད་ པ་དེ་ནི།གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སུ་སྐྱེས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུར་གནས་ནས་དུས་བྱེད་དོ། །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ནི་བསྐལ་པ་སྟོང་ཕྲག་བཞི་བཅུའོ། །ཅུང་ཟད་མེད་པ་ནི་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་ཅུའོ། ། ཐ་མ་ནི་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུར་གནས་སོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་གནས་གང་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་ཟད་ཀྱི་གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་པོ་མེད་དོ། །བསྐལ་པ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་སེམས་གཟུགས་ལ བརྟེན་ན།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་མིང་གི་ཕུང་པོ་བཞི་རྣམས་གཅིག་ལ་བརྟེན། སྨྲས་པ་མདུང་གསུམ་རྩེ་སྤྲད་པའི་ཤིང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་པ་བཞིན་དུ། མིང་གི་ཕུང་པོ་བཞི་ཉིད་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་པའམ། མིང་གི་ཕུང་པོ་བཞི་རྣམས་ཚོར་བའི་དབང་པོ་དང་རིས་ མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ཏོ།།གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལྟས་ནི། ནམ་མཁའ་ལས་ལུས་ལྟུང་བ་སྙམ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྐྱེའོ། །བརྒལ་བ། མདོ་གཞན་དག་ལས་ནི་མ་འོངས་པ་ན་ཁམས་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ལེན་པར་བྱེད་པའི་ལས་གང་ ཡིན་པ་དེ་སྲིད་པའི་སྒྲར་བརྗོད་ན།འདིར་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཉིད་ལ་སྲིད་པར་བརྗོད་པས་མདོ་གཞན་དང་འགལ་ལོ། །སྨྲས་པ་འདི་ནི་ཉེས་པ་མེད་དེ་ཡང་ནི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལས་ལ་བྱ་མོད་ཀྱི། ལས་དེ་ནི་མ་འོངས་པའི་སྲིད་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་ སྲིད་པ་གསུམ་ནི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ།འདིར་རྒྱུའི་མིང་འབྲས་བུ་ལ་བཏགས་ནས་རྒྱུ་དེས་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། གསུམ་ལ་སྲིད་པ་ཞེས་བཏགས་ཏེ་ཉེས་པ་མེད་དོ། །སྐྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སྲིད་པའི་ རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གང་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷ་དང་མི་དང་བྱོལ་སོང་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་གོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་རིགས་མཐུན་པའི་གནས་ཚེ་ཕྱི་མ་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ལ་མངལ་གྱི་གནས་དང་སྒོ་ངའི་གནས་སུ་དང་པོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་བྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞུགས་ནས་མ་བྱུང་གི་བར་དུ་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མངལ་དུ་ཡན་ལག་ལ་སོགས་ པ་རྫོགས་ནས་མངལ་ནས་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ནི་འཕོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།གང་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པ་རྣམས་དུས་གཅིག་ཏུ་རང་གི་ལུས་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་ནི་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱུང་བ་ལས་དེ་དག་གི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཉིད་ཁ་ཟས་ལ་སོགས་པས་རྟས་ ཤིང་འཕེལ་བར་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཁ་ཟས་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་མར་གྱིས་བསྐུ་ཞིང་མཉེ་བ་དང་བཀྲུ་བ་ལ་སོགས་པ་རྐྱེན་གཞན་གྱིས་གྲོགས་བྱས་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

这些也如同欲界和色界一样安住，但没有处所的次第，仅仅以等至的差别和寿命长短出生的差别而分类。因此经中说'这是无色天众的四种处'。如前所说的无色天众的四种出生，即称为无色有。其中，生于空无边处天众的寿量为二万大劫而后命终。识无边处为四万大劫。无所有处为六万大劫。最后为八万大劫安住。无色天众也只是在等至之处死亡后即生于彼处，并无生于他处者。
劫波中欲界和色界是依托心色，而无色界中四种名蕴互相依托。如同三支长矛相互支撑一般，四种名蕴互相依托，或者四种名蕴依托于与受根相应的法。获得无色定的征兆是，心中生起如从虚空坠落身体的想法。
质疑：其他经中说未来获得三界果报的业称为有，而此处却说欲界、色界和无色界本身为有，与其他经典相违。答：这并无过失，因为'有'一词虽然也用于业，但那个业是产生未来有的因，而三有是业的果报。此处是以因的名称安立于果，因为由此因在三界中产生，故称三界为有，并无过失。
为显示生，故说'缘有而有生'等。意思是从有的因而生起生。'彼彼众生'是指天、人、旁生等诸众生。'于彼彼众生类中'是指天、人等同类众生的后世处所。
其中，最初识在胎中和卵中显现为生。识入胎后直至未出期间，肢节完全形成为遍生。胎中肢节等圆满后从胎中出来为转生。从湿生和化生者一时获得圆满身体为现前生。如是生已，其五蕴由饮食等滋养增长为蕴生。除饮食外，以涂油按摩、沐浴等其他缘助成为诸处获得。

།དེ་དག་གི་ཕུང་པོ་ཉིད་སྔོན་གྱི་ལས་དང་ ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ཁམས་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་དག་གི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཚེའི་མཐའི་བར་དུ་གནས་པ་ཉིད་ནི་འཚོ་བའི་དབང་པོ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་རིས་སུ་སྐྱེས་པའི་རིས་མཐུན་པ་དང་མ་བྲལ་བ་ནི་རིས་སུ་སྐལ་བ་མཐུན་པ་ དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ནས་མདོ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་ཏེ་གང་སྐྱེ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་གང་གིས་བསྟན་པ་དང་། གང་གིས་གྲོགས་བྱས་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བས་གང་སྐྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་འབྱུང་ བ་ཞེས་བྱ་བས་ཉེ་བར་བརྟན་པ་བསྟན་ཏོ།།སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་དང་ཁམས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་གང་གི་གྲོགས་བྱས་པ་བསྟན་ཏོ། །འཚོ་བའི་དབང་པོ་འབྱུང་བ་དང་། རིས་སུ་སྐལ་བ་མཐུན་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བས་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་བསྟན་ཏོ། ། ཡང་ན་གང་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆི་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ལ་སྙེགས་ཏེ། ཤི་བར་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་དང་དེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་ལ་སྙེགས་ཏེ། སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་སེམས ཅན་གྱི་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གང་གི་ལས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པའི་ཤུགས་དང་ལྡན་པ་མ་འོངས་པ་ལ་མཚམས་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་གནས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་ཤིང་བརྒྱལ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱི་བཤད་པ་ སྟེ།ཕྱི་མས་སྔ་མ་བཤད་པར་བལྟའོ། །ཡང་ན་མངལ་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམས་མངལ་གྱི་གནས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་ཞུགས་པ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །སྒོ་ངར་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྒོ་ངའི་གནས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་ཞུགས་པ་ནི་ཀུན་སྐྱེ་བའོ། །དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་དྲོད་གཤེར་གྱི་གནས་སུ་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་དང་པོ་སྐྱེ་བ་ནི་འཕོ་བའོ་།རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པ་རྣམས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཕུང་པོ་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བ་ནི་མངོན་པར་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལ་མངལ་དུ་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཅན་ནི་མི་དང་བྱོལ་སོང་གི་སྐྱེ་གནས་བཞི་ཀ་ནས་ཀྱང་སྐྱེ་མོད་ཀྱི། ཕལ་ཆེར་མངལ་ནས་སྐྱེ་སྟེ། མངལ་ནས་སྐྱེས་པ་ནི་བྱོལ སོང་ལ་ཡང་གླང་པོ་དང་རྟ་དང་བ་ལང་དང་མ་ཧེ་དང་ཕག་ལ་སོགས་པ་སྟེ།དེ་དག་ཀྱང་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཁྲག་དང་ཁུ་བ་འདྲེས་པ་ལས་འགྱུར་རོ། །མི་ལས་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི། ཤེལ་དང་། ཨུཏྤ་ལ་དང་། པཉྩ་ལའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་དང་། རི་དགས་དགྲའི་མ་ས་གའི་བུ་སུམ་ཅུ་ལྟ་ བུའོ།།མི་ལས་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་མན་དྷ་ཏ་ལྟ་བུའི་སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། མཛེས་པ་དང་། ཉེར་མཛེས་དང་། ཤིང་ཏོག་ཨ་མྲ་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ་མོ་ཨ་མྲ་སྐྱོང་ལིཙྪ་བཱིའི་གཙོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཆུང་མར་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ། །མི་ལས་རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པ་ནི་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་རྣམས་ ལྷའི་གནས་ནས་གླིང་བཞིར་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ།།བྱོལ་སོང་སྐྱེ་གནས་བཞི་ཀ་ནས་སྐྱེ་བ་ཡང་ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གཞག་པ་ལས་གསུངས་པ་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གིས་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་ཀླུ་འདྲེན་ཅིང་ཟ་བ་དང་། དེ་བཞིན་མངལ་ནས་སྐྱེས་པས་མངལ་ནས་སྐྱེས་པ་འདྲེན་ཅིང་ཟ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དྲོད་གཤེར་དང་རྫུ་བ་ལས་སྐྱེས་པས་ཀྱང་སྐྱེ་གནས་པ་སོ་སོའི་འདྲེན་ཅིང་ཟ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

那些众生的蕴体依靠往昔的业和烦恼的因缘，这称为获得界。那些众生的蕴体一直持续到寿命终尽，这称为命根的生起。生于天、人等类中而不离同类，这称为具有同分。
接着宣说四种经义：即谁生起、以何处所显示、以何为助缘、生起的自性是什么。其中从'生起'到'显现'说明谁生起。'诸蕴生起'说明所依止。'获得诸处及获得诸界'说明以何为助缘。'命根生起及具有同分'说明生起的自性是什么。
或者，'彼彼有情'是指属于死亡部分的有情，意思是已死亡的诸有情。'于彼彼有情类中'是指属于出生部分，意思是将要出生的有情处所。由善等业力而于未来结生之处，识生起并昏迷，这称为生。'遍生'等余词是对此的解释，应以后释前。
或者，胎生者在胎位中初入识，这是生。卵生者在卵位中初入识，这是遍生。湿生者在湿处初生识，这是转生。化生者一时顿现诸蕴，这是显现。其中，胎生有情虽然从四生处都能出生，但多数从胎生，如畜生中的象、马、牛、水牛、猪等胎生，这些也是从雌雄的血精和合而成。
人类中卵生的例子如：舍利子、优钵罗、般遮罗王的五百王子、鹿敌母娑誐的三十子等。人类中湿生的例子如：从顶生王顶部出生的、妙女、近妙女，以及从庵罗果生出的庵罗守护女后来成为离车族首领们的妻子等。人类中化生的例子如：初劫时从天界化生于四洲的人类。
畜生从四生处出生的情况，如世间施设论中所说：卵生金翅鸟捕食卵生龙，同样胎生者捕食胎生者，湿生和化生者也各自捕食同类生处者。

།སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བྱ་ལས་ཕལ་ཆེར་ཏེ། ངང་ངུར་དང་ཁྲུང་ཁྲུང་དང་རྨ་བྱ་དང་ནེ་ཙོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གྲོག་སྦུར་དང་ཕྱེ་མ་ལེབ་དང་། སྦྲང་བུ་དང་སྲོ ཤིག་ལས་ཕལ་ཆེར་སྐྱེའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་གང་དབང་པོ་ཉམས་པ་མེད་ཅིང་མ་ཚང་བ་མེད་པ་དང་། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པས་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་བ་སྐྱེ། དེ་ཡང་ལྷ་དང་དམྱལ་བ་དང་སྲིད་པ་བར་མ་ལྟ་བུའོ། །ཡི་དགས་དག་ནི་མངལ་དང་རྫུས་ཏེ་ སྐྱེས་པ་གཉི་ག་ཡོད་དེ།མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་དཔེར་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་མོད་གལ་གྱི་བུ་ལ་ཡི་དགས་དག་སྨྲས་པ། མཚན་མོ་བདག་གི་བུ་ལྔ་བསྐྱེད། །ཉིན་པར་དེ་བཞིན་གཞན་དག་ཀྱང་། །བསྐྱེད་དེ་ཟོས་པར་གྱུར་མོད་ཀྱིས། །འོན་ཀྱང་ངོམས་པར་བདག་མ་གྱུར། །ཞེས་སྨྲས་པ་ལྟ་ བུའོ།།དྲིས་པ་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གི་སྐྱེ་གནས་མཐུན་མཐུན་གྱིས་ཀླུ་འདྲེན་ཅིང་ཟ་བ་ནི་རུང་གི། རྫུས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་འགགས་མ་ཐག་ཏུ་ཕུང་པོ་མི་སྣང་བར་གྱུར་ན། ཇི་ལྟར་ཟ། སྨྲས་པ་དེ་ནི་སྣང་བར་འགྲོ་བ་མི་ཤེས་ནས་ཟ་བའི་ཕྱིར་འདྲེན་པ་པོ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་གིས་བཤད་དོ། ། དྲངས་ནས་སྲོག་དང་མ་བྲལ་གྱི་བར་དུ་ཟར་ཡང་རུང་ངོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ནི་བཤད་དོ། །ཕུང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ན་སྐྱེ་གནས་དེ་དག་ཏུ་ཕུང་པོ་རྣམས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱལ་བ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་ཤེས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེའི་དུས་ན་ཚོར་བ་མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོའོ། །ཁྲག་དང་ཁུ་བ་འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་མེར་མེར་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་བས་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི དབང་དུ་གྱུར་ན།དེའི་ཚེ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ཉིད་ན། ཁྲག་དང་ཁུ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེའི་དུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དེ། སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི། དེའི་དུས་ན་མེད་པས་དེ་དག་ལ་མི་བྱའོ། །ཁམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། དེའི་ཚེ་ཁམས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་དེ་ན་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་ལུས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སོ།།དེ་ན་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། དེ་གསུམ་ལ་ཁམས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའི། ཁམས་གཞན་དེའི་དུས་ན་མེད་པས་ན། གཞན་ལ་ནི་མི་བྱའོ། །ཚོར་བའི་དབང་པོ་འབྱུང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆེའི་འདུ་བྱེད་དང་པོ་ཉིད་དུ་དེར་ཐོས་ པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་དེར་སྨིན་པར་བལྟའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི། གཟུགས་མེད་པར་འཚོ་བའི་དབང་པོ་མི་གནས་ཏེ། ཚོར་བའི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་མངལ་དུ་ཐོས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དང་ དེ་དག་པན་ཆད་དེ་དང་དེ་རིགས་གཅིག་པར་གྱུར་པ་ན།རིགས་སུ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྒ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལས་རྒ་བ་འབྱུང་ངོ་། །ཞེས་བྱའོ།

卵生者大多是鸟类，如鸭子、鹤、孔雀、鹦鹉等。湿生者大多是蚂蚁、蝴蝶、蜜蜂和虱子等。化生众生是指诸根完好无缺，具足一切肢体和支分，瞬间而生，如天人、地狱众生和中阴身等。
饿鬼有胎生和化生两种。胎生者如具寿目犍连对饿鬼所说：'夜晚我生五子，白日亦复如是，生已皆食尽，然我仍未饱。'
问：金翅鸟同类相生而能掠食诸龙，但化生者身体灭后立即消失不见，如何能食？答：有人说是因为不知其身形消失而掠食，故有掠食者。其他论师则说，掠食后在未断命根之前都可食用。
就蕴而言，在这些生处中出现诸蕴：结生刹那时，意识昏迷是识蕴；与五识相应的有染污想是想蕴；当时所感受的是受蕴；精血和合的羯剌蓝位是色蕴。因此称为诸蕴出现。
就处而言，当时称为获得诸处：结生时，精血是身处；意识是意处；当时的受等是法处。仅指这三处为获得诸处，因为当时尚无眼等处，故不说彼等。
就界而言，当时称为获得诸界：其中精血相是身界；当时的意识是意界；当时存在的受等是法界。仅指这三界为获得诸界，其他界当时尚不存在，故不说其他。
所说'受根生起'，是因为最初即在彼处听闻，当知身根亦在彼处成熟。为何如此？因为欲界和色界中，无色不能维持根，受根须依托色法而转。
凡在某胎中听闻的众生，从此之后与彼类同类时，称为具有种姓资格。
为显示老，故说'以生为缘而有老'等，即由生之因而有老。

།གང་སྤྱི་ཅེར་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ དྲོད་དང་མཐུ་ཉམས་པར་གྱུར་པས་སྐྲ་བྱི་བའམ་ལུས་མཐུ་ཆུང་བས་ཡང་ལག་འདར་བར་འགྱུར་བའོ།།སྐྲ་དཀར་ནི་གང་སྐྲ་ཁ་དོག་གཞན་དུ་གྱུར་པའོ། །གཉེར་མ་མང་བར་གྱུར་པ་ནི། པགས་པ་རྣམས་རྙིས་ཤིང་ཞུམ་པར་གྱུར་པའོ། །འཁོགས་པ་ནི་གང་འདོད་པ་ལ་ཀུན་ལོངས་སྤྱོད་པ་ ལ་ཀུན་ལོངས་སྤྱོད་ནུས་པ་མེད་པའམ།མདངས་དང་གཟི་ཉམས་པའོ། །ཞོམ་པ་ནི་གང་ལས་སུས་བྱས་པའི་རྣམས་ལ་མཐུ་ཆུང་ཞིང་རང་བཞིན་གྱིས་ནད་དང་བཅས་པའོ། །ཤིང་སྒུ་བོ་ལྟར་འཁྱོར་བ་ནི་གང་འགྲོ་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྱི་དུས་ན། ལུས་ཀྱི་དབྱིབས་གཡས་གཡོན་དུ་འགྱུར་ཞིང་འཁྱོར་ པའོ།།ལུད་པ་ངར་ངར་བའི་ལུས་ནི་གང་སྨྲས་པའི་དུས་ན་བད་ཀན་ལ་སོགས་པས་འགགས་པས་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་འབྱུང་བ་རྣམས་དཀའ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བའོ། །སྒུར་བ་ནི་གང་ཚིགས་པ་ལ་གནས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཉམས་པས་ལུས་དྲང་པོར་བསྲང་མི་ནུས་ཤིང་མདུན་དུ་སྒུ་བའོ། ། ཁབས་ནག་པོས་ཁེབས་པའི་ལུས་ནི་གདོང་དང་ཡན་ལག་ཏུ་ཁ་དོག་ནག་པོ་ཕལ་ཆེར་བྱུང་བའོ། །མདུན་དུ་སྒུ་བའི་ལུས་ནི་གང་འདུག་པའི་སྤྱོད་ལམ་གྱི་དུས་ན་ཡང་ལུས་མདུན་དུ་དུད་ཅིང་དྲང་པོར་གནས་པར་མི་ནུས་པའོ། །ཁར་བ་ལ་འཇུ་བ་ནི་གནས་པའི་སྤྱོད་ལམ་ལས་ལྡང་བའི་དུས་ན། །བར བ་ལམ་བརྟེན་པར་ལྡང་མི་ནུས་པའོ།།དབང་པོ་ཀུན་སྨིན་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཉམ་ཆུང་བས་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་མི་གསལ་བར་མཐོང་ཞིང་ཐོས་པའོ། །ཉམས་པ་ནི་གང་ལས་སུ་བྱ་བ་རྣམས་ལ་བརྩོན་འགྲུས་མེད་དེ། ཡན་ལག་ཞིག་པས་རྟག་ཏུ་ལེ་ལོ་དང་བཅས་པའོ། །འདུ་བྱེད་ རྣམས་རྙིངས་པར་གྱུར་པ་ནི།ཕུང་པོ་ལྔའི་ཐ་མར་གྱུར་ཏེ། ཕུང་པོ་ཉིད་ཀྱང་འཆི་བའི་ཚེའི་དུས་དང་ཉེ་བར་གྱུར་པའོ། །ཞིག་པར་གྱུར་པ་ནི། གང་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྣམས་ལ་སྔོན་བཞིན་དུ་བལྟ་བ་དང་མཉན་པར་འདོད་པ་མི་སྐྱེའོ། །རྨོངས་པ་ནི་དྲན་པའི་བློ་ ཉམས་པས་སྔོན་བྱས་པ་དང་སྨྲས་པ་རྣམས་བརྗེད་ཅིང་མི་དྲན་པའོ།།ཞན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལོག་པ་ལས། གཉིད་སྟུག་ཅིང་རྒྱུན་རིང་དུ་གཉིད་ལ་གནས་པའོ། །འབྲི་བ་ནི་དེ་ལྟར་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་ལས་གང་མྱུར་དུ་ལྡང་མི་ནུས་པའོ། །ཀུན་བྲི་བ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་ འཕངས་པའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་མཇུག་བསྡུས་པས་འཆི་བའི་དུས་ལ་མངོན་དུ་བལྟས་པའོ།།གོང་དུ་བཤད་པ་དེ་དག་བསྡུས་ནས། དོན་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་སྟེ། བཅུ་གཅིག་ནི་རྟེན་རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། སྒྲ་རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། ལྟས་རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། གཟི་དང་སྟོབས་རྣམ་ པར་གྱུར་པ་དང་།ནད་མེད་པ་རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། ཁ་དོག་རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། མཐར་ཐུག་པ་དང་། ཚེའི་འདུ་བྱེད་ཟད་པའོ། །དེ་ལ་ སྤྱི་ཅེར་བྱ་བས་རྟེན་རྣམ་པར་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ།།སྐྲ་དཀར་ཞེས་བྱ་བས་སྐྲ་རྣམ་པར་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ། །གཉེར་མ་མང་ཞེས་བཏགས་པས་རྣམ་པར་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ། །འཁོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་གཟི་དང་། སྟོབས་རྣམ་པར་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ། །ཞོམ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནད་མེད་པ་རྣམ་པར་གྱུར་པ་ བསྟན་ཏོ།།ཁབས་ནག་པོས་ལུས་ཁེབས་ཞེས་བྱ་བས་ཁ་དོག་རྣམ་པར་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ། །སྒུ་བ་དང་ཤིང་སྒུ་བོ་ལྟར་འཁྱོར་བ་དང་ལུད་པ་ངར་ངར་བའི་ལུས་དང་། མདུན་དུ་སྒུ་བའི་ལུས་དང་ཁར་བ་ལ་འཇུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱོད་ལམ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ། །རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་དབང་པོ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ།

从'凡是秃头'等所说，由于大种的暖性和力量衰退而致使头发脱落，或因身体虚弱而手脚颤抖。
白发是指头发变成其他颜色。
多皱纹是指皮肤变得松弛下垂。
衰老是指无法享受欲望，或光泽和威仪衰退。
虚弱是指做任何事情都力量微弱，且自然带有疾病。
如弯曲的树般摇晃是指行走时身体形态左右摇晃。
咳嗽声嘶哑的身体是指说话时因痰等阻塞而呼吸困难。
驼背是指因脊椎中的大种衰退而无法挺直身体，向前弯曲。
身体被黑斑覆盖是指面部和四肢多数出现黑色。
身体前倾是指即使在坐姿时身体也前倾，无法正直。
扶杖而行是指从静止姿势站起时，若无拐杖则无法站立。
诸根衰退是指自然虚弱，看不清形色、听不清声音等。
衰败是指对所作之事无精进，肢体衰败而常有懈怠。
诸行衰老是指五蕴到达最后阶段，蕴体接近死亡之时。
破坏是指对色声等境不再像从前那样想要看闻。
愚痴是指记忆力衰退，忘记过去所作所说。
羸弱是指因心识颠倒而沉睡，长时间处于睡眠状态。
衰减是指如此沉睡后不能迅速醒来。
一切衰减是指由前世业力所引的寿行也终结，面临死亡之时。
上述内容归纳为十一种：一、依处变异；二、发色变异；三、相貌变异；四、威力变异；五、无病变异；六、肤色变异；七、行为变异；八、无色根变异；九、有色根变异；十、究竟；十一、寿行耗尽。
其中'秃头'表示依处变异；'白发'表示发色变异；'多皱纹'表示相貌变异；'衰老'表示威力变异；'虚弱'表示无病变异；'黑斑覆身'表示肤色变异；'驼背'、'如弯树摇晃'、'咳嗽声嘶哑'、'身体前倾'和'扶杖而行'表示行为变异；'愚痴'表示无色根变异。

།དབང་པོ་ཀུན་སྨིན་པ་དང་། ཉམས་པ་དང་ཞིག་པར་གྱུར་པ་དང་། ཞན་པ་དང་བྲི་བ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་རྙིངས་པར་མཐར་ཐུག་པར་བསྟན་ཏོ། །ཀུན་བྲི་བས་ ཚེ་ཟད་པ་བསྟན་ཏོ།།འཆི་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འཆི་བ་བསྟན་པ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གང་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷ་དང་མི་དང་བྱོལ་སོང་དང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་གོ། །སེམས་ཅན་གྱི་ རིས་དེ་དང་དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་རིས་མཐུན་པའི་གནས་དེ་དང་དེ་དག་ལས་སོ།།དེ་ལ་འཆི་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་ནམ་དྲོད་དང་ཚེ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བོར་བ་དེ་ནི་ཤི་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་མདོ་གཞན་དག་ལས་ཀྱང་། ཚེ་དང་དྲོད་དང་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས། །གང་ཚེ་ལུས་ འདི་བོར་བ་ན།།དཔེར་ན་སེམས་མེད་ཤིང་བཞིན་དུ། །ས་ལ་འགྱེལ་ནས་ཉལ་བར་གྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་གང་དག་ནང་དུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་མེད་པར་དུས་བྱས་པ་ནི་ཤི་འཕོས་པའོ། །གང་སེམས་ཅན་ནང་དུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་དང་བཅས་པས་དུས་བྱས་པ་ནི་ཤི་ འཕོས་པར་གྱུར་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པས་ལུས་བཏང་སྟེ། ལུས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱེ་བར་གྱུར་པ་ནི་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་འགགས་པ་ནི་མི་སྣང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གང་དུས་མ་ཡིན་པར་ཤི་བ་རྣམས་ནི་འཆི་བའོ། །བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པ་ རྣམས་གནོད་པའམ་སྡུག་བསྔལ་དང་རིང་དུ་མི་འགྲོགས་པར་མྱུར་དུ་འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པའོ།།གང་འཆི་བའི་ཚེ་དབུགས་རྒྱུ་ཞིང་སྐྱིགས་བུ་འབྱིན་པའི་དུས་ལ་ནི་ཚེ་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་དུས་སུ་ཤི་བ་རྣམས་ནི། འཚོ་བའི་དབང་པོ་འགགས་པ་དང་ཕུང་པོ་རྣམས་འདོར་བ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ ཀུན་འཇིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཚེའི་འདུ་བྱེད་ཟད་པ་ནི་ཆེའི་དབང་པོ་འགོག་པའོ། །སྔོན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་བྲལ་བ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་འདོར་བའོ། །ཕུང་པོ་སྔ་མའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀུན་འཇིག་པའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་ ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་རྣམས་མཇུག་བསྡུ་བར་བཤད་པའི་ཕྱིར།དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་རྣམས་རིམ་པ་འདི་ལྟར་བཀོད། སྨྲས་པ་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྨོངས་པ་ འབྱུང་སྟེ།དེ་བས་ན་མ་རིག་པ་སྔར་བཤད་དོ། །རྨོངས་པར་གྱུར་ན་དེ་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་དོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་ན་དེའི་རྒྱུས་སེམས་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་ན་དེ་ལས་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དེ། དེའི་འོག་ཏུ་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །མིང་དང་གཟུགས་ལས་དབང་བོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འབྱུང་སྟེ་དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །དབང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་ཡུལ་ལ་དབང་པོ་ཀུན་ལོངས་སྤྱོད པར་བྱེད་ཅིང་།དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་རེག་པའོ། །ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་འདོར་བར་འདོད་པ་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བའོ། །ཆགས་པ་ལས་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། རྒྱུན་ཏུ་འགྲོགས་པར་སྨོན་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེའི་ འོག་ཏུ་སྲིད་པའོ།།སྨོན་པ་ལས་དེ་ཚོལ་བ་ལ་བརྩོན་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་ལེན་པའོ།

诸根成熟、衰败、毁坏、羸弱、减退等，显示有形根转变为他相。
显示诸行衰老至极。
一切减退显示寿命耗尽。
为显示死亡，故说'何为显示死亡'等。
'彼彼诸有情'即天、人、旁生、地狱等诸有情。
'从彼彼有情类'即从天、人等同类所依处。
其中死亡相即暖、寿、识离开，称为死亡。
因此其他经中亦说：'当此身舍弃，寿暖及意识，如无心木然，倒地而卧眠。'
其中诸有情内无痛苦而死者为死殁。
诸有情内有痛苦而死者为已死殁。
识舍身体，身识分离称为别离。
眼等有形根灭即称为不现。
非时而死者为死亡。
具福德者不与损害或痛苦长相伴而速死。
临终时呼吸喘息之时称为寿尽。
适时而死者，即命根灭、舍诸蕴、诸处皆坏。
或者寿行尽即命根灭。
离前蕴即舍诸蕴。
前蕴之眼等处不作见等用即诸处皆坏。
为总结广说十二缘起支，故说'诸比丘，此即'等。
问：为何如此安立无明等十二支次第？答：首先生起愚痴，故先说无明。
愚痴后于彼起颠倒业行，故其后为行。
造作颠倒业已，由此因缘心亦颠倒，故其后为识。
心颠倒已，由此结生，故其后为名色。
由名色生圆满诸根，故其后为六处。
诸根圆满已，诸根于境受用，故其后为触。
受用境已，生起贪著乐受、欲舍苦受，故其后为受。
由贪著欲常伴乐受而生愿求，故其后为有。
由愿求于寻求彼而精进，故其后为取。

།ལེན་པའི་དུས་ན་ཉོན་མོངས་པ་འཕེལ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་འཕེལ་བ་ལ་ཡང་སྲིད་པའི་ལས་བྱེད་དེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་སྲིད་པའོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་འདུ་བྱས་ན་ལམ་རྒྱུད་ལྔར་ འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་བའོ། །སྐྱེ་ནས་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་རྒ་ཤིའོ། །དེའི་ཕྱིར་ན་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་དོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་སྨོས་པས། ཇི་ལྟར་སྨོས་པ་བཞིན་བཤད་ པར་འདོད་ནས་དྲིས་པ།།དེ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགར་བའི་ཚིག་སྟེ། དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་། བདེན་པ་བཞིས་ཇེ་བཀར་ཏེ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་ འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གསུངས་ཤེ་ན།འདི་ལྟར་སྟོན་པར་ཁས་འཆེས་པས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དང་། གཅེར་བུ་པ་དང་། མིའི་ཐོད་པ་ཅན་དང་། གཞུང་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རང་རང་གི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྒྲོགས་ཤིང་སྟོན་པ་ན། བདག་གི་ཆོས་ནི་ཡང་དག་པའི་བདེན་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཡིན་གྱི་ གཞན་དག་གི་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བྱེད་པར་གཟིགས་ནས།བདེ་བ་ལ་རྨོངས་པ་དེ་དག་ལ་དོན་དམ་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་གསུང་རབ་འདིར་ཞུགས་ནས་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་མཚན་ མ་ནི་ཡོངས་སུ་བཏང་།དགེ་སྦྱོང་གི་མཚན་མ་ནི་བཟུང་། དགོན་པར་གནས་པས་ནི་དགེ་སྦྱོར་ངོ་ཞེས། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་ཡང་དག་པར་འཛིན། ཡོ་བྱད་རྙིང་པ་ལ་ནི་གནས། ངོ་ཚ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པས་ནི་བསྡམས། དབང་པོ་རྣམས་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ནི་བཀག་ཀྱང་ཐོས་ པའི་ཤེས་རབ་དང་མི་ལྡན་པས།བདག་ནི་དགེ་སྦྱོང་ངོ་ཞེས་ངེས་པ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྤངས་ཤིང་དོན་དམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གསུང་རབ་འདི་ལས་བདེན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ ཉིད་དོན་དམ་པའི་དགེ་སྦྱོང་ཡིན་པར་དགོངས་པའོ།།ཡང་ན་མི་ཁོམ་བརྒྱད་པོ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་དང་། སྔོན་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་མེ་ཏོག་གི་དྲིས་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པས། འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཚོགས་ཡང་དག་པར་བསགས་ཤིང་ བསམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་རབ་ཏུ་དག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གང་ཞིག་ཅེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་འདི་གསུངས་སོ།

在取的时候烦恼增长，烦恼增长又造作有的业，因此其后是有。业和烦恼和合则会在五道中出生，因此其后是生。生了之后各种各样的痛苦生起，因此其后是老死。因此按照这个次第安立。
在讲完缘起之后，说四圣谛，为了想要如所说般解释而问。
'其中四圣谛是什么'等。'其中'是区分的词，从二十二根等中也以四谛更加区分而说的意思。
如果问世尊为什么宣说四圣谛？因为遍行外道、裸行外道、人头骨外道和无宗派等各自宣说和显示自己法的特点时，认为'我的法是真实无颠倒的真理，其他人的则不是'，看到他们对颠倒产生增上慢，为了对那些对真理愚痴的人们宣说胜义谛，所以说'四圣谛是什么'等。
或者，入于此教法后，舍弃在家相，受持沙门相，住于寂静处修行，善持戒律功德，安住于陈旧资具，以惭愧而自制，虽然阻止诸根趋入境界之门但因为不具足闻慧，对于生起'我是沙门'决定的那些人，为了让他们断除增上慢并依止胜义沙门，所以说'四圣谛是什么'等。在此教法中认为通达真理者才是胜义沙门。
或者，为了那些已经完全断除八无暇、曾经供养过去如来、以善根之花香熏习相续、圆满获得果位资粮、意乐和加行极为清净、具有通达圣谛缘分的众生，世尊宣说了'四圣谛是什么'这部经。

།ཡང་ན་ངན་སོང་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟད་པ་ཐོབ་པས། ཡིད་ཀྱི་སྐྲག་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ལ། དེ་མི་འགྲོ་བར་རྒྱུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདེན་པ་བཞི་གསུངས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་མནར་མེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་འཇོམས་པ་དང་། འོ་དོད་འབོད་པ་དང་། འོ་དོད་ཆེར་འབོད་པ་དང་། ཚ་བ་དང་རབ་ཏུ་ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ བར་སྐྱེས་པ་རྣམས།དབང་མེད་པར་ལྕགས་ཀྱི་སྐམ་པས་ཁ་ཕྱེ་ནས། ལྕགས་ཀྱི་གོང་བུ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ཁུ་བ་བླུད་པའི་དུས་ན་སྣ་དང་སྤྱི་བོ་ལ་སོགས་པར་མེ་ལྕེ་རབ་ཏུ་འབར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་དང་། གཞན་ཡང་ཡི་དགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐོམ་པ་དང་། བཀྲེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ གྱིས་ནོན་པས་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་ཟོས་ཤིང་འཐུངས་ཀྱང་།ཆོག་པའི་དུས་མེད་ན་ཟློག་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས། དེ་དག་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་མནར་བའི་ཕྱིར། ཆུ་འདོད་པའི་དོན་དུ་སོང་བ་ལས་ཀྱང་ཆུ་རྣམས་བསྐམ་པར་འགྱུར་བའམ། རྣག་དང་ཆུ་སེར་ལ་སོགས་པ་མི་གཙང་བ་རབ་ ཏུ་དྲི་མི་ཞིམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་བར་འགྱུར་བ་དང་།མེ་ཏོག་གི་ཤིང་རྣམས་ཀྱང་མེ་ཏོག་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། འབྲས་བུའི་ཤིང་རྣམས་ཀྱང་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་པ་དང་། གང་དག་བྱོལ་སོང་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ བཅིངས་པ་དང་།བསད་པ་དང་གཅིག་ལ་གཅིག་ཕན་ཚུན་ཟ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བར་དོགས་པས་རྟག་ཏུ་ཡིད་མི་བདེ་བར་གནས་པ་རྣམས་ལ་ངན་སོང་གསུམ་དུ་མི་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གསུངས་ཏེ། བདེན་པ་བཞི་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའི་དོན་གང་ཞེ་ན། འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་བདག་ལ་དབང་དུ་གྱུར་པ་ལ་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་དང་། འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་ལ་ སོགས་པ་ནི་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་ལ།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་གྱུར་པས་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདེན་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འམ། མ་ནོར་བའམ། ཡང་དག་པའི་དོན་ཏེ། འཕགས་པར་འགྱུར་བའི་བདེན་པ་ནི་འཕགས་པའི་ བདེན་པའོ།།ཡང་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པའི་བདེན་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འོ་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། ལན་དུ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཕགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱིན་གྱི་ རླབས་ཀྱིས་འཆད་པ་དང་།འཕགས་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་སྟོན་པས་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འདི་དག་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པས་ན། འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བརྒལ་བ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་འདི་དག་བརྫུན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ འདི་དག་འཕགས་པ་ཡིན་ཡང་རུང་།བྱིས་པ་ཡང་རུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས། ཀུན་ལ་ཡང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་སྟེ་ཀུན་ལ་ཡང་བདེན་ན། ཅིའི་ཕྱིར། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཟིགས་ཀྱི། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་མཐོང་བས། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

或者对于那些因获得难忍的恶趣痛苦而心生恐惧的众生，为了显示他们不会堕入恶趣的原因，故说四谛。为什么呢？比如，那些生于无间、极度破坏、号叫、大号叫、炎热、极热等地狱的众生，被强迫用铁钳撬开嘴巴，灌入铁丸和铁汁时，在鼻子和头顶等处感受火焰炽燃的痛苦。
又有生为饿鬼的众生们，被饥渴的痛苦所逼迫，虽然不断地吃喝，但永远无法满足，更不用说停止了。他们因为往昔业的果报而受苦，即使为了寻求水而前往，水也会干涸，或者变成充满脓血和黄水等极其臭秽的不净物。花树也会变得没有花朵，果树也会变得没有果实等等，他们感受无量的痛苦。
那些生为旁生的众生，因为担心遭受被束缚、被杀害、互相吞食等痛苦，而经常处于不安的状态。为了向这些众生显示不堕入三恶趣的原因，所以宣说四圣谛。如实通达四圣谛后，他们就能从一切恶趣的痛苦中解脱。
关于圣谛的含义是什么呢？'圣'是指那些获得自在的人，如佛陀和大声闻等圣者因为获得对心的自在而称为圣者，凡夫则因为受烦恼控制而不是圣者。'谛'是指不颠倒、无错误或真实的意义。能令人成为圣者的真理就是圣谛。
或者说，由圣者所说的真理就是圣谛。那么，凡夫所说的难道不是圣谛吗？答：这一切都是因为如来等圣者的加持而宣说，并且显示成为圣者的因，所以称为圣谛。或者说，因为这些对圣者来说是真实的，所以称为圣谛。
问：对于凡夫来说，这些是虚妄的吗？答：无论是圣者还是凡夫，对一切人来说，苦等的性相都是不颠倒的，所以对一切人来说都是圣谛。如果对一切人都是真实的，为什么称为圣者的真理呢？答：因为圣者如实地见到苦等的真相，而凡夫则不能如实见到，所以称为圣者的真理。

།དེ་བས་ན་མདོ་དག་ལས་བཤད་པ། འཕགས་པ་བདེན་པར་གང་གསུངས་པ། །སྡུག་ཅིང་བསྔལ་བར་གཞན་གྱིས་རིག་།གཞན་གྱིས་བདེན་པར་གང་སྨྲས་པ། །སྡུག་ཅིང་བསྔལ་བར་འཕགས་པས་རིག་།ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་། སྤུ་ཡི་ཉག་མ་ཇི་ལྟར་ལག་པའི་མཐིལ་དུ་མི་ཚོར་བ། །དེ་ཉིད་མིག་ཏུ་སོང བར་གྱུར་ན་མི་དགའ་གནོད་པ་སྐྱེ།།ལག་པའི་མཐིལ་འདྲ་བྱིས་པས་འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་ཉག་མི་ཚོར། །མིག་དང་མཚུངས་པའི་མཁས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཡིད་འབྱུང་ཟབ། །ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པར་འཕགས་པ་ རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་ཀྱི།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དེ་ལྟར་མི་མཐོང་ངོ་། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཁོ་ནར་ངེས་ཤེ་ན། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དེའི་གཉེན་པོར་བདེན་པ་ཡང་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད་དེ། ལྟ་བུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་ནི། འཇིག་ཚོགས་ སུ་ལྟ་བ་དང་།ཆད་པར་ལྟ་བ་དང་། ཐེར་ཟུག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བྱ་བ་མེད་པར་ལྟ་བའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་བཤད་དོ། །འདིར་ཕུང་པོ་ཞིག་ནས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཆད་པར་ལྟ་བའི་ གཉེན་པོར།ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་བཤད་དེ། ཇི་སྲིད་དུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་ཀྱི་བར་དུ་ཕུང་པོ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་སྟོན་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་རྟག་པར་ཐེར་ཟུག་ཏུ་གནས་སོ་ཞེས་ལྟ་བའི་གཉེན་པོར་འགོག་པའི་བདེན་པ་བཤད་དེ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ན་ཕུང་པོ་སྐྱེ་བ་རྒྱུན་ ཆད་པས་ཐེར་ཟུག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་ཏོ།།དགེ་བ་གཞན་གྱིས་བྱས་ཀྱང་འབྲས་བུ་གཞན་གྱིས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མ་བྱས་པར། ལྟ་བའི་གཉེན་པོར་ལམ་གྱི་བདེན་པ་བཤད་དེ། གང་གིས་ལམ་བསྒོམས་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཐར་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་གྱིས་ལམ་བསྒོམས་པས་ གཞན་ཐར་པར་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་ནི། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ལས་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཆོད་སྦྱིན་གྱིས་མྱོང་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་པོར། བདེན་པ་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད་དེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ རྣམ་པ་བཞི་ནི་འབྲས་བུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་།རྒྱུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། ཐར་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། དེའི་ཐབས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། །དེ་ལ་འབྲས་བུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལས་ཀྱི་ འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་དང་།ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་མི་གཙང་བའི་སྣོད་ལྟར་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མེས་རྟག་ཏུ་བསྲེག་པ་མི་རྟག་པའི་རྡོ་རྗེས་རྒྱུན་ དུ་བཅོམ་པ།བདག་དང་བདག་གིར་བྱེད་པ་པོ་དང་། ཚོར་བ་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ། གཙང་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། རྟག་པ་དང་། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། དེ་བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་སོ། །རྒྱུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི།ཕྱི་དང་ནང་གི་དངོས་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཚངས་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་དང་། སྐྱེས་བུ་དང་། རང་བཞིན་དང་། དུས་དང་རྒྱུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེ་བོ་ཞེས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མེད་པར་སྨྲ་བ་བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་གསུངས་སོ།

因此，经中说道：'圣者所说为真实的，他人认为是痛苦的。他人所说为真实的，圣者认为是痛苦的。'
又说：'如同毫毛落在手掌中感觉不到，但若落入眼中则会生起不悦和伤害。如同手掌的凡夫不觉诸行痛苦，如同眼睛的智者对此深生厌离。'
如是，圣者们见到五取蕴等是痛苦的，而凡夫们则不如是见。
若问：为何四圣谛唯定为四？因为有四种颠倒见的缘故，为对治它们而说四谛。四种颠倒见是：萨迦耶见、断见、常见和无作见。
其中，对五蕴执为我见即是萨迦耶见，为对治此而说苦谛。
认为蕴灭后不会转生他世的断见，为对治此而说集谛，说明只要业和烦恼存在，诸蕴相续不断。
认为五蕴常住永恒的见解，为对治此而说灭谛，说明若断除业和烦恼，则蕴的相续断绝，故非永恒。
认为他人所作善业，果报由他人感受的无作见，为对治此而说道谛。谁修道谁得解脱，他人修道不能使他人解脱。若是那样，则会有提婆达多所造业果报由耶若达多感受的过失。
或者，为对治四种颠倒理解而说四谛。四种颠倒是：对果颠倒理解、对因颠倒理解、对解脱颠倒理解和对方便颠倒理解。
其中，所谓对果颠倒理解是：对贪爱、我慢和业果所生的蕴、界、处等，如同不净器般充满种种不净，恒为苦苦、坏苦、行苦之火所烧，常被无常金刚所摧，远离我及我所、感受者等，却执为清净、安乐、常恒、有我。为对治此而说苦圣谛。
所谓对因颠倒理解是：认为内外诸法皆从梵天、自在天、神我、自性、时间或无因等不相应因或无因而生。为对治此而说集谛。

།ཐར་པ་ ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཏོགས་འདོད་ཀྱི་ལུགས་དང་བདག་དང་། རྡུལ་དང་མུན་པ་དང་། སེམས་ཅན་གསུམ་ཆ་མཉམ་ན་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་མཐོང་བར་གྱུར་པའམ། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་མཉེས་པར་བྱས་ནས། ཐར་པ་དང་མཐོ་རིས་འཐོབ་པོ་ཞེས་སྨྲ་བ་སྟེ། དེ་བཟློག་པར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་འགོག་པའི་བདེན་པ་གསུངས་སོ།།དེའི་ཐབས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དག་མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་དང་། རྩ་བ་དང་། སྡོང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཁ་ཟས་རྩུབ་པོ་ཟ་ཞིང་། རྩཝ་དང་འདབ་མ་དང་། ཤིང་ལེབ་དང་ཚེར་མ་དང་། ཐལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉལ་བར་ གནས་བཅས་པས་ཐར་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དང་།མེ་ལྔའི་དཀའ་ཐུབ་དང་། ཟས་བཅད་པ་དང་། བྲག་ཁ་ནས་མཆོངས་པ་ལ་སོགས་པས་ཐར་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲ་བ་སྟེ། དེ་བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལམ་གྱི་བདེན་པ་བཤད་དོ། །ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ བྱང་བའི་འབྲས་བུ་དང་།རྒྱུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད་དེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་འབྲས་བུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཇི་སྙེད་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲས་ བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་བཤད་དེ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ འབྲས་བུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།འགོག་པའི་བདེན་པ་བཤད་དེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལམ་གྱི་བདེན་པ་བཤད་དེ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་མངོན་པའི་ཆོས་ལས་འཁོར་བ་ལ་ཉེས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་དང་བཅས་པར་མཐོང་བ་རྣམས། འཁོར་བ་ལས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་བྱ བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ་ཞེས་བཤད་དེ།དེ་ལ་འཁོར་བ་ལ་ཉེས་པ་དང་བཅས་པ་མཐོང་བ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མཐོང་བ་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་མཐོང་ན་འཁོར་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཉེས་པ་དང་བཅས་པར་ ལྟའོ།།འཁོར་བའི་ཉེས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི། སྲིད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀུན་འབྱུང་སྟེ། སྲེད་པའི་དབང་གིས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་དང་བཅས་པར་མཐོང་བ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། འགོག་པའི་བདེན་ པ་མཐོང་བ་སྟེ།འགོག་པ་ལ་ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་ལ་སོགས་པར་མཐོང་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་བལྟའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་སྟེ། ལམ་བསྒོམས་པའི་མཐུས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་བས་སོ། །ཡང་ན་ འཇིག་རྟེན་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རྒྱུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་བདེན་པ་བཞི་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །དེའི་རྒྱུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི། འགོག་པའི་བདེན་ པའོ།།དེའི་རྒྱུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ།

所谓颠倒理解解脱是指：数论派所说的我、尘、暗三德平等时称为胜性的见解，或者说通过取悦大自在天而获得解脱和善趣的说法，为了遮破这些而宣说灭谛。
所谓颠倒理解解脱方法是指：有些人说食用花、果、根、茎等粗糙食物，以及以草、叶、木板、荆棘、灰烬等为卧具便能获得解脱；或说通过五火苦行、断食、跳崖等便能获得解脱。为了遮破这些而宣说道谛。
或者说为了显示染污和清净的果与因无颠倒而宣说。
唯说四圣谛：无颠倒显示染污之果即是苦谛，因为一切染污法的果都是苦的缘故。
为了无颠倒显示染污诸法之因而说集谛，因为业和烦恼是染污诸法的因。
为了无颠倒显示清净诸法之果而说灭谛，因为涅槃是菩提分法的果。
为了无颠倒显示清净诸法之因而说道谛，因为八支圣道是涅槃的因。
或者如阿毗达磨所说：见轮回有过患、涅槃有功德者，为了从轮回中出离而精进。
其中，成就见轮回有过患即是见苦谛，因为见三界具有八种苦而见轮回诸法有过患。
产生轮回过患的因即是有相的集，因为由爱的力量而生轮回诸苦。
成就见涅槃有功德即是见灭谛，因为见灭为寂静、殊胜等而见涅槃为功德。
获得涅槃的因即是道谛，因为以修道力而现证涅槃。
或者说为了安立世间和出世间的果与因而说四谛。其中，世间法的果即是苦谛，其因即是集谛，出世间法的果即是灭谛，其因即是道谛。

།ཡང་ན་མངོན་པར་ཆུད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཡང་། མདོ་ལས་བདེན་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད་དེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཡང་དག་པར་རེག་པས་རེག་པར་བྱེད་པ་ནི། སྲེད་པ་མ་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་མི་བསྐྱེད་ལ་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་སྤང་ངོ་ཞེས་ གསུངས་པ་ལ་ཕུང་པོ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ།།སྲེད་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །མ་བསྐྱེད་པ་ནི་མི་བསྐྱེད་པ་དང་བསྐྱེད་པ་སྤོང་བ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཡང་དག་པར་རེག་པར་བྱེད་པ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་ཀུན་ནས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཉེས་པ་ དང་བཅས་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་རྣམས་སྲེད་པ་མ་ལུས་པར་འགོག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་ཀུན་ལ་སྦྱོར་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །སྲེད་པ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །སྲེད་པ་མ་ལུས་པར་འགགས་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །ཉེས་པ་དང་བཅས་པས་རྗེས་སུ་ ལྟ་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ།།ཡང་ན་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མངོན་པར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདེན་པ་བཞི་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བའོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །འགོག་པའི་ བདེན་པ་ནི་མངོན་དུ་བྱ་བའོ།།ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་བསྒོམ་པར་བྱ་བའོ། །ཡང་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོའི་རང་བཞིན་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་ན་ཆགས་པ་གཏོང་བར་བྱེད་དེ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཆགས་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་ པའོ།།ཆགས་པ་གཏོང་བ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཕུང་པོ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པའོ། །ཀུན་ཏུ་ཤེས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདི་རྣམས་ དང་པོར་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཤད་ལ།དེའི་འོག་ཏུ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ། དེ་ནས་འགོག་པའི་བདེན་པ། དེ་ནས་ལམ་སྟེ། རིམ་པ་འདི་ལྟར་ཅིའི་ཕྱིར་བཀོད་ཅེ་ན། ལན་དུ་བསྒོམ་པ་དང་རགས་པའི་རིམ་པས་རིམ་པར་བཀོད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ གནས་སུ་གྱུར་པར།ཀུན་ལ་ཡང་མངོན་སུམ་སྟེ། གསལ་བས་ན་དང་པོར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པར་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་བར་མཐོང་ན། དེ་ནས་དེའི་རྒྱུ་གང་ཞེས་རྟོགས་པས་ན། དེའི་འོག་ཏུ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་དེ་དག་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ ཞེས་རྟོག་པ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ན།སྡུག་བསྔལ་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེའི་འོག་ཏུ་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །འགོག་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་རྟོག་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། དེའི་འོག་ཏུ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་བཤད་དོ། །ཡང་ན་འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ བ་ལ་སོགས་པ་དོན་མེད་པའི་ཚོགས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ།།དོན་མེད་པའི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་བ་ནི། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །དོན་མེད་པའི་ཚོགས་བཅོམ་པ་ནི། འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །དོན་མེད་པའི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་བ་འཇོམས་པ་ནི། ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་ཁུར་ལྟ་བུ་ནི་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ།།ཁུར་ལེན་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །ཁུར་བོར་བ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །ཁུར་ལེན་པ་བོར་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ།

或者从现证的角度来说，经中只说四谛。怎么说呢？对诸蕴无常等如实触知，则不生未生之贪爱，断除已生之贪爱。其中蕴是苦谛，贪爱是集谛，不生未生及断除已生是灭谛，如实触知无常等是道谛。
或者说'对于能引发系缚的诸法，观见其过患者，能灭尽一切贪爱'。其中能引发烦恼聚系缚的诸法是苦谛，贪爱是集谛，灭尽一切贪爱是灭谛，观见过患是道谛。
或者为了显示所知法、所断法、所证法、所修法，故说四谛。其中苦谛是所知，集谛是所断，灭谛是所证，道谛是所修。
或者说'了知取蕴自性及遍知时能舍贪著'。其中取蕴是苦谛，贪著是集谛，舍贪著是灭谛，了知是见道位了知蕴无常等，遍知是修道位了知无常等，这是道谛。
那么为什么这些圣谛首先说苦圣谛，其后是集谛，然后是灭谛，最后是道谛，为什么要如此安排呢？答：是按照修习和粗细的次第安排的。五蕴作为各种痛苦的所依，对一切人都是现见且明显的，所以首先说苦谛。
如此见到痛苦后，便会思考其因是什么，所以其后是集谛。如此则会思考这些苦蕴在何处灭尽，为了显示在涅槃中苦会灭尽，所以其后是灭谛。为了遣除如何获得灭的疑惑，所以最后说道谛。
或者说，从无始轮回以来，生老等无义之聚是苦谛，无义之聚的根本是集谛，摧毁无义之聚是灭谛，摧毁无义之聚的根本是道谛。
或者说，如重担是苦谛，担负重担是集谛，放下重担是灭谛，舍弃担负是道谛。

།ཡང་ན་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ ནི།ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བར་ཟད་པར་བྱེད་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །ཕུང་པོ་ལ་ཉེས་དམིགས་སུ་མཐོང་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་འགྲོ་བ་ལྔ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །འགྲོ་བ་མེད་པ་ནི་འགོག་ པའི་བདེན་པའོ།།འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་འབྲོག་དགོན་པར་ཞུགས་པ་བཞིན་དུ་འཁོར་བའི་འབྲོག་དགོན་པ་ན་ངན་སོང་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །འཇིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་ ལ་ཆགས་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ།།འཇིགས་པ་མེད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །རྒྱུའི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ།།འབྲས་བུའི་ཆོས་བཅོམ་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །རྒྱུའི་ཆོས་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་མྱུ་གུ་ལྟ་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །ས་བོན་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །མྱུ་གུའི་ཆོས་དང་བྲལ་བའི་གནས་ནི་འགོག་ པའི་བདེན་པའོ།།ས་བོན་གྱི་ཆོས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་ནད་ལྟ་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །བད་ཀན་དང་མཁྲིས་པ་ལ་སོགས་པ་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །ནད་མེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །སྨན་ལྟ་བུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་ པའོ།།ཡང་ན་མེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གདུང་བ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །མེ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཤིང་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །མེ་ཞི་བར་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །མེ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཆུ་ལྟ་བུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་སྡུག་ བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་འདིས་དགྲ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྐྱེད་པས་དགྲ་ལྟ་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ།།སྔོན་གྱི་ཁོ་ན་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་གནོད་པ་ཀུན་དང་བྲལ་བས། དགྲའི་གནོད་པ་དང་བྲལ་བ་ལྟ་བུ་ནི་འགོག་པའི་ བདེན་པའོ།།ཁོན་སྦྱངས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་ཉེས་པ་ཀུན་གྱི་གཞིར་གྱུར་པས་རས་ལྟ་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །དྲི་མ་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །དྲི་མ་དག་པར་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །དྲི་མ་དག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཆུ་དང་ཁྲུས་རྩི་ ལྟ་བུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ།།ཡང་ན་བུ་ལོན་ཆགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །དབུལ་བ་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །བུ་ལོན་སྦྱངས་པ་ལྟ་བུ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །གཏེར་རྙེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་ཚ་ བའི་གདུང་བས་ཕོངས་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ།།ཚ་བའི་གདུང་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མེ་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །གདུང་བ་དང་བྲལ་བ་ལྟ་བུ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །གདུང་བ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་སྨན་ཙནྡན་དང་ག་བུར་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ལམ་གྱི་ བདེན་པའོ།

或者，能普遍结合的法蕴即是苦谛。贪欲等普遍结合即是集谛。普遍结合的灭尽即是灭谛。见到蕴的过患即是道谛。
或者，五趣即是苦谛。业和烦恼即是集谛。无有趣处即是灭谛。摧毁趣处之因的业和烦恼即是道谛。
或者，如同进入荒野一般，在轮回荒野中三恶趣等的怖畏即是苦谛。种种怖畏之因的贪著即是集谛。无有怖畏的涅槃城即是灭谛。到达涅槃城之因即是道谛。
或者，一切果法即是苦谛。一切因法即是集谛。摧毁果法即是灭谛。摧毁因法即是道谛。
或者，如同苗芽即是苦谛。如同种子即是集谛。远离苗芽之法的境界即是灭谛。摧毁种子之法即是道谛。
或者，如同疾病即是苦谛。如同痰、胆等病因即是集谛。如同无病即是灭谛。如同药物即是道谛。
或者，如同火般具有种种苦恼即是苦谛。如同生火之因的柴木即是集谛。如同火息即是灭谛。如同息火之因的水即是道谛。
或者，苦谛如同敌人般生起种种痛苦，故如同敌人即是苦谛。如同往昔的怨恨即是集谛。远离三界一切损害，如同远离敌害即是灭谛。如同消除怨恨即是道谛。
或者，成为一切过失之基，如同衣物即是苦谛。如同污垢即是集谛。如同清净污垢即是灭谛。如同清净污垢之因的水和皂角即是道谛。
或者，如同具有债务之苦即是苦谛。如同贫穷即是集谛。如同清偿债务即是灭谛。如同获得宝藏即是道谛。
或者，如同为热恼所困即是苦谛。如同生热恼之因的火即是集谛。如同远离热恼即是灭谛。如同除热之药旃檀、龙脑等即是道谛。

།ཡང་ན་དུག་ཟོས་པའི་སྐྱེས་བུ་དུག་གཡོས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ལྟ་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །དུག་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །དུག་བཅོམ་པ་ལྟ་བུ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །དུག་སྨན་ལྟ་བུ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་དང་། མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའོ། །དེས་ཀྱང་གནས་གཉིས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དེ། ལུས་ཀྱི་གནས་དང་། སེམས་ཀྱི་གནས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་དང་ལས་སོ། །དེ་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བས་ནི་ཁམས་ གསུམ་དུ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ།།ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བས་ནི་དེར་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །འགོག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ལྟ་བ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་འགོག་པ་དང་། འདོད་པ་ ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འགོག་པ་དང་།སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འགོག་པའོ། །ལམ་རྣམ་ པ་བཞི་སྟེ།སྦྱོར་བའི་ལམ་དང་། མཐོང་བའི་ལམ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་དང་། བྱས་པ་རིག་པའི་ལམ་མོ། །དེ་ལ་སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དུས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་པ་དང་། ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པ་དང་། ཁ་ཟས་ལ་ཚོད་རིག་པ་དང་། ཉན་པ་དང་། བསམ་པ་ ལ་སོགས་པ་ལ་བརྩོན་པའི་ཚོགས་སྦྱོར་བ་དང་།དྲོད་དང་། རྩེ་མོ་དང་། བཟོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་སྟེ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་མོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་དུས་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཕྱིན་ཅི་ མ་ལོག་པར་མཐོང་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་མོ།།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུའི་དུས་ན་བདེན་པ་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་མོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་དུས་ན་ངས་བྱ་བ་ནི་བྱས། ཁུར་ནི་བོར། སྐྱེ་བ་ནི་ཟད། སྲིད་པ་ནི་ འདི་ལས་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་བྱས་པ་རིག་པའི་ལམ་མོ།།ཡང་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རིམ་པ་འདི་ལྟར་བཀོད་པ་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཇི་ལྟར་རྟོག་པའི་རིམ་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་རིམ་པ་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། བདེན་པ་གང་ལ་ དང་པོར་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ཐོག་མར་བཤད་དོ།།དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་པས་དང་པོར་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཞི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་རྟོག་སྟེ། རྟོག་པའི་ཚུལ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གང་ལ་ཆགས་པ་དང་། གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ དང་།སྡུག་བསྔལ་ལ་གང་ལས་ཐར་བར་སྨོན་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་སྡུག་བསྔལ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་ཀྱིས་གནོད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །གང་ལས་ཐར་པར་འདོད་ཅེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལས་ཐར་བར་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ དང་པོར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་བཤད་དོ།།སྡུག་བསྔལ་དེ་གང་ལས་བྱུང་ཞེས་བརྟགས་ན། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་མཐོང་སྟེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་དེ་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ཞེས་བརྟགས་ན། ནམ་ མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་ཐོབ་པའི་ཚེ་འགག་པར་མཐོང་སྟེ།དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་འགོག་པའི་བདེན་པ་བཤད་དོ།

又如同食毒之人感受毒发之痛苦一般，这就是苦谛。如同毒药一般，这就是集谛。如同毒被消除一般，这就是灭谛。如同解毒药一般，这就是道谛。
又苦有两种：与不喜欢的相遇，与喜欢的分离。这两种又损害两处：身体之处和心之处。
集谛也有三种：贪爱、见解和业。其中贪爱和见解是在三界中投生的因，善业和不善业是在其中感受苦乐的因。
灭也有三种：对于住于见解者，从我见等因所生的烦恼断除之灭；对于住于欲望者，断除对欲界五欲功德贪著之相的灭；对于住于有贪者，断除色界和无色界烦恼之相的灭。
道有四种：加行道、见道、修道和已作智道。其中加行道是在凡夫阶段，安住于戒律，少欲知足，饮食知量，听闻、思维等精进资粮加行，以及暖、顶、忍、世第一法这四种决择分法，这些是加行道。
在获得预流果时，如实见到四圣谛，这是见道。一来果和不还果时，对已见之谛不断熟习，这是修道。在阿罗汉果时，了知'我所作已作，重担已卸，生已尽，不受后有'，这是已作智道。
又四圣谛如此次第安立，也是因为瑜伽师们观察圣谛的次第，世尊也是按此次第宣说，首先观察何谛就首先宣说何谛。
其中瑜伽师首先观察业和烦恼的果报——种种痛苦之基础苦谛。观察的方式是：对何苦生贪著，以何而苦，从何苦中希求解脱。什么是苦？五蕴是苦。以何而苦？即是五蕴本身造成损害和痛苦。从何处希求解脱？希望从苦本身解脱，因此首先宣说苦谛。
观察此苦从何而生？见到是从业和烦恼的因而生，因此其后宣说集谛。如是观察此苦在何处灭尽？见到在获得涅槃处时灭尽，因此其后宣说灭谛。

།དེ་བས་ན་འགོག་པ་དེ་རྒྱུ་གང་གིས་འཐོབ་ཅེས་བརྟགས་ན། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྒྲུབས་པས་ཐོབ་པར་མཐོང་སྟེ། དེ་བས་ན་དེའི་ འོག་ཏུ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་གསུངས་སོ།།དེ་ཡང་དཔེར་ན་སྨན་པས་ནད་པའི་ནད་སྦྱོང་བ་ལ་ཞུགས་པ་ན། ནད་དང་ནད་ཀྱི་གཞི་དང་། ནད་མེད་པ་དང་སྨན་གང་ཡིན་ཚོལ་བ་དང་འདྲའོ། །སྨན་པ་དང་པོར་ནད་སྦྱོང་བར་ཞུགས་པ་ན། ནད་ཉིད་གང་ཡིན་པ་ལ་རྟོག་གོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ ཁ་ཟས་ལ་སོགས་པ་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་གང་ལས་བྱུང་བའི་ནད་ཀྱི་གཞི་ལ་རྟོག་གོ།།དེ་ནས་ནད་དེ་གསོར་རུང་མི་རུང་ཞེས་ནད་མེད་པ་ལ་རྟོག་གོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ནད་དེའི་སྨན་གང་ཡིན་ཞེས་སྨན་ལ་རྟོག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་མདོ་སྡེ་འདི་ལས་ཀྱང་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་རིམ་པ་འདི་དང་སྦྱར་ནས་ བཤད་དེ།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་དཔེར་ན་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་སྨན་པ་ནི། ཟུག་རྔུ་ཐམས་ཅད་འབྱིན་པའི་རྒྱལ་པོ་ལ་འོས་པ། རྒྱལ་པོའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ། སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ཡན་ལག་བཞི་གང་ཞེ་ན། གནོད་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། གནོད་ པའི་རྒྱུ་ལ་མཁས་པ་ཡིན།གནོད་པ་སྤོང་བ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། གནོད་པ་སྤངས་པ་ཡང་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་དུ་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱང་སྨན་པ་བླ་ན་མེད་ པ།ཟུག་རྔུ་ཐམས་ཅད་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡན་ལག་བཞི་པོ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཏེ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཁྱེན་ཏོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ།།འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་བདེན་པ་བཞི་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་རྒྱས་པར་ བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་སྨྲས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་ནས་རྒྱས་པར་བཤད་ཅེ་ན། སློབ་མ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། རྒྱས་པར་ བཤད་པ་ལ་དགའ་བའོ།།དེ་ལ་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་སྲས་པོ་ལྟ་བུ་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ལ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ བར་དུ་མདོར་བསྡུས་ནས།བཀའ་སྩལ་ཏོ། །གང་འཕགས་པ་དགའ་བ་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤྲོས་ཏེ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་འདུལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུའི་སྟོབས་ཅན་དང་། རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཅན་ནི་འཕགས་པ་འོད་སྲུངས་ལྟ་བུ་སྟེ། ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཕལ་ཆེར་བསགས་པ་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་དག་ལ་མིང་ཙམ་སྨོས་པས་ཀྱང་དོན་རྒྱ་ཆེར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བས་ན། དེའི་རྒྱུའི་སྟོབས་ཅན་རྣམས་ཀྱི ཆེད་དུ་མདོ་ཙམ་བསྟན་ཏོ།།རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཅན་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་བསྟན་དགོས་པ་སྟེ། དེ་དག་ལ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་མེད་ན། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་སྤྲོས་ཏེ་བཤད་དོ། །ཡང་ན་དབང་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། རྟུལ་པོའོ། །དེ་ལ་དབང་ པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་ཏོ།

因此，当考察以何因获得灭谛时，可见是通过修持八支圣道而获得，所以在其后宣说道谛。这就如同医生着手为病人治病时，要寻找病、病因、无病和药物一样。医生首先着手治病时，要观察病症是什么。之后观察饮食等病因所生的病根。然后观察此病是否可治，即观察无病的状态。之后观察此病应用何药。同样，此经中也是按照这个次第来解说诸谛。
怎样呢？譬如具足四支的医生，堪为拔除一切痛苦之王，成为王者之缘，被称为医王。何为四支？即善于了知损害、善于了知损害之因、善于了知断除损害、善于了知断除损害后不再生起。如是，同样具足四支的如来、应供、正等正觉也是无上医王，称为拔除一切痛苦者。
何为四支？如经中所说：'诸比丘，如来、应供、正等正觉如实通达：此是苦谛，此是苦集谛，此是苦灭谛，此是趣向苦灭之道谛。'
如是略说四谛之后，为广说起见，说'何为苦圣谛'等。有人问：为何先略说后广说？因为有两类学人：喜欢略说者和喜欢广说者。其中，为如圣者舍利子等喜欢略说者，从'何为四圣谛'到'趣向苦灭道圣谛'作略说。为如圣者难陀等喜欢广说者，则详细宣说'何为苦圣谛'等。
或者说有两类所化机：具因力者和具缘力者。如圣者迦叶那样的具因力者，是由于前世积累了大量善根，相续已经成熟，对他们仅说名相也能广泛理解其义，所以为具因力者略说。具缘力者则需要善知识教导，若无广说则无法理解，故为他们详细解说。
或者说有利钝两种根器：利根者和钝根者。其中为利根者略说。

།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་སྤྲོས་ཏེ་བཤད་དོ། །ཡང་ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཐོས་པ་མང་པོ་དང་། ཐོས་པ་ཉུང་ངུའོ། །ཐོས་པ་མང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཐོས་པ་ཉུང་ངུ་རྣམས་ལ་ནི་སྤྲོས་ཏེ་བཤད་དོ། ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། སྤྲོས་ཏེ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ལན་འདིས་གླན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྡུག་བསྔལ་བར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས། སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན པའམ།སྡུག་བསྔལ་འཁོར་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་འཕགས་པར་འགྱུར་བས་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ། བདེན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་མ་ནོར། སྡུག་བསྔལ་བར་ཡང་དག་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པས་ སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་ལས་སྐྱེ་བ་ཅིའི་ཕྱིར་དང་པོར་བཤད་ཅེ་ན།ཇི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དང་པོ་སྐྱེ་བའི་གཞི་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། སྐྱེ་བ་ཡང་རྒ་བ་དང་ན་བ་ལ་སོགས་བ་སྡུག་བསྔལ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་སྐྱེ་བའི་ རྒྱུ་བྱེད་པས་ན་ཐོག་མར་བཤད་དོ།།ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྩ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཡལ་ག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །དེ་ལ་རྩ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་སྐྱེ་བ་སྟེ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པར་སྡུག་བསྔལ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བར་གྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡལ་ ག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི།རྒ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། གང་གོང་དུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་སྐབས་སུ་ཡང་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་རྣམས། སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་དང་ དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་།ཀུན་སྐྱེ་བ་དང་། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་དང་འགྲོགས་པ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་ དང་དེ་དག་ཏུ་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རབ་ཏུ་རྙེད་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། འཕགས་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། མངལ་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེས་པ་དང་། རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་སྐྱེས་པ་དང་། རིས་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་སྐྱེས་པ་དང་། རབ་ཏུ་ བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་སྐྱེས་པའོ།།དེ་ལ་འཕགས་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐྱེ་བ་སྐྱེས་པ་སྟེ། མདོ་དག་ལས་ཐུགས་ལས་སྐྱེས་པ་ཞལ་ནས་སྐྱེས་པ་འཕགས་པའི་ཆོས་འདུལ་བ་ལས་སྐྱེས་པའོ་ ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།མངལ་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་པོ་ཉིད་དུ་མངལ་དུ་ཞུགས་ནས། མངལ་ནས་ཕྱིར་མ་བྱུང་གི་བར་དུ། མེར་མེར་པོ་ལས་ནུར་ནུར་པོ་བྱུང་བ་དང་། ནུར་ནུར་པོ་ལས་ལྟར་ལྟར་པོར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་སྐྱེས་པ་ནི། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེའི་རིགས་ཨིནྡྲ་ནཱི་ལར་གྱུར་པ་དང་། ཨིནྡྲ་ནཱི་ལ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རིས་མཐུན་པའི་སྐྱེས་པ་ནི། གང་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་འདྲ་བར་གྱུར་བ་སྟེ། བ་ལང་ཡང་བ་ལང་དུ་རིས་མཐུན། རྟ་ཡང་རྟར་རིས་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ལྟ་བུའོ།

为了利益根器钝劣者而广说。又声闻有二种：多闻者与少闻者。对多闻者则略说。对少闻者则广说。
对于缘起等义理略说与广说的场合，也以此答复。
关于'苦圣谛'，由于圣者通达苦故，称为苦圣谛；或因通达轮回之苦而成为圣者，故称苦圣谛。谛者即不错谬于苦，因为是真实的苦故，称为苦圣谛。
其中，从生等八苦中，为何先说生苦？如同戒律是一切世间、出世间功德最初生起的基础一样，生也是老病等其余诸苦最初生起的因，故首先宣说。
又苦有二种：根本苦与如枝叶等的苦。其中根本苦即是生，因为它是老等其余诸苦的根本。如枝叶等的苦即是老苦等其余诸苦，因为它们是从生的因中产生的。
其中何为生？如前缘起品中所说：'诸有情于彼彼有情类中，生及遍生'等即是生。
又，由业善不善等差别及贪等烦恼习气相应，成为结生因的力量，于彼彼有情类中获得蕴界处，称为生。
又生有五种：从通达圣法而生，从胎位而生，从殊胜种姓而生，从同类相而生，从出家相而生。
其中从通达圣法而生者，即从了悟如来教法义理而生为佛子，如经中所说：'从佛心生，从佛口生，从圣法律生'。
从胎位而生者，即最初识入胎直至出胎之前，从凝酥位生为皰位，从皰位转为血肉团等。
从殊胜种姓而生者，如说'成为殊胜宝石种类中的蓝宝，成为大蓝宝'等。
从有情同类相而生者，即身体肢节相似，如牛生为牛类，马生为马类。

།རབ་ཏུ བྱུང་བར་སྐྱེས་པ་ནི།མའི་མངལ་ནས་སྐྱེས་ནས་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པར་སོ་སོར་རྫོགས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ལྔ་ལས་འདིར་མངལ་གྱི་གནས་སུ་སྐྱེས་པ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བར་སྐྱེས་པ་གཉིས་སུ་བལྟའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ན་སྐྱེ་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྐྱེ་ན། སྨྲས་ པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ།སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་རྟག་ཏུ་སྲེག་པས་ན། སྐྱེ་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ངན་སོང་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་རིས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ནི། སྲེག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་ བསྔལ་གྱི་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མེས་རྟག་ཏུ་སྲེག་པར་བྱེད་དོ།།བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་མི་དང་ལྷ་ལ་སོགས་པར་རིས་མཐུན་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ནི། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མེས་རྟག་ཏུ་སྲེག་པར་བྱེད་དོ། །བསོད་ ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་ལས་གཞན་པ་བསམ་གཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རིས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ནི།འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མེས་རྟག་ཏུ་སྲེག་པར་བྱེད་དོ། དེ་དག་ ཀྱང་མི་རྟག་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ཤིང་སྐྱེས་པ་དང་ནགས་མེས་ཚིག་ཅིང་ཚལ་ཆུས་ཁྱེར་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི་ཤིང་མ་སྐྱེས་ན་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ། སྐྱེ་བ་ཡོད་པར་གྱུར་ན། བཅད་པ་དང་གཤེགས་པ་དང་བཅིང་བ་དང་བསད་པ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་ ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི།སྐྱེ་བ་མེད་ན་དེ་དག་མི་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་སྐྱེ་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་མང་པོའི་འབྱུང་ཁུངས། མྱ་ངན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འབྱུང་གནས། དོན་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ། དགའ་བའི་རྒྱུ་འཆིང་བའི་ གླེང་གཞི་ནི་ནད་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད།ཉེས་པ་དུ་མའི་གཏེར་ཆེན་པོ། ཉམས་པ་དང་བརླག་པར་འགྱུར་བའི་གཞི། ལུས་དང་སེམས་ལ་ཤ་ཐང་ཞིང་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཞིང་། ཉོན་མོངས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པར་འགྱུར་བ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ། བྱིས་པ་རྣམས་ ཀྱིས་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ།སྲིད་པ་ལ་དགའ་བ་རྣམས་མངོན་པར་དགའ་བ་སྨོན་པར་བྱེད་པའི་གནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུགས་བརྩེ་བར་བྱས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་ཡང་སྐྱེ་བ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ཡང་ན་མངལ་གྱི་གནས་ནས་བརྩམས་ཏེ། འཆི་བའི་རྒྱ་མཚོ་ ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་རྒྱུན་དུ་འགྲོགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་སྐྱེ་བ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱའོ།

出家所生者，是从母胎出生后蕴、界、处等各自圆满，在五种出生中此处应当观察胎生和出家所生二者。
为何称生为苦呢？答曰：三界一切生中，因为恒常被三种苦焚烧，故称生为苦。
如何呢？从非福德因所生，转生于三恶趣等类中者，恒常被苦上加苦之火焚烧，如烧烤等。
从福德及近似福德行为因所生，转生于欲界人天等同类中者，恒常被变异苦之火焚烧。
从异于福德及非福德行为之禅定性不动行为因所生，转生于色界无色界天众类中者，恒常被行苦之火焚烧。
彼等亦具无常法故。
又如树木生长后被林火焚烧、园林被水冲走等情况会发生，若树木未生则不会如是。
同样，若有生，则会有砍伐、劈裂、捆绑、杀害、饥渴等苦出现，若无生则彼等不生，是故亦称生为苦。
又所谓生是众多痛苦之源泉，种种忧愁之发处，无义之根本，欢喜因之束缚处，种种疾病之生处，诸多过患之大藏，衰败毁坏之基础，令身心疲惫不适之田地，种种烦恼之同类因，圣者所呵责，愚者所赞叹，乐于轮回者欢喜希求之处，如来悲悯之对境，是故生亦是苦。
又从住胎开始直至死亡大海之间，恒常伴随种种痛苦，故亦称生为苦。

།དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དང་པོ་ཕ་དང་མ་མི་ཚངས་པར་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་ལས། ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་མི་གཙང་བ་འདྲེས་པའི་ནང་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞུགས་ནས་བརྒྱལ་བའི་ཚེ། གཡང་ས་ཆེན་པོ་ནས་ལྟུང་སྟེ། མུན་ནག་གི་ནང་དུ་ཞུགས་པ་བཞིན་དུ། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཕ་མའི་ཁྲག་དང་ཁུ་བ་ལས་མེར་མེར་པོ་དང་། ནུར་ནུར་པོ་དང་། ལྟར་ལྟར་པོ་ལ་སོགས་པ་རིམ་གྱིས་འགྱུར་ཞིང་སྨིན་པ་ན་ཡང་འབྲས་སྨིན་པ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པ་དང་། དཀའ་བ་ལས་ཡན ལག་དང་ཉིང་ལག་སོ་སོར་དོད་པའི་ཚེ་ཡང་ཕན་ཚུན་ནས་རྐང་ལག་བརྒྱངས་པ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེས་པ་དང་།མངལ་གྱི་གནས་ན་ཞུ་བ་དང་། མ་ཞུ་བའི་བར་ན་གནས་པའི་ཚེ་ན་ཡང་རི་གཉིས་ཀྱི་ཐམ་བར་བཅུག་པ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ནམ་མས་ཁ་ཟས་དྲོད་བག་ཟ་བ་དང་། གྲང་བ་ལ་སོགས་པ་ཟ་བ་དང་། རྒྱུག་པ་དང་། མཆོང་པ་དང་། རྐང་ལག་བརྐྱང་བ་དང་། བསྐུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་གཡོ་བ་བྱེད་པའི་དུས་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མྱོང་སྟེ། མས་ཁ་ཟས་ཚ་བ་ཟོས་ན་ནི། མེས་བསྐོར་བ་དང་འདྲ་བར་སྡུག་བསྔལ། གྲང་བ་ཟ་བའི་དུས་སུ ནི་གངས་ཀྱི་ལྟོངས་སུ་བོར་བ་དང་འདྲ་བར་སྡུག་བསྔལ།མཆོང་བའི་དུས་ན་ནི་སྐྱེས་བུ་སྟོབས་པོ་ཆེས་བཏེག་ནས་ས་ལ་དྲག་ཏུ་བརྡབས་པ་དང་འདྲ་བར་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ནམ་མའི་མངལ་ནས་ཕྱིར་བྱུང་བའི་ཚེ་ན་ཡང་འཁྲུལ་འཁོར་གྱི་བར་ནས་དྲངས་པ་བཞིན་དུ། ཤིན་ཏུ་བཙིར་ ནས་ཕྱིར་འབྱིན་པས་རབ་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ན་ཡང་།ཤིན་ཏུ་གཞོན་པའི་ལུས་ཁྲག་དང་། སྣབས་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་འཇམ་པོར་བཙའ་བཙའ་བ། ལག་པ་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པས་རེག་པའི་ཚེ། རྨའི་གསེབ་ཏུ་ཚ་ཆུ་བླུགས་པ་དང་འདྲ་བར་མི་བཟད་ པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བའོ།།རྒ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྒ་བ་གང་ཞེ་ན། གང་གོང་དུ་སྤྱི་ཅེར་དང་། སྐྲ་དཀར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དེ་ནི་རྒ་བའོ། །ཡང་ན་རྒ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལང་ཚོ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་། གཞོན་ནུའི་མཐུ་རྩལ་ཉམས་པ་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་བྲི་བ་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་རྙིངས་པར་གྱུར་པ་དང་། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་གཞིག་པ་དང་། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་མི་མཛེས་པར་བྱས་པ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཉམ་ཆུང་བ་དང་། དྲན་པ་དང་། བློ་བྲི་བ་དང་། འཆི་བ་ལ་མངོན་དུ་ལྟ་བ་ནི་རྒ་བའོ། །ཡང་ན རྒ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱིས་ནོན་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་བྱེད་དེ།དེས་ཁ་གདོང་ལ་ནོན་ན་ནི་གཉེར་མ་མང་བ་དང་། ཁབས་ནག་པོས་ཁེབས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་སྐྲ་ལ་ནོན་ན་ནི་སྐྲ་དཀར་དང་སྤྱི་ཅེར་དུ་གྱུར་པར་བྱེད་དོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ནོན་ན་ནི། ཡན་ལག་རྣམས་ལྕི་བ་ དང་ཞིག་པར་བྱེད་དོ།།སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་ནོན་ན་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཉམ་ཆུང་བར་བྱེད་དེ་མི་གསལ་བར་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ། །ལུས་ལ་ནོན་ན་ནི་ལུས་འདར་བ་དང་ལྡེམ་ལྡེམ་པོར་བྱེད་དོ། །སེམས་ལ་ནོན་ན་ནི་དྲན་པ་དང་བློ་གྲོས་མེད་པར་བྱེད་དེ། སྔོན་སྨྲས་པ་དང་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱང་ བརྗེད་པར་འགྱུར་རོ།།རྒྱབ་ཀྱི་ཚིགས་སུ་ཞུགས་ན་ནི་དེས་ལུས་སྒུར་བར་འགྱུར་རོ། །རྐང་ལག་གི་ཚིགས་སུ་ཞུགས་ན་ནི་ཤིང་འཁྱོག་པོ་བཞིན་དུ་ལྡེམ་ལྡེམ་པོར་བྱེད་དོ། །ལང་ཚོའི་ལུས་གཞོན་ནུ་དང་བྲལ་བས་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྙིང་བར་ཡང་སྟོན་པར་བྱེད་དེ་དེ་ནི་རྒ་བའོ། །ཡང་ན་རྒ་བ་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།རྟེན་ཉམས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བརྟན་པ་ཉམས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།

那么这是怎样的呢？首先，由父母不净行为的因缘，在血液和精液的不净物混合中，意识进入后昏迷时，如同从大悬崖坠落，进入黑暗中一般痛苦。从父母的血液和精液中，逐渐变化成糊状、团状、坚实状等，当成熟时如同果实成熟般具有痛苦。
当四肢和支节各自形成时，也如同四肢伸展般产生痛苦。在胎中处于消化和未消化之间时，也如同被夹在两座山之间般痛苦。当母亲食用温热食物、寒冷食物等，以及奔跑、跳跃、伸展四肢、收缩等活动时，也会经历各种痛苦。
当母亲食用热食时，如同被火包围般痛苦；在食用冷食时，如同被抛在雪地里般痛苦；在跳跃时，如同被大力士举起后猛摔在地上般痛苦。当从母胎中出生时，如同从机器中被拉出般，被极度挤压而出，因此极其痛苦。
出生时，极其幼嫩的身体在血液和粘液等中柔软地诞生，当被手和水等触碰时，如同在伤口中注入热水般难以忍受，这就是出生之苦。
关于衰老之苦，何为衰老？如前所说的秃顶、白发等，那就是衰老。或者说，衰老是指失去青春、失去年轻力量、大种减退、诸行衰朽、肢体损坏、容颜色相不悦意、诸根衰弱、记忆和智慧减退、面对死亡，这就是衰老。
或者说，当被衰老之法压制时，会使一切事物改变。当它压制面容时，会使皱纹增多，被黑斑覆盖。当它压制头发时，会使头发变白和秃顶。当它压制大种时，会使肢体沉重和损坏。
当它压制诸处时，会使诸根衰弱，看不清楚、听不清楚。当它压制身体时，会使身体颤抖摇晃。当它压制心识时，会使失去记忆和智慧，甚至会忘记以前说过和做过的事。
当它进入脊椎关节时，会使身体弯曲。当它进入手脚关节时，会使其如同弯曲的树木般摇晃。失去青春年少的身体，也显示诸行衰老，这就是衰老。
或者说，衰老有两种：所依衰损的特征和所持衰损的特征。

།དེ་ལ་རྟེན་ཉམས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྱུར་བའི་ཤ་དང་ཁྲག་དང་ཚིལ་དང་། རུས་པ་དང་རྐང་ལ་སོགས་པ་བྲིས་པས། དེའི་རྒྱུ་ལས་རྒྱུག་པ་དང་། མཆོང་བ་དང་། བརྐྱང་ བ་དང་།བསྐུམ་པ་དང་། འོང་བ་དང་། འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མི་ནུས་ཤིང་། ལུས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་དང་སྟོབས་མེད་པར་གྱུར་པའོ། །བརྟེན་པ་ཉམས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཉམས་པས། མིག་གསལ་བར་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། སྣོམ་པ་དང་། མྱོང་བ་འགྱུར་ ལ།དེའི་རྒྱུ་ལས་དྲན་པ་དང་བློ་གྲོས་བྲི་བའི་ཕྱིར། སྔོན་སྨྲས་པ་དང་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱང་བརྗེད་ཅིང་སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་དང་མཐུ་མེད་པར་བྱེད་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྒ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་བ། སྨྲས་པ་རྒ་བ་འདི་ཟིན་པར་གྱུར་ན་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་མི་མཛེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ མཛེས་པ་དང་།སྟོབས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དཔའ་བ་དང་། བསྟན་པ་དང་། བློ་དང་ཤེས་རབ་ཉམས་པར་བྱས་ནས་འཆི་བའི་གནས་སྐབས་སུ་འཁྲིད་པར་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་གཤེད་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསད་པར་བྱ་བའི་སྐྱེས་བུ་ཁ་སྣ་ཚོགས་པ་བཅད་ཅིང་བྲལ་ནས་གཟུགས་ལ་མི་མཛེས་པ་ སྐྱེད་ཅིང་བསད་པའི་གནས་སུ་འཁྲིད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་པས་ན།རྒ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་སྔོན་ལང་ཚོའི་དུས་ཀྱི་ཚེ། ཉེ་དུ་གཉེན་བཤེས་ལ་སོགས་པའི་ཡིད་དགའ་བར་བྱེད་པ་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་སེམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་ཅིང་། དེ་དག་གི་ཡིད་འཕྲོག་པས་འགྲོ་བ་ མང་པོའི་ཡིད་དུ་འོང་བས་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་མཛེས་པ་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ནུའི་གཟུགས།པདྨོ་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་རྒ་བའི་སེར་བ་དང་། སད་ཀྱིས་ཕོག་ན་ཞུམ་པ་དང་། འཁུམས་པ་དང་། ཞིག་པ་དང་། མི་མཛེས་པར་གྱུར་པས་ཉེ་དུ་གཉེན་བཤེས་རྣམས་ཀྱང་མི་དགའ་བར་གྱུར་ཅིང་འགྲོ་བ་བཟང་མོ་ རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གཏོང་བར་བྱེད་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་ཡང་རྒ་བ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ཡང་ན་རྒ་བ་འདི་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་མཇེས་པ་མེད་པར་བྱད་པ་དར་ལ་བབས་པ་དང་། ནད་མེད་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ། སྟོབས་གང་བརྩོན་འགྲུས་དང་མཐུ་འཕྲོག་པ། དྲན་པ་དང་བློ་གྲོས་དང་ཐོས་པ་ དང་།ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དབང་པོ་རྣམས་ཉམ་ཆུང་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་རྒ་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ནད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ན་བ་གང་ཞེ་ན། ས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་མི་མཐུན་ཞིང་ཤས་ཆེ་ཆུང་དུ་གྱུར་པ་ན་ན་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ནམ་ས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་མཉམ་ན་ནད་མེད་པའོ། །ཡང་ན་ན་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་ནད་དང་སེམས་ཀྱི་ནད་དོ། །དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་ནད་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནང་གི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཕྱིའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་ནང་གི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ནི། ལུས་ཀྱིས་ལ་སོགས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་འཁྲུགས་པས་གང་གནོད་པར་འགྱུར་བའོ། །ཕྱིའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ནི་དབྱིག་པ་དང་། རྡོ་བ་ལ་སོགས་པས་ཕོག་ནས་གང་གནོད་པར་བྱེད་པའོ། །ལུས་ཀྱི་ནད་དེ་ཡང་མིང་དང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་དུ་མར་གཞག་སྟེ། དེ་ལ་མིང་ནི་ཤུ་བ་དང་སྒོང་པོ་དང་། མཛེ་དང་། འབྲུམ་བུ་དང་། འབྲས་དང་རིམས་དང་། སྐྱིགས་བུ་ལ་སོགས་པ་ནད་ཀྱི་མིང་རྣམ་པ་དུ་མར་བཏགས་པའོ། །རྒྱུ་ནི་བད་ཀན་ལས་བྱུང་བ་དང་། མཁྲིས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རླུང་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །རྟེན་ནི ཀླད་པ་ན་བ་དང་།མིག་ན་བ་དང་། མགྲིན་པ་ན་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ནད་དོ།

关于所依损坏的特征：由四大种所成的肉、血、脂肪、骨骼和筋等，由于这些原因而无法奔跑、跳跃、伸展、弯曲、来去等行为，身体的精进和力量消失。
能依损坏是指由于眼等诸根损坏，眼不能清晰看见、听闻、嗅闻、品尝，由此导致记忆和智慧减退，以致于忘记过去所说和所做之事，心的精进和力量也随之消失。
为何称为衰老之苦？所谓衰老一旦发生，会使身体各部分变得不美，使美貌、力量、精进、勇气、坚韧、智慧和般若衰退，最终导向死亡阶段。就如同刽子手砍断并分离将被处死者的口鼻等部位，使其形体变得丑陋，然后带往处决之地一样，因此称为衰老之苦。
或者，在先前年轻时期，亲朋好友等令人欢喜，随顺善趣众生的心意，由于夺人心魄而为众生所喜爱的色相与形态美丽的极为年轻的身体，如同莲花一般。当衰老的霜雹降临时，变得萎靡、衰败、破损、不美，以致亲朋好友也不再欢喜，善趣众生也会舍弃，因此衰老是痛苦的。
或者，这衰老会使色相、形态和美丽消失，摧毁正当壮年和无病之身，夺走力量、精进和威力，是使记忆、智慧、闻法和智识衰退的原因，会使诸根变得衰弱，因此称为衰老之苦。
关于疾病之苦：什么是疾病？当地等界不调和且过多或过少时称为疾病。当地等界平衡时则无病。
或者，疾病有两种：身体的疾病和心的疾病。其中身体的疾病也有两种：由内在因缘所生和由外在因缘所生。其中由内在因缘所生是指由身体等大种紊乱而造成的损害。由外在因缘所生是指被棍棒、石头等击中而造成的损害。
身体的疾病又可根据名称和因缘的不同分为多种：就名称而言，有疥疮、肿瘤、麻风、痘疮、痔疮、发烧、呃逆等多种疾病名称。就原因而言，有由痰所生、由胆汁所生、由风所生等。就所依而言，有头痛、眼痛、喉痛等，这些都是身体的疾病。

།དེ་ལ་རྒྱས་པར་དབྱེ་ན་ནད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་བཞི་བརྒྱ་རྩ་བཞིའོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །ཡིད་ཀྱི་ནད་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ལས་གནོད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ནང་གི་ དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་།ཕྱིའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་ནང་གི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི། གང་བདག་གི་ལུས་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་ནི། སེམས་མི་བདེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པར་གྱུར་བའོ། །ཕྱིའི་དངོས་ པོ་ལ་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི།ཉེ་དུ་བཤེས་གཉེན་དང་། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་རྟོག་རྟོག་པ་ལས་སེམས་མི་བདེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པར་གྱུར་པའོ། །དེ་ཡང་མིང་དང་རྒྱུ་དང་རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་དུ་མར་གཞག་སྟེ། མིང་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ཁོང་ ཁྲོ་བ་དང་ཕྲག་དོག་དང་།ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱུ་ནི་མཛེས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། དེ་གཉི་ག་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །རྟེན་ནི་གཟུགས་ལ་ཆགས་པ་དང་། སྒྲ་ལ་ཆགས་པ་དང་། དྲི་ལ་ཆགས་པ་དང་། རོ་ལ་ ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།འདིར་ནི་ལུས་ཀྱི་ནད་ལ་བྱ་བར་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ན་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན་འདི་ལྟར་ནད་འདིས་ཟིན་ན། བདག་གི་ལུས་ལ་རྣམ་པ་དུ་མར་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། ཚེའི་དབང་པོའི་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་བ་དང་། གནད་དུ་གནོད་པས་ཉེན་ པར་བྱེད་པས་ན།མེ་དང་དུག་དང་མཚོན་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ནགས་མེས་ཚིག་པའི་ནང་དུ་ཆུད་པའི་མི་དང་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་མེ་ལྕེའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཕོག་པ་ན་མི་བཟོད་པས་ཕན་ཚུན་དུ་འཁྱམ་ཞིང་སྐད་ཆེར་ཕྱུང་ནས་བ་བཞིན་ དུ་ན་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཕོག་པ་ན།སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་མི་བཟོད་ཅིང་སྐད་ཆེར་འབྱིན་པ་དང་། ངུ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །འཆི་བ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཆི་བ་གང་ཞེ་ན། གང་གོང་དུ་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་རྣམས། སེམས་ཅན་ གྱི་རིས་དེ་དང་དེ་དག་ལས་ཤི་འཕོས་པ་དང་ཤི་འཕོས་པར་གྱུར་པའོ།།ཞེས་གང་གསུངས་པ་ནི་འཆི་བའོ། །ཡང་ན་ཚེའི་དབང་པོ་དང་དྲོད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ལུས་བཏང་སྟེ། ཚེའི་དབང་པོ་རྒྱུན་ཆད་པ་ནི། འཆི་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཡང་ན་ས་ལ་སོགས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འཁྲུགས་ པས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཉམས་པར་གྱུར་པའོ།།དབང་པོ་ཉམས་ན་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ་། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་བྱུང་ན་ཤི་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འཆི་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚེ་ཟད་ནས་ཤི་བ་དང་། ལས་ཟད་ ནས་ཤི་བའོ།།དེ་ལ་ཚེ་ཟད་ནས་ཤི་བ་ནི། ཚེ་རབས་གཞན་ན་ཆེའི་འདུ་བྱེད་ཇི་སྲིད་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱས་པའི་ཤུགས་ཟད་ནས་ཤི་བའོ། །ལས་ཟད་ནས་ཤི་བ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་ལས་མ་བྱས་པས། ཚེ་འདིར་བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་ པའི་ཡོ་བྱད་དང་མི་ལྡན་པས་ཤི་བར་གྱུར་པའོ།།ཡང་ན་འཆི་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་འཆི་བ་དང་། རྒྱུ་ཟད་ནས་འཆི་བ་དང་། ཉེ་བར་བཅོམ་ནས་འཆི་བའོ། །དེ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་འཆི་བ་ནི། དང་པོ་མངལ་དུ་ཞུགས་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། རིས་མཐུན་ པའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་རྒྱུན་མ་ཆད་ཀྱི་བར་དུ།སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་འགགས་ནས་ཕྱི་མ་སྐྱེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།

如果详细分类的话，疾病有四百零四种。心理疾病是由各种分别念所生的心理损害，这又分为两种：缘于内在事物而生起的和缘于外在事物而生起的。其中缘于内在事物而生起的是指缘于自身而产生的心不安和烦恼。缘于外在事物而生起的是指缘于亲朋好友和欲妙而产生的心不安和烦恼。
这又从名称、原因和所依的角度安立为多种：名称即贪欲、嗔恨、愚痴、忿怒、嫉妒、怨恨等。原因即由美好因缘而生、由忿怒因缘而生、由非二者因缘而生。所依即贪著色、贪著声、贪著香、贪著味等，此处是指身体疾病。
为何称为苦呢？因为被此病所缠时，会使自身产生多种不适，会成为寿命的障碍，会因伤及要害而造成危险，如同火、毒、兵器一般，所以称为苦。或者如同人和众生陷入森林大火中，被各种火焰之苦所伤而无法忍受，四处奔逃大声呼喊一样，被病苦所伤时，众生无法忍受而大声呼喊、哭泣，因此也称为苦。
关于死亡之苦，何为死亡？如前所说：'彼等众生从彼等众生界死亡、迁移'，这就是死亡。或者说，舍弃了寿根、暖气和识的身体，寿根断绝即称为死亡。或者说，由于地等大种紊乱导致眼等诸根衰败。诸根衰败则依于其上的心和心所法不生。心和心所法不生即称为死亡。
或者说，死亡有两种：寿尽而死和业尽而死。其中寿尽而死是指前世所造寿行业力耗尽而死。业尽而死是指因未行布施等福德之业，今生缺乏饮食等资具而死。
或者说，死亡有三种：刹那死、因尽死和损坏死。其中刹那死是指从最初入胎开始，直到同类寿行相续不断期间，前刹那灭后刹那生的特征。

།རྒྱུ་ཟད་ནས་ཤི་བ་ནི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་ཟད་པས་རིས་མཐུན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་བའོ། །ཉེ་བར་བཅོམ་ནས་ཤི་བ་ནི། དུག་དང་མེ་ དང་མཚོན་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ནས་ཤི་བར་གྱུར་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་འཆི་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་བ། འདི་ལྟར་ལ་ལ་ཞིག་འབྲུ་དང་གཏེར་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ཡོ་བྱད་དང་ཉེ་དུ་གཉེན་བཤེས་ལ་སོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལས། རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་ ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཕྲོག་ནས་ཅི་ཡང་མེད་པར་བྱས་པ་བཞིན་དུ།འཆི་བའི་དུས་ཀྱི་ཚེ་ཉེ་དུ་གཉེན་བཤེས་བྲལ་བར་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མཐའ་བསྐོར་ནས་མིག་མཆི་མས་བཀང་ཞིང་དུད་མོས་སྐད་འགག་པར་འགྱུར་བ་དང་། ནོར་དང་གཏེར་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ ཅད་བོར་ནས་གཅིག་པུ་མི་དགའ་བ་མ་མོས་བཞིན་དུ་དབང་མེད་པར་འགྲོ་དགོས་པའི་ཕྱིར་ཡང་འཆི་བ་སྡུག་བསྔལ་བའོ།།ཡང་ན་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་བྱས་པ་རྣམས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་འགག་པའི་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟད་པ་མྱོང་ལ། གཤིན་རྗེའི་སྲིན་པོ་དང་། ཡི་དགས་ ལ་སོགས་པས་མཐའ་བསྐོར་ཏེ།ཚེའི་དབང་པོ་མ་ཆད་པར་ཡང་བཅིང་བ་དང་། བསྡིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་། འཚོ་བའི་དབང་པོ་ཆད་ནས་ཀྱང་དབང་མེད་པར་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་གནས་སུ་འཁྲིད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་འཆི་བ་སྡུག་བསྔལ་ བའོ།།ཡང་ན་འཆི་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རི་རབ་བཞིན་དུ་རླུང་གིས་ཀྱང་མི་བསྐྱོད་པ། མེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཟད་པར་བྱེད་པ། ཞེ་སྡང་ཅན་གྱིས་སྐྱེས་བུ་བཞིན་དུ་རྟག་ཏུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་གནོད་པས་གདུང་བར་བྱེད་པ། རྒྱ་མཚོའི་རླབས་བཞིན་དུ་དུས་ལས་མི་འདའ་བ། རྡོ་རྗེ་ བཞིན་དུ་ཕུང་པོའི་རི་བོ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ།རླུང་ལྟ་བུར་སྤུངས་པ་རྣམས་སྙིལ་བར་བྱེད་པ། སེར་བ་བཞིན་དུ་ཚེའི་འདུ་བྱེད་འཇིག་པར་བྱེད་པ། སྡིག་ཅན་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་མེད་པ། གླང་པོ་ཆེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་བར་དཀའ་བ། དཔའ་བོ་བཞིན་དུ་གཞན་འཇོམས་པ། དུས་བཞིན་ དུ་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་འཆི་བ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །མདོ་གཞན་དག་ལས་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འཆི་བ་དང་། བག་མེད་པས་འཆི་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པས་འཆི་བ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་འཆལ་ བས་ན།བག་མེད་པས་འཆི་བའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པས་ཤི་བའོ། །ཚེའི་དབང་པོ་རྒྱུན་ཆད་པས་ན། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཤི་བའོ། །ཡང་ན་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་དང་། བསམ་པ་དང་། སྒོམ་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བག་ མེད་པས་འཆི་བའོ།།དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ཚུལ་ཁྲིམས་ངན་པས་ཤི་བའོ། །རིས་མཐུན་པ་དང་སྐལ་བ་གཅིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཤི་བའོ། །མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་སེམས་ཅན་གྱི་ གྲངས་སམ་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་རྣམས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་ནི་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལང་ཚོ་དང་། ནད་མེད་པ་དང་ཚེ་རིང་བ་དང་། རིགས་དང་། གཟུགས་བཟང་བ་དང་། ཕྱུག་པ་དང་། ལོངས་ སྤྱོད་དང་བྲལ་བར་གྱུར་བ་དང་།ཉེ་དུ་གཉེན་བཤེས་རྣམས་དང་བྱེ་བར་གྱུར་བ་ནི། མཛའ་བ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་རྣམས་དགེ་བའི་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའོ། །ཡང་ན་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་ནི་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའོ།

因寿命耗尽而死，是由于寿命行耗尽，导致同类诸蕴相续断绝。被摧毁而死，是由于遇到毒药、火灾、兵器等因缘而死亡。
为何说死亡是痛苦？譬如有人拥有粮食、珍宝、财物、亲朋好友等圆满之物，却被国王等有权势者夺走一切，变得一无所有。同样，在临终之时，亲朋好友围绕在旁，眼含泪水，悲痛哽咽，舍弃一切财物珍宝等资具，不情愿地独自无助地离去，因此死亡是痛苦的。
或者，造作非福德者，经历五根闭塞的难忍痛苦，被阎罗魔鬼和饿鬼等围绕。在寿命未尽时就遭受束缚、恐吓等痛苦，寿命终止后也被无助地带往地狱之处，因此死亡是痛苦的。
又或者，所谓死亡，如须弥山般风也不能动摇，如火般焚尽一切，如愤怒之人般常使众生受苦，如海浪般不失时机，如金刚般摧毁蕴山，如风般摧毁积聚，如冰雹般毁坏寿行，如恶人般无有慈悲，如大象般难以降服，如勇士般摧毁他人，如时节般必定到来，因此死亡是痛苦的。
其他经典中说到因生而死、因放逸而死、因恶戒而死，这些有何区别？答：因慧根散乱故，是因放逸而死。因远离清净戒律故，是因恶戒而死。因寿命根断绝故，是因生缘而死。
或者，因不听闻、思维、修习正法故，是因放逸而死。因远离比丘实相故，是因恶戒而死。因远离同类和同分故，是因生缘而死。
关于'离爱别苦'，凡是与可意的有情数或非有情数的境界分离，称为离爱。或者，与自身的青春、健康、长寿、种姓、端正容貌、富裕、受用分离，与亲朋好友分离，称为离爱。
或者，持戒者善业完全衰损，是为离爱。或者，从三种感受中远离乐受，是为离爱。

།ཡང་ན་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་བདེ་འགྲོའི་གནས་ལས་ཉམས་ནས། ངན་སོང་དུ་ལྟུང་བར་གྱུར་བ་ནི་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར། མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་མཛའ་བ་ དང་བྲལ་བའི་རྒྱུས་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ནགས་མེས་ཚིག་པ་བཞིན་དུ།རྟག་ཏུ་མྱ་ངན་ཆེན་པོའི་མེས་ཡིད་སྲེག་པར་བྱེད་ཅིང་སྐད་ཆེར་འབྱིན་ཅིང་ངུ་བས་ན། མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ཡང་ན་མཐོ་རིས་ལ་སོགས་པ་བདེ་བའི་གནས་ནས་འཕོས་ཏེ། དམྱལ་བ་ ལ་སོགས་ངན་སོང་གི་གནས་ན་སྐྱེས་པས་ན།སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་མྱོང་བར་འགྱུར་པའི་ཕྱིར་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ཡང་ན་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བར་དོགས་པའམ། ཐོས་པའམ། མཐོང་བའམ། རྗེས་སུ་དྲན་ན་ཡང་མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་ སྔགས་འདོན་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུགས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། ཡང་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ཡང་ན་ཕ་དང་ཕུ་ནུ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་དུ་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་གདོན་གྱིས་གནོད་པ་བཞིན་དུ། ཚིག་ རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བླ་བ་དང་བརྒྱལ་བ་བཞིན་དུ་དྲན་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་།བདོག་པ་ཐམས་ཅད་འཕོག་པ་བཞིན་དུ། སེམས་ཅན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འཁྲུག་པར་གྱུར་ཅིང་བྱ་བ་དང་མི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་མི་དྲན་པས་ལུས་ས་ལ་གླེབས་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་ཡང་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའི་ ཕྱིར་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བའོ།།མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་པ་ནི་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་འདོད་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་ བར་མོས་པ་ལས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཡོ་བྱད་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་རྒྱུར་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་མྱོང་བ་ནི་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པའོ།།ཡང་ན་འགྲོ་བ་མི་བགྲུངས་པ་དང་འགྲོགས་པར་གྱུར་བ་ནི་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པའོ། །ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ། ངན་ པའི་ངང་ཚུལ་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ནི་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་སྟེ།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་མོ་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་རྣམས་ཉེས་པ་དེས་སེམས་གདུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ། འདི་ཁྱིམ་མཚེས་མི་བགྲུངས་པ་བཞིན་དུ། རྟག་ཏུ་གནོད་པ་ སྐྱེད་པ་དང་།འགྲོ་བ་མི་སྲུན་པ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་། སེམས་ལ་མི་དགའ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །ཡང་ན་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པའི་རྒྱུ་ལས་ནགས་མེས་ཚིག་པ་བཞིན་དུ། ཞེ་སྡང་གི་ མེས་སེམས་ཚིག་པར་བྱེད་ཅིང་དེ་དང་བྲལ་བ་སྨོན་པ་མང་དུ་སྐྱེ་སྟེ།གང་སྨོས་པ་མང་དུ་སྐྱེད་པ་དེ་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པས་དེ་བས་ན་ནི་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་འདོད་པ་ནི་ སྡུག་བསྔལ་བ་དང་མ་བྲལ་ཞིང་སླར་མི་ཕྲོད་པ་དང་།བདེ་བ་དང་ཕྲད་ཅིང་སླར་མི་འབྲལ་བར་འདོད་དེ་དེ་ལྟར་མ་གྱུར་པ་ཉིད་གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པའོ། །ཡང་ན་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་།ན་བ་དང་། འཆི་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མི་ཕྲད་པར་འདོད་དེ། འདོད་པ་དེ་དང་ མི་ལྡན་པར་གྱུར་པ་ནི་གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་མི་མཛའ་བ་དང་མི་ཕྲད་པ་དང་། མཛའ་བ་དང་མི་འབྲལ་བར་འདོད་དེ། དེ་ལྟར་མ་གྲུབ་པ་ནི་གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

或者从天人等善趣处堕落，堕入恶趣，这就是爱别离。为什么说爱别离是苦呢？因为由于爱别离的缘故，众生如同被林火焚烧一般，常被大忧愁之火焚烧内心，大声哭泣，所以爱别离是苦。
或者从天界等安乐处转生，生于地狱等恶趣之处，因为要感受各种痛苦，所以是爱别离苦。
或者担心、听闻、看见或忆念爱别离时，会生起忧愁、悲叹、痛苦、不悦、烦恼等，因此也是爱别离苦。
或者如同因与父亲、兄弟等亲人分离而遭受魔障般，说各种话语，如同昏厥般失去意识，如同被夺走一切财物般，在一切情况下都心烦意乱，不记得该做什么不该做什么，身体只能瘫倒在地，因此也是爱别离苦。
所谓怨憎会苦，是指由不善业的等流果，与地狱等众生相遇即是怨憎会。一切众生都希求快乐而厌离痛苦，但遇到能生起痛苦感受的因缘而感受痛苦，这就是怨憎会。
或者与不善知识相处即是怨憎会。或者对持戒者来说，生起恶劣行为即是怨憎会，因为对于视微细罪过都生畏惧的人来说，这些过失会令心受煎熬。
为什么说怨憎会是苦呢？如同恶邻般常常造作伤害，如同恶人般成为生起嗔恨的对境，是生起不悦分别念的因缘，所以怨憎会是苦。
或者由于怨憎会的缘故，如同被林火焚烧般，被嗔恨之火焚烧内心，生起许多希望远离的愿望，由于生起许多愿望本身就是痛苦，所以怨憎会是苦。
所谓求不得亦是苦，是指希求远离痛苦且不再相遇，希求获得快乐且不再分离，但未能如愿即是求不得。
或者希求不遇到生、老、病、死等，但未能如愿即是求不得。
或者希求不遇到怨敌，不与亲友分离，但未能如愿即是求不得。

།ཡང་ན་དགེ་བ་བྱེད་པ་རྣམས་འཕེལ་བར་ནི་འདོད་ལ། མི་ དགེ་བ་སྒྲིབ་པར་འདོད་པ་ལས་དགེ་བ་སྒྲིབ་པ་དང་།མི་དགེ་བ་འཕེལ་བར་གྱུར་པ་ནི། གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ངན་སོང་གསུམ་དུ་མི་སྐྱེ་བ་དང་། མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ལས། ངན་སོང་གསུམ་དུ་ལྟུང་བར་གྱུར་ལ། མཐོ་རིས་སུ་མ་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་ ནི་གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་གང་འདོད་པ་དེ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཨེ་མའོ། །འདི་ལྟར་འདོད་པའི་དངོས་པོ་དེ་ལྟར་སྔོན་ཡང་རྙེད་པར་མ་གྱུར་ཏོ། །ད་ལྟར་ཡང་མ་རྙེད་དོ། །ཕྱིས་ཀྱང་རྙེད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་དུས་གསུམ་ དུ་ཡང་གནོད་པ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་ཡིད་ལ་བསམ་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་འབྱུང་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེའི་རྒྱུ་སེམས་རྟག་ཏུ་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་ཡང་གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་དེ་ སྡུག་བསྔལ་བའོ།།མདོར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི། གཟུགས་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལེན་པའི་ཕུང་པོའི་བར་དུའོ། །མདོར་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོར་སྡུག་བསྔལ་བ་ཐམས་ཅད་ བསྡུས་པར་སྟོན་པ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ནི་དང་པོའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། དབུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མཐའི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །དེ་ལ་དང་པོའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །བར་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ནི་རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་མི་མཛའ་ བ་དང་ཕྲད་པ་དང་།གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་རྣམས་སོ། །ཐ་མའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་འཆི་བ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དེ་གསུམ་ཕུང་པོ་ལྔར་འདུས་པ་ན་མདོར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རབ་ཏུ་གནས་པ་དང་། རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་ སྡུག་བསྔལ་རྣམས་སུ་ཕུང་པོ་ལྔ་འདུས་པས་ན།མདོར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རབ་ཏུ་གནས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་འཆི་བ་དང་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་། མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་དང་། གང་འདོད་པ་བཙལ་ནས་མ་ རྙེད་པའོ།།རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་སྐྱེ་བ་སྟེ། ཚེ་རབས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྣམས་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་ཚད་མེད་པ་བསྐལ་པའི་མཐར་བརྗོད་ཀྱང་ཟད་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ བས་ན་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་མེད་པ་རྣམས་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ་མདོར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཡང་ན་མེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་སོ། །སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་ པའི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཤིང་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་ཏེ།སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་ཡང་མདོར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོ་ལྟ་བུ་ལ་ལེན་པའི་ ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཞིང་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་མདོར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་ཕུང་པོ་འབྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་རྒ་བའོ། །ཕུང་པོ་ལ་གནོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ན་ བའོ།།ཕུང་པོ་ཞིག་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཤི་བའོ།

或者说，想要增长行善之人，想要遮障不善，却反而遮障善行而增长不善，这就是所谓的'求不得苦'。
或者说，想要不生三恶趣而生于善趣，却反而堕入三恶趣而未能生于善趣，这就是所谓的'求不得苦'。
为什么所求不得是苦呢？唉！如是所欲求之事物，过去未曾得到，现在也未得到，将来也不会得到，因为在三世中都生起损害，所以求不得是苦。
或者说，因为能摧毁心中所想，成为厌离之因，其因常使心受煎熬，所以求不得是苦。
总之，五取蕴是苦，即从色取蕴乃至识取蕴。'总之'的含义是说明一切苦都包含在五蕴之中。
一切苦分为初苦、中苦和末苦。其中初苦是生，中间的苦是老、病、爱别离、怨憎会、求不得等，最后的苦是死。这三种苦都包含在五蕴中，所以说'总之五取蕴是苦'。
或者说，因为五蕴包含了安住苦和相续苦，所以说'总之五取蕴是苦'。安住苦是指老、病、死、爱别离、怨憎会、求不得。相续苦是指生，因为它与一世又一世的轮回支分相续相连。
或者说，苦的种类无量无边，即使说到劫末也说不尽，因此为了将无边差别的苦摄为共相，所以说'总之五取蕴是苦'。
或者说，生等诸苦如同火，而能生起生等诸苦之因如同木柴的五取蕴，因为是一切苦的因，所以说'总之五取蕴是苦'。
或者说，生等如同种子，五取蕴如同田地，因此说'总之五取蕴'等。
怎样理解呢？蕴生起的苦是生，蕴成熟的苦是老，蕴受损的苦是病，蕴毁坏的苦是死。

།ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཕུང་པོ་དང་ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པའོ། །ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕུང་པོ་དང་བྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བའོ། །འདོད་པའི་ཕུང་པོ་དང་མ་ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་གང་འདོད་པ་ བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་བ། སྨྲས་པ་ཇི་སྲིད་དུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡོད་ཀྱི་བར་དུ། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་། མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་དང་། གང་འདོད་པ་ བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པ་དང་།མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །བརྒལ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། བདེ་བའི་ ཚོར་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་གསུངས་ཏེ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ན། ཅིའི་ ཕྱིར་འདིར་མདོར་ན་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་གསུངས།ལན་དུ་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པས་ན། ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བར་བཤད་དོ། །ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁྱབ་པའོ།།ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁྱབ་པའོ། །ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་མི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་ཅིང་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་འདུ་བྱེད་ སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་དཔེར་ན་སྲན་མ་ཤའི་ཕུང་པོའི་ནང་ན་མུངྒ་ཅུང་ཟད་ཡོད་ཀྱང་། སྲན་མ་ཤ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ་བདེ་བ་ཅུང་ཟད་ཡོད་ཀྱང་། སྡུག་བསྔལ་མང་པོའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ ཡང་མཁས་པ་སུ་ཞིག་འབྲས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་ཡུངས་མར་གྱིས་བསྡུ་བ་དང་ཕུག་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བས་འབྲས་བདེ་ཞེས་བརྩི་སྟེ།དེ་དང་འདྲ་བར་ལྔ་ཕུང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་བདེ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པས་མཁས་པ་སུ་ཞིག་བདེ་བར་ལྟ། མདོ་གཞན་དག་ལས་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་ལ། འདིར་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་གསུངས་ན། ཅི་གསུམ་གྱིས་བརྒྱད་བསྡུ་བར་བལྟའམ། བརྒྱད་ཀྱིས་གསུམ་བསྡུ་བར་བལྟའམ། སྨྲས་པ་གསུམ་གྱིས་བརྒྱད་བསྡུ་བར་བལྟ་སྟེ། གང་སྐྱེ་བ སྡུག་བསྔལ་བ་དང་།རྒ་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ན་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། འཆི་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བར་བསྡུའོ། །གང་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་། འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མ་རྙེད་པ་ གཉིས་ནི་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་བསྡུའོ།།མདོར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བསྟན་ཏོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

与不悦意的五蕴相遇的痛苦即是与怨敌相遇。与悦意的五蕴分离的痛苦即是与亲爱者分离。与所欲五蕴不相遇的痛苦即是求不得。
为何称取蕴五蕴为痛苦？答曰：只要有业和烦恼所生的五蕴存在，就会有生、老、病、死、与亲爱者分离、与怨敌相遇、求不得、忧愁、悲叹、不悦、烦恼等的产生，因此取蕴五蕴称为痛苦。
质问：世尊说有三种受：乐受、苦受、不苦不乐受。如果乐受和不苦不乐受的五蕴本性不是痛苦，为何此处说'简而言之，取蕴五蕴皆是痛苦'？
回答：因为三种痛苦遍及一切有为法，所以说一切取蕴皆是痛苦。具有苦受的五蕴为苦苦所遍。具有乐受的五蕴为坏苦所遍。具有不苦不乐受的五蕴为因缘所生且无常相的行苦所遍。
又如豌豆堆中虽有绿豆少许，仍称为豌豆堆。同样，这些五蕴虽有少许快乐，但因痛苦众多，故称一切五蕴为痛苦。
再者，何等智者会因痔疮的巨大痛苦可以用芥油涂抹和穿刺而得到些许舒适就认为痔疮是快乐的？同样，对于五蕴这个痛苦的集合虽有少许快乐，有何智者会视之为乐？
其他经中说三种痛苦，此处说八种痛苦，是应当以三摄八，还是以八摄三？答曰：应当以三摄八。生苦、老苦、病苦、死苦、怨憎会苦等摄入苦苦。爱别离苦和求不得苦二者摄入坏苦。'简而言之，取蕴五蕴是痛苦'这句话表示行苦。
为了宣说集谛，因此说'什么是苦集圣谛'等。

།ཅིའི་ཕྱིར་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་རྗེས་ལ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་བཤད་ཅེ་ན། འཁོར་བའི་འབྲས་བུའི་ཆོས་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་བསྟན་ནས། རྒྱུ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་འོག་ཏུ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་བཤད་དོ། །ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་པ་འདི་དག་ནི་སྲེད་པའི་བཅིང་བ་དམ་པོས་དམ་དུ་བཅིངས་པ་དང་། འཁོར་བའི་བཙོན་ར་ལས་ཐར་བར་མ་གྱུར་པ་སྟེ། འཁོར་བའི་བཙོན་རའི་རྒྱུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འོག་ཏུ་ཀུན འབྱུང་གི་བདེན་པ་གསུངས་སོ།།སྲེད་པའི་ཕུང་པོ་གང་ལས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཀུན་འབྱུང་ཞིང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྲེད་པ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྲེད་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་ གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའམ།སྲེད་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་འཕགས་པར་འགྱུར་ལ། སྲེད་པ་དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པར་མ་ནོར་བའི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་ བྱའོ།།སྲེད་པ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གང་ཡང་འབྱུང་བ་ཅན་གྱི་སྲེད་པ་དག་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་དེར་མངོན་པ་དགའ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་ལ་ལ་ཞིག་དཔྱིད་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཚེ་ཉི་མ་ཕྱེད་པའི་ཚེ་ན་རབ་ཏུ་སྐོམ་པས་གདུངས་ཏེ། ཆུ་ འདོད་པ་དེས་ཚ་ཆུ་ལ་རྒྱུན་དུ་འཐུངས་ཀྱང་ངོམས་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ།འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཅན་རྣམས་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཡོན་ཏན་དུ་བལྟ་བས་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་ལ་རྒྱུན་དུ་སྤྱོད་ཀྱང་ངོམས་པ་མེད་པ་ནི་སྲིད་པའོ། །ཡང་འབྱུང་བ་ཅན་དང་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་ དང་ལྡན་པ་དང་དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བའི་ཚིག་རྣམས་ནི་སྲེད་པ།དེའི་ཁྱད་པར་རམ་སྲེད་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་ལ་ཡང་འབྱུང་བ་ནི་མ་འོངས་པའི་ཚེ་རབས་ལ་བྱ་སྟེ། མ་འོངས་པའི་ཚེ་རབས་བསྒྲུབ་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནམ། དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རང་ བཞིན་ནམ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མ་འོངས་པའི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་ཤིང་། ཞེན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་འོངས་པའི་ སེམས་ཅན་གྱིས་གནས་རྣམ་པ་མང་པོ་ལ་བདག་ལྷར་གྱུར་ཅིག་མིར་གྱུར་ཅིག་།ཚངས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྨོན་ལམ་འདེབས་པའོ། །ཡང་ན་མ་རྙེད་པའི་ཡུལ་ཚོལ་བ་དང་སོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་སྲེད་པ་ནི་ཡང་འབྱུང་བ་ཅན་གྱི་སྲེད་པ་ཞེས བྱའོ།།རྙེད་ཅིང་ཕྲད་པའི་ཡུལ་ལ་ལྷག་པར་དམིགས་ཤིང་། མི་འབྲལ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་བསྲུང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ནི། དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྲད་པའི་ཡུལ་རྣམས་དང་བྲལ་བས་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་ཅིང་སྨོན་ལམ་འདེབས་ པ་ནི་དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་ཕྲད་ཅིང་མི་བྲལ་བར་ཆགས་པ་ནི་ཡང་འབྱུང་བ་ཅན་གྱི་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་མི་ཕྲད་ཅིང་བྲལ་བར་འདོད་པ་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བསམ་གཏན་གྱི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ཆགས་པ་ནི་དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་མ་རྙེད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་དང་ཕྲད་པར་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་ནི་ཡིད་འབྱུང་བ་ཅན་གྱི་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

若问为何在苦谛之后解说集谛？为了对于不了解轮回果法的人们宣说苦谛后，对于不了解因的人们宣说因，故在苦谛之后解说集谛。或者，这些世间人被贪爱的坚固束缚紧密束缚，未能从轮回牢狱中解脱，为了宣说轮回牢狱之因，故在苦谛之后宣说集谛。
贪爱蕴从何处生起一切苦蕴并产生之因，具有贪著相的贪爱称为苦集，即是苦因之义。诸圣者通达彼贪爱是苦因，或者通达贪爱是苦因而成为圣者，又因为彼贪爱是苦因无误无颠倒，故称为苦集圣谛。
彼贪爱又是什么呢？为此说道：'凡是后有之爱，具有贪欲，于彼处现前欢喜。'譬如有人在春季正午时分被剧渴所逼，渴求水而常饮热水亦不满足一般，具有欲贪者以身与受用为功德而观，虽常享用有与有的资具亦不满足，此即是有爱。
又，后有、具贪欲、于彼处现前欢喜等词，是彼贪爱的差别或贪爱的异名。其中，后有是指未来世，称为后有是指成就未来世的性质，或能生彼的自性或成为因。
所谓具有贪欲，是指对未来的身与受用贪著执著的自性之义。所谓于彼处现前欢喜，是指未来众生处所众多，发愿说：'愿我成天、成人、成梵天'等。
或者，作为寻求未得境及等的因的贪爱，称为后有爱。对已得已遇境特别执著，因欲不离而作守护等事，称为具有贪欲。因与所遇境分离而痛苦发愿，称为于彼处现前欢喜。
或者，遇乐受而贪著不离，称为后有爱。欲不遇苦受而欲离，称为具有贪欲。贪著禅定中非苦非乐的舍受，称为于彼处现前欢喜。或者，对未得事物发愿相遇，称为后有爱。

།སྨོན་ལམ བཏབ་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཚོལ་བར་ཞུགས་པ་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ།།བཙལ་བ་རྣམས་ནི་འཕེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་ནི་དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རྙེད་པ་དང་མ་རྙེད་པའི་བདག་གི་ཡུལ་དང་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྲེད་ པ་རྣམ་པ་བཞིར་གསུངས་ཏེ།དེ་ལ་བདག་གི་ལུས་རྙེད་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བར་མི་འདོད་པ་ནི་སྲེད་པའོ། །བདག་གི་ལུས་མ་རྙེད་པ་རྣམས་དང་ཕྲད་ཅིང་ལྡན་པར་འདོད་པ་ནི་ཡང་འབྱུང་བ་ཅན་ནོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྙེད་པ་རྣམས་དང་རྟག་ཏུ་འགྲོགས་པར་འདོད་པ་ནི་ དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་མ་རྙེད་པ་རྣམས་དང་ཕྲད་པར་འདོད་པ་ནི་དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ། །བརྒལ་བ་མངོན་པའི་ཆོས་ལས་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཞེས་བཤད་པའམ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་ཡང་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན། མདོ་ལས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འཇིག་རྟེན་དང་། ལྟ་བའི་གནས་དང་། སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདིའི་དོན ཡང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ།།རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཀུན་འབྱུང་ངོ་། །ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་ནོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བས་ན་ལྟ་བའི་གནས་སོ། །ཚེ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འཕོ་ཞིང་སྐྱེ་ བར་བྱེད་པས་ན་སྲེད་པའོ།།ཡང་གསུངས་པ། ལས་དང་སྲེད་པ་ནི་མ་རིག་པ། འདུ་བྱེད་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བཤད་པ་ལ་མདོ་འདི་ལས་སྲེད་པ་ཉི་ཚེ་ལ་ཀུན་འབྱུང་དུ་བཤད་པས། མདོ་གཞན་དང་འགལ་ལོ། །མདོ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ། དགེ་སློང་དག་ས་བོན་གྱི་རིགས་ལྔ་ པོ་འདི་དག་མ་གྲུབ་པ་དང་།མ་ཞིག་པ་དང་། མ་རུལ་བ་དང་། རླུང་ལ་སོགས་པས་ཉམས་པར་མ་གྱུར་པ་དང་། ལེགས་པར་བཏབ་པ་ཡང་ཡིན་ལ། སའི་ཁམས་ཀྱང་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱང་ཡོད་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་ས་བོན་དེ་དག་འཕེལ་བ་དང་རབ་ ཏུ་འཕེལ་བ་དང་།རྒྱ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །དེ་དང་འདྲ་བར་དགེ་སློང་དག་དོན་འདི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་དཔེར་གཞག་པ་སྟེ། ས་བོན་གྱི་རིགས་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་བླ་དགས་སོ། །སའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་བཞིའི་ཚིག་བླ་དགས་ཏེ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་བཞིའི་གཟུགས་སུ་ཡང་ཉེ་བར་སོང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཚོར་བར་ཉེ་བར་སོང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། འདུ་ཤེས་སུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དུ་ ཉེ་བར་སོང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་པས་ན། ཚོར་ བར་ཉེ་བར་སོང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་ པའི་འདུ་ཤེས་ལ་བརྟེན་པས་ནང་དུ་འདུ་ཤེས་སུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།

对于祈愿所求之事物而追寻者，称为具有喜贪。为了增长所寻求之事而趣入者，称为对彼彼显现欢喜。
或者，依据已得未得的自境，贪爱分为四种：对于已得的自身不欲分离者是贪爱；对于未得的自身欲求会遇相应者是再生；对于已得的色等境界欲求恒常相伴者是具有喜贪；对于未得的色等境界欲求相遇者称为对彼彼显现欢喜。
对于所问，显现法中作为因的五蕴称为集谛，或者业和烦恼称为集谛。以何为证？经中说道：'苦、集、世间、见处、爱，是异名。'此义为：果位五蕴是苦，因位五蕴是集，五蕴本身是坏灭性故为世间，众生执五蕴为我故为见处，从一世转生至另一世故为爱。
又说，业和爱是无明，行是未来之因。此经中单说爱为集，与其他经典相违。彼经中说：'诸比丘，此五种种子未坏、未腐、未朽、未被风等损害，善加播种，且有地界，如是水、火、风界亦有，如此则彼等种子增长、遍增长、广大。'
同样，诸比丘，为令通达此义，此为譬喻：所说五种种子，是五取蕴的异名。所说地界等，是四识住的异名。四识住即：趣入色的识、趣入受的识、趣入想的识、趣入行的识。
其中，欲界是依色而趣入色的识。色界四禅是依乐受而住故，称为趣入受的识。无色界空无边处、识无边处、无所有处是缘'空无边'等想而住故，称为内趣入想的识。

།སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདུ་ཤེས་མེད། འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་ལྡན་པ་དང་། སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་ལ་བརྟེན་པས་ན། འདུ་བྱེད་དུ་ཉེ་བར་སོང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ས་བོན་གྱི་རིགས་ལྔ་དང་། ས་བོན་གྱི་ས་བོན་དང་། རྩ་བའི་ས་བོན་དང་། སྡོང་བུའི་ས་བོན་དང་། མགོ་ཐོག་གི་ས་བོན་དང་། ས་བོན་ནོ། །ལན་དུ་སྨྲས་པ། མདོ་འདི་ལས་ཀུན་འབྱུང་གི སྲེད་པ་འབའ་ཞིག་ལ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པར་བཤད་པ་ནི།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ནི་སྲིད་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞེ་ན། སྲེད་པ་འདི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་དང་། ཁམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་ནི་རྟག་ཏུ་ཚོར་བ་རྣམས་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་ཕྲད་པའི་དུས་ན་ནི། དེ་དང་འབྲལ་བར་འདོད་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེ་ཞིང་མ་ཕྲད པའི་དུས་ན་ནི་ཡང་མི་ཕྲད་པར་འདོད་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་དང་།བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་ཕྲད་པའི་དུས་ན་ནི་ཡང་དེ་དང་མི་འབྲལ་བར་འདོད་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་དང་། དེ་དང་བྲལ་བའི་དུས་ན་ནི་ཡང་ཕྲད་པར་འདོད་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ ཚོར་བའི་དུས་ན་ནི།ཀུན་ཏུ་གཏི་མུག་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་སྲེད་པ་ནི་དུས་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ནི་སྲེད་པར་འདོད་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་དང་། མ་འོངས་པའི་དུས་དང་ལོངས་ སྤྱོད་ལ་ནི་མངོན་པར་སྨོན་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་དང་།ད་ལྟར་གྱི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་ནི་རྟག་ཏུ་འགྲོགས་པར་སྲེད་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་ལ་ཞེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་སྲེད་པའི་དབང་གིས་འདོད་ པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་པར་བྱེད་པ་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་སྲིད་པའི་དབང་གིས་བསམ་གཏན་གྱི་རོ་ལ་ཆགས་པར་བྱེད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་སྲེད་པའི་དབང་གིས་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་ཆགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། འགོག་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་དང་བྲལ་ཞིང་དེ་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཁོང་དུ ཆུད་པ་འཕགས་པར་འགྱུར་བའམ།འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཡིན་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཅིང་མ་ནོར་བའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།འགོག་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སོ་སོར་མ་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པའོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་མ་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་ནི་རྡོ་གནམ་དུ་འཕངས་པ་ཐུར་དུ་ལྷུང་བ་དང་འདྲ་བར་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ སྐྱེ་ཞིང་གང་གིས་ཀྱང་མ་བཅོམ་པར་རང་གི་ངང་གིས་འཇིག་པའོ།།སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མེས་ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་བསྲེགས་ནས། ཁམས་གསུམ་དུ་མི་སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། འདིར་ནི་སོ་སོར་རྟོག་སྟེ་འགོག་པ་བྱ་བར་ དགོངས་སོ།

在有顶的无想、非想处，识依于有心的行和无心的行，故称为趣入行的识。五种种子、种子的种子、根的种子、茎的种子、顶端的种子和种子。
答曰：此经中说唯有渴爱为集谛，是就有漏法一切因的主要而言，因的主要即是有。何以为主要？因为渴爱遍及一切处、一切时、一切界。
遍及一切处是恒常随逐三受，如何？当遇苦受时生起欲离之渴爱，未遇时生起不欲相遇之渴爱；当遇乐受时生起不欲分离之渴爱，分离时生起欲相遇之渴爱；于不苦不乐受时则生起愚痴。
遍及一切时的渴爱是随逐三时，即对过去的身体和受用生起追忆的渴爱，对未来的时间和受用生起希求的渴爱，对现在的身体和受用生起常相伴随的渴爱。
遍及一切界是执著三界之事，即于欲界因渴爱而贪著五欲功德，于色界因有爱而贪著禅定之味，于无色界因渴爱而贪著无色定。
为显示灭谛而说'何为苦灭圣谛'等。远离并不具有生等八苦即是苦灭，如是通达者成为圣者，或因圣者如是通达，故称苦灭圣谛。涅槃因完全断除一切苦而无颠倒无错谬，故称苦灭圣谛。
此灭有二种：非择灭和择灭。其中非择灭如石头抛向空中必然落下般，于每一刹那生起，不待摧毁而自然灭去。择灭是以通达圣谛的智慧火焚尽烦恼薪木，不再生于三界，此处是指择灭。

།འགོག་པའི་བདེན་པ་ཡང་དོན་བཅུ་གཅིག་གིས་བསྟན་ཏེ། མཚན་ཉིད་དང་། ཟབ་པ་དང་། ཐ་སྙད་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། རྒྱན་མེད་པ་དང་། རྒྱན་དང་བཅས་པ་དང་། ལྷག་མ་ཡོད་པ་ དང་།ལྷག་མ་མེད་པ་དང་། རྣམ་གྲངས་སོ། །ཇི་ལྟར་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཤེ་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བ་ནི་འགོག་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའོ། །ལམ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དོ། །ཉོན་ མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལྷན་ཅིག་སྤངས་ནས་ཕྱིས་མི་འབྱུང་བ་སྟེ།དེས་གང་དུ་འགགས་པ་དང་། གང་གིས་འགགས་པ་དང་། གང་འགགས་པ་ནི་འགོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །དེ་ལ་གང་དུ་འགགས་པ་ནི་གང་ཟག་ལ་ བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་སུ་འགོག་གོ།།གང་གིས་འགགས་པ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པས་འགགས་སོ། །གང་འགགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་འགགས་སོ། །དེ་བས་ན་འགོག་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། མིག་དང་རྣ་བ་དེ་བཞིན་སྣ། །ལྕེ་དང་ལུས་ཡིད་དེ་བཞིན་ཏེ། །གང་དུ་མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས། །མ་ལུས་པར་ནི་འགགས་གྱུར་པའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཟབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདུ་བྱེད་དེ་དག་འགགས་པ་ལས་འགོག་པ དེ་དག་གཞན་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དུ་མི་རུང་།གཞན་མ་ཡིན་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་འགོག་པ་གཞན་དུ་གྱུར་ན་ནི། འདུ་བྱེད་འགག་པའི་ཆོས་འགོག་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་ འགོག་པ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཡང་འགོག།དེ་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཤེ་ན། གང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་བཀག་པ་རྣམས་ཐང་ཅིག་འགགས་ཀྱང་ཕྱིས་སྐྱེ་བས་ན། དེ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་དོན་དམ་པར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རྩ་བ་ནས་བཅོམ་སྟེ། གང་ལས་ལན་ཅིག་བཅོམ་པ་དེ་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བས་ན་དོན་དམ་པའི་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ ཞེ་ན།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་སྟེ། གང་གང་ཟག་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་མ་ཡིན་པས། ཡོངས་སུ་མ་ རྫོགས་པའི་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་སློབ་པའི་གང་ཟག་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། དེས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས་ན། ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའི་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྒྱན་ མེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན།ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འགོག་པ་ནི། མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཁྱད་པར་བྱེ་བྲག་མེད་པས། རྒྱན་མེད་པའི་འགོག་པའོ། །ཇི་ལྟར་རྒྱན་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་གཉི་ག་ ལས།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་འགོག་པ་སྟེ། དེ་དག་རིགས་པ་གསུམ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པས་ན་རྒྱན་དང་བཅས་པའི་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཞེ་ན། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་སྤངས་པའི་ མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ།ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་ད་དུད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ལྷག་མ་མེད་པ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། ཕུང་པོ་ཙམ་ཡང་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

灭谛也由十一义来阐述：相、深、世俗、胜义、未圆满、圆满、无庄严、有庄严、有余、无余及异门。
如何是相呢？真如、业和烦恼不生是灭的特相。真如是补特伽罗无我。道是八支圣道。烦恼不生是断除贪等烦恼后不再生起。所说灭的特相是由何处灭、由何灭及何者灭。其中何处灭是通达补特伽罗无我而灭于涅槃处。由何灭是由道谛而灭。何者灭是烦恼聚灭。
因此，世尊依灭而说：'眼耳及鼻舌，身意亦复然，于此名与色，无余悉灭尽。'
如何是深呢？由诸行灭故，不可说彼灭异于诸行，亦不可说非异，何以故？若灭异于诸行，则非诸行灭法。若灭非异于诸行，则成烦恼相，是故说非二者。
如何是世俗呢？以世间道所遮止的烦恼暂时虽灭而后复生，是名世俗灭。
如何是胜义呢？以出世间道从根本摧毁烦恼，一经摧毁后不复生起，是名胜义灭。
如何是未圆满呢？得预流果、一来果、不还果，即诸有学补特伽罗所断烦恼，因未断尽一切烦恼，故名未圆满灭。
如何是圆满呢？无学补特伽罗阿罗汉果所得，由彼断尽一切烦恼，故名圆满灭。
如何是无庄严呢？慧解脱阿罗汉之灭，因无六神通差别，故为无庄严灭。
如何是有庄严呢？俱解脱阿罗汉之灭，由具足三明、六神通等功德，故名有庄严灭。
如何是有余呢？未舍蕴余的涅槃，因尚有蕴余故。
如何是无余呢？无余蕴般涅槃，因连蕴亦舍故。

།ཇི་ལྟར་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་གང་དེའི་ཡང་འབྱུང་ བ་ཅན་གྱིས་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།གང་དེའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེའི་སྟེ། དེའི་ཡང་འབྱུང་བ་ཅན་གྱི་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་དེ་ནི། འགོག་པའི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། ། སྨྲས་པ། མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་འདི་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད། སྨྲས་པ། འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་འདུལ་བའི་སྣོད་ཀྱི་དབང་གིས་མིང་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་བཏགས་སོ། །མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་ནི། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྲེད་པ་སྤངས་ནས་དེ་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྤངས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་སྤངས་པ་ནི་བྲལ་བའི་རྙེད་པ་ཐོབ་པ་མེད པས་ན།ཕྱིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མ་ལུས་པ་སྤངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོར་སྤངས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་མེད་པར་བྱས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་སྤངས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འཇིག་པར་གྱུར་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་སྤངས་པས། འཁོར་བ་མཐར་ཕྱིན་པ་སྟེ། འཁོར་བའི་ཆོས་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་པའོ། །ཟད་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་འདོད་ཆགས མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་སྟེ་མེད་པར་བྱས་པའོ།།འགོག་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་མཚན་ཉིད་སྤངས་ནས་མེད་པར་བྱས་པའོ། །ཉེ་བར་ཞི་བ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་མེད་པར་བྱས་པའོ། །ནུབ་པ་ནི་ ཚེ་རབས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྒྱུན་བཅད་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་ ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས།སོ་སོར་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པས་འཇིག་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་གང་སྤངས་པ་རྣམས་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་ པར་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ།།སླར་ཡང་ཁམས་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་ཤིང་ཞེན་པ་མི་འབྱུང་བས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ད་ལྟར་གྱི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱང་འདོར་བར་འགྱུར་བས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་བོར་བས་ཉེ་བར་ ཞི་བ་ཞེས་བྱའོ།།མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ནུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ཙམ་དུ་བཞག་པ་སྟེ་སོ་སོར་སྤངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ལྷག་མ་དེའི་བཤད་པའོ། །སྲེད་པའི་བག་ལ་ཉལ་སྤངས་པས་སོ་སོར་སྤངས་པའོ། །བག་ལ་ཉལ་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་མངོན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་སྤྱོད་པ་མེད་པས་འཇིག་པར་གྱུར་པ་སྟེ།དེ་བས་ན་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐྱོན་དུ་ལྟ་བས། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བའི་རྒྱུན་ཆད་པས་འགོག་པའོ། །ཐར་ པའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པས་ཉེ་བར་ཞི་བའོ།།བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བས་ནུས་པའོ། །ཡང་ན་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་ནི་མདོར་བཞག་པ་སྟེ། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེའི་བཤད་པའོ། །ཇི་ལྟར་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སོ་སོར་སྤངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་མ་ལུས་ པར་སྤངས་པའོ།

如何以不同方式解释呢？因此经中说'彼之有生起之有'等。'彼之'是指断尽一切烦恼的圣者阿罗汉，'彼之有生起之有'等是指完全断除贪爱等，这就是灭谛。
问：断尽等这些词语有何差别？答：这些是涅槃的异名，虽无差别，但根据所化众生的根器而安立不同名称。
断尽是指断除圣道的贪爱而获得离系，因此世尊也说：'圣道所断即是真实断除。'世间道所断因无离系得，后还会生起，故非断尽。
各别断除是指灭尽一切烦恼习气，即断除烦恼随眠之义。
成为坏灭是指因断除烦恼习气而达到轮回的终点，即不具轮回之法。
灭尽是指断除除贪欲外的瞋恨、我慢、无明等烦恼。
离贪是指完全断除贪欲使之不存。
灭是指断除并消除五取蕴有漏之相。
寂静是指消除生老等一切痛苦。
息灭是指断绝一世又一世相续的相续流，如是称为苦灭圣谛。
或者，断除欲界一切烦恼随眠称为断尽。
断除色界一切烦恼随眠称为各别断除。
断除无色界一切烦恼随眠称为成为坏灭。
所断烦恼不再生起称为灭尽。
不再对三界事物生起贪著执着称为离贪。
将舍弃现在的诸取蕴称为灭。
因舍弃诸取蕴称为寂静。
因未来蕴不生称为息灭。
或者，断尽是总说，其余各别断除等词是其解释。
因断除贪爱随眠故为各别断除。
因断除随眠故无烦恼现行，故成为坏灭，因此称为灭尽。
因见一切烦恼事物为过患故离贪。
因断除烦恼相续流故为灭。
因获得解脱相故为寂静。
因离我执故为息灭。
或者，断尽是总说，其余亦是其解释。
云何为断尽？因各别断除等故为断尽。

།ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་མངོན་དུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་མི་འབྱུང་ཞིང་། བྱུང་བ་ཡང་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན། སོ་སོར་སྤངས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་རྩ་ནས་ཕྱུང་སྟེ། ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པར་བྱས་པས་ན། འཇིག་པར་འགྱུར་བའོ། ། དེ་ཡང་མཐོང་བའི་ལམ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་སྟེ། གཉེན་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས། ཟད་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཞག་གོ། །མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ནི་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམ པའི་ལམ་གྱིས་བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ནས།ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ནི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས། མ་འོངས་པ་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་མེད་པར་བྱས་པས་ན།འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཡང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལ་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་བས། ཉེ་བར་ཞི་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཚེ་རབས་སྔ་མའི་ཤུགས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ ཚོགས་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པ་འདི་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་བས་ནུབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལམ་གྱི་བདེན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་ལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གོང་དུ་ བཤད་པའི་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་རྣམས་འགག་པ་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་སྟེ།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའམ་དེར་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ལ། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་འོག་ནས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་ བ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཡིན་པར་བཤད་དོ།།ལམ་དེ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ན། འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བའམ། ལམ་དེ་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བའམ། འཕགས་ པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བའམ། ལམ་དེ་ལ་གནས་ནས་འཕགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ལམ་སྟེ། ལམ་དེ་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་མ་ནོར་ཞིང་ཕྱིན་ཅི་ མ་ལོག་ཅིང་།སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ལམ་གྱི་དོན་ནི་ཚོལ་བ་ལ་ཡང་བྱ་སྟེ། ལམ་འདིས་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་ལམ་ཞེས་ བྱའོ།།ཡང་ན་ལམ་གྱི་དོན་ནི། འགྲོ་བའི་དོན་ལ་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་ན་ལམ་འདི་མཐོ་རིས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱིས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཕྱིན་ཅིང་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ ལམ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་དངོས་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་འདི་ཉིད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་གཉིས་ལས།འདིར་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་པས་ན། ཟག་པ་མེད་པ་ལ་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་ནི་མི་བྱའི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་བྱ་སྟེ། སྩོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ཡང་ དག་པའི་རྟོག་པ་དང་།ངག་ལ་སོགས་པ་ཡང་བསྡུའོ། །ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆ་ལ་བྱ་བའམ། གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཆ་བརྒྱད་དམ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་། གྲོགས་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

由于烦恼的缠缚而显现的行为不会生起，即使生起也要断除，所以称为各别断除。将烦恼的习气从根本拔除，使其丝毫不存在，所以称为灭尽。
这又分为见道和修道，通过二种对治的方式，建立为灭尽和离贪二种。以见道断除见所断烦恼称为灭尽。以修道断除修所断烦恼，远离三界一切贪著，称为离贪。
如是由断除见道和修道的烦恼，使未来五蕴相续不再生起，故称为灭。对于所见的法性，也不会生起忧恼等一切损害心的状态，故称为寂静。
前世业力所感的五蕴是各种痛苦的根源，这也将消失，故称为息灭。
为了宣说道谛，故说'何为趣向苦灭之道圣谛'等。
其中，前述八苦的止息即是苦的止息，也就是涅槃。能获得彼果或引导至彼处的道，称为趣向苦灭之道，如下文所说，即八正道支。
此道因为是善的自性，故称为圣；或因为此道是烦恼的对治，故称为圣；或因为是诸圣者所说的道，故称为圣；或因为住于此道而成为圣者，故称为圣道。
此道能断除烦恼、证得涅槃，无有错谬颠倒，故称为趣向苦灭之道圣谛。
道的含义也可以是寻求，因为瑜伽师们通过此道寻求涅槃和沙门果，故称为道。
或者，道的含义是趣向，如同世间所说'此道通往天界城'一样，八正道支也能使人到达涅槃城，故称为道。
为了说明其体性，故说'即是正见等八圣道支'。正见有世间正见和出世间正见两种，此处因说'圣'字，故是指无漏的出世间正见，而非世间正见。
'等'字包含正思维、正语等。'支'是指部分或助伴，意为八个部分或成就涅槃的八种因缘和助伴。

།འདི་ཉིད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་འོག་ནས་སྙེགས་སོ།།བརྒལ་བ་འགོག་པའི་བདེན་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། སྲེད་པ་མ་ལུས་པར་བཀག་པ། འགོག་པ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། འདིར་ལམ་གྱི་བདེན་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའི་བདེན་ པ་ཡིན་པར་བཤད་པས།སྔ་ཕྱིའི་འགལ་ལོ་ཞེས་ཟེར་བའི་ལེན་དུ་སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་མེ་བསད་ན་དུ་བ་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ། སྲེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་བཀག་ན། འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་འགག་པར་འགྱུར་བས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ ཚེ།སྡུག་བསྔལ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པ་དེ་ཉེས་པ་མེད་དོ། །བརྒལ་བ་ཡན་ལག་གི་གཙོ་བོ་ཡོད་ན་གདོད་ཡན་ལག་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ། ཡན་ལག་གི་ གཙོ་བོ་གང་ཡིན་ན།འདི་དག་ལ་ཡན་ལག་ཅེས་བརྗོད། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་གི་གཙོ་བོ་ཡང་ཡིན་ལ། ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་པས་ན། ཡན་ལག་གི་གཙོ་བོ་དང་། ཡན་ལག་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཞག་གོ། །ཡང་དག་པའི་ རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མ་བདུན་ནི།དེའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པས། ཡན་ལག་འབའ་ཞིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དཔེ་སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་ལ་ལ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། སྐྱེས་བུ་ལ་ལ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བས་ནི། སྐྱེས་བུ་གང་ཡང་རུང་བ་འབའ་ཞིག་གོ། །རིམས་ཀྱིས་བཏབ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚ་བའི་ནད་ཀྱིས་བཏབ་པའོ། །སྨན་པ་མཁས་པར་བསྔགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྨན་དཔྱད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཀུན་ལ་མཁས་པར་འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པའོ། ། བློ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྨན་དཔྱད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གི་མན་ངག་ཡོད་པའོ། །ལས་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔོན་ཆད་སྨན་བྱས་པ་རྣམས་ཕན་པར་གྱུར་ལ་སྨན་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ལས་ཡང་མཁས་ཤིང་སྨན་སྦྱོར་བ་དང་གཏོང་བའི་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་བྱས་པའོ། །གཙུག ལག་ཐོས་པ་ནི་སྨན་དཔྱད་དུ་བྱ་བའི་གཙུག་ལག་ཀུན་མ་ལུས་པར་ཐོས་པའོ།།དྲུང་དུ་སོང་བ་ནི་དེའི་ཐད་དུ་སོང་བའོ། །ནད་པ་དེ་ལ་སྨན་པས་ཀྱང་ནད་ཀྱི་གཞི་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྨན་པ་དེས་ཀྱང་དེ་ལ་ཐོག་མར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། ། ནད་པས་ཀྱང་སྨན་པ་ལ་ནད་ཀྱི་གཞི་སྨྲས་པ་བདག་གིས་ཞོ་དང་ག་གོན་ཟོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྨན་པས་ནད་ཀྱི་གཞི་གླེངས་ནས་སྨན་བསྟེན་པར་སྨྲས་པ། སྨན་པ་དེས་དམིགས་ཀྱིས་ཕྱེ་སྟེ་སྨན་སྟོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །དམིགས་ཀྱི་ཕྱེས་ཏེ། སྨན་སྟོན ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཁྱོད་ཀྱིས་ཞོ་འཐུངས་ཏེ། ག་གོན་ཟོས་ལ། སྐོམ་དུ་དར་བ་འཐུངས་པས་བད་ཀན་རྒྱས་པའི་ཕྱིར། ཚ་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་བད་ཀན་རྒྱས་པ་ཞི་བར་བྱ་དགོས་པའི་ཕྱིར། དེ་རིང་ཟན་མ་ཟ་ཅིག་ཅེས་བསྒོ་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་བསིལ་བའི་སྨན་སྟོན་པར་བྱེད་ པའོ།།དཔེ་སྨྲས་ནས་དོན་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམས་ཆེན་པོས་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བདེན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་བཞི་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་ཁོང་དུ་ ཆུད་པར་བྱ་བར་འདོད་པ་ཉིད།བདེན་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམས་ཆེན་པོས་གདུངས་པ་ཞེས་བྱའོ།

所谓'这个'，是指下文所说的八圣道支。在讲解灭谛时，说明灭除一切贪爱即是灭，而在此处讲解道谛时，说是苦灭谛，对此前后矛盾的质疑，回答如下：就像火灭则烟不生一样，如果遮止了贪爱性的因，那么果性的苦也将灭除，因此在涅槃时苦也将不存在，所以说'苦灭'是没有过失的。
质疑：支分中有主要支分时才可称为支分，那么八圣道支中，什么是主要支分，为何这些称为支分？回答：正见既是道支的主要支分，也是支分，因此可分为主要支分和支分两种。其余七种，即正思维等，作为其助伴，仅仅安立为支分。
为了明了八圣道支的含义，举例说：'譬如某人'等。'某人'是指任何一个人。'患热病'是指被热病所afflicted。'被誉为善巧医生'是指在世间以通晓一切医术而闻名。'具智'是指具有医术的教授。'见过实践'是指以前所施医药都有效验，并且善于配药，且多数完成过配药和施药的工作。'通晓典籍'是指完整听闻了所有医疗典籍。'前往'是指去到他面前。
为了诊断病人的病因，那位医生首先如是说等。病人也向医生说明病因：'我吃了酸奶和萝卜'等。医生了解病因后开具药方，经云：'医生详细分析后开具药方'。
'详细分析开具药方'是指：你喝了酸奶，吃了萝卜，又喝了酸奶清，因为痰增长的缘故而发热，因此为了平息增长的痰，今天不要吃饭，这样嘱咐后，接着开具清凉药方。
举例之后为了说明其义，所以说'如是为四谛等大热病所苦'等。四谛即苦谛、集谛、灭谛、道谛，想要通达尚未通达的四谛，即称为'为四谛等大热病所苦'。

།དགེ་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་ཟག་བདེན་པ་བཞི་རྟོགས་པར་འདོད་པ་དེ་དག་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་ པའི་བསོད་ནམས་བསགས་པ་དང་།ཚེ་འདིར་ཡང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་བདེན་པ་འདྲི་བར་བྱེད་པས་ན་དགེ་བའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ ཐུགས་སུ་ཆུད་པས།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། སྔོན་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཤེགས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ ནས།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཤེགས་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་སྨན་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་བཅས་པ་ རྣམས་ལ་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ།སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མི་གཙང་བ་དང་། བྱམས་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་ རྩ་བདུན་གྱི་སྨན་འཆད་པར་མཛད་པས་ན་སྨན་པ་ཆེན་པོའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་སྨན་གཏོང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་བས་ན་ཉོན་ མོངས་པའི་སྨན་གཏོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ།།སྙིང་རྗེ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད། སྨྲས་པ། རྣམ་པ་བདུན་གྱིས་སྙིང་རྗེ་ལས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཁྱད་ཞུགས་ཏེ་རྣམ་པ་བདུན་ནི་རང་བཞིན་དང་། རྣམ་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། ས་དང་། རྒྱུད་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་དང་། སྐྱོབ་པ་དང་། མི་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གཅིག་དང་གཉིས་དང་གསུམ་དང་། སྡུག བསྔལ་བརྒྱ་སྟོང་གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལ་བརྩེ་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དམིགས་པ་ནི་ཁམས་གཅིག་དང་། གཉིས་དང་། གསུམ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དེ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ སར་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྒྱུད་ནི་སྙིང་རྗེ་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་ཀྱི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྙིང་རྗེས་འདོད་པའི་ ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་ཟད་ཀྱི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ནི། ཁམས་གསུམ་གྱི་འདོད་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱོབ་པ་དང་། མི་སྐྱོབ་པ་ནི། ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྙིང་རྗེས་སེམས་ཅན་འགའ་ཙམ་སྐྱོབ་པར་ཟད་ ཀྱི།སེམས་ཅན་མ་ལུས་པར་མི་སྐྱོབ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་ནི། སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་སྐྱོབ་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་རིམས་སྤངས་པའི་ཆོས་འདྲི་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་པོ་ཉིད་ལུས་དང་ སེམས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པས་རིམས་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར།སྡུག་བསྔལ་གྱི་རིམས་ཏེ། དེ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་འདྲི་བའོ།

所谓'善'，是指那些想要通达四圣谛的补特伽罗，他们在其他生世依止善知识，积累持戒、闻法等福德，在今生为了息灭贪欲等烦恼，而询问圣谛，故为善。
所谓'如来'，是因为如实通达四圣谛，故称如来；或如同往昔如来断除一切烦恼后前往涅槃城，其他如来也同样断除一切烦恼后前往涅槃城，故称如来。
所谓'众生大医'，具有贪欲、嗔恚等烦恼的心及心所者称为众生。为了息灭这些众生的贪欲、嗔恚、愚痴等烦恼病，宣说不净观、慈心、缘起及三十七道品之药，故称大医。
若问为何对众生施以烦恼之药？为此说'大悲'，因为诸如来具有大悲心，所以施以烦恼之药。
悲心与大悲二者有何差别？答：大悲较悲心以七种方式殊胜。七种是：自性、行相、所缘、地、相续、离贪得、救护与不救护。
其中自性是对一切众生无嗔无痴的自性。行相是对一、二、三乃至百千无数苦的悲悯行相。所缘是缘一界、二界、三界乃至一切世界的众生。地是大悲属于第四禅地。相续是悲心住于声闻、缘觉的相续，而大悲住于如来的相续。离贪是声闻缘觉的悲心仅离欲界贪，而诸如来的大悲则离三界一切贪。救护与不救护是声闻的悲心仅救护少数众生而不能救护一切众生，而诸如来的大悲则救护一切众生。
所谓'询问断除苦病之法'，八苦本身因损害身心而如同疾病，故称苦病，为了断除此苦病而询问四圣谛等法。

།དེ་རྣམས་ལ་བཞི་ཀུན་འབྱུང་བ་གསུངས་པར་བསྟན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ རིམས་སྤང་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར།ཆོས་འདྲི་བའི་གང་ཟག་དགེ་བ་དེ་དག་ལ་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཡིན་པར་གང་མདོ་སྡེ་གཞན་ལས་གསུངས་པའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་ དམིགས་ཀྱིས་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པའོ།།དེའི་སྨན་གང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཉིད་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་སྨན་ནོ། །ལམ་དེས་ ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན་ཞི་བར་བྱེད་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །ཞི་བའི་མཆོག་རྙེད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་ བསྔལ་ཀུན་དང་བྲལ་བ།འཇིག་རྟེན་གྱི་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་དམ་པར་གྱུར་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཞི་བའི་མཆོག་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གོང་དུ་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ བཞི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དོ་ཞེས་གྲངས་ཙམ་སྨོས་པ་དེ་དག་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་ བརྒྱད་ཁོ་ནར་བཤད་ལ།དགུ་དང་བདུན་ལ་སོགས་པར་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ལན་དུ་ཕུང་པོ་གསུམ་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཉིད་དེ་མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་གསུམ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་གསུམ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུའོ། །ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན གཉིས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོར་བསྡུས་ཏེ།དྲན་པ་དངོས་སུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ངོ་བོ་མ་ཡིན་ཡང་། དྲན་པ་གཡེང་བ་རྣམས་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་མེད་པས། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་སོ། །ཡང་ དག་པའི་ལྟ་བ་དང་།ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་གསུམ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། རྩོལ་བ་གཉིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རང་བཞིན་པས། དངོས་སུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ མོད་ཀྱི།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་པ་དང་། དགེ་བ་བསྒྲུབ་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་ཤེས་རབ་འབྱུང་བས་ན། དེའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་སོ། །ཡང་ན་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་འདིས། ཡོན་ཏན་ བརྒྱད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར།ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱང་བརྒྱད་ཉིད་དེ་མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་། །ཡོན་ཏན་བརྒྱད་ལ་སེམས་ཀུན་ཏུ་དག་པ་དང་། རྣམ་པར་དཀར་བ་དང་། སྐྱོན་མེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། འཇམ་པ་དང་། ལས་སུ་ རུང་བ་དང་།གནས་པ་དང་། མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་རྙེད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི། སེམས་ཀུན་ཏུ་དག་པའོ། །ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྙེན་བཀུར་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི། རྣམ་པར་ དཀར་བའོ།།སྡོད་པ་ལ་ཆགས་ཤིང་ཁ་གསག་མེད་པ་ནི་སྐྱོན་མེད་པའོ། །སྲེད་པ་སྤངས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའོ།

对于这些，教说四种集谛后，即是为了想要断除痛苦的疾病，为求法的补特伽罗善者们，产生痛苦的因，业和烦恼的特征是集谛，在其他经中所说的业和烦恼，特别分别开来而宣说。
其药是什么呢？因此说'八支圣道'等，八支圣道即是断除业和烦恼的药。由于此道断除烦恼，故能得寂静。由于断除痛苦蕴，故为涅槃。
'获得最胜寂静'是说断除一切业和烦恼，远离生老等一切痛苦，获得超胜世间一切安乐的殊胜，故称为获得最胜寂静。
为总结上述四圣谛，故说'比丘们，此即是四圣谛'。
为说明仅提到数目的八支圣道是什么，故说'其中八支圣道是什么'。
为何只说八支圣道，而不说九支或七支等呢？答：因为归纳为三蕴，故八支圣道不多不少。其中三蕴是：戒蕴、定蕴和慧蕴。
其中正语、正业和正命三者，因为是戒的自性，故摄于戒蕴。正念和正定二者摄于定蕴，虽然念的本体不是定，但因为失念者无法一心专注，故念随顺于定，因此属于定蕴。
正见、正思维和正精进三者摄于慧蕴。虽然正思维和正精进二者的自性是分别和精进，不是直接的慧的自性，但因为通过无颠倒的了知和修善的精进因而生起智慧，作为其助伴，故属于慧蕴。
或者，因为此八支圣道能生起八种功德，故道支也是八个不多不少。八种功德是：心遍清净、极为清白、无过失、离烦恼、柔和、堪能、安住和不动。
其中，远离对法衣等所得的贪著是心遍清净。远离对礼拜等承事的贪著是极为清白。对住处无贪且无谄诳是无过失。断除贪爱是离烦恼。

།ལྟ་བ་སྤངས་པ་ནི་འཇམ་པོར་གྱུར་པའོ། །ཐེ་ཚོམ་སྤངས་པ་ནི་ལས་སུ་རུང་བའོ། །ཕྱིས་ཉམས་པ་མེད་པ་ནི་གནས་པའོ། །བསམ་ གཏན་བཞི་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པའོ།།དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཤིན་ཏུ་དག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པས་རྣམ་པར་དཀར་བར་གྱུར་ཏེ། བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་དང་ལྡན་ པས་སྐྱོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།ཁ་གསག་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་ལྡན་པས། ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཏེ། དགེ་བ་བསྒྲུབ་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བརྩོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་ ལྡན་པས་འཇམ་པོར་གྱུར་ཏེ།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་གནས་ཤིང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འཚོ་བ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བས་ལས་སུ་རུང་བར་བྱེད་དོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྤངས་ནས་སེམས་སྐྱོན་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་ ལྡན་པས་གནས་པར་བྱེད་དེ།ཐེ་ཚོམ་སྤངས་ནས་མི་གཡོ་བར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པས་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་གིས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞིའི་ས་མངོན་སུམ་དུ་ལེན་པར་བྱེད་ ཕྱའི་ཕྱིར་རོ།།འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་རིམ་པ་འདི་ལྟར་བཀོད། སྨྲས་པ། དང་པོར་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཡང་དག་པར་མཐོང་ནས། དེ་ནི་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་སོ། །ཡང་ དག་པར་བརྟགས་ནས།ཇི་ལྟར་བརྟགས་པའི་ཆོས་རྣམས་གཞན་ལ་ཡང་འདི་འདྲའོ་ཞེས་ཚིག་ཏུ་འབྱིན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་ཚིག་ཏུ་ཕྱུང་ནས། ཇི་ལྟར་ཚིག་ཏུ་སྨྲས་པ་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པའི་ལས་བསྒྲུབ་པ་རྣམས་ལ་ལོག་ པའི་འཚོ་བ་མེད་པས་དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པར་འཚོ་བའོ།།ཡང་དག་པར་འཚོ་བ་རྣམས་ལ་མི་དགེ་བ་སྤང་བ་དང་དགེ་བ་བསྒྲུབ་པའི་ལས་འབའ་ཞིག་འབྱུང་བས་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའོ། །ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པས་འཕྲོག་ པའི་དྲན་པ་མི་འབྱུང་བས་ཡང་དག་པའི་དྲན་པའོ།།ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་མ་གྱུར་ཏེ། དྲན་པ་མ་ཉམས་ན་རྟག་ཏུ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པར་གྱུར་པས་མཇུག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་དོ། །དེ་ལ་ ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྒོམ་པའི་ལམ་དུ་བཤད་ལ།ཉན་ཐོས་བཻ་བྷཱ་ཥི་ཀ་པའི་ལྟ་བས་ནི། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་འདོད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་འཕགས་ པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་དཔེ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་དཔེ་འདྲ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། གཏོང་ཞིང་འཇུག་པ་དང་། མ་རྒྱལ་བ་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྒྱལ་བར་གནས་འཆའ་བ་དང་། ཡར་འཕར་ཞིང་མར་ལྟུང་བས་སོ། །དཔེར་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བ དེ་བཞིན་དུ།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་ལ་བདེན་པ་བཞི་རྟོགས་པས་ན་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བའོ།

舍弃见解即是柔和。舍弃疑惑即是堪能。后无退失即是安住。获得四禅不动。
其中，具足正见则心极为清净。具足正思维则成为清白，因为不思维恭敬等事。具足正语则成为无过，因为远离谄媚等。具足正业则远离烦恼，因为精进修善断烦恼。
具足正命则成为柔和，因为安住正见并舍弃颠倒生活。以正精进使之堪能，因为舍弃增上慢而使心无过。具足正念则使之安住，因为舍弃疑惑而安置不动。具足正定则获得不动，因为以定力现前获得色界四禅地。
那么，为何八圣道支要如此次第安立？答：首先如实见到无常等，然后如实了知'这是这样那是那样'。如实观察后，将所观察的诸法向他人宣说'是这样的'。如是如实宣说后，如所说般修行。
对于如实修行者，因无邪命，故其后为正命。正命者唯生起断恶修善之业，故为正精进。安住正精进者不生烦恼所夺之念，故为正念。不为烦恼所转，念不退失则心常一境性，故最后为正定。因此如此次第安立。
其中，依大乘方式则说八圣道支为修道，而依声闻毗婆沙师见解，则认为此八圣道支是见道的本质。如是，因为此八圣道支是见道的本质，故称为法轮。为何？因为与珍宝轮相似故称为法轮。
如何与珍宝轮相似？即：迅速而行、舍入、令未胜者胜、安住胜处、上升下堕。譬如转轮王之珍宝轮迅速而行，如是于见道十五心刹那中证悟四谛故为迅速而行。

།སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་ བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་།སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ་དེ་ལྟར་བཅོ་ལྔའོ། །ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་དུ་གཏོགས་པས། མཐོང་བའི་ལམ་དུ་མི་གཞག་གོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་མི་རྟག་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པར་མཐོང་བ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་མཐོང་བའི་ཚེ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་ བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་སྤོང་སྟེ།འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་ལོག་པ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ ཆགས་དང་།ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིས་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་མི་གཉིས་ཀྱི་གཅིག་གིས་ ཁྱིམ་ནས་རྐུན་པོ་བཟུང་སྟེ་ཕྱུང་ལ།གཅིག་གིས་སྒོ་བཅད་པ་དང་འདྲའོ། །དེ་ཡང་གཅིག་གིས་རྐུན་པོ་བཟུང་ནས་རྐུན་པོ་དང་བཅས་ཏེ། སྒོར་ཕྱུང་བ་བཞིན་དུ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་བཟུང་ནས་ཀྱང་ ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་ཏེ་འགག་གོ།།དེ་ནས་ཕྱིས་མི་གཉིས་པོས་ཕྱིས་རྐུན་པོ་མི་འཇུག་པར་སྒོ་བཅད་པ་བཞིན་དུ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ཕྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་བཟོད་པ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ ལམ་ཞེས་བྱའོ།།ཡེ་ཤེས་ལ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་མི་གཉིས་ཀྱིས་རྐུན་མ་སྐྲོད་པའི་ཚུལ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞིར་བཀོད་པ་ཡང་ལོག་ པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་པོ་སྟེ།བཞི་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྟ་བ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ངའོ་ཞེས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་ནོན་པ་དང་། ལེ་ལོ་ལ་ཆགས་པའོ། །ལྟ་ བ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་།བདག་གིར་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའོ། །དེ་ལ་ངའོ་ཞེས་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་ནོན་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་ཞེས་བསྙེམས་ཤིང་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་མི་ རྟག་པར་བཤད་དེ།ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྐད་ཅིག་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་བདེན་པར་འཛིན་ཅིང་ཆགས་པ་དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར། དགེ་བ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཉེན་པོར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དུ་བཤད་དེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།

十五刹那是：苦法智忍、苦法智、苦类智忍、苦类智、集法智忍、集法智、集类智忍、集类智、灭法智忍、灭法智、灭类智忍、灭类智、道法智忍、道法智、道类智忍，如是为十五。道类智的第十六刹那属于修道，故不安立为见道。
其中，对欲界苦谛见无常、苦、空、无我，称为苦法智忍。如是见时，由见欲界苦而断除十种应断烦恼：萨迦耶见、边执见、邪见、见取见、戒禁取见、疑、贪欲、嗔恚、慢、无明。
其后，了知已断烦恼，并使未来相续中不再生起烦恼，称为苦法智。譬如两人中，一人抓住盗贼从屋中驱出，一人关门，与此相似。
又如一人抓住盗贼并与盗贼一起出门般，苦法智忍也是抓住十种烦恼并与烦恼一起灭尽。之后，如两人关门使盗贼不再进入般，苦法智则使未来心相续中不再生起烦恼。
其中，忍称为无间道，智称为解脱道。如此两人驱盗之理，也可应用于苦类智忍等。
其中，安立无常等四相，是为对治四种邪瑜伽士。四者为二种贪行者与二种见行者。二种贪行者是：为我慢所压及耽著懈怠。二种见行者是：执著我见及执著我所。
其中，为我慢所压者，于无常起常想而傲慢行事，为对治此，说苦谛无常，因五蕴本性为刹那性故。对此执为实有而贪著，为断除此而不行善，为对治此，说苦谛为苦，因一切有为法具足三苦故。

།དེ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་བདག་མེད་པར་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་བཏགས་པའི་བདག་ཉིད་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་གིར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བཤད་དེ། བདག་མ་གྲུབ་ན་བདག་གིར་ཡང་མི་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་བཞིར་མཐོང་ནས། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཡང གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤངས་ཏེ།འཇིག་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་དགུ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྤངས་ཏེ། འཇིག་ ཚོགས་ལ་སོགས་པ་དགུ་སྟེ།སྤྱིར་བསྡོམས་པ་ན་ཉོན་མོངས་པ་བཅོ་བརྒྱད་སྤོང་ངོ་། །ཁམས་གཉིས་ན་ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཤིན་ཏུ་བརླན་པ་དང་། ལས་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ འོག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་ཤེས་ཤིང་།ཕྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་རྒྱུ་དང་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་འབྱུང་བ་དང་། རྐྱེན་དེ་རྣམ་པ་བཞི་མཐོང་ན་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས སྙེམས་པ་གསུམ་བཀོལ་ཏེ།ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ་བདུན་སྤོང་ངོ་། །དེ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི།ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱིས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ། རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་བཞིར་མཐོང་ན། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པ་སྟེ་དྲུག་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དྲུག་སྟེ།ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་གཉིས་སྤོང་ངོ་། །དེའི་རྗེས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །ས་བོན་གྱི་ཆོས་ བྱེད་པས་ན་རྒྱུའོ།།མ་འོངས་པའི་སྲེད་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །བར་ཆད་མེད་པར་སྲིད་པའི་རྒྱུན། རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་པས་ན་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའོ། །ཆུ་དང་། སྐུད་པ་དང་། འཁོར་ལོ་དང་། འཇིམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྫ་ མ་བསྒྲུབས་པ་བཞིན་དུ།འབྲས་བུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་རྐྱེན་ཏོ།

对此，为对治执我，故说无我，因为在五蕴中不见外道所计之我性。为对治我所执，故说空性，因为我若不成立，我所亦不成立。
见色界和无色界的苦谛以及无常等四种行相后，即是随苦忍。此时，由见苦所断的色界和无色界烦恼中，色界断除嗔恚，有身见等九种，无色界断除嗔恚，有身见等九种，总共断除十八种烦恼。两界中无嗔恚，是因为禅定使心相续极其柔软，以及无不善业果对身心的损害。
此后了知已断烦恼，并使未来心相续中不生烦恼，即是随苦智。对此，见欲界集谛的因、集、生、缘四种行相时，称为法智忍。此时由见欲界集谛所断的烦恼中，断除有身见、边执见、戒禁取见三种增上慢，邪见、见取见、疑、贪欲、嗔恚、慢、无明等七种。
此后了知已断烦恼，并使未来心相续中不生烦恼，即是集法智。见色界和无色界集谛的因等四种行相时，称为随集忍。此时由见色界集谛所断的烦恼中，断除邪见、见取见、疑、贪欲、慢、无明六种，无色界中同样断除六种，共断除十二种烦恼。
此后了知已断烦恼，并使未来心相续中不生烦恼，称为随集智。因为具有种子的性质故为因。因为增长未来的贪爱故为集。因为无间断地使轮回相续不断生起故为生。如同水、线、轮、泥等成就瓶子一样，因为成就果故为缘。

།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ། འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། འབྱུང་བ་ལྟ་བུར་མཐོང་ན། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེའང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འགོག་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ་བདུན་སྤོང་ངོ་། །དེའི འོག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་ཤེས་པ་དང་།ཕྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ། འགོག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་ པ་བཞི་ལྟ་བུར་མཐོང་ན།འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཡང་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་ དང་།ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ་དྲུག་།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་དྲུག་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་གཉིས་སྤོང་ངོ་། །དེའི་འོག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ ཤེས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཕུང་པོ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བས་འགོག་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། །དགེ་བ་དང་བདེ་བའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་གྱ་ནོམ་པའོ། །རྟག་པ་དང་མཉམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ ཀྱི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ།ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་སྟེ། རྣམ་པ་བཞིར་མཐོང་ན། ལམ་ལ་ཆོས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་ དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ་བརྒྱད་སྤོང་ངོ་། །དེ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི། ལམ་ལ་ཆོས་སུ་ ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ལམ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞིར་མཐོང་ན་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ། ལོག་པའི་ལྟ་བ་ དང་།ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ་བདུན་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་བདུན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་བཞི་སྤོང་ངོ་། །དེའི་འོག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པར་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིས་སེམས་ ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་དུ་གཞག་གོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཚོལ་བར་བྱེད་པས་ན་ལམ་མོ། །ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་རིགས་པའོ། །མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ མེད་པར་བྱེད་པས་ན་སྒྲུབ་པའོ།།ཁམས་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་བྱེད་པས་ན་ངེས་པར་འབྱིན་པའོ།

对于欲界的灭谛，如果见到灭、寂静、殊胜、出离四种行相，称为灭法忍。此时由见欲界灭谛而断除邪见、见取见、疑惑、贪欲、嗔恚、我慢、无明七种烦恼。
之后了知已断烦恼，并使未来相续中不再生起烦恼，这是灭法智。
对于色界和无色界的灭谛，如果见到灭等四种行相，称为灭类忍。此时由见两界灭谛而断除色界的邪见、见取见、疑惑、贪欲、我慢、无明六种烦恼，以及无色界的六种烦恼，共断除十二种烦恼。
之后了知已断烦恼，并使未来相续中不再生起烦恼，这是灭类智。
其中，由远离能生蕴的烦恼因故为灭；由远离八种痛苦故为寂静；由到达善与乐处故为殊胜；由是常恒无等故为出离。
对于欲界道谛，如果见到道、如理、修行、出离四种行相，称为道法忍。此时由见欲界道谛而断除邪见、见取见、戒禁取见、疑惑、贪欲、嗔恚、我慢、无明八种烦恼。
之后了知已断烦恼，并使未来相续中不再生起烦恼，这是道法智。
对于色界和无色界的道谛，如果见到道等四种行相，称为道类忍。此时由见色界道谛而断除邪见、见取见、戒禁取见、疑惑、贪欲、我慢、无明七种烦恼，以及无色界的七种烦恼，共断除十四种烦恼。
之后了知已断烦恼，并使未来相续中不再生起烦恼，这是道类智，这安立为修道。
由寻求四圣谛故为道；由是烦恼对治故为如理；由断除无常执为常等颠倒故为修行；由解脱三界痛苦故为出离。

།དེའི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་བཞི་སྤོང་ངོ་། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ནི་འདོད་ཆགས་ དང་།ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་གསུམ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ཀྱང་གསུམ་སྟེ་དྲུག་སྤོང་ངོ་། །དཔེར་ན་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེས་ཡུལ་གཞན་སྤོང་ཞིང་ཡུལ་གཞན་དུ་འཇུག་ཅིང་འགྲོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ལམ་ན་ཡང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་ནི་གཏོང་ལ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅིང་ལེན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།ཡེ་ཤེས་ལ་ཡང་གཏོང་ཞིང་ལེན་པར་སྦྱར་རོ། །ཡང་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མཐོང་ནས་བོར་བ་ལ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་ན་འགྲོ་བའོ། ། དཔེར་ན་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེས་ས་ཕྱོགས་མ་རྒྱལ་བའི་གྲོང་དང་། གྲོང་ཁྱེར་ལས་ནི་རྒྱལ་བར་བྱེད། རྒྱལ་བ་རྣམས་སུ་ནི་གནས་འཆའ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ཀྱང་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་གྱི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ ལས།མ་རྒྱལ་བ་རྣམས་ནི་རྒྱལ་བར་བྱེད་ཉོན་མོངས་པའི་རྙེད་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་བ་རྣམས་སུ་ཡང་གནས་འཆའ་བར་བྱེད་དེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་བསྐྱེད་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ གནས་ལ་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དཔེར་ན་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་གནས་ཁ་ཅིག་ཏུ་ཡར་འཕར་ལ། གནས་ཁ་ཅིག་ཏུ་མར་ཐུར་དུ་ཡང་ལྷུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ལམ་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་དམིགས་པ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་ལ་ དམིགས་པའི་ཚེ་ན།མར་བབས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་ཚེ་ན་ཡར་འཕར་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་ན་མར་འབབ་པའོ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་ གནས་པའི་ཚེ་ན་ཡར་འཕར་བ་སྟེ།ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །ཡང་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་ན་ནི་མར་འབབ་པའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་ན་ནི་ཡར་ འཕར་བ་སྟེ།བདེན་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །བརྒལ་བ། མཐོང་བའི་ལམ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཁོར་ལོ་ཡིན་པར་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཡང་ལུང་ལས་གསུངས་པས་མངོན་ཏེ། ལུང་ལས་འཕགས་པ་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་བདེན་པ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།ཀཽཎྜི་ནྱ་ཁྱོད་ཀྱིས་བདེན་པ་མཐོང་ངམ། གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཐོང་ངོ་། །ཀཽཎྜི་ནྱ་ཁྱོད་ཀྱིས་བདེན་པ་རྟོགས་སམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྟོགས་སོ། །དེ་བས་ན་འདིས་བདེན་པ་ཀུན་ཤེས་པས་ན། ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་ཞེས་གྲགས་སོ། །ནམ་འཕགས་པ་ཀཽཎྜི་ནྱས་བདེན་པ་མཐོང་བས་ན། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་བཙུན་པ་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་ཡང་འདི་སྐད་དུ་འཆད་དེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་འདི། ལྟེ་བ་དང་། རྩིབས་དང་། མུ་ཁྱུད་ཀྱི་དཔེ་དང་འདྲ་བར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ།

欲界的修道所断除贪欲、嗔恚、我慢、无明四种烦恼。色界的修道所断除贪欲、我慢、无明三种烦恼，无色界的修道也断除三种烦恼，共计六种烦恼。譬如轮宝舍弃一处而趣入他处。
同样，在见道中，苦法忍即是无间道而舍弃，苦法智即是解脱道而现前获得。同样，对于色界和无色界的类智忍和类智也是如此舍弃和获得。或者说，见到欲界的苦谛而舍弃后，现前色界和无色界的苦谛，故称为趣入。
譬如轮宝于未征服的村落城邑而征服之，于已征服处而安住。同样，见道的无间道也征服未征服的萨迦耶见等烦恼，为断除烦恼的所得。于已征服处而安住，即解脱道生起离烦恼的特征，令安住于涅槃之处。
譬如轮宝于某处上升，于某处下降。同样，在无间道一再缘取时，缘取欲界的无间道时是下降，住于解脱道时是上升。同样，现前色界和无色界的无间道时是下降，住于解脱道时是上升，对集谛等也是如此。或者说，缘取欲界苦谛时是下降，缘取色界和无色界苦谛时是上升，对其余诸谛也应如是类推。
问：见道为何称为法轮？以何证明是轮？对此有经典所说为证：经中说圣者具寿憍陈如见到真谛。世尊问道：'憍陈如，你见到真谛了吗？'回答说：'世尊，已见到。''憍陈如，你证悟真谛了吗？'回答说：'世尊，已证悟。'因此，由于他了知一切真谛，故称为具寿憍陈如。当圣者憍陈如见到真谛时，经中说'转法轮'，因此见道称为法轮。
此外，尊者具寿憍陈如也如是解释：八圣道分见道的本体，如同轮毂、轮辐、轮圈的比喻，故称为法轮。

།དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་གསུམ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་ལྟེ་བའི་ཚུལ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འཁོར་ལོའི་ལྟེ་བའི་རྩིབས་ཀྱི་གཟུགས་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གཞན་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བརྟེན་ཅིང་དེ་དག་གི་གཟུངས་ཚུལ་ཁྲིམས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མུ་ཁྱུད་ཀྱི་ཚུལ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འཁོར་ལོ་མུ ཁྱུད་ཀྱི་རྩིབས་རྣམས་མི་གྱེས་པར་སྡུད་པ་བཞིན་དུ།ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཀྱང་། སེམས་ཀྱི་འཕྲོ་བ་ཐམས་ཅད་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། རྟོག་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། རྩོལ་བ་བཞི་ནི་འཕྲོ་བའི་རང་བཞིན་པས་རྩིབས་ལྟ་བུའོ། དེ་ལྟར་འཕགས་པ་ཀཽཎྜི་ནྱས་མཐོང་བའི་ལམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པས་ན། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ངག་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་གསུམ། ཚུལ་ཁྲིམས ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པས་ཞེ་སྡང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་དོ།།ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། རྟོག་པ་དང་རྩོལ་བ་གསུམ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པས་འདོད་ཆགས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་དྲན་ པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པས་གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་གིས་བཤད་དོ།།འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་དོན་རྒྱས་པར་ནི་མདོ་ཉིད་ལས་འོག་ནས་འཆད་པས་མདོ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཡང་ དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཡང་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་ཏོ། །ལྟ་བ་ནི་མཐོང་བའི་དོན་ཏེ། ནང་དང་ཕྱིའི་དངོས་པོ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཐོང་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ། །ཡང་ན་ཡང་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ལ་བྱ་ལ། ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོག་པ་ལ་བྱ་སྟེ། བདེན་པ་བཞིའི་དེ་ཁོ་ན་ལ་རྟོག་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ། །ཡང་ན་ཡང་དག་པ་ནི་བཀྲ་ཤིས་པའམ་བསྔགས་པའམ། དགེ་བ་ལ་བྱལ། ལྟ་བ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། བཀྲ་ཤིས་པའམ། དགེ་བ་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པ ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ།།ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་མ་བྱུང་བ་བྱུང་བ་ལ་བྱ་སྟེ། རྟོག་པ་དག་ནི་འདི་དགེ་འདི་མི་དགེ་ཞེས་འཇིགས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་འཇིགས་པ་སྔོན་མ་བྱུང་བ་བྱུང་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའོ། །ཡང་ ན་ཡང་དག་པ་ནི་མཉམ་པའམ་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ལ་རྟོག་པ་ནི།དེའི་རྗེས་སུ་སེམས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་བཞིན་དུ། ཕྱིས་དེ་དང་མཐུན་པར་སེམས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་དང་པོར་ཚུལ་ཁྲིམས་ ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས།སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མི་བྱ་བར་ཁས་བླངས་པ་བཞིན་དུ་ཡི་དམ་འདྲལ་བར་མི་བྱེད་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ངག་གོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་བརྫུན་དང་ཚིག་རྩུབ་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་དུས་སུ་སྨྲ། ཡང་དག་པར་སྨྲ། བདེན་པར་སྨྲ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་པ་ལ། གང་ལུས་ཀྱི་ལས་ མ་ཉམས་པ་ཞིག་སྟེ།སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ངེས་པར་ལྟ་ཞིང་དེ་ལ་མི་འཇུག་པའོ།

其中，正语、正业和正命这三者是戒蕴，如同车轮的轴心一般。就像车轮的轴心支撑着辐条一样，其他如正见等功德也依止于戒律，因为戒律能够摄持这些功德。
正定如同车轮的轮圈一般，就像车轮的轮圈能够使辐条不分散一样，正定也能够摄持一切散乱的心。
正见、正思维、正念和正精进这四者，因其本性向外延伸，如同辐条一般。因此，由于圣者憍陈如生起见道，经中说'转法轮'，所以可知见道被称为法轮。
其中，正语、正业和正命三者属于戒蕴，能断除嗔恚不善根。正定、正思维和正精进三者属于定蕴，能断除贪欲不善根。正见和正念属于慧蕴，能断除愚痴不善根，这是一些论师的解释。
八圣道分的广义内容在经中后面会详细解释，这里只作简略说明。
关于'正见'，'正'的含义是不颠倒的意思。'见'是指见解，即如实见到内外诸法无常等，这就是正见。或者说，'正'是指真实，'见'是指思维，即思维四谛的真实义，这就是正见。或者说，'正'是指吉祥、称赞或善，'见'是指明了，即明了吉祥或善法，这就是正见。
关于'正思维'，'正'是指未曾有而今生起，'思维'是指分别这是善、这是不善的判断，如此未曾有的判断生起，这就是正思维。或者说，'正'是指平等或随顺，'思维'是指随后的思考，即如实见已，随后与之相应地思考，这就是正思维。
关于'正语'，首先如实受持戒律等律仪，承诺不造作罪恶不善法，并且不违背誓言，这就是正语。正语有两种：无表和有表。其中无表是指远离妄语、恶口等言说。有表是指适时而说、如实而说、真实而说。
关于'正业'，是指不损害身业，即观察杀生、不与取等并且不参与其中。

།ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆོས་བཞིན་དུ་འཚོ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་ཁྱིམ་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་དག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་ བ་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་དག་པ་སྟེ།རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །ཁྱིམ་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་དག་པ་ནི། མེ་དང་། མཚོན་དང་དུག་དང་ཆང་ལ་སོགས་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་དག་པ་ནི། ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པ་དང་། ཆོག་ཤེས་ཤིང་འདོད་པ་ ཉུང་བ་དང་ཚུལ་འཆོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སླར་ལོག་པའོ།།ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་སྤང་བ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ལུས་དང་། སེམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའོ། །ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྔོན་མཉན་ཅིང་བསམས་ཏེ། མྱོང་བའི་དངོས་པོ་སེམས་ལ་མི་བརྗེད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་དྲན་པ་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུ་རྣམ་པ གསུམ་ནི་གོམས་པ་དང་།མཚན་མ་མཐོང་བ་དང་། ཡིད་དང་བའོ། །དེ་ལ་གོམས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མེད་ཀྱང་། ཕྱིས་སེམས་ལ་དྲན་པ་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་ཉིན་མོ་གོམས་པའི་རྨི་ལམ་དུ་མཐོང་བ་བཞིན་ནོ། །མཚན་མར་མཐོང་བ་ནི་ཆོས་འདྲ་དང་མི་འདྲ་བ་མཐོང་བ་ལས་དྲན་པ་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་བུ་དང་འདྲ་བ་མཐོང་ནས་བུ་དྲན་པ་དང་། ལྷགས་པས་ཉེན་ནས་མེ་དྲན་པའོ། །ཡིད་དང་བ་ནི་ཆུ་གསལ་བར་བཞིན གྱི་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་དང་འདྲ་བར།སེམས་གསལ་ཏེ་སྒྲིབ་པའི་ཤས་ཆུང་ན་སྔོན་ཅི་བྱས་པ་རྣམས་དྲན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡང་དག་པ་ནི་དྲང་པོ་ལ་བྱ་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གྱུར་པའམ་འཛིན་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་སྦྲུལ་སྨྱུག་ མའི་སྦུབས་སུ་བཅུག་ན་དྲང་པོར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ།སེམས་རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བཟློག་ནས་དྲང་པོར་འཛིན་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ཡང་ན་ཡང་དག་པ་ནི་མཉམ་པ་ལ་བྱ་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་འཇོག་པ་ལ་བྱ་སྟེ། སེམས་ མཉམ་པར་འཇོག་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།དེ་ལ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་མདོ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ཙམ་དུ་ བཤད་ནས།རྒྱས་པར་བཀའ་སྩལ་ཞེ་ན། འདུལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གླེངས་པས་ཤེས་པ་དང་། སྤྲོས་པས་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་གླེངས་པས་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མདོ་ཙམ་དུ་ གསུངས་ནས།སྤྲོས་པས་ཤེས་པ་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་མ་བཤད་པ་ན་དོན་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆོས་ལ་སློབ་དཔོན་འཆབ་པ་མི་མངའ་ཞིང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས་དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་རྒྱས་པར་བཀའ་སྩལ་ཏོ།།དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ། །དེ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་ལྟ་ བ་གང་ཡིན་པ་ནི་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་ནས་ལྟ་བ་ནི་རྟོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།

关于所谓的正命，如法生活即是正命。这又分为两种：在家人的清净生活和出家人的清净生活。
在家人的清净生活是：远离火器、兵器、毒药、酒等。
出家人的清净生活是：少欲知足，远离伪装等。
关于所谓的正精进，为了不生起未生的罪恶不善法，断除已生的罪恶不善法，生起未生的善法，增长已生的善法而作身心精进，这就是正精进。
关于所谓的正念，是指对先前所闻思所经历的事物不忘失于心，这就是正念。这又从三种因缘生起念：即熟习、见相及净信。
其中熟习是指反复观察色等事物，即使色等事物不存在，之后也能在心中忆念，如同日间熟习在梦中所见一样。
见相是指从见到相似或不相似的法而生起忆念，如见到与儿子相似者而忆念儿子，或因寒冷而忆念火。
净信是指如同清水中现出面影一样，心清明而烦恼轻微时能忆念过去所作之事。
关于所谓的正定，'正'是指端直，'定'是指转变或执持。譬如蛇放入竹筒中会变直一样，调伏昏沉、掉举等而端直持心，这就是正定。
或者'正'是指平等，'定'是指安置，心平等安住即是正定。
为了广说略说的道支，因此宣说'比丘们，什么是正见'等。
为何先略说后广说？有两种调伏：由提示而了知和由广说而了知。
为了那些由提示而了知者，故先略说'正见'等。为了那些由广说而了知者，若不广说则不能通达义理，如来于法无师慢心，具大悲心，因此广说'比丘们，什么是正见'等。
其中正见有三种：学人的正见、无学的正见及世间的正见。
学人和无学补特伽罗入定时所生起的见解，称为学人和无学的正见。
从定中出定后的见解因具有分别，故称为世间的正见。

།ཡང་ན་གང་ཟག་དགེ་བ་རྣམས་ཚེ་རབས་གཞན་ཡོད་པར་ ལྟ་ཞིང་།ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པ་མི་འདེབས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། འདིར་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟོན་པར་བྱེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཆོས་དྲུག་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། འཇུག་པའི་རྟེན་ཡོད་པར་ ལྟ་བ་དང་།དེའི་རྐྱེན་གྱི་ས་བོན་དང་། གཞི་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དང་སྦྱིན་པའི་ཡོན་ཏན་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དང་། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསྒོམ་པའི་གཉེན་པོ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དང་། དེ་གསུམ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། གཉེན་པོའི་ འབྲས་བུ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དང་།འཇུག་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་དྲུག་གོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་འདི་ཡོད་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད། ཅེས་བྱ་བས་འཇུག་པའི་རྟེན་ཡོད་པ་ལྟ་བ་བསྟན་ཏེ། ཚེ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པའི་རྟེན་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་འཇིག་རྟེན་ཕ་ རོལ་ཡིན་ལ།ཚེ་འདི་ཡང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཨུ0f37ཡོད་པར་འདོད་ཅིང་ཚེ་འདིའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཡང་ཕུང་པོ་ལེན་པར་འདོད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་ཡོད་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མ་ཡོད་པ་དང་ཕ་ཡ ཨོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ས་བོན་དང་བཞི་ཡོད་པར་བསྟན་ཏོ།ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེ་བའི་ས་བོན་འཇོག་པ་ནི་ཕ་ཡིན་ནོ། །ས་བོན་གྱི་རྟེན་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ནི་མ་ཡོད་པ་དང་། ཕ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྦྱིན་པ་ཡོད་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་ ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་སྦྱིན་པ་དང་།ལྷ་ལ་མཆོད་པ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་བསྟན་ཏེ། ཡོ་བྱད་རྣམས་བྱིན་ན་དེ་ལེན་པར་བྱེད་པའི་སེམས་ཅན་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་བྱས་ན་དེ་ན་སྦྱིན་སྲེག་ལེན་པའི་ལྷ་ལེན་པར་ལྟ་བ་ནི་སྦྱིན་པ་ཡོད་པ་དང་། སྦྱིན་སྲེག་ཡོད་པར་ ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བས། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསྒོམ་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡོད་པར་ལྟ་བ་བསྟན་ཏེ། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསྒོམ་པའི་མཚན་ཉིད་དགེ་བའི་ཕྱོགས་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལ་ནི་འདོད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེར་སྣ་དང་ངང་ཚུལ་ངན་པ་དང་། སེམས་གཡེངས་པ་མི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་ནི་མི་འདོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་བསོད་ནམས་དང་མི་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ནི་འདོད་པའོ། །བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི ལས་མི་དགེ་བ་ནི་མི་འདོད་པ་སྟེ།དེ་དག་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ནི། འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བས་དེ་གསུམ་གྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་ གཉེན་པོའི་འབྲས་བུ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་བསྟན་ཏེ།སྦྱིན་པ་བྱས་ན་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུངས་ན་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། ཚད་མེད་པ་བསྒོམས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བར་ལྟ་བ་དང་། སེར་སྣ་བྱས་ན་དབུལ་པོར་འགྱུར་བ་ དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དྲལ་ན་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། ཚད་མེད་པ་མ་བསྒོམས་ན་ཐར་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལྟ་བའམ། བསོད་ནམས་དང་མི་གཡོ་བའི་ལས་བྱས་ན་བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བ་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་བྱས་ན་ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བར་ལྟ་ བ་ནི།ལས་ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་། ཉེས་པར་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།

或者说，善良的人们认为有其他生世，不诽谤业和业果，这就是世间的正见。在此应当了知，这是显示世间的正见。
关于这点，认为有六法存在即是正见：认为有趣入的所依存在，认为有其因缘的种子和基础存在，认为有布施的功德存在，认为有布施、持戒、修行的对治和违品存在，认为有这三者的违品和对治的果存在，以及认为有从趣入中出离的见解，共六种。
其中，'此世间存在，他世间存在'，这是显示认为有趣入所依存在的见解。从一世到另一世趣入的所依即是此世间和他世间。此生也承认有具业和烦恼的五蕴存在，并且认为由此生的业和烦恼为因，在其他生世中也会取蕴，这就称为认为此世间存在和他世间存在的见解。
'有母亲存在和有父亲存在'，这是显示其因缘的种子和基础存在。父亲是五蕴生起的种子，母亲是种子的所依，认为这两者存在即称为认为有母亲存在和父亲存在。
'布施存在和供养存在'，这是显示认为布施和供养天神存在的见解。认为当布施财物时有接受的众生存在，当行火供时有接受火供的天神存在，这就称为认为布施存在和供养存在的见解。
'可意和不可意'，这是显示认为布施、持戒、修行的违品存在的见解。布施、持戒、修行的善法性质成为对治，称为可意。其违品吝啬、恶行、散乱的不善法性质，称为不可意。或者说，福德和不动业性质的善业是可意，非福德性质的不善业是不可意。认为这些存在即称为认为可意和不可意存在的见解。
'善作和恶作业的异熟果存在'，这是显示认为那三者的违品和对治的果存在的见解。认为行布施则获得大受用，持戒则生善趣，修四无量则得涅槃；认为吝啬则成贫穷，破戒则生恶趣，不修四无量则不得解脱；或者认为造作福德和不动业则生善趣，造作非福德业则生三恶趣，这就称为认为善作和恶作业的异熟果存在的见解。

།འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་དག་པར་སོང་བ་དང་། ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བས་འཇུག་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པར་ཡོད་པར་ལྟ་བ་བསྟན་ཏེ། འཇུག་པ་ནི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའོ། །འཁོར་བར་སྐྱེ་བ་ལ་ལོག་པ་ནི་འཕགས་པ་རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཏེ་དེ་དག་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་དག་པར་སོང་བ་དང་། ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ཞེས བྱའོ།།དེ་ལ་རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སོང་བའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་འདི་ནི་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ལོག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་འདི་མེད། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ལྟའོ། །ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པར་བསྔོ་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པར་མ་བསྔོས་པ འདི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དོན་དུ་ན་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པར་རྟོག་པའི་གཉེན་པོར་སེམས་དགེ་བར་རྟོགས་པ་ནི། ཡང་དག་པར་རྟོག་པའོ། །དེ་ལ་སྦྱིན་པ་གང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་དང་སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚོགས་དང་། དོན་གྱི་མཆོག་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་གཏོང་བ་ནི་སྦྱིན་པའོ། །དེ་ཡང་གང་གིས་སྦྱིན་པ་དང་། གང་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། ཅི་སྦྱིན་པ་དང་། ཅིས་སྦྱིན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་སྦྱིན་པ་དང་། ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་སྟེ། རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ ལྟ་བའོ།།དེ་ལ་གང་གིས་སྦྱིན་ཞེ་ན། སྦྱིན་པ་པོ་དང་། སྦྱིན་པའི་བདག་པོས་སྦྱིན་ཏེ། གང་རང་གི་ལག་ནས་དངོས་པོ་གཏོང་བ་ནི་སྦྱིན་པ་པོའོ། །གང་གཞན་སྦྱིན་དུ་འཇུག་པ་ནི་སྦྱིན་པའི་བདག་པོའོ། །གང་ལ་སྦྱིན་ཞེ་ན། ཞིང་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སྦྱིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཞིང་དང་། ཕན་བཏགས་པའི་ཞིང་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཞིང་དང་། ཁྱད་ཞུགས་པའི་ཞིང་ངོ་། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཞིང་ནི་འདྲོན་པོའམ། བཀྲེན་པའམ། མུ་ལྟོ་བའམ། ལོང་བའམ། འོན་པའམ། མགོན་མེད་པའམ། སྐྱབས་མེད་པའམ། གང ནད་ཀྱིས་གཟིར་བ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལ་ཕན་བཏགས་པའི་ཞིང་ནི་ཕའམ་མའམ་གཞན་ཡང་གནོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་བདག་བསྒྲལ་བར་བྱས་པའམ། ལོ་ཉེས་སམ་རྒྱལ་པོ་གཞན་གྱིས་འཇིགས་པའམ། བཅིངས་པའི་ནད་ཀྱིས་བཏབ་པ་ལས་གྲོགས་བྱས་ པའམ།ལས་སུ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་གྲོགས་བྱས་པའམ། ནོར་དང་གཉེན་བཤེས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའམ། ཕན་པ་དང་བདེ་བར་གྱུར་པའི་མན་ངག་བྱིན་པའོ། །ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཞིང་ནི་གང་གྲོགས་པོ་མཛའ་བ་དང་བཤེས་པ་ཕན་ཚུན་ འདྲིས་པ་དང་།སེམས་མཐུན་པར་འགྱུར་བའམ། ཉེ་དུ་གཉེན་བཤེས་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་ངོ་། །ཁྱད་ཞུགས་པའི་ཞིང་ནི་བྲམ་ཟེའམ་དགེ་སློང་གང་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པའོ། །དེ་ ལ་ཅི་སྦྱིན་ཞེ་ན།དོན་དུ་དངོས་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་སྦྱིན་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕྱི་དང་ནང་གིའོ། ། དེ་ལ་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་། བྲན་ཕོ་མོ་དང་། རྟ་དང་། གླང་པོ་དང་། ར་ལུག་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པའོ། །ནང་གི་དངོས་པོ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་རྐང་པ་དང་། ལག་པ་དང་མགོ་དང་། ཤ་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པའོ།

在世间中说有正确趣入和正确进入，这是说明从轮回中退出而存在的见解。进入即是在轮回中出生。从轮回中出生退出的是圣者预流果等和如来们，见到他们存在即是在世间中见到有正确趣入和正确进入。
其中预流果等圣者是正确趣入者。与此相反的是邪见。所谓邪见即是与正见相反，认为'无此世间，无他世间'等。
为解释正确分别，什么是正确分别？将布施和持戒回向成佛等，而不回向转轮王等，这是正确分别。实际上，作为不善等分别的对治，了知善心即是正确分别。
其中布施是指无过失的，为获得心的庄严、心的资具、瑜伽资粮和最胜义利而施舍财物。布施又可从六个方面观察：谁施、施于何处、施何物、以何施、如何施、为何施。
其中谁施？由施主和布施的主人施舍。亲手施舍财物的是施主，令他人布施的是布施的主人。施于何处？施于四种福田：苦恼田、恩德田、可意田和殊胜田。
其中苦恼田是指旅人、贫穷者、饥饿者、盲人、聋人、无依者、无怙者或被疾病所苦等。
恩德田是指父亲或母亲或其他从痛苦危难中救度自己的人，或在饥荒、他国威胁、被囚禁、疾病时给予帮助的人，或协助工作的人，或帮助从失去财物亲友等的忧愁中解脱的人，或给予有益安乐教诲的人。
可意田是指朋友、亲密者、知己、互相熟识者、意气相投者，或亲属眷属等其他人。
殊胜田是指婆罗门或比丘等具有善良本性，为断除贪欲、嗔恨、愚痴而修行的人。
其中施何物？实际上施舍两种事物：属于有情数的事物和不属于有情数的事物。其中属于有情数的事物又分为两种：外在的和内在的。
外在事物是指布施儿子、妻子、男女奴仆、马、象、羊等。内在事物是指布施自身的脚、手、头、血肉等。

།སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ གཏོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།འབྲུའི་དངོས་པོ་དང་གཏེར་གྱི་དངོས་པོ་དང་། ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའོ། །དེ་ལ་འབྲུའི་དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ནས་དང་། གྲོ་དང་། འབྲས་དང་། ཏིལ་ལ་སོགས་པའོ། །གཏེར་གྱི་དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གསེར་དང་། དངུལ་དང་། མུ་ཏིག་དང་། བཻ་ཌཱུརྱ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞིང་གི་དངོས་པོ་དང་། ཁྱིམ་གྱི་དངོས་པོ་དང་། ཚོང་ཁང་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་དོན་དུ་རྩིག་པའི་ཁང་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཅིས་སྦྱིན་ཞེ་ན། འདོད་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུས་སྐྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། ངག་གི་ལས་ཀྱིས་སྦྱིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་སྦྱིན་ཞེ་ན། དད་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་པར་ལྟ་ཞིང་། གུས་པ་དང་འདུད་པའི་སེམས་ཀྱིས་རང་གི་ལག་ནས་གུས་པར་བྱས་ཏེ་དུས་སུ་སྦྱིན་ནོ། ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱིན་ཞེ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཞིང་ལ་ནི་སྙིང་རྗེ་བས་སྦྱིན་ནོ། །ཕན་བཏགས་པའི་ཞིང་ལ་ནི་བྱས་པ་གཟོ་བའི་སེམས་ཀྱིས་སྦྱིན་ནོ། །ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཞིང་ལ་ནི་མཛའ་བར་གྱུར་པས་སྦྱིན་ནོ། །ཁྱད་ཞུགས་པའི་ཞིང་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལས ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དེ་ལས་འབྲས་བུ་དམ་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་ཏེ་འདི་ནི་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཡན་ལག་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བྱ་སྟེ། ཡན་ལག་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གང་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞིང་།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡོམས་པ། སྤྱོད་པ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྡུལ་ཙམ་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་ཞིང་། ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་གནས་རྣམས་སློབ་བོ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ དང་ལྡན་པ་ནི་ཇི་ལྟར་བསླབ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་གནས་དང་།ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱིས་ཞིག་པར་མ་བྱས་པ་དང་། ངག་གི་ལས་ཀྱིས་ཞིག་པར་མ་བྱས་པའོ། །ཇི་ལྟར་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཤེ་ན། སྡེ་བདུན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་པ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་ པ་སྟེ།དེ་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་སྡེ་བདུན་ནི། དགེ་སློང་ཕ་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་ཕ་དང་། དགེ་བསྙེན་མ་དང་། དགེ་སྦྱོང་ཕ་དང་། དགེ་སྦྱོང་མ་དང་། དགེ་སློབ་མའོ། །དེ་ལ་སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི། སྤྱོད་ལམ་བཞིའམ། ལས་སུ་བྱ་བའམ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་། འཇིག་རྟེན་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་དང་། འདུལ་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་འདུལ་བ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དོན་དུ་ན་ལས་སུ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇིག་རྟེན་པ རྣམས་ཀྱིས་མིག་མི་འགག་པའམ།འདུལ་བ་དང་མི་འགལ་བར་བྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པ་ལྔར་འཇུག་ཏུ་མ་གནང་བ་རྣམས་སུ་མི་འཇུག་པ་སྟེ། སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི། ཤན་པའི་གནས་དང་། སྨད་ འཚོང་མའི་གནས་དང་།ཆང་འཚོང་མའི་གནས་དང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དང་། གདོལ་པའི་གནས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་བ་ལ་འཇིགས་པར་ལྟ་ཞེ་ན། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་སློབ་ཚིག་ཕྲན་ཚེགས་སུ་གྱུར་པ་ཉམས་ན་ཡང་བསླང་བར་ བླ་བ་སྟེ།དཔེར་ན་དུག་ཆུང་ངུས་ཀྱང་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་གསོད་པ་བཞིན་དུ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་མོ་འདི་དག་བྱུང་ན་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་སྐལ་བ་མེད་ཅིང་ངན་སོང་དུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་དེ་དག་ལ་ཡང་བག་བྱེད་ཅིང་འཇིགས་པའོ།

非有情众生的事物也有三种：即谷物事物、矿藏事物和地域事物。其中谷物事物是这样的：大麦、小麦、稻米、芝麻等。矿藏事物是这样的：金、银、珍珠、琉璃等。地域事物是这样的：田地事物、房屋事物、商店和为福德而建造的房屋等。
以何布施？以无贪无嗔相应的因所生的身业和语业布施。如何布施？以信心观待后世有果报，以恭敬和谦卑之心，从自己手中恭敬地适时布施。为何布施？对于苦田以悲心布施。对于恩田以知恩心布施。对于可意田以亲爱心布施。对于殊胜田以其超越一切世间而能生殊胜果报故而布施，这就是布施。
关于戒律，戒律是具足六支分的戒律，何为具足六支分的戒律？即具足戒律，以别解脱戒防护，行为和行境圆满，于微细罪过亦见怖畏，于所受学处而学，如是所说。如是具足戒律是如实受持学处，不以身业毁坏，不以语业毁坏。
如何以别解脱戒防护？七众戒律即是别解脱戒，具足彼戒。其中七众是：比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷、沙弥、沙弥尼和式叉摩那。其中行为圆满是：四威仪或所作事业或修习善法皆随顺世间，与世间相应，随顺律法，与律法相应，实际上于一切所作事业中不为世人所诃责，不违背律法。
如何是行境圆满？不趣入五种不应趣入的行境，五种行境是：屠夫之处、妓女之处、酒家之处、王宫和旃陀罗之处。如何于微细罪过见怖畏？所谓微细罪过，即使违犯微小学处亦当忏悔，譬如少许毒药亦能杀害大人一样，若生起这些微细罪过，则无获得阿罗汉果的机会而堕入恶趣。于彼等亦当谨慎和畏惧。

།ཇི་ལྟར་ཡང་དག་པར་ བླངས་པའི་གནས་ལ་སློབ་ཅེ་ན།དང་པོར་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་དུས་ན་གསོལ་བ་དང་ཞུ་བའི་ལས་བཞིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་ཚེ་བསླབ་པའི་གནས་ཀྱི་ལུས་ལས་དུ་ཞིག་ཐོས་ནས་གཞན་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཅིང་སོ་སོར་ཐར་པའི་མདོ་འདོན་པ་ལས་ཤེས་པར་ གྱིས་ཤིག་ཅེས་བསྒོ་སྟེ།ཕྱིས་དེས་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དངོས་པོ་དུ་ཡོད་པ་རྒྱས་པར་ཉན་ཅིང་ཇི་ལྟར་མཉན་པ་རྣམས་མི་ཉམས་པར་ཡང་བྱེད་ལ། ཉམས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཆོས་བཞིན་དུ་གསོ་བར་བྱེད་པའོ། །དོན་དུ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་ཏེ།མཚན་ཉིད་གསུམ་ནི་མ་ཞིག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་དང་བདག་ལ་ལྟོས་ནས་ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་མ་ཞིག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ ཏོ།།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཞེས་བྱ་བས་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །སྤྱོད་པ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། སྤྱོད་ལམ་མཛེས་ཤིང་འགྲོ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་གནས་སུ་ མི་འགྲོ་ན།གཞན་དག་སེམས་མ་དང་བ་ནི་དང་བར་འགྱུར། དང་བ་རྣམས་ནི་དད་པ་ཆེར་འཕེལ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་མི་སྙན་པའི་ཚིག་མི་སྒྲོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྡུལ་ཙམ་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་ བླངས་པའི་གནས་ལ་སློབ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བདག་ལ་ལྟོས་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།བསླབ་པ་ཕྲ་མོ་རྣམས་ཀྱང་མ་ཉམས་ན། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མ་ཐོབ་པ་དང་། མངོན་དུ་མ་བྱས་པ་རྣམས་ཐོབ་པ་དང་། མངོན་དུ་བྱ་ བའི་སྐལ་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བར་བསྔོས་ཏེ། ཞེས་བྱ་བ་ནི། །སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དགེ་བ་བྱས་པ་དེ་དག་གི་རྒྱུས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཅིག་ཅེའམ། སོགས་པའི་སྒྲས་དགྲ་བཅོམ་པའམ། རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་ པར་གྱུར་ཅེས་བསྔོའོ།།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེའམ། སོགས་པའི་སྒྲས་བརྒྱ་བྱིན་དང་ཚངས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་མི་བསྔོ་བ་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སྤངས་ནས་སྐྱེས་བུ་གཉིད་ལས་སད་པ་བཞིན་དུ། མ་ རིག་པའི་གཉིད་ལས་སད་པ་བྱས་ཤིང་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མངོན་དུ་གྱུར་ཏེ།པདྨོ་ཁ་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་སངས་རྒྱས་སོ། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཁོར་ལོ་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་མཐུས། འགྲོ་བ་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་ཀྱི། རྒྱལ་ སྲིད་འཛིན་པ་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ།།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་དང་། དངུལ་གྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་དང་། ཟངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་དང་། ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་ནོ། །དེ་ལ་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་ནི་ མཆོག་གོ།།དངུལ་གྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་ནི་མཆོག་དང་ཉེ་བའོ། །ཟངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་ནི་བར་མའོ། །ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་ནི་ཐ་མའོ། །དེ་ཡང་རིམ་བཞིན་དུ་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་གྱི་འཁོར་ལོ་ནི་གླིང་བཞི་ལ་དབང་སྒྱུར་རོ། །དངུལ་གྱི་འཁོར་ལོ་ ཅན་ནི་གླིང་གསུམ་ལའོ།།ཟངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་ནི་གླིང་གཉིས་ལའོ། །ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་ནི་གླིང་གཅིག་ལའོ།

如何学习正确受持的学处？初次正受别解脱戒时，以四羯磨受具足戒时，听闻学处纲要后，其余则嘱咐说：'从每半月诵读别解脱经中了知。'此后从同梵行者处广闻有关戒律事项，如实听闻者不令失坏，失坏者亦如法恢复。
实际上宣说戒律三种相：三相为未失坏相、自性相及观待他自功德相。其中'具足戒律'说明未失坏相；'别解脱戒所摄'说明自性相；'行为与行境圆满'说明观待他功德相。
若行为端庄且不往不当之处，则能使他人不信者生信，已生信者信心增长，且不会使各方传出不悦耳之语。以'视微细罪过如尘般畏惧'及'学习正确受持处'二者说明观待自身的戒律功德，因为若不失坏微细学处，则能获得未得阿罗汉果、未现前者，成为能获得、能现前之根器。
'回向成佛'是指以布施、持戒门中所作善业，以此因缘愿成佛，或以'等'字表示回向阿罗汉或预流果。不回向'愿成转轮王'，或以'等'字表示不回向帝释、梵天，此乃正确思维。
断除烦恼障后，如人从睡梦中醒来般，从无明睡眠中觉醒，蕴界等诸法显现，如莲花开放般，此即佛陀。所谓转轮王，轮即以宝轮力，统御众生，执掌王权者称为转轮王。
转轮王有四种：金轮王、银轮王、铜轮王、铁轮王。其中金轮王最胜，银轮王近胜，铜轮王中等，铁轮王最下。依次，金轮王统御四大洲，银轮王统御三洲，铜轮王统御二洲，铁轮王统御一洲。

།དེ་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་ཚུལ་ཡང་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་མཁར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་བདག་ཅག་ཉིད་བསུ་ཞིང་མདུན་དུ་ འོངས་ནས་འདི་སྐད་དུ།ཀྱེ་ལྷ་སྐྱེ་དགུ་འདི་དག་ནི་ཕྱུག་ཅིང་འབྱོར་ལ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ཀྱང་རྒྱས་པ་ལགས་ཏེ། བདག་ཅག་ཀྱང་ལྷའི་ལགས་པས་བདག་ཅག་ལ་ལྷས་ལུང་སྩལ་དུ་གསོལ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་དངུལ་གྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་དེ་དག་ནི་བདག་ཉིད་རྐང་ གིས་བཙུགས་ཏེ་སོང་བའི་འོག་ཏུ་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་འདུད་པར་བྱེད་དོ།།གང་ཟངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་དེ་དག་ནི་མཁར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་ནས། ཚིག་གི་ཐབས་དང་འདུད་པར་འགྱུར་རོ། །ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཅན་གྱི་ནི་དྲུང་དུ་སོང་ནས། གཅིག་ལ་གཅིག་ མཚོན་གཟས་པ་དང་དེའི་འོག་ཏུ་འདུད་པར་བྱེད་དོ།།ཡང་དག་པའི་ངག་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པའི་ངག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གང་སྨྲ་བར་བྱ་བའི་དོན་དེ་འདུ་ཤེས་གཞན་དུ་གཞག་ནས་གཞན་དུ་སྨྲ་བ་ སྟེ།གང་སྨྲ་བར་བྱ་བའི་མི་དེས་དོན་གོ་བར་བྱས་ནས་བརྫུན་ནོ། །དེ་བས་ན་མངོན་པའི་ཆོས་མཛོད་ལས། འདུ་ཤེས་གཞན་དུ་བསྟན་པའི་ཚིག་།དོན་ཤེས་པ་ལ་སྨྲས་ན་བརྫུན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ངག་རྩུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཕ་ རོལ་པོ་མི་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རིགས་དང་རུས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་སྨོས་པའི་ཚིག་སྨྲས་ནས་གཞན་གྱིས་གོ་བར་གྱུར་ན་ཚིག་རྩུབ་པོའོ།།ཕྲ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཉོན་མོངས་པས་ཕ་རོལ་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་བསྐྱལ་ བ་ལས་དོན་གོ་བར་གྱུར་ན་ཕྲ་མའོ།།དེ་བས་ན་མངོན་པའི་ཆོས་མཛོད་ལས་ཀྱང་། ཕྲ་མ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་སེམས་ཚིག་སྟེ་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀྱལ་པར་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ སེམས་ཀྱིས།ཁ་གསག་དང་གླུ་དང་མུ་སྟེགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་བཤད་ནས་གཞན་གྱིས་དོན་གོ་བར་གྱུར་ན་ཚིག་ཀྱལ་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཆེས་མངོན་པའི་མཛོད་ལས་ཀྱང་། ཁ་གསག་གླུ་དང་གླུ་ཚིག་བཞིན། །གཙུག་ལག་ངན་པ་བཞིན་དུ་སྤང་། །ཞེས་གསུངས་ སོ།།དོན་དུ་ངག་གི་སྐྱོན་རྣམ་བཞི་སྤངས་ནས། འཇམ་པ་དང་དོན་དང་བཅས་པའི་དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ནི། ཡང་དག་པའི་ངག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཞིབ་ཏུ་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའི་སྐབས་སུ་བཤད་དོ། །ཡང་དག་པའི་ ལས་ཀྱི་མཐའ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་གང་ཞེ་ན། ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། མདོར་ན་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱིས་མི་དགེ་བ་བཅུ་སྤངས་ནས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱིས་དགེ་བ་ བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བསྒྲུབ་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ།།མི་དགེ་བ་བཅུ་དང་དགེ་བ་བཅུ་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་ལས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་ པ་དང་།འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་མི་དགེ་བ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་གསུམ་སྤངས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་དགེ་བ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། །ངག་གི་བཞི་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ངག་རྩུབ་པོ་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ཀྱལ་པར་སྨྲ་བ་ནི་ངག་ གི་མི་དགེ་བ་བཞི་ལ་དེ་བཞི་སྤངས་པ་ནི་ངག་གི་དགེ་བ་བཞིའོ།

关于统治的方式，对于那些拥有金轮的人，城邦的小国王们亲自迎接，来到面前说道：'啊，天神，这些众生富足繁荣，人口众多。我们也是天神的，请天神赐予我们教诲。'
对于那些拥有银轮的人，他们亲自步行前往，然后小国王们向他们致敬。
对于那些拥有铜轮的人，他们前往城邦小国王处，以言辞方便和致敬。
对于那些拥有铁轮的人，前往他们面前，互相兵戎相见后才致敬。
为了说明正语，所以说'什么是正语'等。
关于妄语，就是将所要说的内容认知为一种而说为另一种，当所要对话的人理解其意后即为妄语。因此《阿毗达磨藏》中说：'认知为一而说为他，对方理解即为妄。'
关于恶语，就是以嗔恨心为使对方不悦而说及种姓等过失的言语，当他人理解时即为恶语。
关于离间语，就是以贪嗔等烦恼心为分裂他人而互相传话，当理解其意时即为离间语。因此《阿毗达磨藏》中也说：'离间语是以烦恼心说话，为了分裂。'
关于绮语，就是以贪等烦恼心说奉承话、歌曲和外道典籍，当他人理解其意时即为绮语。因此《阿毗达磨藏》中也说：'应当远离奉承、歌曲和歌词，如同远离恶典籍。'
实际上，断除语言四过后，以柔和且有意义的方式宣说正法，即称为正语。这些特征在正业品中详细解说。
为了说明正业，所以说'什么是正业？身、语、意'等。简言之，以身、语、意断除十不善业，以身、语、意成就十善业道，即称为正业。
为了说明什么是十不善业和十善业，所以说'其中身业有三种'等。身业中杀生、不与取、邪淫是身三不善业，断除这三种即是身三善业。
关于语四业，即妄语、恶语、离间语、绮语是语四不善业，断除这四种即是语四善业。

།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི། ཡིད་ཀྱི་མི་དགེ་བ་གསུམ་ལ། དེ་གསུམ་སྤངས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་དགེ་བ་གསུམ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་མི་དགེ་བ་ གསུམ་དང་།ངག་གི་མི་དགེ་བ་བཞི་དང་། ཡིད་ཀྱི་མི་དགེ་བ་གསུམ་བསྡོམས་ན་མི་དགེ་བ་བཅུའོ། །ལུས་ཀྱི་དགེ་བ་གསུམ་དང་། ངག་གི་དགེ་བ་བཞི་དང་། ཡིད་ཀྱི་དགེ་བ་གསུམ་སྟེ། བསྡོམས་ན་དགེ་བ་བཅུའོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་འདི་དག་རྣམ་པ་ བརྒྱད་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྒྱུ་དང་། གནས་དང་། སྒོ་དང་། ལས་ཀྱི་ལམ་ཆེ་ཆུང་དང་། འབྲས་བུ་དང་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ གང་ཞེ་ན།ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་ན་སྲོག་གཅོད་པའི་སྲོག་བཅད་པ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལས་འགའ་ཞིག་མ་ཚང་ན་ནི་སྲོག་བཅད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཡན་ལག་དང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྲོག་ཆགས་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ ཏེ།གང་གསད་པར་བྱ་བ་དེ་ཡང་དག་པར་ན་སེམས་ཅན་སྲོག་ཆགས་ཡིན་གྱི། མཐོ་འམ་སྡོང་བུ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡན་ལག་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྲོག་ཆགས་སུ་འདུ་ཤེས་ཀྱང་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གལ་ཏེ་གང་གསད་པར་བསམས་པ་དེ་ཡང་ སྲོག་ཆགས་ཡིན་པར་ཤེས་ཤིང་།སྲོག་བཅད་པ་ཡིན་ཏེ། སྡོང་དུམ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སྲོག་ཆགས་ལ་བསྣུན་ན་ནི། སྲོག་བཅད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་མདོར་ན་འདི་སྐད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གསད་པར་བསམ་པ་དེ་ཉིད་གསད་ཀྱི་ནོར་ཏེ་གཞན་ མ་བསད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡན་ལག་གསུམ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གསོད་སེམས་ཀྱང་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་གསད་དོ་སྙམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་གསོད་སེམས་སྐྱེས་ནས་བསད་ན་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ཡིན་གྱི། གསད་པའི་བསམ་པ་མེད་དེ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་སེམས་ ཀྱིས་བསད་ན།སྲོག་བཅད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡན་ལག་བཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གནོད་པར་ཡང་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གསད་སེམས་ཡོད་ཀྱང་གལ་ཏེ་མཚོན་ལ་སོགས་པས་མ་བསྣུན་ན་སྲོག་བཅད་པ་མ་ཡིན་གྱི། གསད་པར་བསམས་ པས་མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་བསྣུན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡན་ལག་ལྔ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་ཤི་ན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་གསད་པར་བྱ་བ་དེ་ཡང་སྲོག་གི་དབང་པོའི་རྒྱུན་ཆད་དེ་ཤིན་ཡན་ལག་ལྔ་ཚང་བས་སྲོག་བཅད་པ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ། ། སྲོག་བཅད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་འཚོ་བའི་དབང་པོ་ནི་སྲོག་སྟེ། དེའི་རྒྱུན་གནོད་པར་བྱེད་པའམ་འགོག་པར་བྱེད་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པའོ། །ཐ་ན་ཆུང་ངུ་ན་ཚེ་ཀུན་ཟད་འགགས་ཟིན་ནས་འཚོ་བའི་དབང་པོ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་བར་ཆད་བྱས་ན་ཡང་སྲོག་བཅད་པའི་ཁ ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ན་གཞན་ལྟ་ཅི་སྨོས།བག་བྱས་པ་དང་མ་མཐོང་བ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བག་བྱས་བཞིན་པ་ལས་ཤི་བ་དང་སྡོང་པོ་ལ་བསྣུན་ནོ་སྙམ་པ་ལས་མི་ལ་ཕོག་སྟེ་ཤི་བ་དང་། མི་ཡོད་པར་མ་མཐོང་སྟེ། རྡོ་འཕངས་ པ་ལ་སོགས་པས་ཤི་བར་གྱུར་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མཐུའམ་སྒྱུའམ་འཇབ་བུས་གཞན་གྱི་ནོར་བླངས་པ་ནི་ མ་བྱིན་པར་ལེན་པའོ།།དེ་ཡང་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་ན་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ། །བརྐུས་པར་འགྱུར་རོ།

关于'意的三种形态'，贪欲、害心和邪见是意的三种不善业。断除这三种则是意的三种善业。身的三种不善业、语的四种不善业和意的三种不善业合计为十种不善业。身的三种善业、语的四种善业和意的三种善业合计为十种善业。
这十种业道从八个方面来建立：圆满支分、详细分类、因、处所、门、业道大小、果报和类别。其中，关于圆满支分而言，所说'何为杀生'等。具足五支则杀生业圆满，若缺其中任何一支则非杀生。
为说明第一支而言'是有情'，即所杀对象确实是有情众生，而非柱子或木头等。为说明第二支而言'认知是有情'，即若知道所要杀的确实是有情而杀之则是杀生；若误认为是木桩等而伤害有情，则非杀生。简而言之，这是说明所杀的正是想要杀的对象，而非误杀他者。
为说明第三支而言'生起杀心'，即以想要杀害的心而杀则是杀生；若无杀害之心，以无烦恼之心而杀则非杀生。为说明第四支而言'且作伤害'，即虽有杀心但若未用刀等伤害则非杀生，意为以杀心用刀等伤害。
为说明第五支而言'且其死亡'，即所要杀害者命根断绝而死，具足五支则杀生圆满。关于'杀生'，命根即是生命，损害或阻碍其相续即是杀生。乃至最微小如寿命已尽灭后，阻碍一刹那命根生起，也具有杀生过失，更何况其他。
关于'除了意外和未见而为'，意为因意外而死，或本想打木头却误中他人而死，或因未见有人而投掷石头等致死，这些都不是杀生。
为说明不与取，所说'何为不与取'等。以威力、欺诈或偷盗取他人财物即是不与取。具足五支则不与取圆满，即成偷盗。

།ཡན་ལག་དང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྐུ་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་གནས་འདིར་རྫས་བཞག་ན་སྟོར་བར་འགྱུར་ བས་གཞན་དུ་བཞག་གོ་སྙམ་དུ་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་བླངས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱི་ནོར་ལ་ཆགས་པས་དེ་བརྐུའོ།།སྙམ་སེམས་པའོ། །ཡན་ལག་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བདག་གི་ནོར་ནི་མ་ཡིན་གྱི་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ ནོར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡན་ལག་གསུམ་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ནོར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཅན་གཞན་གྱིས་བདག་གིར་བྱས་པའི་འབྲུ་དང་གཏེར་ལ་སོགས་པའི་རྫས་སོ། །ཡན་ལག་བཞི་བསྟན་པ་ནི། སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་སྟེ། རང་གི་གནས་ ནས་འཕགས་པ་དང་།ལམ་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ཁང་ཁྱིམ་འབུགས་པ་ནས་ནོར་རྫས་ལག་གིས་རེག་པའི་བར་དུའོ། །ཡན་ལག་ལྔ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་གི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གཞན་གྱི་ནོར་རྫས་གནས་ནས་སྤགས་ནས་བདག་ཁོ་ནའི་ ནོར་དུ་བྱས་ནས་ཡན་ལག་རྫོགས་པ་ན་མ་བྱིན་པར་བླངས་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྒྱན་བརྐུས་པས་བདག་པོ་མེད་ན་སུ་ལས་བརྐུས་པ་ཡིན། སྨྲས་པ། དེ་སངས་རྒྱས་ལས་བརྐུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ཞིང་བཞེས་པས་སོ།།དགེ་སློང་ཞི་བའི་ནོར་བདག་པོ་མེད་པ་བརྐུས་ན་སུ་ལས་བརྐུས་པར་འགྱུར། སྨྲས་པ་གསོལ་བ་དང་། ཞུ་བའི་ལས་བྱས་ན་ནི་མཚམས་སུ་གཏོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་རྣམས་ལས་བརྐུས་པར་འགྱུར་རོ། ། ལས་མ་བྱས་ན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་ཐམས་ཅད་ལས་བརྐུས་པ་ཡིན་ནོ། །མཆོད་རྟེན་ལས་བརྐུས་པ་གང་ལས་བརྐུས་པར་འགྱུར། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ལས་བརྐུས་པར་འགྱུར། བདག་པོ་མེད་པའི་གཏེར་བྱིན་ན་སུ་ལས་བརྐུས་པ་ཡིན། ཡུལ་གྱི བདག་པོ་སྟེ།རྒྱལ་པོ་ལས་བརྐུས་པ་ཡིན་ནོ། །མ་དང་ཕ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕ་མ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་ཡིད་གཅུགས་པ་བླངས་ཀྱང་མི་དགའ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ནོར་བླངས་པ་ནི་མ་བྱིན་པར་བླངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལ་ཡང་སྟོད་གཡོགས་དང་སྨད་གཡོགས་ ལ་སོགས་པ་ལུས་ལ་གྱོན་བཞིན་པ་ཡིན་པ་དང་།ཁ་ཟས་ཟ་བ་བཞིན་དུ་འཕྲོག་པ་ནི་དེ་དག་མི་དགའ་བར་འགྱུར་བས་ན་མ་བྱིན་པར་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གཞན་གྱི་བུད་མེད་ལ་གཡེམས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །མདོར་ན་གཞན་གྱིས་བདག་གིར་བྱས་པའི་བུད་མེད་རྣམས་ལ་མཐུའམ། རྐུན་པོར་སྤྱོད་པ་ནི་འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་གཞག་གོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། འགྲོ བ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་དང་།ཡན་ལག་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་དང་། མི་རིགས་པར་འགྲོ་བ་དང་། གནས་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་དང་། དུས་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བའོ། །འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ཁྱོས་བསྲུངས་པ་དང་། རྒྱལ་ པོས་བསྲུངས་པ་དང་།ཕ་མས་བསྲུངས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་བསྲུངས་པ་དང་། འགྲོ་བས་བསྲུངས་པའོ། །དེ་ལ་ཁྱོས་བསྲུངས་པ་ནི། གང་དག་གི་བག་མར་བླངས་ནས་བདག་གི་ཆུང་མར་བྱས་པའོ། །རྒྱལ་པོས་བསྲུངས་པ་ནི། གང་ཁྱོ་ཤི་བར་ གྱུར་པ་ནི་བུད་མེད་ཡུགས་སའམ།མགོན་མེད་པར་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཁྲིམས་སུ་བཅད་དེ་སྤྱོད་དུ་མ་གནང་བར་བྱས་པའོ། །ཕ་མས་བསྲུངས་པ་ནི། བུ་མོ་དེ་གཞན་ལ་མ་བྱིན་གྱིས་གཞན་དང་འཁྲིར་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཕ་མའི་གོ་ན་ གནས་པའོ།།ཆོས་ཀྱིས་བསྲུངས་པ་ནི་དགེ་སློང་མའམ། ཁྲིམས་མནོས་པ་ཐམས་ཅད་དོ།

为了说明第一支分，说'以盗心'。若以'此物放在这里会丢失，应放在他处'这样的善心取物，则不是盗心，而是对他人财物贪著而想要偷盗的心。
为了说明第二支分，说'他人的'。意思是不是自己的财物，而是其他有情的财物。
为了说明第三支分，说'财物'。是指其他有情所拥有的谷物、宝藏等物品。
第四支分是加行，即从原处移动、在路上运送、破墙而入直至手触财物为止。
为了说明第五支分，说'据为己有'。从原处取出他人财物据为己有，支分具足时即成不与取。
如是，若偷世尊的庄严物，无主时从谁处偷取？答：是从佛处偷取，因为这一切都是世尊涅槃时所受用的。
若偷比丘寂的无主财物，从谁处偷取？答：若已作白羯磨，则从界内佛子处偷取。若未作羯磨，则从一切佛子处偷取。
从塔处偷取，从何处偷取？也是从如来处偷取。
若取无主之宝藏，从谁处偷取？从国主即国王处偷取。
关于'母亲和父亲'等，从父母等处取用他们心甘情愿给予的财物，不构成不与取。
对于这些人，若夺取他们正在穿着的上衣下裳等，或正在食用的食物，因为会使他们不悦，所以构成不与取。
为了说明欲邪行，说'何为欲邪行'等。即与他人女性行淫。简言之，以强迫或盗窃方式与他人所有的女性行淫，称为欲邪行。这又分为五种。
何为五种？即非处行淫、非支行淫、非理行淫、非处所行淫、非时行淫。
非处行淫也分五种：夫所护、王所护、父母所护、法所护、众所护。
其中，夫所护是指已娶为妻而成为自己妻子的。王所护是指丈夫死亡后的寡妇或无依者，国王以法律规定不许与人行淫者。父母所护是指未嫁女儿在父母处，为防止与他人发生关系而受父母保护者。法所护是指比丘尼或受戒者。

།འགྲོ་བས་བསྲུངས་པ་ནི། འགྲོ་བ་མང་པོས་ཁྲིམས་སུ་བཅས་ཏེ། འདོད་ཆགས་སྤྱོད་དུ་མི་སྟེར་བའོ། །དེ་ལ་ཁྱོས་བསྲུངས་པ་ལ་སྤྱད་ན་ཁྱོ་ལས་འདོད་པས་ལོག་ པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ།།རྒྱལ་པོས་བསྲུངས་པ་ལ་སྤྱད་ན། རྒྱལ་པོ་ལས་ཕྲོགས་ཤིང་མི་ཚངས་པར་སྤྱད་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་དེ་ལ་མི་བཟོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་དེ་ལ་སྤྱོད་ན། གང་ལས་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དཔེར་ན་རྒྱལ་ པོའི་བཙུན་མོ་དུས་ཁྲིམས་མ་ནོས་པའི་ཚེ་སྤྱད་ན་རྒྱལ་པོ་ཉིད་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་པ་བཞིན་དུ་དོན་འདི་ཡང་འདྲ་བར་བལྟའོ།།ཆོས་ཀྱིས་བསྲུངས་པ་དགེ་སློང་མ་ལ་མི་ཚངས་པར་སྤྱད་ན། གང་ལས་མི་ཚངས་པར་སྤྱད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོ་ ལས་གཞན་དུ་བརྐུས་ཤིང་མི་ཚངས་པར་སྤྱད་པ་ཡིན་ཏེ།དེས་དེ་ལ་མི་བཟོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཉིད་དེ་ལ་སྤྱོད་ན། གང་ལས་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དུས་ཁྲིམས་མནོས་པ་ལ་སྤྱད་པ་དང་འདྲ་བར། ཁ་ན་མ་ ཐོ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།འགྲོ་བས་བསྲུངས་པ་ལ་སྤྱད་ན། གང་ལས་མི་ཚངས་པར་སྤྱད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་མང་པོ་ལས་བརྐུས་ཤིང་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡན་ལག་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་ནི། རང་གི་ཁ་དང་མི་གཙང་བའི་ལམ་དང་། བདག་གི་ཆུང་མ་ལ་ཡང་ཁ་རྐུབ་ལ་སོགས་པ་སྤྱད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་གནས་སུ་སྤྱོད་པའོ། །མི་རིགས་པར་འགྲོ་བ་ནི་མ་དང་སྲིང་མོ་ལ་སོགས་པ་རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་དང་[(]འདྲེལ་[,]འབྲེལ་[)]པ་རྣམས་ལ་འགྲོ་བའོ། །གནས་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་ནི། གཡེལ་བ་ཀུན་གྱིས་མཐོང་བའི གནས་སམ།མཆོད་རྟེན་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་ལ་སོགས་པའི་གནས་སུ་སྤྱོད་པའོ། །དུས་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་ནི། ཉིན་པར་བདག་གི་ཆུང་མ་ཁྲག་འཛག་པའམ། ལྟོ་སྦྲུམ་པའམ། བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་ནུ་མ་བསྣུན་པའི་ཚེ་སྤྱོད་པ་སྟེ། སྦྲུམ་པའི་ཚེ་སྤྱད་ ན་ནི།མངལ་ན་གནས་པ་ལ་གནོད་པ་དང་། བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་འོ་མ་འཐུང་བའི་ཚེ་སྤྱད་ན་ནི། འོ་མ་མྱུར་དུ་ཟད་པར་འགྱུར་ལ། འོ་མ་འཐུངས་ཀྱང་དེ་ལ་ལུས་བརྟས་པ་དང་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྤྱད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །ལུས་ཀྱི་མི་དགེ་བ་གསུམ་རྒྱས་པར་བཤད་ པ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར།འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདོད་པ་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདོད་པ་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་ངན་པ་ འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཡན་ལག་ལྔ་རྫོགས་པ་ན། འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། ཡན་ལག་ལྔ་ནི་བུད་མེད་ཀྱང་ཡིན། སྒོ་གསུམ་ཡང་མ་ཉམས། ཆགས་ སེམས་ཀྱང་ཡོད།སྒོ་གསུམ་དུ་ཡང་བཅུག། དགའ་བར་ཡང་ཚོར་བའོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བརྫུན་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བདེན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ནི་བརྫུན་ནོ། །དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་ རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཞག་གོ།

众生守护者是：众多众生制定法律，不允许行淫欲。对此，若与被丈夫守护者行淫，则是违背丈夫的欲望而行邪淫。
若与被国王守护者行淫，则是从国王处夺取而行不净行，因为他会对此不容忍。若是国王自己与其行淫，问：这是对谁的不净行？譬如国王与王妃在未受持斋戒时行淫，国王自身也具有不净行的过失，此义应当如是理解。
若与被法守护者比丘尼行不净行，问：这是对谁的不净行？除国王外，是盗取他人而行不净行，因为他会对此不容忍。若是国王自己与其行淫，问：这是对谁的不净行？譬如与受持斋戒的王妃行淫一样，将获得过失。
若与被众生守护者行淫，问：这是对谁的不净行？是从众多众生处盗取而行邪淫。
非支分而行是：自己的口和不净道，即使是自己的妻子也不应在口、肛门等非行淫处行淫。
不应行是：与母亲、姐妹等有血缘关系者行淫。
非处而行是：在众人可见之处，或在佛塔、经堂等处行淫。
非时而行是：白天与自己的妻子在月经期间，或怀孕期间，或婴儿吮乳期间行淫。若在怀孕期间行淫，会伤害胎儿；若在婴儿饮乳期间行淫，乳汁会迅速耗尽，即使饮乳也不会使身体强壮和丰满，因此不应行淫。
为总结身三不善业的广说，故说'此为身之三种'。
为显示邪淫一词的含义，故说'欲贪欲贪'等。欲贪欲贪这一词为圣者所呵责的恶行，因此称为邪淫。具足五支时为邪淫，五支是：是女人、三门未损坏、有贪心、插入三门、也感受快乐。
为显示妄语，故说'何为妄语'等。不真实语即是妄语。此又可分为世间和出世间两种。

།དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དབང་དྲིས་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བས་ལོག་པར་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མི་གཉིས་ཤིག་ཤགས་ལ་ཞུགས་པ་ན། དགེ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལ་ལ་ ཞིག་ལ་དབང་དུ་བསྐོས་ཏེ།མི་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་སྨྲས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་དང་། མཐོང་བ་བཞིན་དུ་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་བསྒོ་བ་དང་། བདག་གི་དོན་ནམ་གཞན་བསླུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དེ་དྲིས་པའི་དུས་ན་ཐོས་པ་དང་། མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དྲང་པོར་མི་སྨྲའི།གཞན་དུ་སྨྲ་བ་ནི་བརྫུན་ཞེས་བྱའོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའི་མི་དེས་ཀྱང་དོན་ཤེས་པའི་མདུན་དུ་སྨྲ་བ་གོ་བར་གྱུར་ན། བརྫུན་དུ་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་བརྫུན་གྱི་མཚན་ཉིད་གཞན་དུ་འདུ་ཤེས་ པའི་ངག་དོན་ཤེས་པའི་མདུན་དུ་སྨྲ་བ་བརྫུན་དུ་འགྱུར་ཞེས་བཤད་དོ།།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དགྲ་མ་བཅོམ་པ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དགྲ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའོ། །དེ་བཅོམ་པ་ནི་དགྲ་ བཅོམ་པའོ།།བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་དམ་པར་གྱུར་པས་འགྲོ་བ་ཀུན་གྱིས་མཆོད་པར་འོས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁེ་དང་བཀུར་སྟེ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུས་དགྲ་བཅོམ་པ་མ་ཡིན་པར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་ན། བརྫུན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་བཞད་གད་ཀྱི་ ཕྱིར་བྱས་པ་ནི་བརྫུན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སྨྲས་པ་དོན་གང་གིས་གོ་བར་བྱ་བ་དེ་ལུས་ཀྱིས་གོ་བར་བྱས་ན། བརྫུན་དུ་འགྱུར་རམ། སྨྲས་པ། དེ་ཡང་འགྱུར་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་བཤད་པ། འདི་ལྟར་ཚིག་མི་འབྱིན་ན་བརྫུན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རིགས་པ་ཡོད་དམ། ཡོད་དེ་ ལུས་ཀྱིས་གལ་ཏེ་གོ་བར་བྱེད་ནའོ་ཞེས་དཔེར་ན་གསོ་སྦྱིན་གྱི་ཚེ་བཤད་པའོ།།ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་ན་བརྫུན་བྱས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པས་བདག་གི་ཕྱིར་དང་། བརྫུན་སྨྲ་བར་བསམ་པ་དང་། གཞན་གྱིས་གོ་བར་གྱུར་པའོ། །ཕྲ་མ་བསྟན་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།ཕྲ་མ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མཛའ་བ་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསམ་པས་ཕན་ཚུན་ཚིག་སྐྱེལ་བ་ནི་ཕྲ་མ་སྟེ། དེ་ཡང་ཡང་དག་པའི་ཚིག་སྐྱེལ་བ་དང་། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་སྐྱེལ་བ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ སོ།།དེ་ལ་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཡང་དག་པའི་ཚིག་སྐྱེལ་བ་བསྟན་ཏེ། གཞན་གྱིས་གཞན་དག་ལ་མི་དགའ་བའི་ཚིག་སྨྲས་པར་ཡང་བདེན་ལ། དེ་ཉིད་སྒྲོ་མ་བཏགས་པར་ཕན་ཚུན་སྐྱེལ་བའོ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཞན་གྱིས་གཞན་དག་ལ་ཚིག་མི་སྙན་པར་མ་ སྨྲས་ཀྱང་།སྒྲོ་བཏགས་ནས་ཕན་ཚུན་ཚིག་སྐྱེལ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་མཛའ་བ་འབྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྨྲ་ཞིང་བྱེ་བར་གྱུར་ན་ཕྲ་མའོ། །ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་ན་ཕྲ་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། ཕྲ་མ་བྱ་བར་ཡང་བསམས་ཕྲ་མའི་ཚིག་ཀྱང་སྨྲས། གཞན་གྱིས་དོན་གོ་ བར་ཡང་གྱུར་བའོ།།ཚིག་རྩུབ་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ངག་རྩུབ་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གཞན་གྱི་ཞེར་འདེབས་པའི་ཚིག་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོའོ། །དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།ཞེ་སྡང་གི་སེམས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་སེམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་བར་འདོད་དེ། གང་གཞན་གྱི་ཡིད་དུ་མི་འོང་ཞིང་མི་དགའ་བར་གྱུར་པའི་ཚིག་རིགས་དང་རུས་དང་སྐྱོན་ལ་སོགས་པ་སྨྲ་བ་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོ་ཞེས་བྱའོ།

关于世间的情况，如果询问证人，所谓'违背事实而说'是这样的：当两个人发生争执时，指定一些善良的人作为证人，告诫他们说：'对于这两个人所说的话，要如实陈述你们所听到和看到的。'当这个证人为了自己的利益或为了欺骗他人而被询问时，对于所听到和看到的事实不如实正直地说，而是说其他的话，这就叫做妄语。
说妄语的人，如果在懂得事理的人面前说话被理解了，就构成妄语，否则就不是。因此，妄语的特征就是在懂得事理的人面前说与实际认知不符的话才构成妄语。
关于出世间的情况，所说的'未证阿罗汉而称阿罗汉'是这样的：敌人是指贪欲等烦恼，战胜了这些敌人的人就是阿罗汉。由于是殊胜的福田，值得一切众生供养，称为阿罗汉。如果因为贪图利养恭敬而虚称自己是阿罗汉，这就是妄语。但如果是为了开玩笑而说，则不构成妄语。
问：'如果用身体表达要表达的意思，是否构成妄语？'答：'那也构成妄语，因此说：即使不说话，是否有妄语的过失？有，如果用身体表达意思的话也算。'这就像在布萨日所说的那样。
具足四个要素才构成妄语：因贪图利养恭敬而为自己着想，有说妄语的意图，被他人理解。
为了说明离间语，'什么是离间语？'等如是说。为了离间友好关系，故意传递言语就是离间语。这又分为两种：传递真实的话和传递不真实的话。
其中'真实'是指传递真实的话，即他人确实对别人说了不悦的话，而且没有添加虚构成分就转述给对方。不真实则是指他人实际上没有说不悦的话，却添加虚构成分传递给对方。通过这样的方式说离间的话，如果造成分裂就是离间语。
具足四个要素才构成离间语：有离间的意图，说了离间的话，被他人理解。
为了说明粗恶语，'什么是粗恶语？'等如是说。其中伤害他人的话就是粗恶语。为了说明这一点，说到'愿他痛苦'等。以嗔恨心希望他人内心痛苦，说出他人不喜欢和不愿听到的话，涉及种姓、血统和过失等，这就叫做粗恶语。

།ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་ ན་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ།ཞེ་སྡང་བའི་སེམས་དང་ཚིག་རྩུབ་མོ་སྨྲ་བར་བསམ་པ་དང་། སྨྲས་པ་དང་། དེའི་རྒྱུས་གཞན་ཡང་སེམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བའོ། །ཚིག་ཀྱལ་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀྱལ་པར་སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།མདོར་ན་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཐོབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་དོན་དང་། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་མ་ཡིན་པ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ནི་ཀྱལ་པར་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་རྒྱས་ པར་བསྟན་པ་ནི།རྒྱལ་པོའི་གཏམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྔོན་རྒྱལ་པོ་ཤྲི་རི་ཧ་རི་ཤ་ཞེས་བྱ་བ་བྱུང་སྟེ། དེའི་འཁོར་དང་བློན་པོ་དང་ཕོ་བྲང་ལ་སོགས་པ་འདི་འདྲ་བའོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་རྒྱལ་པོའི་གཏམ་མོ། །རྐུན་པོ་འགའ་འམ་སྡེར་ཆས་པ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གིས་ གཞན་གྱི་གནས་བཅོམ་ནས་རྫས་ལ་སོགས་པ་འདི་ལྟར་ཁྱེར་རོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་རྐུན་པོའི་གཏམ་མོ།།རྒྱལ་པོ་སྡེ་གཉིས་ལས་དམག་གིས་འཐབ་པ་ན་དཔའ་བོ་ནི་འདི་སྙེད། གླང་པོ་ནི་འདི་སྙེད། རྟ་ནི་འདི་སྙེད། དཔུང་བུ་ཆུང་ནི་འདི་སྙེད་ཅིག་སྟེ། མཐའ་འདི་ ལྟར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་དམག་གི་གཏམ་མོ།།བདག་ཅག་གི་ཕ་མ་ཉེ་དུ་གཉེན་བཤེས་སམ་མཛའ་བོ་རྣམས་དང་དུས་འདིའི་ཚེ། བཟའ་བ་འདི་ལྟ་བུ་དང་བཏུང་བ་འདི་ལྟ་བུ་དང་སྤྱོད་སྤྱོད་དེ་འདི་ལྟར་དགའ་བར་གནས་ཤེ་འམ། ཕྱིས་ཀྱང་བཟའ་ བ་དང་བཏུང་བ་འདི་ལྟ་བུ་དག་བྱའོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་ཆང་གི་གཏམ་མོ།།རྒྱན་པོ་འདི་གཉིས་རྒྱན་བ་ཀྱེ་བ་ལས་འདི་ཕམ། འདི་རྒྱལ་ཞེ་འམ། བདག་ཅག་ཀྱང་དུས་འདིར་རྒྱན་པོ་འདི་ལྟར་རྒྱལ་ལོ། །ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་རྒྱན་པོའི་གཏམ་མོ། །སྔོན་ནམ་ད་ལྟར་འགྲོ་བ་ བཟང་མོ་འདི་ལྟ་བུ་དག་འབྱུང་སྟེ།སྐྱེས་བུ་འདི་དག་དང་རྟག་ཏུ་འགྲོགས། བདག་ཀྱང་འགྲོ་བ་བཟང་མོ་འདི་ལྟ་བུ་འདི་སྙེད་ཅིག་དང་འགྲོགས་ཏེ་སྤྱོད་པ་འདི་འདྲ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་གཏམ་མོ། །སྔོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་དང་། བློན་པོ་དང་བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱིམ་བདག་ ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་དང་།དཔའ་བའི་གཏམ་གྱི་རྒྱུད་གླེང་བ་ནི་སྒྲུང་གཏམ་མོ། །གཞན་ཡང་གླུ་ལེན་པ་དང་མུ་སྟེགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ལ་སོགས་པ་འཆད་པ་ཡང་ཚིགས་ཀྱལ། པ་ཞེས་བྱའོ། །འོ་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་དུས་ན། གླུ་ལེན་པ་དེ་ཡང་ ཀྱལ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ།འཁོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཚིག་དག་གླུ་དང་སྦྱར་ཏེ་ལེན་ལ་གྲོང་མིའི་ཚིག་ལྟ་བུར་མི་རིགས་པས་བསྡུས་པ་མེད་པས་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ། །ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་ན་ཚིག་ཀྱལ་པར་སྨྲ་ བ་ཡིན་ཏེ།ཡན་ལག་བཞི་ནི་ཆགས་པའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པར་སྨྲ་བར་བསམ་པ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པར་སྨྲས་པ་དང་། གཞན་དག་གིས་ཀྱང་ཐོས་ཏེ་ཆགས་པ་སྐྱེས་སོ། །ངག་གི་ལས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ངག་ གི་རྣམ་པ་བཞིའོ།།ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཆགས་སེམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཆགས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གང་གཞན་གྱི་ནོར་དེ་རྣམས་བདག་གིར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། གང་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ ནོར་འབྲུའི་དངོས་པོ་དང་།གཏེར་གྱི་དངོས་པོ་དང་། ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཆགས་པས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་བདག་གིར་གྱུར་པར་བྱ་ཞེས་བསམས་ཏེ། གཞན་གྱི་ནོར་ལ་མཐུ་དང་འཇབ་བུ་ལ་སོགས་པས་བརྐུས་ནས་བདག་གིར་བྱེད་པར་འདོད་པ་ནི་ཆགས་པ་ཞེས་ བྱའོ།

具足四支则为说粗语，即：嗔恨心和欲说粗语之心，说出粗语，以及由此令他人心生痛苦。为说绮语故，'何为绮语'等如是说。简而言之，非为获得清净、非为降伏烦恼之义，非为法语，而说能生贪等烦恼之语，是为绮语。
为广说其义，故说'王论'等。昔有国王名室利诃利沙，说其眷属、大臣、宫殿等如是如是，是为王论。说某盗贼或某强盗破他人住处，如是劫掠财物等，是为盗贼论。
两国交战时，说勇士有若干，象有若干，马有若干，步兵有若干，结局如是，是为军论。说我等父母亲友或友人等，当时食用如是饮食，如是欢乐而住，或说将来也要食用如是饮食，是为酒论。
说两人赌博，此胜彼负，或说我等当时如是赢得赌局，是为赌博论。说从前或现在有如是美女，与某人常相往来，我亦与若干如是美女相伴，行如是事，是为女论。
谈论古时国王、大臣、婆罗门、长者等智者和勇士的故事，是为故事论。其他如唱歌、讲说外道经典等，亦称为绮语。
若问：转轮圣王时代的歌唱是否也是绮语？答：不是。因为歌词内容是关于出离轮回和获得涅槃的语言，且不似世俗之语，无有不当，故无过失。
具足四支则为绮语，四支为：具有贪著之心，欲说绮语之心，说出绮语，他人闻已生起贪著。为总结广说语业，故说'此为语之四种'。
为说贪心故，说'何为贪'等。'愿他人之财成为我所有'者，即对他众生之谷物、珍宝、土地等生起贪著，思维如何使其成为己有，欲以威势、偷盗等方式窃取他人财物据为己有，是为贪。

།ཡན་ལག་གསུམ་དང་ལྡན་ན་ཆགས་སེམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཆགས་པའི་བསམ་པ་ཡང་ཡོད། ནོར་ལ་བརྐུ་བར་ཡང་སེམས། བརྐུ་བར་བྱ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡང་རྩོམ་པའོ། །གནོད་སེམས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གནོད་སེམས་གང་ཞེ་ན་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།ཞེ་སྡང་གི་སེམས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་འཚོ་བ་དང་དབྲལ་བར་བྱ་བའམ། ལུས་ལ་གནོད་པར་བྱ་བ་སེམས་པ་ནི་གནོད་སེམས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕ་རོལ་འཚོ་བ་དང་དབྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འཚོ་བ་དང་དབྲལ་བར་སེམས་པ་ནི་གཞན་དག་གསད་པར་སེམས་པའོ། །བཅད་པ་ནི་མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པས་ཡན་ལག་གཏུབས་པར་སེམས་པའམ། ནོར་ལ་སོགས་པ་དང་དབྲལ་བར་སེམས་པའོ། །གཟིར་བ་ནི་བཅིངས་པ་དང་བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པར སེམས་པའོ།།ཡན་ལག་གསུམ་དང་ལྡན་ན་གནོད་སེམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཞེ་སྡང་དང་ལྡན་པ་དང་། གནོད་པར་བྱ་བར་སེམས་པ་དང་། གནོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ལ་རྩོམ་པའོ། །ལོག་པའི་ལྟ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ལོག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་མེད། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གོང་མ་ལས་བཟློག་པའོ། །ལོག་པའི་ལྟ་བས་ཆོས་ལྔ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་ ཏེ།འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དང་། ས་བོན་འཇོག་པ་དང་གཞི་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དང་། རྒྱུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དང་། འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དང་། དམ་པའི་དངོས་པོ་ཆུད་ཟ་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་ འཇིག་རྟེན་འདི་མེད་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི།འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་འགྲོ་བ་དང་མི་འགྲོ་བ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའོ། །མ་མེད་ཕ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་དང་གཞིའི་བྱ་བ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའོ། །སྦྱིན་པ་མེད་སྦྱིན་སྲེག་མེད། འདོད་པ་དང་མི་འདོད་ པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའོ།།ལེགས་པར་བྱས་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་དག་པར་སོང་བ་དང་། ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམ་པའི་ དངོས་པོ་ཆུད་ཟ་བར་བྱེད་པའོ།།ཡན་ལག་གསུམ་དང་ལྡན་ན་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། གཏི་མུག་དང་ལྡན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཚིག་ཏུ་ཡང་འབྱིན་པའོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་ མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་འདི་དག་རྣམ་པ་བཞིར་གཞག་སྟེ།དངོས་པོ་དང་། བསམ་པ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། མཐར་ཐུག་པའོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་།སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །བསམ་པ་ནི་དངོས་པོ་དེ་ཡིན་པར་ཤེས་པ་དང་། དེའི་ལས་བྱ་བར་འདོད་པའི་སེམས་སྐྱེས་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དེའི་ལས་བྱ་བའི་ཕྱིར་ བདག་གམ་གཞན་གྱི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྩོམ་པ་འཇུག་པའོ།།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་དེ་དང་དེ་ལས་དེ་དག་གིས་དེའི་དུས་ན་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་པའམ། ཕྱིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་པའོ། །དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པའི་དངོས་པོ་ནི་མི་དང་ཕྱུགས་ལ་ སོགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ།།བསམ་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཡིན་པ་ཡང་ཤེས་ལ། དེ་བསད་པ་ཡང་བསམ་པའོ།

具足三支则成为贪心：即有贪欲之心，想要窃取财物，并且开始实行偷盗的行为。为了说明害心，所以说'此中何为害心'等。以嗔恨心想要断绝他人生命，或想要伤害身体，这就是害心。为了说明这两者的含义，所以说'断绝他人生命'等。想要断绝生命是指想要杀害他人。割截是指想用刀剑等砍断肢体，或想要夺取财物等。折磨是指想要捆绑、殴打等。
具足三支则成为害心：即具有嗔恨心，想要伤害，并且开始实行伤害的行为。为了说明邪见，所以说'此中何为邪见'等。与正见相反的是邪见，即'无此世，无他世'等，与上述相反。邪见诽谤五法：诽谤往来他世，诽谤种子和基础，诽谤因，诽谤果，毁坏圣法。
其中'无此世无他世'是诽谤往来他世。'无父无母'是诽谤种子和基础的作用。'无布施无供养，无善恶'是诽谤因。'无善作恶作的果报'是诽谤果。'世间无正行者，无正入者'是毁坏圣法。
具足三支则是邪见：即具有愚痴，确信无他世等，并且付诸言语。分类则是：此十不善业道可分为四种：事、意乐、加行和究竟。其中十不善业道的事，是指杀生等所依止的事，这又分为属于有情数和非有情数两种。意乐是知道是该事物，并且生起想要造作的心。加行是为了造作该业而以自身或他人的身语意门开始行动。
圆满是指由彼彼加行当时完成或后来完成。其中杀生的事是指人和牲畜等属于有情数者。意乐是知道是有情，并且想要杀害。

།སྦྱོར་བ་ནི་དེ་ལ་འགའ་ཞིག་ཕྱུགས་བསད་པར་འདོད་ནས་ཁྲི་ལས་ལྡང་། རིན་བླངས། ལམ་དུ་ཞུགས། བསྣམས་ ཁྲིད་བྲན་ཁྲིམས་བཅུག།མཚོན་གྱིས་བསྡུན་ཏེ། མཚོན་གཅིག་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྲིད་དུ་འཚོ་བ་དང་བྲལ་བར་མ་གྱུར་གྱི་བར་གྱི་ལས་བྱེད་པ་ནི་སྦྱོར་བའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་སྲོག་ཆགས་དེ་སྦྱོར་བ་དེས་དེའི་ཚེ་ཤི་བའམ། ཕྱིས་ཤི་བར་གྱུར་པའོ། ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་དངོས་པོ་ནི་མི་དང་ཕྱུགས་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་དངོས་པོའམ། འབྲུ་དང་གཏེར་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོའོ། །བསམ་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་དེ་ཀུན་ཡིན་པར་ཤེས་ལ། གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་དངོས་པོ་བདག གིར་བྱ་བར་འདོད་པའོ།།སྦྱོར་བ་ནི་ཁྲི་ལས་ལྡང་ངོ་། །ལམ་དུ་འཇུག་གོ། །ཁྱིམ་འབིགས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་ནས། ཇི་ལྟར་ཇི་སྲིད་དུ་དངོས་པོ་མ་བླངས་ཀྱི་བར་གྱི་ལས་བྱེད་པའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་མཐུའམ། འཇབ་བུས་དངོས་པོ་དེ་དག་ བདག་གིར་བྱས་པའོ།།འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་དངོས་པོ་ནི་འགྲོ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ། །བསམ་པ་ནི་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པར་ཡང་ཤེས་ལ། དེ་ལ་ཀུན་ཏུ་སྤྱད་པར་བྱ་བར་འདོད་པ་སྐྱེས་པའོ། ། སྦྱོར་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟན་ལས་ལངས་ནས་བུད་མེད་ཀྱི་གནས་སུ་ཕྱིན་ཏེ། མགོ་དང་རྐང་ལག་ལ་སོགས་པ་ལ་འཛིན་པའི་བར་གྱི་ལས་བྱེད་པའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་གཉིས་ཀྱིས་གཉིས་སྤྲད་པའོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའི་དངོས་པོ་ནི་མི་ལ་སོགས་པ སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་དང་།མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། རིག་པ་དང་།ཤེས་པ་དང་། མ་མཐོང་བ་དང་། མ་ཐོས་པ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། མ་ཤེས་པའོ། །བསམ་པ་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ འདུ་ཤེས།གཞན་དུ་སྨྲ་བར་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དེའི་ཕྱིར་ཁྲི་ལས་ལྡང་བ་དང་། ལམ་དུ་འཇུག་པ་དང་། སྨྲ་བར་རྩོམ་པའི་བར་དུའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་དབང་གི་འཁོར་ཚོགས་པའི་དབུས་སུ་བརྫུན་གྱི་ཚིག་སྨྲས་པའོ། །ཕྲ་མའི་དངོས་པོ་ནི་དུམ་པའི་ སེམས་ཅན་དང་།མ་དུམ་པའི་སེམས་ཅན་དང་། ཕྱོགས་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་དུམ་པ་ནི་སྔ་ནས་མཛའ་བའོ། །མ་དུམ་པ་ནི་བྱེ་བར་གྱུར་པའོ། །བསམ་པ་ནི་དེ་ཉིད་དབྱེ་བར་བྱ་བར་འདོད་པའི་སེམས་ཏེ། དེ་ཡང་འདུམ་པ་ལ་མི་དགའ་ བ་དང་།མི་འདུམ་པ་ལ་དགའ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་གཉིས་སོ། སྦྱོར་བ་ནི་དེ་དག་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟན་ལས་ལངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྩོམ་པའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་ཚུ་རོལ་ནས་བླངས་ཏེ་ཕ་རོལ་དུ་བསྙད་པ་དང་། ཕ་རོལ་དུ་བླངས་ནས་ཚུ་རོལ་དུ་ བསྙད་ནས་ཕྱོགས་སུ་དབྱེ་བར་གྱུར་པའོ།།དེ་ལ་མཛའ་བ་རྣམས་ལ་ནི་མི་མཛའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དབྱེ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་སྟེ། མི་མཛའ་བ་རྣམས་ལ་ཕྱིས་ཀྱང་མཛའ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཚིག་གིས་སྣོན་པའོ། །ངག་རྩུབ་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ སེམས་ཅན་ནོ།།བསམ་པ་ནི་དེ་ལ་གནོད་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་འདིར་སྔོན་བདག་ལ་གནོད་པར་བྱས། ད་ལྟར་གནོད་པར་བྱེད། མ་འོངས་པ་ན་གནོད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདིས་བདག་གི་མཛའ་བོ་ལ་སྔོན་གནོད་པ་བྱས། ད་ལྟར་གནོད་པ་བྱེད་དོ། ། ཕྱིས་གནོད་པ་བྱེད་པར་འགྱུར། འདིས་སྔོན་བདག་གི་དགྲ་ལ་ཕན་བཏགས། ད་ལྟར་ཕན་འདོགས། ཕྱིས་ཕན་གདགས་པར་འགྱུར་ཞེས་སེམས་ཞིང་། དེ་གནོད་པ་བྱ་བར་འདོད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དེ་ལ་གནོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟན་ལས་ལངས་པ་ལ་སོགས་པའི ལས་རྩོམ་པའོ།

加行是：某人想要杀害牲畜，从座位上起身，拿了价钱，上路，带着仆人，让他们执行法令，用武器伤害，用一次两次等武器直到断绝生命为止的这些行为是加行。圆满是：由于这个加行，那个生命当时死亡或后来死亡。
不与取的对境是：人和牲畜等有情的物品，或谷物和宝藏等无情的物品。动机是：知道这些物品是他人所有，想要据为己有。加行是：从座位上起身，上路，破墙等行为，直到未取得物品之前的所作所为。圆满是：用暴力或偷盗的方式据为己有。
邪淫的对境是：不应行淫的等有情类。动机是：知道是女人等，并生起想要与之行淫的欲望。加行是：为了行淫从座位起身前往女人处所，直到抓住头发手脚等的行为。圆满是：二根交合。
妄语的对境是：人等有情类和谷物等非有情类，以及所见、所闻、所觉、所知和未见、未闻、未觉、未知。动机是：明知而产生不同的认知，想说与实际不同的话。加行是：为此从座位起身，上路，直到开始说话。圆满是：在大众中说出妄语。
离间语的对境是：和好的有情和不和的有情两方。其中和好是指原本亲近的。不和是指已经分离的。动机是：想要分离他们的心，即不喜欢和好、喜欢不和两种。加行是：为了分离他们从座位起身等开始的行为。圆满是：从这边拿了话传到那边，从那边拿了话传到这边，使双方分离。对于亲近的人说离间语使其不亲近，对不亲近的人说话使其以后也不会亲近。
粗语的对境是：成为嗔恨因缘的有情。动机是：对他生起害心，即想：'此人过去害我，现在害我，将来会害我；此人过去害我的亲友，现在害我的亲友，将来会害我的亲友；此人过去帮助我的敌人，现在帮助我的敌人，将来会帮助我的敌人'，而想要伤害他。加行是：为了伤害他从座位起身等开始的行为。

།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་དེའི་རྒྱུ་ལས་རིགས་དང་རུས་དང་སྐྱོན་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གཞན་གྱི་སེམས་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པའི་ཚིག་རྩུབ་མོ་འབྱིན་པའོ། །ཚིག་ཀྱལ་པའི་དངོས་པོ་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་རྐུན་པོ་ལ་སོགས་པའི་དོན་མེད་པས་ཡོངས་ སུ་བསྡུས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དོ།།བསམ་པ་ནི་གཏམ་དེ་བྱ་བར་སེམས་ཤིང་འདོད་པ་སྐྱེས་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་གཏམ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རང་རང་གི་སྟན་ལས་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྩོམ་པའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་འཁོར་འདུས་པའི་ནང་དུ་གཏམ་སྨྲ་བའོ། །ཆགས་ སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།བདག་གིར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་རྣམ་མི་གཏོང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི་དངོས་པོའོ། །དེ་ལ་མི་གཏོང་བའི་དངོས་པོ་ནི་ནོར་དང་འབྲུ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་སོ། །ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི་དངོས་པོ་ནི་ལྷག་པར་ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་ ཡུལ་ཏེ།བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པའོ། །བསམ་པ་ནི་དངོས་པོ་དེ་ཡིན་པར་ཤེས་ཤིང་དེ་ལ་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་སྟེ། འདོད་པ་སྐྱེ་བ་ཡང་བསླང་བའི་སྒོ་དང་། འཐོབ་པར་སྨོན་པའི་སྒོ་དང་། བརྐུ་བའི་སྒོ་དང་། རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་བསླང་བའི་སྒོ་ནི་དངོས་ པོ་དེ་ལ་ཆགས་པས་བླངས་ཏེ།ཐོབ་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པའོ། །ཐོབ་པར་སྨོན་པའི་སྒོ་ནི་ཅི་ནས་ཀྱང་དངོས་པོ་འདི་བདག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པའོ། །བརྐུ་བའི་སྒོ་ནི་ཐབས་འདིས་བདག་གིས་དངོས་པོ་འདི་ཐོབ་པའམ་བརྐུ་བར་བྱ་བར་སེམས་ པའོ།།སྦྱོར་བ་ནི་བདག་གིར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་བདག་གིར་འགྱུར་བའི་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཚོལ་བའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་དེ་དག་བདག་གིར་མི་བྱ་མི་གཏོང་ངོ་ཞེས་སེམས་ངེས་པར་འགྱུར་བའོ། །གནོད་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཞེ་སྡང་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་ བའི་སེམས་ཅན་ནོ།།བསམ་པ་ནི་དེ་ལ་གནོད་པར་བྱའོ་སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་སྟན་ལས་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྩོམ་པའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་མི་གསད་མི་རྡེག་ཏུ་མི་གཏོང་ངོ་ཞེས་སེམས་ལ་ངེས་པར་བྱས་སོ། །ལོག་པར་ལྟ་བའི་ དངོས་པོ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་།འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དང་། ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །བསམ་པ་ནི་ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་མེད་དོ་སྙམ་སེམས་ཤིང་དེ་ལྟར་མོས་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བའི་གཙུག་ལག་ཉན་པ་དང་ འཆད་པ་རྣམས་དང་འགྲོགས་པའོ།།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་མེད་པར་ཡིད་ཆེས་ནས་མེད་དོ་ཞེས་ཚིག་ཏུ་ཡང་འབྱིན་པའོ། །རྒྱུ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་དག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ཏེ། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ ནི།འདོད་ཆགས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ། །དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་ཡང་ཆགས་པས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་བས་གཅོད་པ་དང་། གཏི་མུག་བས་གཅོད་པ་སྟེ། རྣམ་ པ་གསུམ་མོ།།དེ་ལ་ཆགས་པས་སྲོག་གཅོད་པ་ནི། ཤ་དང་པགས་པ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། རྩེད་མོའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། བདག་དང་མཛའ་བཤེས་ལ་སོགས་པ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པའོ། །ཞེ་སྡང་གིས་ སྲོག་གཅོད་པ་ནི་མི་མཛའ་བ་ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར་དགྲ་གསོད་པའོ།།གཏི་མུག་གིས་སྲོག་གཅོད་པ་ནི་དཔེར་ན་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པ་རྣམས་སྲོག་གཅོད་དེ་སྦྱིན་སྲེག་བྱས་ནས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེའོ།

圆满是从其因中说出种姓、血统、过失等，说出令他人心生痛苦的粗暴语言。
绮语事，是指关于国王和盗贼等无意义的故事。
动机是想说这些话并生起欲望。
加行是为了说话而从各自座位起身等开始行动。
圆满是在众人聚集中说话。
贪心事有两种：不舍自己所有物和完全不舍物。
其中不舍物是指财物和粮食等物品。
完全不舍物是指极为贪著的对境，即儿子和妻子等。
动机是知道是该物并对其生起欲望，生起欲望又有三种：乞求门、希求门和偷盗门。
其中乞求门是对该物贪著后乞求，想要获得。
希求门是发愿说'但愿我能得到这个物品'。
偷盗门是想'用这个方法我要得到或偷取这个物品'。
加行是为了据为己有而寻求各种方法。
圆满是心中决定'这些我不会舍弃'。
害心事是能引生嗔恨的有情。
动机是生起想要伤害的心。
加行是从座位起身等开始行动。
圆满是心中决定'不杀不打不放过'。
邪见事是指此世间、他世间、业和业果等。
动机是认为业和业果等不存在，并如此确信。
加行是与说此等论典的人共处。
圆满是确信不存在后说出'不存在'的言语。
关于'因'，这十不善业道是从三不善根生起，三不善根是：贪不善根、嗔不善根、痴不善根。
其中杀生也有贪所致杀生、嗔所致杀生、痴所致杀生三种。
其中贪所致杀生是为了肉、皮、血等而杀生，为了游戏而杀生，为了保护自己和亲友等而杀生。
嗔所致杀生是为了报复而杀敌人。
痴所致杀生是比如行祭祀者杀生后作火祭，认为能生天界。

།ཞེས་ཆོས་ཀྱི་བསམ་པས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་དག་ཀྱང་ཆོས་ལས་ འབྱུང་བ་ཚད་མར་བྱས་ནས་གསོད་དེ་མི་བགྲུངས་པ་རྣམས་བསད་པ་ལ་སོགས་པའི་ནན་ཐུར་བྱས་ནས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཤས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་།པར་སིག་ལ་སོགས་པ་འདི་ལྟར་ཕ་མ་རྒས་ཏེ་ཡོར་ཞུགས་པ་ནད་ཚབས་པོ་ཆེས་ཉེན་པ་གསད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལ་ སོགས་པའོ།།ཡང་ཁ་ཅིག་འདི་སྐད་དུ་སྦྲུལ་དང་སྡིག་པ་དང་། ཏྲཻ་མ་བུ་ག་ལ་སོགས་པ་མི་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་བསད་པ་དང་རི་དྭགས་དང་ཕྱུགས་དང་བྱ་དང་མ་ཧེ་ལ་སོགས་པ་མིའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྐྱེན་ཡིན་པས་བསད་ཀྱང་སྡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལ་ སོགས་པའོ།།མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ཡང་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གསུམ་ལས་སྐྱེས་ཏེ། ཆགས་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་དངོས་པོ་གང་འདོད་པ་དེ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའམ། ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་བརྐུའམ། བདག་དང་མཛའ་བཤེས་བསྐྱབ་པའི་ ཕྱིར་ནོར་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའོ།།ཞེ་སྡང་གིས་བརྐུ་བ་ནི་དགྲ་ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར་དགྲ་ལས་འཕྲོག་ཅིང་བརྐུའོ། །གཏི་མུག་ལས་འབྱུང་བ་ནི་ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོའི་ཆོས་ལས་འབྱུང་བ་ཚད་མར་བྱས་ནས་མི་བགྲུངས་པ་རྣམས་ཚར་གཅད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ནོར་འཕྲོག་ན་བསོད་ ནམས་ཀྱི་ཤས་ཐོབ་པོ།།ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བྲམ་ཟེ་རྣམས་སྨྲ་བ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཚངས་པས་བྲམ་ཟེ་ལ་བྱིན་ཏེ། བྲམ་དམས་པ་ན་དམངས་[(]རིག་[,]རིགས་[)]ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ཀུན་ཏུ་སྤྱད་པར་བྱའོ། །དེ་བས་ན་བླངས་ཀྱང་བྲམ་ཟེ་བདག་གིས་ལེན། བདག་གིས་སྤྱོད་བདག་གི་ལ་གནས་ཤིང་བདག་གིས་བསྟད་དུ་ཟད་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་ལྟ་དབྲོག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ཀྱང་འདི་ལ་གཞན་གྱི་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་ཆ་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ཡང་འདོད་པ་ལས་སྐྱེ་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེ པ་དང་།གཏི་མུག་ལས་སྐྱེ་བ་སྟེ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་གཞན་གྱི་བུད་མེད་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་དང་། བུད་མེད་ཁ་ཅིག་ལ་སྤྱད་ན་ཐོབ་པ་དང་བཀུར་སྟི་འབྱུང་ངོ་། །ཞེས་ཁེ་དང་བཀུར་སྟིའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་དང་། བུད་མེད་ཁ་ཅིག་ ལ་སྤྱད་ན་བདག་དང་མཛའ་བཤེས་ལ་སྐྱབས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བདག་དང་གཞན་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པའོ།།གཏི་མུག་ལས་བྱུང་བ་ནི་དཔེར་ན་ཕྱུགས་ཀྱི་རྗེད་པའི་མཆོད་སྦྱིན་ལས་ཕོ་སྨོས་ཉེ་དུ་གཉེན་བཤེས་སུ་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་ཁང་པ་གཅིག་ཏུ་བཅུད་དོ། ། སྒྲེན་མོར་ཕྱུང་ནས་ཕྱུགས་ཐབས་སུ་སྒུས་སུ་བཅུག་ལ་ཆུ་འཐུང་རྩཝ་ཟ། བབ་བབ་ཏུ་སྤྱོད་ཅིག་དང་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། ཡང་ཁ་ཅིག་བུད་མེད་རྣམས་ནི་གཏུན་དང་། མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་དང་། ཁ་ཟས་དྲོད་ལ་བབ་པ་དང་། སྟེགས་དང་ལམ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཀུན གྱིས་སྤྱད་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་།པར་སིག་ལ་སོགས་པ་མ་ལ་སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་དགྲ་ལ་ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཆུང་མ་ཀུན་ཏུ་འདྲེན་ཅིང་ཁ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའོ། །བརྫུན་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ནོར་འདོད་པ་དང་། བདག་དང་མཛའ་བཤེས་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དགྲ་ལ་ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའོ།

如此以宗教之心杀生，国王也以法为准则而杀害，对不计其数的人进行杀戮等严厉惩罚，说这将成为福德的一部分。如波斯等地说，对年老衰弱、病重垂危的父母应当杀害等。
又有人这样说，蛇和蝎子以及三角虫等是危害人的，所以杀害它们，以及杀害鹿、牲畜、鸟类和水牛等是人类享用的因缘，杀了也不会成为罪过等。
不与取也是从贪欲、嗔恨和愚痴三者而生。从贪欲而生的是抢夺所欲求的物品，或因贪图利益和恭敬而偷盗，或为了保护自己和亲友而抢夺财物。
因嗔恨而偷盗是为了报复仇敌而从敌人处抢夺偷盗。从愚痴而生的是如以国王的法为准则，为了惩治不计其数的人而抢夺他们的财物，说这将获得福德的一份。
如婆罗门所说：'这一切都是梵天赐予婆罗门的，当婆罗门贫穷时，首陀罗种姓的受用都应当享用。因此，即使拿取也是婆罗门自己取用，自己享用，住于自己的，自己称赞而已，应当从婆罗门处夺取。这样做也不会有他人所有的想法。'
邪淫也有从贪欲而生、从嗔恨而生和从愚痴而生三种。其中从贪欲而生的是因贪恋他人妻女而行淫，或说与某些女人行淫会获得利益和恭敬，为了利益和恭敬而行淫，或说与某些女人行淫会保护自己和亲友，为了保护自己和他人而行淫。
从愚痴而生的如在祭祀牲畜时，集合所有男性亲戚朋友于一室中，令其赤身裸体，如牲畜般蹲下，说：'你们喝水吃草，随意交合，就能往生天界。'
又有人说女人如臼、花朵、果实、热食、座位和道路一般，任谁享用都无过失。如波斯等地说应当与母亲行淫等。
从嗔恨而生的是为了报复仇敌，诱拐并玷污其妻子。
妄语也从贪欲、嗔恨和愚痴而生，有三种。其中从贪欲而生的是为了获取财物和保护自己及亲友而说妄语。从嗔恨而生的是为了报复仇敌而说妄语。

།གཏི་མུག་ལས སྐྱེ་བ་ནི་དཔེར་ན་བྲམ་ཟེའི་གཞུང་ལས།།རྒྱལ་པོ་བཞད་གད་རྟོག་པ་བརྫུན་མ་ཡིན། །བུད་མེད་དང་ནི་གཉེན་དུ་འཐམས་པའི་ཚེ། །སྲོག་གི་ཕྱིར་དང་ནོར་ཀུན་སྟོར་བའི་ཕྱིར། །བརྫུན་ལྔ་སྡིག་མེད་ཅེས་པར་སྨྲ་བ་ཡིན། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་ བུའོ།།ཕྲ་མ་ཡང་། ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ནོར་རྫས་ལ་ཆགས་པའམ། བདག་དང་མཛའ་བཤེས་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་མ་སྨྲ་བའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དགྲ་ལ་ ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར།དགྲ་དང་བཤེས་པ་རྣམས་ལ་ཕྲ་མ་སྐྱེལ་བའོ། །གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་མུ་སྟེགས་པའི་གཞུང་ཁ་ཅིག་ལས་ཕྲ་མ་སྨྲས་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་འཆད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཚིག་རྩུབ་པོ་ཡང་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། གཏི་ མུག་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ་གསུམ་མོ།།ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ནོར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་རྩུབ་པོས་བསྡིགས་པར་བྱེད་པ་དང་། བདག་དང་མཛའ་བཤེས་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་ཚིག་རྩུབ་མོ་སྨྲ་བའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དགྲ་ལ་ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བའོ། ། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲས་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་འཆད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡང་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ནོར་ལ་ཆགས་པ་དང་། མཛའ་བཤེས་བསྐྱབ པའི་ཕྱིར་གླུ་ལེན་པ་དང་།སྔོན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་སྨྲ་བར་བྱེད་པའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དགྲ་ལ་ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར་ཚིག་ཀྱལ་པས་དེའི་མཛའ་བཤེས་རྣམས་བསྡུས་ནས་བདག་གི་དབང་དུ་བྱེད་པའོ། །གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གླུ་དང་གར་གྱི་གཙུག་ལག་ དང་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་གཙུག་ལག་གཞན་ལ་བཤད་ན་བསོད་ནམས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བའོ།།ཆགས་སེམས་ཀྱང་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་ནོར་ལ་ཆགས་པའམ་བདག་ དང་མཛའ་བཤེས་བསྐྱབ་པའི་དོན་དུ་ཕ་རོལ་གྱི་ནོར་རྫས་བླངས་པར་སེམས་པའོ།།ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དགྲ་ལ་ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར་དགྲའི་ནོར་འཕྲོག་པ་དང་བརྐུ་བར་སེམས་པའོ། །གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བརྐུས་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་པར་སེམས་པའོ། །གནོད་སེམས་ཀྱང་འདོད་པ་དང་ཞེ་ སྡང་དང་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ།རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ནོར་རྫས་ལ་ཆགས་པའམ། བདག་དང་མཛའ་བཤེས་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ལ་གནོད་སེམས་སྐྱེས་པའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཤར་གཉེར་བའི་དོན་དུ་དགྲ་ལ་གནོད་སེམས་སྐྱེས་པའོ། །གཏི་མུག་ ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གནོད་སེམས་སྐྱེས་ཀྱང་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་བར་སེམས་པའོ།།ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཡང་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཉིད་ལ་དགའ་བའི་རྒྱུས་ལྟ་བ་དེ་འཛིན་པའོ། །ཞེ་སྡང་ ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དགྲ་ལ་ཤར་གཉེར་བའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་ལོག་པའི་ཕྱོགས་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ།།གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ལྟ་བ་ལོག་པར་གཟུང་ཡང་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་བར་འཛིན་པའོ། །དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ནི་གནོད་སེམས་དང་ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་སྲོག་གཅོད་པ་དངོས་ཏེ་གསུམ། སྐྱེད་པའི་ རྒྱུ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་མཇུག་ཏུ་ཞེ་སྡང་གིས་མཐར་ཕྱིན་ཅིང་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ།

从愚痴所生的，例如婆罗门的论典中说：'国王欢笑思维是虚妄，与女人及亲属相拥时，为了生命以及一切财物散失之故，说五种妄语无罪。'如是所说。
离间语也有贪欲、嗔恨和愚痴所生的三种。从贪欲所生的是对财物贪著，或为了保护自己和亲友而说离间语。从嗔恨所生的是为了报复仇敌，向敌人和亲友传播离间语。从愚痴所生的是如外道某些论典中解释说即使说离间语也无过失。
粗恶语也有从贪欲所生、从嗔恨所生和从愚痴所生三种。从贪欲所生的是为了贪求他人财物而用粗恶语威胁，或为了保护自己和亲友而说粗恶语。从嗔恨所生的是为了报复仇敌而说粗恶语。从愚痴所生的是如解释说即使说粗恶语也无过失。
绮语也有从贪欲、嗔恨和愚痴所生的三种。从贪欲所生的是因贪著财物和保护亲友而唱歌及讲述往事。从嗔恨所生的是为了报复仇敌而用绮语笼络其亲友使其归顺于己。从愚痴所生的是说若向他人讲解歌舞典籍和故事典籍将成为福德。
贪心也有从贪欲、嗔恨和愚痴所生的三种。从贪欲所生的是贪著他人财物或为了保护自己和亲友而思维夺取他人财物。从嗔恨所生的是为了报复仇敌而思维掠夺和偷盗仇敌财物。从愚痴所生的是认为偷盗也无过失。
害心也有从贪欲、嗔恨和愚痴所生的三种。其中从贪欲所生的是因贪著他人财物或为了保护自己和亲友而对他人生起害心。从嗔恨所生的是为了报复而对仇敌生起害心。从愚痴所生的是认为即使生起害心也不会成为过失。
邪见也有从贪欲、嗔恨和愚痴所生的三种。其中从贪欲所生的是因喜爱颠倒见解本身而执持该见解。从嗔恨所生的是为了报复仇敌而执持邪见一方。从愚痴所生的是认为即使执持邪见也不会成为过失。
其中杀生是由害心、粗恶语和实际杀生三者，虽然产生的因是三不善根，但最终由嗔恨完成并圆满。

།མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ཆགས་སེམས་གསུམ་ཡང་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ཡིན་མོད་ཀྱི། མཇུག་ཏུ་འདོད་ ཆགས་ཀྱིས་མཐར་ཕྱིན་ཅིང་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ།།ལོག་པའི་ལྟ་བ་ནི་རྩ་བ་གསུམ་ལས་བྱུང་ཡང་མཇུག་ཏུ་གཏི་མུག་གིས་མཐར་ཕྱིན་ཅིང་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །བརྫུན་སྨྲ་བ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་དང་། ཕྲ་མ་གསུམ་ནི་ཁ་ཅིག་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མཐར་ཕྱིན་ པ་ཡོད།ཁ་ཅིག་ཞེ་སྡང་གིས་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡོད། ཁ་ཅིག་གཏི་མུག་གིས་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡོད་པ་དང་། རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཡོད་དོ། །གནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་འདི་དག་རྣམ་པ་ལྔར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཆུང་བའི་གནས་དང་ འབྲིང་བའི་གནས་དང་།ཆེན་པོའི་གནས་དང་། སྐྱེ་བའི་གནས་དང་། བག་ལ་ཉལ་བའི་གནས་སོ། །དེ་ལ་ཆུང་བའི་གནས་ནི་འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་ཤས་ཆུང་བས་མི་དགེ་བའི་ལས་བཅུ་པོ་ལས། གང་ཡང་རུང་བ་བྱས་པའོ། །འབྲིང་ གི་གནས་ནི་དེ་གསུམ་ཤས་ཆེ་བ་ཡང་མ་ཡིན།ཆུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་འབྲིང་གི་ལས་ཀྱི་ལམ་གང་ཡང་རུང་བ་བྱས་པའོ། །ཆེ་བའི་གནས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ཤིན་ཏུ་བདོ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གང་ཡང་རུང་བ་བྱས་པའོ། །སྐྱེས་པའི་གནས་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་གསུམ་གྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་བསྐྱེད་ནས་འགགས་པའོ།།བག་ལ་ཉལ་བའི་གནས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་བག་ཆགས་སུ་གནས་པ་སྟེ། གང་སྐྱེས་ཀྱང་མ་སྐྱེས་འགགས་ཀྱང་མ་འགགས་པའོ། །སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་སྤྱོད་པ་དང་།ཁ་ཅིག་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད། ཁ་ཅིག་ཚེ་ཕྱི་མར་ཡང་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཡོད། ཁ་ཅིག་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཡོད། ཁ་ཅིག་ འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ངེས་པ་ཡང་ཡོད།ཁ་ཅིག་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ངེས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི། ཚེ་གང་ལ་ཡང་བྱས་པའི་ཚེ་དེ་ཉིད་ལ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཞིང་དང་བསམ་པའི་བྱེ་བྲག་ལས་ རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཞག་གོ།།དེ་ལ་ཞིང་གི་བྱེ་བྲག་ནི་སྔོན་དགེ་སློང་གཉིས་ཤིག་རྩོད་པར་གྱུར་པ་ལས། དགེ་འདུན་གྱིས་འདུལ་བ་བཞིན་དུ་བཅད་ནས་གཅིག་ཕམ་པར་གྱུར་པ་དང་། ཕམ་པའི་དགེ་སློང་གིས་དགེ་འདུན་ལ་བུད་མེད་ཅེས་སྨྲས་པས་འཕྲལ་དུ་མཚན་ ཡོངས་སུ་གྱུར་ཅེས་གྲགས་པ་ལྟ་བུའོ།།བསམ་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་སྔོན་མ་ནིང་ཞིག་གིས་སྙིང་རྗེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་གླང་རྨོ་ཞིང་ཤ་བཅད་པར་བྱས་པ་བསླུས་ནས་བཏང་བ་ལས་འཕྲལ་དུ་མ་ནིང་ཉིད་ཕོར་རེད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་ཕ་མ་དང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ རབ་ཏུ་དང་བའི་བསམ་པས་ཕན་བཏགས་པ་དང་།ཞེ་སྡང་གི་སེམས་ཀྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཚེ་ཕྱི་མར་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཚེ་རབས་བརྗེས་མ་ཐག་ཏུ་འབྲས་བུ་མྱོང་བར་འགྱུར་ བའོ།།ཚེ་རབས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་ནི་ཚེ་རབས་གཉིས་སམ་གསུམ་དག་གིས་ཆོད་དེ་མྱོང་བའམ། བཅུའམ་བརྒྱ་སྟོང་དག་གིས་ཆོད་དེ་མྱོང་བའམ། དེ་ལ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ངེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའམ། དད་པ་དྲག་པོས་གང་བྱས་པའམ། རྟག་པར་བྱས་པའམ། ཕན་བཏགས་པའམ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ལ་གནོད་པའམ། ཕན་པར་བྱས་པ་ནི་འབྲས་བུ་གདོན་མི་ཟ་བར་མྱོང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། དད་པ་དྲག་པོས་བྱས་པ་ནི་གང་གོང་དུ་དགེ་འདུན་ལ་ཁ་བྱས་པ་དང་། མ་ནིང་གིས་གླང་བཏང་བ་ལྟ་བུའོ།

偷盗、邪淫以及贪欲这三者也是由不善根本三毒所生，最终由贪欲来完成并圆满。
邪见虽从三毒根本而生，但最终由愚痴来完成并圆满。
妄语、绮语、离间语这三者，有些由贪欲完成，有些由嗔恨完成，有些由愚痴完成并圆满。
关于'处'，应当知道这十不善业道有五种：小的处、中的处、大的处、生起的处和随眠的处。
其中小的处是指由微小的贪嗔痴所造作的十不善业道中的任何一种。
中的处是指由非大非小的中等贪嗔痴所造作的任何业道。
大的处是指由极重的贪嗔痴所造作的任何业道。
生起的处是指由三烦恼所生起的业道已经灭尽。
随眠的处是指烦恼和业道以习气形式存在，虽未生起但也未灭尽。
关于'门'，是指通过身语意三门造作十不善业道，有些在现世得果报，有些来世得果报，有些在其他生世得果报，有些果报是确定的，有些果报是不确定的。
其中现世得果报是指在同一生中造业即得果报，这又可根据对境和发心的差别分为两种。
其中对境的差别，如从前有两位比丘争执，僧团依律裁决后一位失败，那位失败的比丘辱骂僧团为'女人'，据说立即转变为女性。
发心的差别，如从前有一位黄门以慈悲心解救一头正在耕地且将被宰杀的公牛，随即恢复男性之身。
此外，以清净心对父母和三宝行善，或以嗔心加害等，也会在现世得到果报。
来世得果报是指转生后立即感受果报。
其他生世得果报是指隔两三世或十世、百世、千世后感受果报。
确定的果报是指由强烈的烦恼或信心所造，或经常造作，或对恩田行善或加害，或对功德田行善或加害，应知必定感受果报。
其中由强烈的烦恼和信心所造，如前述辱骂僧团和黄门放牛的事例。

།རྟག་པར་བྱ་བ་ནི་ལས་དེ་ཡང་དང་ཡང་དུ་གོམས་པར་བྱས་ནས་འབྲས་བུ་ངེས་པར་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཕན་བཏགས་པ་ནི་ཕ་དང་མ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་བསད་ན་ཇི་ལྟར་བསད་ཀྱང་རུང་འབྲས་བུ་ངེས་པར་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཕན་བཏགས་ན་ཡང་འབྲས་བུ་མྱོང་བར་ངེས་སོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་མམ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ལ་ལ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡང་འབྲས་བུ་ངེས་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ ངེས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལས་གཞན་པའི་ལས་གལ་ཏེ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར།གལ་ཏེ་ན་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་ཆེ་ཆུང་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་གཞག་སྟེ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་། གོམས་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། དངོས་པོ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་ངེས་པ་དང་། གཉེན་པོ་བཅོམ་པའོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དྲག་པོས་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་བྱས་པ་ནི་ལྕི་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་འབྲིང གིས་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ལ་ནི་འབྲིང་ཞེས་བྱའོ།།འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ཆུང་ངུས་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ལ་ནི་ཡང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་གོམས་པ་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་ལས་གང་ཡང་ རུང་དུས་རིང་པོར་རྒྱུན་དུ་བྱས་པ་ནི་ལྕི་བའོ།།དུས་ཐ་གི་ཟད་ཅིག་བྱས་པ་ནི་འབྲིང་ངོ་། །ཆེན་པོ་གོམས་པར་མ་བྱས་པ་ནི་ཡང་བའོ། །རང་བཞིན་ནི་འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་བས་མ་བྱིན་པར་བླངས་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེ་བའོ། །མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་བས་སྲོག་གཅོད་པ་ཁ་ན་ མ་ཐོ་བ་ཆེ་བའོ།།སྲོག་གཅོད་པ་བས་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེ་བའོ། །ཚིག་ཀྱལ་པ་བས་ཚིག་རྩུབ་པོ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེ་བའོ། །ཚིག་རྩུབ་པོ་བས་ཕྲ་མ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེའོ། །ཕྲ་མ་བས་བརྫུན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེའོ། །ཆགས་སེམས་པས་གནོད་སེམས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ ཆེའོ།།གནོད་སེམས་ལས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེའོ། །སྦྱིན་པ་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་པས་སྒོམ་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའོ། །དངོས་པོ་ནི་ཕ་མ་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་གནོད་པ་དང་། ཕན་པར་བྱས་པའི་ ལས་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་ཡང་ལྕི་བར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་ནི་འདི་ལ་སུ་ཡང་རུང་བས་ཚེ་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་ཤ་སྟག་སྤྱད་ཀྱིས། དགེ་བ་མ་སྤྱད་ན་ལས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ལྕི་བ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གཉེན་པོས་བཅོམ་ བ་ནི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་དགེ་བ་ལ་གོམས་པར་བྱས་ནས།དགེ་བའི་ལས་དེ་ཡང་ལྕི་བར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་འདི་དག་སྤྱད་པས་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གསུམ་སྨིན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་ པའི་འབྲས་བུ་དང་།རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུ་ལས་ཤས་ཆེར་སྤྱད་ན། སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེའོ། །འབྲིང་དུ་སྤྱད་ན་ཡི་དྭགས་སུ་སྐྱེའོ། །ཆུང་དུ་སྤྱད་ན་བྱོལ་ སོང་གི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེའོ།།ཤས་ཆེ་ཆུང་གི་ཉོན་མོངས་པ་དྲག་དལ་གྱིས་དབྱེའོ། །ཡང་ན་ལས་བྱེད་པ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། རྩ་བ་དང་། རྒྱབ་སྟེ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་སྦྱོར་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་བྱེད་པར་རྩོམ་པའོ། །རྩ་བ་ནི་ སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་བྱས་པའོ།

恒常所作是指反复熟习彼业，必将感受果报。报恩田如父母，若杀害他们，无论如何杀害，必将感受果报。若对他们行善，也必定感受果报。功德田是指三宝或持戒之人，对他们行善或作害，果报也必定成熟。不定异熟是指除上述以外的业，或成熟为果报，或不成熟为果报。
业道大小分为六种：加行、串习、自性、事物、定于违品、对治所破。其中加行是指以强烈的贪嗔造作业道称为重业。以中等贪嗔痴造作的业道称为中等。以微小贪嗔痴造作的业道称为轻业。
其中串习是指无论善业或不善业，长期持续造作是重业。短暂造作是中等。未经串习是轻业。自性是指邪淫较偷盗罪过更大。偷盗较杀生罪过更大。杀生较绮语罪过更大。绮语较恶语罪过更大。恶语较离间语罪过更大。离间语较妄语罪过更大。贪心较害心罪过更大。害心较邪见罪过更大。布施较持戒无罪过。持戒较修习无罪过。
事物是指对父母和三宝作害或行善的善不善业也安立为重业。定于违品是指若有人一生中唯行不善，不行善，则彼业安立为重业。对治所破是指对治不善业而串习善法，彼善业也安立为重业。
所谓果报，行持此十不善业道将成熟三种果报：异熟果、等流果、增上果。其中异熟果是指若多行十不善，则生于地狱。中等行持则生于饿鬼。少分行持则生于旁生。多少以烦恼强弱而分。
或者造业分为加行、根本、后起三种。其中加行是指开始造作杀生等不善业。根本是指已造作杀生等不善业。

།རྒྱབ་ནི་དེ་དག་བྱེད་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་། ཕྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་གསུམ་གྱིས་བྱས་ན་ཤས་ཆེ་བས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེའོ། །རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཡི་དྭགས་སུ་སྐྱེའོ། །གཅིག་ གིས་ནི་བྱོལ་སོང་དུ་སྐྱེའོ།།རྒྱུ་འདྲ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་ངན་སོང་གསུམ་ལས་ཐར་ཏེ་བརྒྱ་ལ་མིར་སྐྱེས་ན་ཡང་མི་དགེ་བ་གཅིག་ཅིང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཉིས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་གཉིས་ཏེ། ཚེ་ཐུང་བ་དང་། ནད་མང་ བའོ།།ཚེ་ཐུང་བ་ནི་སྔོན་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ཚེའི་རྒྱུན་བཅད་པས་མིར་སྐྱེས་ནས་ཡང་མངལ་དུ་འཆི་བའམ། སྐྱེས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པར་འཆི་བར་འགྱུར་རོ། །ནད་མང་བ་ནི་སྔོན་སེམས་ཅན་གཞན་བསད་པ་ན་ཡང་དབྱིག་པ་དང་། མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པས་ སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར།མིར་སྐྱེས་པ་ན་ཡང་མཛེ་དང་། འབྲུམ་བུ་ལ་སོགས་པ་ནད་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ། །མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་འབྲས་བུ་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལོངས་སྤྱོད་ཆུང་བ་དང་། ཐུན་མོང་གི་ལོངས་ སྤྱོད་དུ་འགྱུར་རོ།།ལོངས་སྤྱོད་ཆུང་བ་ནི་སྔོན་གཞན་དག་གི་ལོངས་སྤྱོད་འཕྲོག་ནས་ཕོངས་པར་བྱས་པས། ཚེ་འདིར་ཡང་རྟག་ཏུ་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་བྲེལ་ཕོངས་པར་འགྱུར་རོ། །ཐུན་མོང་གི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ཕྲོགས་པ་དེ་ཡང་བརྒྱ་ལ་ཕྲོགས་ནས་གཞན་ལ་ བྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ལོངས་སྤྱོད་ཅི་བདོག་ན་ཡང་རྟག་ཏུ་ཀུན་གྱིས་འཕྲོག་ཅིང་བདག་གཅིག་པུ་སྤྱོད་དུ་མེད་ལ།ཀུན་དང་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡང་གཉིས་ཏེ། གཡོག་འཁོར་བསྟེན་དུ་མི་རུང་བ་དང་། བསྟོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཆུང་མར་འགྱུར་རོ། །གཡོག་འཁོར་བསྟེན་དུ་མི་རུང་བ་ནི་བདག་གི་འཁོར་རྣམས་ཀྱང་སྙིང་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ་སྟེ། ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་ཡིད་མི་ཆེས་པར་འགྱུར་བའོ། །བསྟོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཆུང་མར་འགྱུར་བ་ནི བདག་གི་ཆུང་མ་ལ་ཀུན་རེ་ཞིང་ཀུན་གྱིས་མི་ཚངས་པར་སྤྱད་པར་འགྱུར་རོ།།བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་གཉིས་ཏེ། སྐུར་པ་མང་བ་དང་གཞན་གྱིས་བསླུ་བར་འགྱུར་རོ། །སྐུར་པ་མང་བ་ནི་མ་ཉེས་ཀྱང་ཉེས་ཞེས་གཞན་གྱིས་སྐུར་པ་འདེབས་པར་འགྱུར་ རོ།།གཞན་གྱིས་བསླུ་བ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱ་ཞེ་འམ་སྦྱིན་ཞེས་ཁས་བླངས་ནས་སྦྱིན་ཞིང་བསླུ་བར་འགྱུར་རོ། །ཕྲ་མའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་གཉིས་ཏེ། གཡོག་འཁོར་མི་འདུམ་པ་དང་གཡོག་འཁོར་ངན་པར་འགྱུར་རོ། །གཡོག་འཁོར་མི་འདུམ་ པ་ནི་བདག་གི་འཁོར་རྣམས་ཀྱང་རྟག་ཏུ་རྩོད་ཅིང་འཐབ་པར་འགྱུར་རོ།།གཡོག་འཁོར་ངན་པ་ནི་གཡོག་འཁོར་ཞིག་བདོག་ན་ཡང་ལུས་ཀྱི་བྱད་ལག་མི་མཛེས་པ་དང་མཐུ་དང་ཞོ་ཤ་ཆུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་གཉིས་ཏེ། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཐོས་པ་དང་འཐབ་མོའི་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་བའོ། །ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཚིག་ཐོས་པ་ནི་རྟག་ཏུ་སེམས་འཁྲུགས་པའི་གཏམ་ཤ་སྟག་ཐོས་པ་དང་། བདག་གིས་ཚིག་སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་གཞན་གྱི་རྣར་མི་འོང་བའོ། །འཐབ་མོའི་ཚིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་བདག་གིས་ཚིག ཉེས་པར་མ་སྨྲས་ན་ཡང་།གཞན་དང་འཐབ་ཅིང་རྩོད་པར་འགྱུར་བའོ། །ཚིག་ཀྱལ་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཟུང་བར་འོས་པའི་ཚིག་མ་ཡིན་པ་དང་། མ་ངེས་པའི་སྤོབས་པར་འགྱུར་བའོ། །གཟུང་བར་འོས་པའི་ཚིག་མ་ ཡིན་པ་ནི་ཚིག་སྨྲས་པ་རྣམས་མི་བཙུན་ཞིང་བདག་གི་ཚིག་སུས་ཀྱང་མི་ཉན་པར་འགྱུར་བའོ།

随喜他人所作之事，以后也如是经常行持，若以此三者所作，则多分会投生地狱。以二因会投生饿鬼。以一因会投生畜生。同类因果者，从三恶趣解脱后，百世投生为人时，亦将感受一不善业及二种异熟果报。
其中杀生果报之同类因有二：短命及多病。短命者，因往昔断绝他众生命之相续，故投生为人后，或胎中夭折，或生后不久即死。多病者，因往昔杀害他众生时，以棍棒、兵器等造作痛苦，故投生为人时，亦将常遭麻风、天花等种种疾病之苦。
不与取果报之同类因亦有二种：少财及共用财物。少财者，因往昔夺取他人财物使其贫困，故今生亦将常有资具匮乏之苦。共用财物者，因夺取之物又百般掠夺后施予他人，故所有财物常被他人掠夺，自己无法独享，而成为与众共用。
邪淫之同类因亦有二：仆从不堪信任及妻妾为人称赞。仆从不堪信任者，自己的眷属亦不可靠，彼此互不信任。妻妾为人称赞者，自己的妻妾为众人觊觎，众人皆与之行不净行。
妄语之同类因果亦有二：多遭诽谤及为人欺骗。多遭诽谤者，虽无过失亦被他人诽谤。为人欺骗者，他人答应做某事或承诺布施后却欺骗不予实行。
离间语之同类因果亦有二：眷属不和及眷属恶劣。眷属不和者，自己的眷属亦常起争斗。眷属恶劣者，即使有眷属，其身相丑陋且力量与气色微弱。
粗语之同类因果亦有二：听闻不悦之语及言语成争。听闻不悦之语者，常听闻扰乱心神之语，且自己所说之一切言语皆不悦他人之耳。言语成争者，即使自己未说错话，亦会与他人争斗。
绮语之同类因果亦有二：言语不堪采信及辩才不定。言语不堪采信者，所说之语不受尊重，自己之言语无人听从。

།མ་ངེས་པའི་སྤོབས་པར་འགྱུར་བ་ནི། །བདག་གིས་ཚིག་སྨྲས་པ་རྣམས་ཐོག་ཏུ་མི་ཕེབས་པར་འགྱུར་བའོ། །ཆགས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་། འདོད་པ་ཆེ་བའོ། །ཆོག་མི་ཤེས་པ་ནི་བདག་གི་བདོག་པས་མི་ཆོག་པའོ། །འདོད་པ་ཆེ་བ་ནི་གཞན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཡེབ་རྔམ་བྱེད་པའོ། །གནོད་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་གཉིས་ཏེ། ཕན་པ་མི་ཚོལ་ བ་དང་།གཞན་གྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པའོ། །ཕན་པ་མི་ཚོལ་བ་ནི་གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་གནོད་པར་འགྱུར་བར་དགའ་ཞིང་གནོད་པ་བྱེད་པར་སེམས་པའོ། །གཞན་གྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་གཞན་གྱིས་བདག་ལ་བརྡེག་བཙོག་ལ་སོགས་པ་ མི་བདེ་བ་བྱེད་པའོ།།ལོག་པར་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གར་སྐྱེས་ཀྱང་མུ་སྟེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སུ་སྐྱེ་ཞིང་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། རྟག་ཏུ་དྲང་པོ་དང་བྲལ་ཏེ་གཡོ་སྒྱུའི་ལས་ཤ་སྟག་ལ་འཇུག་པར་ འགྱུར་རོ།།མི་དགེ་བའི་ལས་བཅུ་པོ་དེ་དག་གིས་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་ཕྱིའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཉམས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། སྲོག་བཅོད་པས་འབྲུ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མཐུ་ཆུང་ཞིང་གཟི་ཆུང་བར་འགྱུར་རོ། །མ་བྱིན་པར་བླངས་པས་ཐན་པ་དང་། སེར་བས་ བཅོམ་པར་འགྱུར་བའོ།།འདོད་པས་ལོག་པར་སྤྱོད་པས་ས་གཞི་རྡུལ་གྱིས་ཁྱབ་པར་འགྱུར་རོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བས་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་དྲི་མི་ཞིམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཕྲ་མས་ཡུལ་ས་ཐག་ཐུག་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་རྩུབ་པོས་སྐམ་པ་དང་། བ་ཚྭ་ཅན་ དུ་འགྱུར་རོ།།ཚིག་ཀྱལ་པས་དུས་འགྱུར་ཞིང་ཆར་ལ་སོགས་པ་དུས་མ་ཡིན་པར་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཆགས་སེམས་ཀྱིས་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་ཕྲ་བར་འགྱུར་རོ། །གནོད་སེམས་ཀྱིས་ཚ་བ་དང་ཁ་བར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པའི་ལྟ་བས་འབྲས་བུ་ཉུང་ཞིང་ འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རྣམ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་དག་ལས། ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས། ལུས་ཀྱི་ཡོ་བ་དང་། ངག་གི་ཡོ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཡོ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྙོག་པ་དང་། ངག་གི་རྙོག་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྙོག་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཉེས་པ་དང་། ངག་གི་ཉེས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་ལས་དཀར་པོ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང དཀར་པོ།ལས་ནག་པོ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ནག་པོ་དང་། ལས་འདྲེན་མ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་འདྲེན་མ་དང་། ལས་དཀར་པོ་ཡང་མ་ཡིན་ལས་ནག་པོ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ལས་དཀར་ནག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཏེ་ དེ་ལ་སྒྱུའི་སེམས་ལས་སྐྱེས་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་ཡོ་བའོ།།འདོད་ཆགས་ཀྱིས་སྐྱེས་པའི་ལུས་དང་ངག་ལ་སོགས་པའི་ལས་ནི་རྙོག་པ་དང་། ཞེ་སྡང་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ལུས་དང་ངག་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པའོ། །ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ ནི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡང་གནག་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་གནག་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སྐྱེས་པའི་ལས་ཀྱང་དཀར། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་དཀར་བའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་མི་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་དགེ་བ་ནི་ལས་ཀྱང་དཀར ནག་འདྲེན་མ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་དཀར་ནག་འདྲེན་མ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གཉིས་ནི་ལས་དཀར་ནག་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་ནག་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ།

不确定的辩才是：自己所说的话语不能准确表达。贪心的等流果有两种：即不知足和欲望大。不知足是对自己所拥有的不满足。欲望大是对他人的受用心生贪婪。害心的等流果也有两种：即不求利益和被他人伤害。不求利益是喜欢对一切他人造成伤害并想着加害。被他人伤害是一切时候被他人打骂等不悦之事。
邪见的等流果有两种：即无论转生何处都会生于外道等处并趋向邪见，以及经常远离正直而专做虚伪之事。十不善业的增上果是外在事物衰败，即：杀生使谷物等事物力量微弱且光泽暗淡。偷盗使干旱和冰雹毁坏。
邪淫使大地尘土遍布。妄语使谷物等气味不香。离间语使地域高低不平。恶语使土地干旱和含盐。绮语使时节变化，雨等非时而降。贪心使谷物等细小。害心使炎热和寒冷。邪见使果实稀少或无果。
十善业道的果报应当理解为与此相反。所谓异名，即在经中依据十业道而说：身曲、语曲、意曲，以及身垢、语垢、意垢，以及身过、语过、意过。又说：白业异熟亦白，黑业异熟亦黑，杂业异熟亦杂，非白非黑业能尽白黑业之异熟。这些是异名。
其中，由虚伪心所生的身语业是曲。由贪欲所生的身语等业是垢，由嗔心之因所生的身语等是过。能生三恶趣的十不善业道是黑业，异熟也是黑的。色界所生之业是白业，异熟也是白的。能生欲界人等的善业是杂业，异熟也是黑白杂杂的。无间道和解脱道二者既非白业也非黑业，是能尽白黑异熟之道。

།ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་བསྟན་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།ལོག་པའི་འཚོ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ལོག་པའི་འཚོ་བ་བསྟན་ནས། དེ་ལས་བཟློག་ན་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བར་འགྱུར་བས། ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཇེ་ལ་འཆད་དོ། །དེ་ཡང་དགེ་སློང་གི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་དང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་ལོག་ པའི་འཚོ་བ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཞག་གོ།།དེ་ལ་དགེ་སློང་གི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་ཚུལ་འཆོས་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཚུལ་འཆོས་པ་དང་། ཁ་གསག་དང་། གཞོགས་སློང་དང་། གཞོགས་བསྡིགས་དང་། རྙེད་པས་རྙེད་པ་འདོད་པ་ནི། དགེ་སློང་གི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་སྟེ། དགེ་བསྙེན་གྱི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ནི་ཕྱིས་འཆད་དོ། །ཚུལ་འཆོས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཚུལ་འཆོས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཚུལ་འཆོས པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།སྤྱོད་ལམ་རྣམ་པར་འཇོག་པ་དང་། དབེན་པའི་གནས་སུ་གནས་ཤིང་ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པར་སྟོན་པ་དང་། ངན་པ་དང་། བསོད་པ་བསྟེན་པ་དང་། མི་བསྟེན་པའོ། །དེ་ལ་སྤྱོད་ལམ་རྣམ་པར་འཇོག་པ་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པའི་ རྒྱུས་གཞན་དག་གི་ཡོན་ཏན་ཡོད་པར་དཔག་པའི་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་འཛིན་པའོ།།དབེན་པའི་གནས་སུ་གནས་ཤིང་ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པར་སྟོན་པ་ནི་ཁེ་དང་བཀུར་སྟེ་ལ་ཆགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་དུར་ཁྲོད་དམ་དགོན་པའི་གནས་སུ་གནས་འཆའ་ཞིང་ལྷུང་བཟེད་ ལ་སོགས་པ་ཡོ་བྱད་མང་པོ་མི་འཛིན་པའོ།།ངན་པ་དང་བསོད་པ་བསྟེན་པ་དང་མི་བསྟེན་པ་ནི། ཁ་ཟས་ངན་པ་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ངན་པ་བསྟེན་པར་སྟོན་ཅིང་ཁ་ཟས་བསོད་པ་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་བཟང་པོ་མི་བསྟེན་པར་སྟོན་པ་སྟེ། འདིར་ཡང་ཁེ་དང་བཀུར་ སྟི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆགས་པ་ལ་ཆགས་པ་ཞེས་སྦྱར།དེ་ལྟར་ཚུལ་འཆོས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་མདོ་འདིར་སྤྱོད་ལམ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཚུལ་འཆོས་པ་དང་། དབེན་པའི་གནས་སུ་གནས་ཤིང་ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དགེ་སློང་དག་སྦྱིན་པའི་བདག་པོ་མཐོང་ན་ཞེས་གསུངས་ཏེ་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟེ་ལ་ཆགས་པའི་དབང་གིས། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟེ་བདག་ལ་གྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བསམས་ནས། དགེ་སློང་གིས་སྦྱིན་པའི་བདག་པོ་མཐོང་བ་དང་། ལམ་ མམ་གྲོང་སྟོང་པར་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་བཅས་ཤིང་འདུག་ལ།སྦྱིན་པའི་བདག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། དགེ་སློང་འདི་ནི་བསམ་གཏན་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་སྟེ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་བྱ་བའི་འོས་སོ་སྙམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་སྤྱོད་ལམ་འཆོས་པ་ནི་ཚུལ་འཆོས་པ་ཞེས་བྱའོ། སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སོང་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྱི་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྙེད་པ་ནི་ལྷུང་བཟེད་དང་གོས་ལ་སོགས་པའོ། །བཀུར་སྟི་ནི་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་དང་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་པའོ། །བདག་ལ་ཤོག་ཅིག་ཅེས་བྱ བ་ནི།བདག་ལ་གྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སེམས་པའོ། །སྩོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ངན་པ་དང་བསོད་པ་ལ་བསྟེན་པ་དང་། མི་བསྟེན་པའི་ཚུལ་འཆོས་པ་ཡང་བསྡུའོ། །ཁ་གསག་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཁ་གསག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ཡང་ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་བསམ་པས་ན་དེ་དག་དགའ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྨྲ་བ་དང་ཆོས་སྨྲ་བའོ། །ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་བསམ་པས་དེ་དགའ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ནི་ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུས། ཁྱོད་ནི་ཕ་ཡིན་ཁྱོད་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ བའི་ཚིག་སྨྲ་བའོ།

为了说明正当的生活，故说'什么是邪命'。通过说明邪命，与之相反即为正命，因此解释何为邪命。邪命可分为比丘的邪命和居士的邪命两种。
为了说明比丘的邪命，故说'诸比丘具有诈现等'。诈现、谄媚、暗示、胁迫、以利求利，这些是比丘的邪命，居士的邪命将在后面解释。
为了说明诈现，故说'其中何为诈现'等。诈现有三种：威仪装饰、示现住阿兰若处少欲知足、择取劣食不取精食。
其中威仪装饰是由于贪著利养恭敬，为使他人推测自己具有功德而摆出禅定威仪。示现住阿兰若处少欲知足是由于贪著利养恭敬之心，而住于尸陀林或阿兰若处，不持多余钵等资具。择取劣食不取精食是示现受用劣食及粗劣法衣等，而不受用精美饮食及上等法衣等，此中也是由于贪著利养恭敬等。
如是三种诈现中，此经依威仪装饰的诈现和示现住阿兰若处少欲的诈现而说。为显示此义，故说'诸比丘见施主时'等。由于贪著利养恭敬，心想'愿我获得利养恭敬'，比丘见到施主时，在路上或空闲处结跏趺坐。
施主们也认为'此比丘是禅修者、阿罗汉，应当供养恭敬'，以此心态摆出威仪即称为诈现。'结跏趺坐'是指修行威仪的状态。'利养'是指钵、衣等物。'恭敬'是指合掌、礼拜等行为。'愿我获得'是指心想'愿我成就'。'等'字也包括择取劣食不取精食的诈现。
为了说明谄媚，故说'其中何为谄媚'等。这也是由于思虑利养恭敬，而说悦意语、说自己功德及说法。由于贪著利养恭敬，说'你是父亲，你是母亲'等悦意语。

།བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྨྲ་བ་ནི། བདག་ནི་དད་པ་དང་ལྡན་པ། ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲ་བའོ། །ཆོས་སྨྲ་བ་དང་། ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པས། གཞན་དག་གི་ཐད་དུ་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་འཆད་པ་སྟེ།འདིར་ནི་དེ་དག་དགའ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བའི་དབང་དུ་མཛད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁྱོད་ནི་ངའི་ཕ། ཁྱོད་ནི་ངའི་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཚིག་སྙན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱོད་ནི་ངའི་ཇོ་བོ། ཁྱོད་ནི་ ངའི་མཁན་པོ།ཁྱོད་ནི་ངའི་སློབ་དཔོན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྨྲས་པ་དང་། ཆོས་སྨྲས་པ་ཡང་བསྡུའོ། །གཞོགས་སློང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གཞོགས་སློང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ གསུངས་ཏེ།དེ་ཡང་རྙེད་པའི་བསམ་པས་ལུས་ལ་གནོད་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པ་དང་། ཕོངས་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པ་དང་། ཚིག་གིས་འདོད་པའི་དངོས་པོ་བརྗོད་པའོ། །ལུས་ཀྱི་གནོད་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པ་ནི་ཆོས་གོས་དང་བཟའ་བ་ལ་སོགས་པ་རྙེད་པ་ལ་ཆགས་པའི་སེམས་ ཀྱིས་བདག་གི་ལུས་ཉིད་ལ་རྨ་དང་ཤུ་བ་ལ་སོགས་པས་ཉེན་པར་སྟོན་པ་དང་གྲང་བ་དང་ཚ་བས་ཉེན་པར་སྟོན་པའོ།།ཕོངས་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པ་ནི་ཆོས་གོས་དང་ལྷུང་བཟེད་ལ་སོགས་པ་མི་བདོག་པ་དང་། མེད་པ་འདྲ་བར་སྟོན་པའོ། །ཚིག་གིས་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ བརྗོད་པ་ནི་བདག་ལ་དངོས་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཁོ་ན་མི་བདོག་ཅེས་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་དམ་པ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ཁྱིམ་བདག་དམ་པ་འདི་དག་གི་ཁྱིམ་ནས་རྙེད་ཀྱི།གཞན་དག་གི་དེ་ནས་མི་རྙེད་དོ་ཞེས་སྨྲས་ཏེ། མདོ་འདིར་ཚིག་གིས་དངོས་པོ་འདོད་པའི་དབང་དུ་བཤད་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་བསོད་སྙོམས་ཟོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བསོད་སྙོམས་ཟོས་པ་ནི་ཁྱིམ་བདག་དད་པ་ཅན་དག་གི་ཁྱིམ་སྟེ། བསོད་སྙོམས་ཟོས་ནས་ཡང་རྙེད་པ་ལ་ཡང་ཆགས་པའི་དབང་གིས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་དགེ་བསྙེན་ཁྱོད་ཀྱི་ཁྱིམ་ནས་རྙེད་པ གཞན་དག་ནས་མི་རྙེད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་གཞོགས་སློང་ངོ་།།ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པ་མེད་པར་དྲང་པོར་སྨྲ་བ་ནི་ཉེས་མེད་དེ། གཞོགས་སློང་མ་ཡིན་ནོ། །གཞོགས་བསྡིགས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གཞོགས་བསྡིགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་གསུངས་སོ།།གཞོགས་བསྡིགས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྙེད་པའི་བསམ་པས་སྦྱིན་པའི་ཡོན་བདག་ལ་སྨོད་པར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ཡང་འབྲེལ་བ་ལ་སློང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བ་ལ་སྨོད་པར་བྱེད་པའོ། །རྙེད་པའི་བསམ་པས་སྦྱིན་པའི་ ཡོན་བདག་ལ་སྨོད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པས་གང་གི་ཚེ་སྦྱིན་པའི་ཡོན་བདག་གིས་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་རྙེད་པ་མ་སྦྱིན་ན་དེ་ནི་དབུལ་པོར་འགྱུར་རོ།།གཞན་ཡང་མི་བདེ་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འདུག་གོ་ཞེས་སྨྲའོ། །གཞན་ཡང་འབྲེལ་པ་ལ་སློང་བ་ནི་ བདག་གི་ཡོན་བདག་གི་སྐབས་སུ་མ་བྱིན་ན་ཡོན་བདག་ཁྱོད་གཅིག་པུར་མ་ཟད་ཀྱི།གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲ་ཞིང་གཞན་ལ་སློང་བར་བསྡིགས་པའོ། །ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བ་ལ་སྨོད་པ་ནི། གང་སྦྱིན་པ་མི་བྱེད་པ་དག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ངན་སོང་དུ་ལྟུང་ལ། ཁྱོད་ ཀྱང་སྦྱིན་པ་མི་བྱེད་པས་ངེས་པར་ངན་སོང་དུ་ལྟུང་ངོ་ཞེས་བསྡིགས་པ་སྟེ།འདིར་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བ་ལ་སྨོད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བཤད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་ཁྱིམ་གང་ནས་བསོད་སྙོམས་མ་རྙེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

谈论自己的功德就是说：'我具有信仰，我具有闻法，我具有戒律'等等。由于贪著说法和利养恭敬，在他人面前解说如来的经典。在此为了显示这是由于说悦意语的缘故，所以说'你是我的父亲，你是我的母亲'等等。
同样，其他甜言蜜语就是'你是我的主人，你是我的亲教师，你是我的阿阇黎'等等。'等等'一词包括了谈论自己的功德和说法。
为了说明旁敲侧击，所以说'什么是旁敲侧击'等等。这包括为了获得利养而展示身体受损的情况、展示贫困的情况，以及用言语表达所需之物。展示身体受损的情况是指因贪求获得法衣和食物等，而展示自己身上有疮伤等afflictions，以及展示受寒受热之苦。
展示贫困的情况是指展示自己没有或似乎没有法衣和钵盂等物。用言语表达所需之物是指说'我正好缺少这样的东西'，或说'这样殊胜的法衣等物只能从这些殊胜的施主家中获得，从其他人那里是得不到的'。
为了说明这是用言语表达所需之物的缘故，所以说'比丘们，食用托钵食物之后'等等。食用托钵食物是指在有信心的施主家中，食用托钵食物之后，又因贪著利养而一再对优婆塞说'从你家能得到的，从其他人那里得不到'，这就是旁敲侧击。如果没有贪著利养恭敬而直接说，则无过失，不算是旁敲侧击。
为了说明恐吓，所以说'什么是恐吓'等等。恐吓也有三种：出于获得利养的想法而诽谤布施的施主、威胁转向其他人索取，以及诽谤不布施者。出于获得利养的想法而诽谤布施的施主是指因贪著利养恭敬，当布施的施主不给予法衣等利养时，就说'他会变得贫穷，还会遭遇各种不幸'。
威胁转向其他人索取是指说'如果你这个施主不给予，不仅仅是你一个人，还有其他人'，以此威胁要向他人索取。诽谤不布施者是指威胁说'不行布施的人必定堕入恶趣，你也不行布施，必定会堕入恶趣'。为了显示这是针对诽谤不布施者而说的，所以说'比丘们，从某家没有得到托钵食物'等等。

། མདོའི་ཚིག་དངོས་གསལ་བར་མ་བཤད་ན། གཞོགས་བསྡིགས་རྣམ་གཉིས་ཀྱང་འདིར་བསྡུ་བར་བལྟའོ། །རྙེད་པས་རྙེད་པ་འདོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་རྙེད་པས་འདོད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྙེད་པའི བསམ་པས་གཞན་ལས་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྙེད་པར་སྟོན་པ་དང་།སྦྱིན་པའི་ཡོན་བདག་རྒྱ་ཆེན་པོར་སྟོན་པ་དང་། ཟང་ཟིང་རྙེད་པར་སྟོན་པའོ། །རྙེད་པའི་བསམ་པས་གཞན་ལས་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྙེད་པར་སྟོན་པ་ནི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་རྙེད་པ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུས་བདག་ཉིད་ཀྱི་ནོར་ གྱིས་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་བཟང་པོ་ཉོས་ནས་བདག་གི་ཡོན་བདག་ལ་ཆོས་གོས་འདི་ལྟ་བུ་ཡོན་དག་གཞན་དག་ལས་རྙེད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་སྒོ་རྙེད་པ་བསྒྲུབ་པའོ།།ཡོན་བདག་རྒྱ་ཆེན་པོར་སྟོན་པ་ནི་ཡོན་བདག་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་དབང་དུ་གཏོང་ན། གཏོང་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་ དགའ་བ།ཡོན་བདག་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སྨྲས་པའོ། །ཟང་ཟིང་རྙེད་པར་སྟོན་པ་ནི་སྦྱིན་བདག་གང་གི་ཁྱིམ་དུ་སོང་ནས། ཁ་ཟས་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་བྱིན་ན་སྦྱིན་བདག་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཁྱིམ་དུ་ཡང་ཟང་ཟིང་ཅི་སྦྱིན་པ་སྨྲ་བ་སྟེ། འདིར་རྙེད་པས་རྙེད་ པ་བསྒྲུབ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་རྙེད་པའི་བསམ་པས་གཞན་རྒྱ་ཆེན་པོར་རྙེད་པར་སྟོན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བཤད་པའི་ཕྱིར།དགེ་སློང་དག་བདག་གི་ནོར་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་མདོར་ན་བདག་ཉིད་ཀྱི་ནོར་གྱིས་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ ཉོས་ནས་སྦྱིན་པའི་བདག་པོ་དགེ་བསྙེན་གྱི་མདུན་དུ་འདུག་སྟེ།སྦྱིན་པའི་ཡོན་བདག་གཞན་གྱིས་བདག་ལ་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་འདི་འདྲ་བ་བྱིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། དེ་ཡང་ངོ་ཚ་བས་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། རྙེད་པས་རྙེད་པ་བསྒྲུབ་པ་ རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་འདིར་བསྡུ་བར་བལྟ་བའོ།།དགེ་སློང་གི་ལོག་པར་འཚོ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གཞག་གོ། །ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། ངག་གི་ལས་དང་། ལུས་དང་ངག་གཉི་གའི་ལས་སོ། །དེ་ལ་ཚུལ་འཆོས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ཡིན་ནོ། །ཁ་གསག་ ནི་ངག་གི་ལས་སོ།།གཞོགས་སློང་དང་། གཞོགས་བསྡིགས་དང་། རྙེད་པས་རྙེད་པ་བསྒྲུབ་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་གཉི་གའི་ལས་དང་ལྡན་པ་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ལོག་པའི་འཚོ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་སྤངས་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བར་འགྱུར་རོ། དགེ་བསྙེན་གྱི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དགེ་བསྙེན་གྱི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དགེ་བསྙེན་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དགེ་བསྙེན་མ་དང་དུས་ཁྲིམས་པ་ཡང་བསྡུའོ། །གོང་དུ དགེ་སློང་གི་སྐབས་སུ་ཡང་།དགེ་སློང་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་སྦྱོང་ཕ་དང་དགེ་སྦྱོང་མ་དང་དགེ་ཚུལ་མ་རྣམས་ཀྱང་བསྡུའོ། །སེམས་ཅན་འཚོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་འཚོང་བ་སྟེ། དགེ་བསྙེན་མ་རྣམས་ལ་དེ་ནི་འགག་པ་ཡིན་ཏེ། རྟ་ལ་ སོགས་པ་སེམས་ཅན་ཚོང་དུ་མི་གནང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།མ་བརྟགས་པར་འབྲུ་དང་ཡུངས་ཀར་འཚིར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་རིང་པོར་ལོན་པའི་འབྲུ་དང་ཉུངས་ཀར་ལ་སྲིན་འཇུག་པས་མ་བརྟགས་པར་འབྲུ་དང་ཡུངས་ཀར་ལ་སོགས་པ་བཙིར་ན་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྲོག་ལ་གནོད་པའི་ ཕྱིར་ལོག་པར་འཚོ་བར་གཞག་སྟེ།བརྟགས་ཏེ་བཙིར་བ་ནི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་དགོངས་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཞག་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ ལས་བྱུང་བའི་ལོག་པའི་འཚོ་བའོ།

如果不明确解释经文的内容，那么这两种威胁也应当在此归纳。为了说明以利养求利养，所以说'什么是以利养求利养'等。这又分为三种：以利养心向他人显示获得广大利养，显示布施主广大，显示获得财物。
以利养心向他人显示获得广大利养是指：由于贪著获得衣服等利养，用自己的财物买了好的衣服等，然后对自己的施主说'我从其他施主那里得到这样的衣服'，以此方式获得利养。
显示施主广大是指：说某某施主如果布施，就喜欢广大布施，而那个施主不是这样的。
显示获得财物是指：到某个施主家后，如果得到饮食和衣服等，就向其他施主家说明得到了什么财物。这里以利养求利养的三种方式中，是从以利养心向他人显示获得广大利养的角度来解释的，所以说'诸比丘，以我的财物'等。
简而言之，就是用自己的财物买了衣服等，然后在施主优婆塞面前坐着，说'其他布施主给我这样的衣服等'，由此使对方因惭愧而布施衣服等。这两种以利养求利养的方式也应当在此归纳。
比丘的五种邪命也可以归纳为三类：身业、语业、身语二业。其中，现相是身业。说恭维话是语业。激发、威胁和以利养求利养既有身业也有语业。
舍弃这五种邪命后，比丘们就能获得正命。为了说明优婆塞的邪命是什么，所以说'什么是优婆塞的邪命'等。说'优婆塞'只是举例，也包括优婆夷和近住戒者。
在前面比丘的部分，说'比丘'也只是举例，也包括比丘尼、沙门、沙门尼和沙弥尼等。'贩卖众生'是指贩卖人，这是对优婆夷们的禁止，而不是禁止贩卖马等众生。
'不观察就压榨谷物和芥子'是指：因为长期存放的谷物和芥子会有虫子进入，如果不观察就压榨谷物和芥子等，会伤害众生的生命，所以定为邪命。观察后压榨则不是邪命。
这又可分为两类：属于有情数的邪命和不属于有情数所生的邪命。

།དེ་ལ་སེམས་ཅན་འཚོང་བ་དང་། ཤ་འཚོང་བ་དང་། མ་བརྟགས་པར་འབྲུ་འཚོང་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལོག་པའི་འཚོ་བའོ། །དུག་འཚོང་བ་དང་མཚོན་ཆ་འཚོང་བ་དང་ཆང་འཚོང་བ་ནི། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལོག་པའི་འཚོ་བའོ། །ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གསོང་པོར་སྨྲ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱིམ་ན་གནས པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གུས་པའི་ཚུལ་སྟོན་པ་སྟེ།ཕ་དང་མ་དང་རིགས་ཀྱི་རྒན་པ་རྣམས་དང་ཕྲད་ནས་ལུས་ཀྱིས་འདུད་པ་དང་ཚིག་གིས་བསུ་སྟེ་འཇམ་པོར་སྨྲ་བའོ། །ཕྱག་འཚལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས། མཁན་པོ་དང་ སློབ་དཔོན་ལ་སོགས་པ་དང་ཕྲད་ནས་ཡན་ལག་བཏུད་དེ་ཕྱག་བྱེད་པའི་ལས་བྱེད་པའོ།།སྡང་བ་ཞེས་བྱ་བས་བླ་མ་ལ་སོགས་པ་གཞན་གང་འོང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གུས་པའི་ཚུལ་སྟོན་པ་སྟེ། གང་ཟག་ཡོན་ཏན་ཅན་བླ་མ་གཞན་དག་གུས་ནས་འོངས་པ་རྣམས་ལ་ ཡང་སྟན་ལས་ལངས་ནས་བསུ་སྟེ་སྟན་ལ་འཇོག་ཅིང་སྟོབས་པའོ།།ཐལ་མོ་སྦྱར་བའི་ལས་བྱེད་ཅེས་བྱ་བས་གནས་གཅིག་ན་འཁོད་པའི་གང་ཟག་ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་གུས་པའི་ཚུལ་སྟོན་པ་སྟེ། གནས་གཅིག་ན་གནས་པའི་གང་ཟག་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་ སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་ཕྲད་ན་ཡང་ལུས་བཏུད་པ་དང་ཐལ་མོ་སྦྱར་བའི་ལས་བྱེད་པ་སྟེ།འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའོ། །མདོར་ན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤངས་པ་དང་། གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའོ། །ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་དང་། ཞེ་སྡང་གི་རང་བཞིན་ཅན་དང་། གཏི་མུག་གི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །གསུམ་ པོ་དེ་དག་གི་མཚན་མ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ།འདོད་ཆགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་མཚན་མ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གཡོ་ཞིང་གཡེངས་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་གླུ་དང་གར་ལ་སོགས་པ་ལ་དགའ་བ། དྲན་པ་ཉམས་པ་ལ་རྟག་པར་སེམས་ངང་གིས་འཇམ་པ། ཕྲག་དོག་ཆེ་བ། ངོ་ ཚ་བ་མང་བ་ལ་གནས་པ།འདོད་ཆགས་སྤངས་པར་དཀའ་བ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆུང་བའོ། །ཞེ་སྡང་གི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་མཚན་མ་ནི་ཅི་ལ་ཡང་གླེང་བ་དང་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་འཐབ་མོ་ལ་དགའ་བ། བཞིན་ཁྲོ་གཉེར་ཅན། མགུ་དཀའ་བ། སེམས་ངང་རྩུབ་པོ་ རྣོ་བ།སྡིག་ལ་དགའ་བ། སེམས་ཅན་སེམས་རྩུབ་ཅིང་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་མོས་པ། ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་བླ་བ་སྟེ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེན་པོའོ། །གཏི་མུག་གི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་མཚན་མ་ནི། ཡིད་གཉིས་ཅན་ལས་སུ་བྱ་བ་ལ་སྤྲོས་པ་མེད་པ། གཉིད་དང་རྨུགས་པ་མང་བ་རྟོག་པ་དང་སེན་ལྕིགས་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ། ཤིང་བལ་དང་སྲིན་བལ་ལྟ་བུའི་སེམས་རྨོངས་པ་མང་བ་ལེ་ལོ་ཆེ་བ་སུ་ལ་ཡང་ཡིད་མི་རྟོན་པ་སྐྱེ་བོ་དེ་ཉིད་ཀྱང་ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ། འགྲོ་བ་དགེ་བ་རྣམས་ཞེ་སྡང་སྐྱེ་བ། བྱས པ་མི་གཟོ་བ།ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་དཀའ་བ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེ་བའོ། །དེ་དག་ལ་ཡང་ཞིབ་ཏུ་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་དགའ་བ་གཞན་དག་གི་ཡོན་ཏན་ཕལ་ཆེར་ཚོལ་གྱི་ཉེས་པའི་གླགས་མི་བལྟའོ། ། ཞེ་སྡང་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་ནི་གང་ལ་ཡང་ཆགས་པ་མི་ཆེ་བ་གཞན་དག་གི་སྐྱོན་དང་། ཉེས་པ་ཕལ་ཆེར་ཚོལ་བར་བྱེད་པའོ། །གཏི་མུག་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་ནི་གང་དུ་ཡང་མི་གནས་པ་འཇོག་པ་དང་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན་པའོ།

关于贩卖众生、贩卖肉类和未经考察而贩卖谷物，这些是属于众生范畴的邪命生活。贩卖毒药、贩卖武器和贩卖酒类，这些是属于非众生范畴的邪命生活。
为了说明正精进，所以说'什么是正精进'等。
'说诚实语'是指就在家人方面而言，表示恭敬的态度，即与父母及族中长者相遇时，以身体礼敬，以言语迎接并温和地说话。
'顶礼'是就出家人方面而言，与和尚、阿阇黎等相遇时，弯曲身体行礼拜之事。
'恭敬'是就其他上师等人到来时而言，表示恭敬的态度，即对具有功德的其他上师恭敬到来时，也从座位起身迎接，请其就座供养。
'合掌'是指对同处一处的具德之人表示恭敬的态度，即与同处一处的清净梵行者相遇时，也弯身合掌行礼，这就是正精进。
总之，断除违品并精进修习对治，这就是正精进。
为了说明正念，所以说'什么是正念，在此诸比丘'等。
其中众生有三种：贪欲本性者、嗔恚本性者和愚痴本性者。
应当观察这三者的特征：贪欲本性者的特征是天性轻浮散乱，喜欢歌舞等，失念，心性常柔和，嫉妒心重，有很多羞耻心，难以断除贪欲，过失轻微。
嗔恚本性者的特征是对一切好争论和说话，喜欢争斗，面带怒容，难以满足，心性粗暴锐利，喜欢罪恶，倾向于对众生心粗暴且伤害，烦恼容易断除，过失严重。
愚痴本性者的特征是犹豫不决，对事业无兴趣，昏沉睡眠多，非思维和观察的本性，如棉絮般心多迷惑，懈怠重大，不信任任何人，此人本身也不可信任，对善趣生嗔恨，忘恩负义，烦恼难以断除，过失严重。
对于这些应当如何详细了知呢？贪欲行者是喜爱欲妙，多寻求他人的功德而不观察过失。
嗔恚者的行为是对任何事物都不太执著，多寻求他人的过失和错误。
愚痴者的行为是不安住于任何处，非思维和观察的本性。

།སྔོན་གྱི་སྤྱོད་པའི་སྒོ་ནས་བརྟགས་ན། འདོད་ཆགས་ཅན་ནི་སྔོན་དགེ་བའི་ལས་ཕལ་ཆེར་བྱས་པས་བདེ་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་མཐོ་རིས་ཀྱི་གནས་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། འདིར་སྐྱེས་པར་བལྟའོ། །ཞེ་སྡང་ཅན་ནི་སྔོན་བསད་པ་དང་བཅད་པ་དང་བརྡེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཕལ་ཆེར་བྱས་པས སེམས་ཅན་དམྱལ་བའམ།ཀླུའི་སྐྱེ་གནས་སམ་མིའི་སྐྱེ་གནས་ན་ཡང་རྟག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བར་གནས་པ་ལས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེ་སྟེ། སྔོན་ཡང་རྟག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སེམས་དཀྲུགས་པས་གར་སྐྱེས་པ་དེར་ཡང་སེམས་འཁྲུགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་ཆེ་བར་ བལྟའོ།།གཏི་མུག་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་ནི་སྔོན་གྱི་རྒྱུ་སྔོན་ཆང་མང་དུ་འཐུངས་པའམ། མཉན་པ་དང་འབྲི་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་མ་བྱས་པ་དང་། བྱོལ་སོང་གི་སྐྱེ་གནས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེ་བར་བལྟའོ། །ཁམས་ཀྱི་རྒྱུས་བརྟགས་ན་ ས་དང་།ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཤས་མཉམ་ན་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །མེའི་ཁམས་དང་རླུང་གི་ཁམས་ཤས་ཆེ་ན་ནི་ཞེ་སྡང་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །ས་དང་ཆུའི་ཤས་ཆེན་ནི་གཏི་མུག་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཉེས་པའི་གླེང་ གཞིས་བརྟགས་ན་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་འདོད་ཆགས་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པའོ།།མཁྲིས་པའི་ཤས་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་ཞེ་སྡང་ཆེ་བ་ལ་གནས་པའོ། །བད་ཀན་གྱི་ཤས་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་གཏི་མུག་ཆེ་བ་རྣམས་སོ། །ཡང་རྣམ་པ་བདུན་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ བརྟགས་ཏེ།རྣམ་པ་བདུན་ནི་དམིགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ཆོས་གོས་བགོ་བ་དང་། ཁ་ཟས་ཟ་བ་དང་། ལས་བྱེད་པ་དང་ཉལ་བའོ། །དམིགས་པ་ཇི་ལྟར་བརྟག་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་ གཟུགས་འགའ་ཞིག་མཐོང་ན་ངོ་མཚར་དུ་གྱུར་པར་ལྟ་ཞིང་།ཡུན་རིང་དུ་ལྟ་བ་ལ་ཉེས་པ་ཞིག་བྱུང་ན་ཡང་ཉེས་པར་མི་ལྟ་ཡོན་ཏན་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མཚར་དུ་བཅུག་པར་བྱེད་ལ། གང་མཐོང་བ་དེ་དང་འབྲལ་བར་མི་དགའ་ཞིང་བྲལ་ན་ཡང་སླར་ཕྲད་པར་འདོད་པ་ དང་བཅས་ཏེ་འགྲོ་བའོ།།ཞེ་སྡང་གི་ཤས་ཆེ་བ་གཟུགས་འགའ་ཞིག་མཐོང་ན་མཚར་དུ་བྱ་བ་མེད་ཀྱི་བྲལ་བ་དང་ཆད་པའི་ཚུལ་དུ་ལྟ་ཞིང་། ཡུན་རིང་དུ་མི་ལྟ་ལ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཉེས་པ་དང་སྐྱོན་ཚོལ་བ་མང་བ། སྨོད་པ་ལ་དགའ་བ་ཡོན་ཏན་དང་ལེགས་པ་ ཆེར་བྱས་ན་ཡིད་མི་རྟོན་པ།གང་མཐོང་བ་དང་བྲལ་བར་འདོད་ལ། མི་དགའ་བའི་ཚུལ་བསྟན་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་པའོ། །གཏི་མུག་གི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་གཟུགས་འགའ་ཞིག་མཐོང་ན་ཡང་ཉེས་པ་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་ངོ་མི་ཟིན་པ། གཞན་དག་གིས་སྨད་ན་ཡང་ རྗེས་སུ་སྨོད་ལ།གཞན་དག་གིས་བསྟོད་ན་ཡང་རྗེས་སུ་སྟོད་པར་བྱེད་དོ། །བདག་ཉིད་ཀྱི་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་ངོ་མི་ཤེས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ལ་རྟག་ཏུ་སྤྱོད་དེ། ཕྲག་དོག་ དང་།སེར་སྣ་དང་། གཡོ་དང་། སྒྱུ་དང་། ཆགས་པ་དང་ལྔའོ། །ཞེ་སྡང་གི་ཤས་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ལ་རྟག་ཏུ་སྤྱོད་དེ། ལྔ་ནི་ཁྲོ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། འཆབ་པ་དང་། འཚིག་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ལྔའོ། །གཏི་མུག་གི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་རི་ ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ལ་རྒྱུན་དུ་སྤྱོད་དེ།ལྔ་ནི་ལེ་ལོ་དང་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་ཡིད་གཉིས་དང་འགྱོད་པ་དང་ལྔའོ། །ཇི་ལྟར་འགྲོ་བའི་སྒོ་ནས་བརྟག་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པར་འགྲོ་བ་ན། རྐང་པ་མཉམ་དུ་འདོར་ཞིང་དལ་བུས་འགྲོ་བ་གོམ་པ་མཛེས་པར་འདོར་ ཞིང་འགྲོ་བའོ།

从过去行为的角度来观察，贪欲者由于过去多行善业，安住于安乐果报，故从天界死后转生于此处。
嗔恚者由于过去多行杀生、砍伐、殴打等业，从地狱、龙族或人间恒常处于痛苦中死后转生于此处。由于过去也经常被痛苦扰乱心智，所以无论转生何处都心智混乱且嗔恚炽盛。
愚痴者的行为，其过去因缘是饮酒过量，或未从事听闻、书写等事业，从旁生界死后转生于此处。
从界的角度观察，地、水、火、风四大种若均等，则贪欲偏重。火界和风界偏重者，则嗔恚偏重。地界和水界偏重者，则愚痴偏重。
从病因基础观察，风分偏重者属于贪欲行。胆汁分偏重者属于嗔恚偏重。痰分偏重者属于愚痴偏重。
又从七个方面观察三种行为。七个方面是：所缘、烦恼、行走、着衣、饮食、作业和卧眠。
如何观察所缘呢？贪欲偏重者见到某种色相时会觉得稀奇而长时间观看，即使出现过失也不视为过失，即使是微小的功德也会觉得稀奇，不愿与所见之物分离，即使分离也带着想再相遇的愿望而离去。
嗔恚偏重者见到某种色相时不觉稀奇，而是以分离和断绝的态度观看，不会长时间观看，且多寻找他人过失和缺点，喜欢诽谤，即使他人有大功德也不信任，想要远离所见之物，显露不悦之态而离去。
愚痴偏重者见到某种色相时分辨不出过失与功德，他人诽谤时随声附和，他人赞叹时也随声附和。不知自己的好坏。
如何从烦恼的角度观察呢？贪欲偏重者经常有五种烦恼：嫉妒、吝啬、谄曲、虚伪和贪著五种。
嗔恚偏重者也经常有五种烦恼：忿怒、怨恨、覆藏、恼害和瞋恚五种。
愚痴偏重者经常有五种烦恼：懈怠、睡眠、昏沉、疑惑和后悔五种。
如何从行走的角度观察呢？贪欲行者行走时，双脚平稳缓慢迈出，步态优美。

།ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པར་འགྲོ་བ་ན། རང་བཞིན་གྱིས་གོམ་པ་གྱ་ཚོམ་དུ་འདོར་ལ་རྐང་པ་ས་ལ་གནོན་པ་འདྲ་བར་བྱས་ཤིང་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱིས་འགྲོའོ། །གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པར་འགྲོ་བ་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་རྐང་པ་ས་ལ་འཇོག་པ་ན། བྲེལ་བག་ཏུ་འཇོག་ ལ་འགྲོ་བའི་ཚེ་རྐང་པ་གཉིས་ས་ལ་འཆའ་བ་དང་རྐང་པ་གཉིས་གཅིག་ལ་གཅིག་འདྲུད་ཅིང་འགྲོའོ།།ཇི་ལྟར་ཆོས་གོས་གྱོན་པའི་སྒོ་ནས་བརྟག་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གོས་ཧ་ཅང་དོག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཡངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། སྐ་རགས་དམ་དུ་མི་འཆིང་ལ་ལྷོད་པར་མི་འཆིང་བ་དང་གོས་ཡིད་ཀྱིས་རིང་བ་ལ་དགའ་བ་སྟེ། སྡུ་གུ་དང་མཛེས་པར་བྱས་ནས་གྱོན་ནོ། །ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གོས་དོག་པ་ལ་དགའ་ཞིང་། སྐ་རགས་དམ་དུ་འཆིང་བ་དང་། གོས་ཐུང་ངུ་གྱོན་ཅིང གཅིག་ཏུ་མཛེས་པ་ཁོ་ནར་ལྟ་ཞིང་གྱོན་པ་མེད་པའོ།།གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གོས་ཡངས་པ་ལ་དགའ་ཞིང་སྐ་རགས་ལྷོད་པར་འཆིང་བ་དང་གོས་གཅས་གཅུས་སུ་མི་མཛེས་པར་བྱས་ནས་གྱོན་པའོ། །འདི་ལྟར་ཁ་ཟས་ཟ་བའི་སྒོ་ནས་བརྟག་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྣུམ་པ་དང་མངར་བའི་ཁ་ཟས་ལ་དགའ་བའོ། །ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་རྩུབ་པ་དང་སྐྱུར་བའི་ཁ་ཟས་ལ་དགའ་བའོ། །གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་གང་དུ་ཡང་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མེད་དོ། །འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་ཁ ཟས་ཟ་བ་ན་ཁམ་རན་པ་དང་མཛེས་པར་བྱས་ནས་ཆགས་བཞིན་དུ་དལ་བུས་ཟ་ལ།རོ་ཞིམ་པོ་འགའ་ཞིག་མྱངས་ན་ལྷག་པར་ཡིད་དགའ་བ་སྐྱེ་བའོ། །ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་ཁ་ཟས་ཟ་བ་ན་ཁམ་ཆེར་བྱས་ནས་ཁ་གང་བར་མི་ཆགས་པར་མྱུར་དུ་ཟ་བ་ལ། ཁ་ཟས་ཞིམ་ པོ་འགའ་ཞིག་མྱངས་ནས་ཀྱང་ལྷག་པར་ཡང་ཡིད་མི་བདེ་བར་སྐྱེ་བའོ།།གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་ཁ་ཟས་ཟ་བ་ན་ཁམ་ཆུང་དུ་བྱས་ལ་ཁ་ཟས་ཀྱི་ཁམ་ཡང་མི་མཛེས་པར་བྱས་ནས། ལག་པ་དང་ཁ་ལ་སོགས་པ་ཁ་ཟས་ཀྱིས་བསྐུས་ཏེ་གང་ལ་ཡང་ཆེན་པོར་མི་གཏོགས་ པ་ཟའོ།།ཇི་ལྟར་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བརྟག་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ཕྱགས་མ་ཐོགས་ནས་དལ་བུས་ཕྱག་དར་རྣམས་དག་པར་བྱས་ཏེ། གཅིག་ཀྱང་མ་ལུས་པར་ཕྱགས་པར་བྱེད་དོ། །ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ཕྱགས་མ་བླངས་ནས་རིང་བའི་ཚུལ་དུ་ ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ཕྱག་དར་འདོར་ཞིང་སྒྲ་དང་བཅས་པར་དྲག་ཏུ་ཕྱགས་པར་བྱེད་དོ།།གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ཕྱགས་མ་ཐོགས་ནས་སྙོམས་པའི་ཚུལ་དུ་བྱེད་ལ་ཕྱག་དར་རྣམས་ཀྱང་མ་དག་པ་དང་། མི་མཛེས་པར་དལ་བུས་ཕྱགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལས་ གཞན་ལ་ཡང་བརྟག་སྟེ།འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ལས་གང་ལ་ཡང་མཛེས་པ་དང་གུས་པར་བྱེད་དོ། །ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ལས་གང་ལ་ཡང་དག་ཏུ་བསྒྲུབ་པ་ལ་བརྟན་པོར་བྱེད་དོ། །གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ལས་གང་ལ་ཡང་འཁྲུགས་པར་བྱེད་ལ་ གཅིག་ཏུ་མི་བྱར་མི་རུང་བར་ཆད་པ་མེད་པའོ།།ཇི་ལྟར་ཉལ་བའི་སྒོ་ནས་བརྟག་ཅེ་ན། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི། མལ་སྟན་དལ་བུས་བཅས་ལ་མཛེས་པར་བྱས་ནས་ཉལ་བ་ན་ཡང་ལུས་བསྐུམ་སྟེ་ཉལ་ལོ། །ནང་པར་ལངས་པ་ཡང་མྱུར་དུ་ལྡང་ཞིང་ འདོང་བའམ།སྐྲག་པ་དང་བཅས་པ་དང་འདྲ་བར་ཚིག་དལ་བུས་འབྱིན་ཏོ། །ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་མལ་སྟན་འཆའ་ན་ཡང་མྱུར་དུ་བཅས་ནས་གང་ཇི་ལྟར་རུང་བར་ཡང་བྱས་ཏེ། རྐང་ལག་བརྐྱང་ནས་ཁྲོ་གཉེར་དང་བཅས་པར་ཉལ་ལོ། །ནང་པར་ལྡང་ན་ ཡང་མྱུར་དུ་ལངས་ལ་ཁྲོས་པ་བཞིན་དུ་ཚིག་དྲག་ཏུ་འབྱིན་ཏོ།།གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་མལ་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ། ལངས་དེར་བཅས་ལ་ཉལ་བ་ན་ཡང་ཁ་སྦུབ་ཏུ་བྱས་ཤིང་ཉལ་ལོ།

当行于嗔怒时，自然迈步散乱，脚踩地面，向右侧行走。当行于愚痴时，自然放脚于地时，慌乱放置，行走时两脚踩地，两脚相互摩擦而行。
如何从穿法衣的方式来观察？贪欲者自然喜欢穿着不太紧也不太松的衣服，腰带系得不紧不松，喜欢穿着长衣，整齐美观地穿着。嗔怒者自然喜欢穿紧身衣，系紧腰带，穿短衣，不在意是否美观。愚痴者自然喜欢穿宽松衣服，系松腰带，衣着不整齐不美观。
如何从饮食方面来观察？贪欲者自然喜欢油腻甜美的食物。嗔怒者喜欢粗糙酸涩的食物。愚痴者对任何食物都无所谓。贪欲者吃饭时，食量适中且优雅，慢慢地带着贪恋地吃，若尝到美味更生欢喜。嗔怒者吃饭时，大口吞咽，不带贪恋快速进食，即便尝到美味也不会特别欢喜。愚痴者吃饭时，小口进食，食相不雅，手脸沾满食物，对任何食物都不太在意。
如何从工作方面来观察？贪欲者拿着扫帚慢慢地把垃圾打扫干净，一点不剩地扫完。嗔怒者拿起扫帚，以远扫的方式向两边扫垃圾，发出声响用力扫地。愚痴者拿着扫帚平淡地扫，垃圾也扫得不干净，不美观地慢慢扫地。同样地观察其他工作：贪欲者做任何事都讲究美观和恭敬。嗔怒者做任何事都坚持要做到完美。愚痴者做任何事都混乱，非做不可时才勉强去做。
如何从睡眠方式来观察？贪欲者慢慢地整理床铺使其美观，睡觉时蜷缩着睡。早晨起床很快，行走或说话时带着惊慌似的轻声细语。嗔怒者铺床时快速随意地铺，伸展手脚，带着皱眉睡觉。早晨也快速起床，像发怒一样大声说话。愚痴者从床上起来后，随地躺下，睡觉时趴着睡。

།ནང་པར་ལངས་ན་ཡང་ཚིག་ཅི་ཡིན་གཏོལ་མེད་པར་མི་གསལ་བར་འབྱིན་ ཅིང་དུས་ཐ་གི་ཟད་ཅིང་ལོན་ནས་གདོད་མལ་ནས་ལྡང་ངོ་།།དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་སྤྱོད་པ་གང་ལ་ཆོས་གོས་ཅི་འདྲ་བ་དང་བསོད་སྙོམས་ཇི་ལྟ་བུ་དང་མལ་སྟན་ཅི་འདྲ་བ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་གང་དུ་གཞག་པ་བསྟན་དགོས་ཏེ། དེ་བས་ན་འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་ པ་རྣམས་ལ་མི་གཙང་བ་བསྒོམ་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་དགོད་དགོས་པས་དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་བུད་མེད་མཐོང་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་ལ་དགོད་དེ། དེ་ནི་འོག་ནས་ཚད་མེད་པ་བཞི་བསྟན་པའི་སྐབས་ ནས་འཆད་དོ།།གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་གཞག་སྟེ། དེའི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུ་ནི་གོང་དུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ ཆོས་གོས་ཐུང་བ་དང་རྩུབ་པ་སྦྱིན་ནོ།།ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཆོས་གོས་གཙང་མ་དང་ཁ་དོག་བཟང་བ་དང་རིང་བ་དང་མཛེས་པ་སྦྱིན་ནོ། །གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་གང་ཡང་རུང་བའོ། །འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་བསོད་སྙོམས་རྩུབ་ པ་དང་མི་ཞིམ་པ་དང་ཉུང་དུ་སྦྱིན་ནོ།།ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་བསོད་སྙོམས་འཇམ་པ་དང་། གཙང་བ་དང་། ཞིམ་པ་དང་། ཚིམ་པར་གྱུར་གྱི་བར་དུ་སྦྱིན་ནོ། །གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་གང་ཡང་རུང་བའོ། །འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་མལ་ སྟན་ནི་དུར་ཁྲོད་དང་དུར་ཁྲོད་ལ་ཉེ་བའམ།གཙུག་ལག་ལ་སོགས་པ་ཡང་ལས་སུ་རུང་བ་མ་བྱས་པ། གདིང་བ་དང་དགབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མེད་པར་གཞག་གོ། །ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མལ་སྟན་ནི་ཤིང་དང་ཆུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ གཞི་མཉམ་ཞིང་མཛེས་པའམ།གཙུག་ལག་ཁང་མཛེས་པར་བྱས་པ་གདིང་བ་དང་མལ་སྟན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གཞག་གོ། །གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་གང་དུ་ཡང་རུང་ངོ་། །འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གྲོང་རྣམས་ཁ་ཟས་རྩུབ་པོ་མང་དུ་ཟ་ཞིང་གྲོང་ཁྱེར་ རྣམས་མི་མཛེས་པ་ལ་འགྲོ་བ་ཕོས་གང་བར་གཞག་གོ།།ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ནི་ཁ་ཟས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་གྲོང་ཁྱེར་མཛེས་པ་དང་འགྲོ་བ་དད་པ་བསྒྲུབ་པ་མང་བར་གཞག་གོ། །གཏི་མུག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ནི་གང་དུ་ཡང་ རུང་ལ་འགྲོ་བ་མཁས་པ་ཕལ་ཆེར་ཡོད་པའི་གནས་སུ་གཞག་གོ།།དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རེག་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་། རང་བཞིན་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཁ་དོག་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ལ་ཆགས་པའོ། །དེ་ལ་རེག་པ་ལ་ཆགས་ པ་ནི།རེག་བྱ་འཇམ་པ་ལ་ཆགས་པ་སྟེ། དེས་རུས་པ་དཀར་པོ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །རང་བཞིན་ལ་ཆགས་པ་ནི། བུད་མེད་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་ངོ་བོ་མ་ཉམས་པ་ལ་ཆགས་པ་སྟེ། དེ་བམ་པ་དང་སྦོས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །ཁ་དོག་ལ་ཆགས་པ་ རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ།།ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ལ་ཆགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བུད་མེད་ལ་སོགས་པའི་ལུས་དུར་ཁྲོད་དུ་བོར་བ་སེམས་མེད་དེ་ཤིང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ལ་བསྒོམ་པའོ། །བདག་དང་བུད་མེད་ཀྱི་ཕྱི་ནང་གི་ལུས་ལ་རྣམ་པར་འཇིག་ པ་ནི་འདོད་ཆགས་རྣམ་པ་བཞི་ཆར་གྱི་གཉེན་པོར་འགྱུར་བས།མདོ་འདི་ལས་དེ་ཉིད་གཙོ་བོར་མཛད་དེ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་ནི་ཕྱིའི་ལུས་སོ། །བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ནི་ནང་གི་ལུས་སོ།

早晨起来时也不知道说什么话，说话不清楚，到了最后时间耗尽后才从床上起来。如是对于三种行为者，应当教导他们应当穿什么样的法衣、应当接受什么样的乞食、应当使用什么样的卧具以及应当安置在什么样的城市中修行。
因此，对于贪欲行者，应当安置于修习不净观的法门中，所以说'诸比丘见到比丘尼'等。对于嗔恚行者，应当安置于修习慈心，这在下文四无量心的部分中将会解说。对于愚痴行者，应当安置于缘起法门中，其方法如前在十二缘起支的部分中已经解说过了。
对于贪欲行者，应当给予短小粗糙的法衣。对于嗔恚行者，应当给予洁净、色泽好、宽大、美观的法衣。对于愚痴行者，给予任何法衣都可以。
对于贪欲行者，应当给予粗糙、不美味且少量的乞食。对于嗔恚行者，应当给予柔软、清洁、美味且直到满足的乞食。对于愚痴行者，给予任何乞食都可以。
对于贪欲行者，应当安置在尸陀林或靠近尸陀林的地方，或者未经整理的寺院等处，没有完善的坐具和被褥。对于嗔恚行者的卧具，应当安置在树木和水源俱全的平坦美丽之处，或装饰精美的寺院中，具足完善的坐具和卧具。对于愚痴行者，安置在任何地方都可以。
对于贪欲行者的行境，应当安置在食用粗糙食物且城市不美观、多男性的地方。对于嗔恚行者的行境，应当安置在饮食丰盛、城市美丽且多有信心之人的地方。对于愚痴行者的行境，可以去任何地方，但应当安置在多有智者的处所。
其中贪欲有四种：对触着迷、对本性着迷、对颜色着迷、对受用着迷。其中对触着迷是对柔软触感的贪著，应当修习白骨观。对本性着迷是对女人等身体本质未坏时的贪著，应当修习肿胀、腐烂等观想。对颜色着迷者应当修习青瘀等观想。对受用着迷者应当观想女人等的身体如同被抛弃在尸陀林中无心识如木般的状态。
对自身和女人的内外身体的无常观察是对治四种贪欲的对治法，因此此经主要宣说了这一点。其中女人的身体是外身，自己的身体是内身。

།ཡང་ན་སྐྲ་དང་སྤུ་དང་སེན་མོ་དང་སོ་དང་རྡུལ་དང་དྲི་མ་དང་། པགས་པ་ནི་ཕྱིའི་ལུས་སོ། །ཤ་དང་རུས་པ་ནས་བཤང་བ་དང་གཅི་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ནི་ནང་གི་ལུས་སོ། །དེ་ལ་མགོ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སྐྲའོ། །མཆན་ཁུང་དང་ཁ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སྤུ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་གྱི་ལུས་དེ་ལྟར་བརྟགས་ནས། ཇི་ལྟར་བརྟགས་པ་ལ་གོམས་པར་བྱས་ན་འདོད་ཆགས་འཇིལ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདི ལྟར་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ལ།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ཡང་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་ཡན་ལག་ ལྔ་དང་ལྡན་པ་སྟེ།ཡན་ལག་ལྔ་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཡན་ལག་བཞི་ལ་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ། ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ནི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཡན་ལག་ལྔ་ལ་བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་བདེ་བ་དང་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ནི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཡན་ལག་བཞི་ལ་བཏང་སྙོམས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང དྲན་པ་དང་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་དང་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡན་ ལག་ལྔ།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་ཡན་ལག་ལྔ་སྟེ་བཅུ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་ཡང་ཡན་ལག་བཞི། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་ཡང་ཡན་ལག་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་དེ་ལྟར་ན་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པོ་འདི་དག་ཞིབ་ཏུ་འཆད་ པ་ནི།ཕྱིས་བསམ་གཏན་གྱི་སྐབས་སུ་འཆད་པས། འདིར་བཤད་ན་དགོས་པ་ཆུང་ལ་བྱ་བ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ནི་མ་བཤད་དོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་བཤད་པའི་འོག་ཏུ། དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་པས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་ པར་བཞེད་ནས།དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དབང་པོ་རྣམས་བསྟན་པ་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། དབང་པོ་བསྟན་པས། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་ པ་མེད་པ་དང་།འབྱུང་བར་བྱེད་པ་དང་། འབྱུང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐུན་མོང་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆོས་དེ་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཆགས་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །མངོན་ པར་ཆགས་པ་སྤངས་ན་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མེད་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་སྤང་བ་དང་། བདེ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོའི་རྡུལ་ ཕྲན་ནི་མིག་གི་སྤྲིན་གྱི་ནང་ན་གོ་སྙོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་ཁ་འབུས་པ་འདྲ་བར་གནས་སོ།།རྣ་བའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་གྲོ་ག་གཅུས་པའི་མདུད་པ་འདྲ་བར་རྣ་བའི་ནང་ན་གནས་སོ། །སྣའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ལྕགས་ཀྱི་ཐུར་མ་ལྟར་མཚུལ་བའི་ནང་ཐོག་ཐག་ཏུ་གནས་སོ། །ལྕེའི་ དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ཟླ་བ་ཁམ་པ་འདྲ་བར་གནས་སོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ལུས་བཞིན་དུ་ཐོག་ཐག་ཏུ་ཁྱབ་པར་གནས་སོ།

或者说，头发、汗毛、指甲、牙齿、尘垢、污秽和皮肤是外在的身体。从肉、骨头到大小便所说的是内在的身体。其中，从头部生长的是头发。从腋下和口等身体部位生长的是汗毛。如此观察自他的身体，如果按照所观察的那样修习，贪欲就会消除，这就是正念。
为了说明正定，所以说'什么是正定'等。如此，对善法一心专注就是正定。色界的四禅定也是对善法一心专注的特征，所以称为正定。
其中，初禅具有五支，五支是寻、伺、喜、乐和一心。第二禅具有四支，四支是内净、喜、乐和一心。第三禅具有五支，五支是舍、念、正知、乐和一心。第四禅具有四支，四支是舍、念、不苦不乐受和一心。
因此，这四禅定共有十八支。十八支是：初禅五支，第三禅五支，共十支；第二禅四支，第四禅四支，共八支，这样就成为十八支。关于这四禅定的详细解释，将在后面禅定品中解释，在这里解释的话，意义不大而且内容繁多，所以没有解释。
在解释四圣谛之后，为了按照所说的那样解释二十二根，所以说'什么是二十二根'等。如果问为什么要说明诸根，答：通过说明诸根，为了通达世间和出世间、有漏和无漏、能生起和不能生起、共同和不共同的诸法。通达这些法后，就能断除对我和我所的执著。断除执著后，就没有轮回的痛苦。没有轮回的痛苦，就能获得涅槃的安乐。如此，为了断除痛苦和获得安乐而说明诸根。
其中，眼根的微尘如同盛开的瞿昙花一样安住在眼膜中。耳根的微尘如同卷曲的蒲草结一样安住在耳中。鼻根的微尘如同铁锥一样安住在鼻腔顶端。舌根的微尘如同新月形状安住。身根的微尘如同身体一样遍满安住。

།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བུད་མེད་ཀྱི་དབང་ པོའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་རྔའི་ཁ་བཞིན་ནམ་ཤིང་བལ་བཙལ་བ་འདྲ་བར་གསང་བའི་ཕྱོགས་ན་གནས་སོ།།སྐྱེས་པའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ཁྱུད་སྐོར་གྱི་ཕྱོགས་ན་མཛུབ་མོ་ལྟར་གནས་སོ། །འཚོ་བའི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་པའི་ཕུང་པོ་གནས་པ་དང་། མི་འཇིག་པར་འཛིན་པར་བྱེད་ པའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕུང་པ་རྒྱུན་འབྲེལ་པར་གནས་པ་ནི་འཚོ་བའི་དབང་པོའོ་ཞེས་འཆད་དོ། །ལ་ལ་ན་རེ་དྲོད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གནས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་འཚོ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནས་བཏང་སྙོམས་ ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལྔ་བཤད་ཅེ་ན།དབང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་བསམ་གཏན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པས་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། ། དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོས་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པས་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པས་ནི་ཡིད་བདེ བའི་དབང་པོ་བཅོམ་ནས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གནས་སོ།།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དེ་དག་གི་སིམ་པའི་ཚོར་བ་ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སིམ་པ་གང་ཡིན་པ་ལ་ཡང་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་ཀྱི་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་ཡང་འདོད་པའི་ ཁམས་ཉིད་ན་ཡོད་ཀྱི།ཁམས་གཞན་ན་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ལས་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ལ་སིམ་པའི་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་ན་ཡོད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཏེ། ས་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་དོ། །ཡང་ན་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་དབང་པོ་རྣམ་པ་ལྔར་གཞག་སྟེ།བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཡང་ལུས་ལས་བྱུང་ཞིང་ལུས་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་ན་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདེ་བའི་ ཚོར་བ་དེ་ཉིད་སེམས་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་ན་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཡང་ལུས་དང་འབྲེལ་ཅིང་ལུས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ན་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དེ་ཉིད་སེམས་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་ན་ནི་ཡིད་ མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ལུས་དང་སེམས་གཉི་ག་དང་འབྲེལ་བ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཉི་གར་མི་རྟོག་པ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ཡང་ན་དབང་པོ་ལྔའི་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ མེད་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོའོ།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ལ་དམིགས་ཤིང་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ།

意根不是微尘积聚的特征，而是了知一切法的特征。女根的微尘如鼓面或如棉絮般位于隐秘处。男根的微尘如手指般位于周围。命根是使同类蕴住持和不坏的。
有些人说蕴相续住持是命根。有些人说具有暖和识的大种住持的自在性是命根。
为何从苦根到舍根说五根呢？这五根是禅定和等至的违品，由于有五种违品，所以说苦根等五根。其中初禅摧毁忧根，第二禅摧毁苦根，第三禅摧毁乐根，第四禅摧毁喜根后住于清净的舍根。
其中欲界有五识，初禅有眼、耳、身识，这些识聚的悦受即是乐根。第三禅的意悦也称为乐根。五识聚的不悦即是苦根，它仅存在于欲界而不存在于其他界。为什么呢？因为色界和无色界没有不善业的异熟果。
意识的悦受即是喜根，它存在于欲界、初禅和二禅。舍根存在于欲界、色界和无色界的一切地。
或者，乐受、苦受和不苦不乐受这三种感受，依据身心所依的差别而安立为五根。乐受依身而生并与身相应时称为乐根，同样的乐受与心相应时称为喜根。
苦受与身相应并从身而生时称为苦根，同样的苦受与心相应时称为忧根。与身心二者相应，不分别苦乐二者的是舍根。
或者，依五根为基础，缘不悦意境，无分别地与五识聚相应的是苦根。依意根，缘不悦意境，有分别地与意识相应的是忧根。

། དབང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས། ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་དམིགས་ཤིང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི། བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་དམིགས་ཤིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས པ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ།།དབང་པོ་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་ པ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ དང་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོའོ།།མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ཡང་ན་ལུས་དང་དབང་པོ་དང་ཡིད་དང་བློ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་སྐྱེས་པ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ། གནས་པ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལ། ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ན་བདེ་བར་བྱེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ལུས་དང་དབང་པོ་དང་བློ་དང་ཡིད་ལ་རྗེས་སུ་ཕན་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་སྐྱེས་པ་ན་ཡང་བདེ། གནས་པ་ན་ཡང་བདེ། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ན་སྡུག་བསྔལ་བ ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ལུས་དང་དབང་པོ་དང་བློ་དང་ཡིད་ལ་གནོད་པར་ཡང་མི་བྱེད། ཕན་པར་ཡང་མི་བྱེད་ཅིང་ཤེས་པ་མ་སྐྱེས་ན་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ། ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ན་ནི་བདེ་བ་སྟེ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་པ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ཡང་ན་སྡུག་ བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་།རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ།།ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་ཕྲད་པར་མི་འདོད་པའི་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བར་འདོད་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོས་ནི་འདོད་པའི་སྲེད་པ་དང་ཕྲད་ པར་འདོད་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཏུ་གཏི་མུག་པའི་སྲེད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་གནོད་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོའོ། །གནོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་ པོའོ།།གནོད་པ་མེད་པའི་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །གནོད་པ་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །གཉི་ག་ལས་བཟློག་པ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ཡང་ན་ཁམས་འཁྲུགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའམ་བདག་གམ་གཞན་གྱིས་ གནོད་པ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའམ།འཆི་བའི་དུས་ན་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བའམ། སྤྱོད་ལམ་མི་བདེ་བར་གནས་པ་སྟེ། བདེ་བའི་རོ་དང་བྲལ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོའོ། །མི་མཛའ་བ་དང་ཕྲད་པ་དང་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་དང་། སྐྱོ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་འཇིགས་པ་དང་སྨད་པ་དང་། ཆད་པས་བཅད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ།

依靠五根，缘取可意境，并且完全具足五识聚，这是乐根。依靠意根，缘取可意境，具有分别并且完全具足意识，这是意乐根。
依靠六根，缘取非可意非不可意境，无分别及有分别的六识完全具足，这称为舍根。
或者，感受非福行的异熟果，是苦根和忧根。感受福行的异熟果，是乐根和喜根。感受不动行的异熟果，是舍根。
或者，当生起损害身体、根、意、觉的自性时是苦，住时也是苦，变异时成为乐，这称为苦根和忧根。
当生起随顺利益身体、根、觉、意的自性时是乐，住时也是乐，变异时成为苦，这称为乐根。
对身体、根、觉、意既不损害也不利益，当未生起智慧时是苦，生起智慧时是乐，无有如此情况的是舍根。
或者，与苦苦相应的是苦根和忧根。与坏苦相应的是乐根和喜根。与行苦相应的是舍根。
或者，苦根和忧根能生起不欲相遇的渴爱和欲求分离的渴爱。乐根和喜根能生起欲求的渴爱和欲求相遇的渴爱。舍根能生起愚痴的渴爱。
或者，有损害的身体感受是苦根。有损害的意的感受是忧根。无损害的身体感受是乐根。无损害的意的感受是喜根。与二者相反的是舍根。
或者，从界的紊乱而生，或从自他造成的损害而生，或临终时感受痛苦，或住于不适的威仪，即离乐味的身体感受是苦根。
从遇到怨敌、离开亲友、忧愁、我慢、恐惧、轻蔑、受到惩罚等分别念所生的离乐的意的感受是忧根。

།ཁམས་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ལས་སྐྱེས་པའམ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོས སྡུག་བསྔལ་བཅོམ་པའམ།སྤྱོད་ལམ་བདེ་བར་གནས་པའམ། ལུས་བག་ཡངས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པ་རོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་ཚོར་བའོ། །ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་ལ། ཡུལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་། ཐག་རིང་བར་གྱུར་པའམ། གྲགས་པ་དང་བསྔགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བའི་རོ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །ལུས་དང་ཡིད་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པར་ཡང་མི་བྱེད་པའི་ལུས་ལ་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང མ་ཡིན་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་པའི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་ཉིད་དུ་བཤད་པའི་དྲུག་དང་བཞི་ལ་སོགས་པར་མ་ཡིན། སྨྲས་པ། སྟོབས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལྔ་ཡོད་པས་ན་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ཉིད་དུ་བཤད་དེ། དྲུག་དང་བཞི་ལ་ སོགས་པར་མ་ཡིན་ནོ།།སྟོབས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལྔ་ནི་མ་དད་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། མི་དྲན་པ་དང་། གཡེངས་པ་དང་། ཤེས་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལ་མ་དད་པའི་གཉེན་པོ་ནི་དད་པའི་དབང་པོའོ། །ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། ། མི་དྲན་པའི་གཉེན་པོ་ནི་དྲན་པའི་དབང་པོའོ། །གཡེངས་པའི་གཉེན་པོ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོའོ། །མི་ཤེས་པའི་གཉེན་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ཡང་ན་མོས་པ་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལྔར་བཤད་དེ། མོས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་ཁ་ཅིག་དད་པའི་སྒོ ལ་མོས་ཏེ།དཔེར་ན་འཕགས་པ་བར་ཀ་ལ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྒོ་ལ་མོས་ཏེ། དཔེར་ན་འཕགས་པ་ཐོས་ན་རྣ་བ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་དྲན་པའི་སྒོ་ལ་མོས་ཏེ། དཔེར་ན་འཕགས་པ་མིང་ཆེན་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ཞི་གནས་ཀྱི་སྒོ་ལ་མོས་ཏེ། དཔེར་ན་འཕགས་པ་རེ་བ་ཏི་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒོ་ལ་མོས་ཏེ། དཔེར་ན་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་སྲས་པོ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་གང་དད་པའི་སྒོ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ནི་དད་པའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁམས་གསུམ་ལས་འབྱུང་བར་བྱེད་དེ། དེ་དག་རྒྱུན་དུ ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་འོག་ནས་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ཏོ།།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ། །དྲན་པའི་དབང་པོ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་དྲན་པའི་དབང་པོས་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོས་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ནི། འཕགས་ པའི་བདེན་པ་བཞི་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་ན་ཡང་དབང་པོ་ལྔ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་ ནི་དད་པའི་དབང་པོ་སྟེ།དེ་བས་ན་དད་པའི་དབང་པོ་དང་པོར་གཞག་གོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྲོན་པ་བརྐོས་ནས་ཆུ་འབྱུང་བར་དད་པ་རྣམས་ཁྲོན་པ་བརྐོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལས་བརྩམས་པ་བཞིན་དུ་འཁོར་བའི་ཉེས་པ་མཐོང་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་དད་ནས་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་སྟེ།དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་བསྟན་ཏོ།

从诸大种平衡而生，或以苦对治而灭苦，或安住于舒适威仪，或由轻安所生带有喜味的身体感受，即是身乐受。
与可意境相遇，远离不可意境，或由思维名誉、赞叹等功德所生带有喜味的意识感受，即是意乐根。
于身心既不利益亦不损害的身体上的心受，既非乐亦非苦，即是不定的舍根。
为何说信等五根而非六或四等？答：由有五种力的违品，故说信等五根，而非六或四等。
五种力的违品是：不信、懈怠、失念、散乱、无知。
其中不信的对治是信根，懈怠的对治是精进根，失念的对治是念根，散乱的对治是定根，无知的对治是慧根。
或者由五种胜解故说五根。五种胜解是：有些以信门胜解，如圣者跋迦梨；有些以精进门胜解，如圣者输那；有些以念门胜解，如圣者大名；有些以止门胜解，如圣者离婆多；有些以慧门胜解，如圣者舍利子。
其中以信门胜解者，依信根从三界出离，他们依止下文所说的四预流支。
以精进根胜解者，依四正断从三界出离。
以念根胜解者，依四念住从三界出离。
以定根胜解者，依四禅从三界出离。
以慧根胜解者，依了知四圣谛从三界出离。
是故说五根。
为何五根如此次第安立？答：信根是三十七菩提分法的种子，故信根首先安立。
譬如相信挖井能出水的人为挖井而开始工作，如是见到轮回过患并信解涅槃功德后，为证悟涅槃而发起精进，故其后说精进根。

།བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་རྣམས་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པ་མི་སྲིད་དེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་དྲན་པའི་དབང་པོའོ། །དྲན་པ་མ་ཉམས་ན་རྟག་ཏུ་ སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་བསྟན་ཏོ། །སེམས་མ་ཡེངས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་ཐ་མར་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་བཤད་དོ། །ཡང་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ དད་པ་ནི་དད་པའི་དབང་པོའོ།།དད་པ་རྣམས་བདེན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའི་རྩོམ་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ་དག་བདེན་པ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་མི་བརྗེད་པར་བྱེད་པ་ནི་དྲན་པའི་དབང་པོའོ། །བདེན་པ་བཞི་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ སྒོམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོའོ།།བདེན་པ་བཞི་ཤེས་པར་གྱུར་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ཡང་ན་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོ་ནི་རྒྱལ་པོའི་སྡེ་གཞན་འཇོམས་པར་བྱེད་དོ། །ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་ལྔ་འདི་ལྟ་སྟེ། བློན་པོ་མཛངས་པ་དང་། གནས་དང་ས་གཞི་ བཙན་པ་དང་།གོ་ཆ་དང་མཚོན་ཆ་རྣོ་བ་དང་། གཡོག་འཁོར་མི་ཕྱེད་པའོ། །དེ་དང་འདྲ་བའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྡེ་རྣམས་འཇོམས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་བློན་པོ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་ དང་།ས་གཞི་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དྲན་པ་མི་བརྗེད་པའི་གོ་ཆ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་བརྟན་པའི་མཚོན་ཆ་རྣོ་བ་དང་། དད་པ་མི་བསྐྱོད་པའི་གཡོག་འཁོར་དང་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་ པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་གསུམ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།གང་མཐོང་བའི་ལམ་ན་ཡིད་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་སྟེ་རྫས་དགུ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོར་ གཞག་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་བདེན་པ་བཞི་སྔོན་ཀུན་ཏུ་མ་ཤེས་པ་རྫས་དགུ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་དང་རེག་པ་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྩོམ་པས་ན། གང་ཟག་དེའི་དབང་པོ་ནི་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོར་གཞག་གོ། རྫས་དགུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་སྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ནི་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྒོམ་པའི་ལམ་ན་བདེན་པ་བཞི་སྔོན་ཀུན་ཏུ་མ་ཤེས་པ་རྫས་དགུ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་དང་། རིག་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྩོམ་པས་ན། གང ཟག་དེའི་དབང་པོ་ནི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོར་གཞག་གོ།།རྫས་དགུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་སྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ནི་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྒོམ་པའི་ལམ་ན་ནི་སྔོན་མ་མཐོང་བ་མཐོང་བར་བྱ་བ་མེད་ཀྱི། སྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་ བའི་བག་ལ་ཉལ་མ་ལུས་པར་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།མཐོང་བའི་ལམ་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གོམས་ཤིང་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན། སྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་གང་ཟག་གི་དབང་པོ་དགུ་པོ་རྣམས་ལ་ནི་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། ། རྫས་དགུ་པོ་དེ་ཉིད་མི་སློབ་པའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ནི། ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་སློབ་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་ངས་བདེན་པ་བཞི་ཀུན་ཤེས་སོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། རིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།

精进修持者不可能失去正念，因此其后是念根。不失正念则心常一境性，因此其后宣说定根。心不散乱而专一则能证悟涅槃，故最后说慧根。
或者，对四圣谛的信心是信根。为了通达诸谛理而作的修持即是精进根。具足精进者不忘失四谛相是念根。一心专注修习四谛是定根。通达四谛是慧根。
或者，具足五种功德的国王能降伏其他王朝。此五种功德即：贤明的大臣、坚固的地基和疆土、锋利的铠甲和武器、不可分裂的眷属。
与此相似，具足五种功德的瑜伽师能降伏烦恼军，即具足如大臣般的慧根、依止定力的地基和疆土、不忘失的念力铠甲、精进坚固的锋利武器、不动摇的信心眷属。
其中应当宣说未知当知根、已知根、具知根三者。在见道位中的意、喜、舍、信、精进、念、定、慧等九法体性，安立为未知当知根。为何如此？因为在见道位中，为了了知、触证、通达、证悟先前完全不知的四谛，以九法体性而作修持，故此补特伽罗的根被安立为未知当知根。
这九法体性在修道位时安立为已知根。为何如此？因为在修道位中已无需见未曾见之法，而是为了断除所有修所断的随眠，在见道位中已知四圣谛的智慧再再串习熟悉，故修道位补特伽罗的九根安立为已知根。
这九法体性在无学道位时称为具知根。为何如此？因为在无学道位时已通达'我已遍知四谛'，具足现证智慧，故称为具知根。

། ཡང་ན་ཀུན་ཤེས་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་སྲུང་བ་དང་སྐྱོང་བར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་བས་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་སློབ་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པས་བདག་གི་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱ་བས་ཡང་ཤེས་པར་བྱར་མེད། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པས་ཡང་སྤང་དུ་མེད། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་པས་ཡང་མངོན་དུ་བྱར་མེད། ལམ་བསྒོམས་པས་ཡང་བསྒོམ་དུ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཆོས་དང་ལྡན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་མཐོང་བ་དང་སྒོམ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་ན་རིམ་བཞིན་དུ་རྫས་དགུ་པོ་དེ དག་ཉིད་ཕན་ཚུན་དུ་ལྟོས་ནས།མི་གཞན་དང་གཞན་དུ་རྟག་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རྫས་དགུ་པོ་དེ་དག་ལམ་གསུམ་པོའི་ཚེ་ལྡན་ནོ་ཞེས་སྨོས་པ་ཡང་ཚོགས་གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་སྨྲས་པ་ཡིན་གྱི། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གམ་དུས་གཅིག་ཏུ་ནི་རྫས་དགུ་པོ་ཅིག་ཅར་མི་ འབྱུང་ངོ་།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ལ་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་འབྱུང་གི་གསུམ་ཅར་དུས་གཅིག་ཏུ་ཅིག་ཅར་འབྱུང་མི་སྲིད་དོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་གལ་ཏེ་ལམ་མི་ཐོབ་ཏུ་མི་རུང་བ་དང་བསམ་གཏན་གྱི་བར་དང་། བསམ་ གཏན་བཞི་པ་དང་།ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སར་རྟོགས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ན་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཉིད་ཡོད་ཀྱི། བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་ས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ན་ཡིད་བདེ་ བའི་དབང་པོ་ཉིད་ཡོད་ཀྱི།བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་པ་ཡིན་ནཔ་ནི་དེ་ན་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཉིད་ཡོད་ཀྱི། ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་མེད་དོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་བའི་དབང་པོ་ དང་།ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་གསུམ་མ་གཏོགས་པའི་དབང་པོ་གཞན་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་མེད་དོ། །འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁ་ཟས་ཁམ་གྱིས་ཟ་བ་དང་། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ཡང་མེད་དོ། །ལུས་ཤིན་ཏུ་དང་བས་ཕྱིའི་ཡུལ་གྱིས་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡང་མེད་དེ། ཞི་གནས་ཀྱི སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་རྟག་ཏུ་དང་བ་དང་གཉེན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། འཚོ་བའི་དབང་པོ་དང་བརྒྱད་ཡོད་ཀྱི་གཞན་མེད་དོ། །ཡང་ན་རིགས་ཀྱི་ས་ལ་གནོད་པའི་ཚེ་འཕགས་ པའི་བདེན་པ་བཞི་མ་རྟོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པའི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་ནི་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོ་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདེན་པ་མ་ཤེས་པ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་པའི་ས་ལ་བདེན་པ་བཞི་ཁོང་དུ་ ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་ནི་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཤེས་བྱ་ཤེས་པར་གྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་སློབ་པའི་ས་ན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཚེ་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་ནི་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་ དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།

或者说，具有守护和保持一切所知法的性质，故为具知根。为什么呢？因为在无学道时已获得尽智和无生智，故已了知自己的苦谛而无需再知，已断除集谛而无需再断，已证得灭谛而无需再证，已修习道谛而无需再修，为具足此等法故。
这是说明在见道、修道和无学道中，那九种事物依次互相观待，而非有别异和常住。说那九种事物在三道时具足，是依据其他聚合而说的，并非在一刹那或同一时间九种事物会同时生起。
为什么呢？因为乐受、喜受和舍受中，任何一种可以生起，但三者不可能同时生起。怎样呢？如果是在不得不获得道的地方、中间禅定、第四禅定、空无边处、识无边处、无所有处证悟，则彼处唯有舍受，而无乐受和喜受。
如果是在初禅和二禅地，则彼处唯有喜根，而无乐根和舍根。如果是在三禅地，则彼处唯有乐根，而无喜根和舍根。
其中在欲界中，除了未知当知根、已知根和具知根三者外，其他一切根都存在。在色界中，则无男根、女根、鼻根和舌根。同样由于离欲界贪、段食和贪著，所以也无苦根。因为身体极其清净无外境所害，且无不善业之果报的缘故。
也无忧根，因为禅定心相续恒时清净，且为对治的缘故。在无色界中，唯有信等五根、意根、舍根和命根八种，其他则无。
或者说，在入圣种地时，为了证悟尚未证悟的四圣谛而趣入的信等五根，称为未知当知根。为什么呢？因为要与'当知尚未知的诸谛'相配合的缘故。
在有学地中，对于将通达四谛的信等五根，称为已知根，因为已经了知所知的缘故。在无学地中，为了安住于现法乐，彼时的信等五根称为具知根，因为具足了知一切所知的缘故。

།ཡང་ན་དད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་འཇུག་པས་ནི་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོར་གཞག་གོ། །རྒྱུན་དུ་འཇུག་པ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ འཇུག་པའི་བར་གྱི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་བདེན་པར་ཤེས་པར་གྱུར་པས་ཤེས་པའི་དབང་པོར་གཞག་གོ།།དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་སྟེ། མི་སློབ་པའི་ས་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་མི་མཉམ་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་ བའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།དབང་པོ་འདི་གསུམ་ཅིའི་ཕྱིར་རིམ་པ་འདི་ལྟར་བཀོད་ཅེ་ན། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ། འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་། འདི་ནི་འགོག་པ། འདི་ནི་ལམ་ཞེས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་པོར་རྣམ་པར་བཞིར་བསྐོར་བ་ན་དབང་པོ་དང་པོ་སྟེ། མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་པའི་དབང་པོའོ། །སྡུག་ བསྔལ་ཤེས་པར་བྱ།ཀུན་འབྱུང་སྤང་བར་བྱ་བ། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ། ལམ་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཞེས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་བཞི་ལན་གཉིས་ལ་བསྐོར་བའི་ཚེ་ན་ནི། དབང་པོ་གཉིས་ཏེ། ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་པའི་དབང་པོའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱས་པས་ད་ཤེས་པར་བྱ་མི་ དགོས།ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པར་བྱས་པས་ད་སྤང་མི་དགོས། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་པས་ད་མངོན་དུ་བྱ་མི་དགོས། ལམ་བསྒོམས་པས་ད་བསྒོམ་མི་དགོས་ཞེས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྣམ་པ་བཞི་ལན་གསུམ་དུ་བསྐོར་བའི་ཚེ་ན་ནི་དབང་པོ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཤེས་པ་དང་མ་ བྲལ་བའི་དབང་པོའོ།།དེ་ལ་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོའི་དུས་ན་ནི་ཐོག་མར་དགེ་བའོ། །ཤེས་པའི་དབང་པོའི་དུས་ན་ནི་བར་དུ་དགེ་བའོ། །ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དུས་ན་ནི་ཐ་མར་དགེ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་དོ། །ཚུལ་ ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་གནས་པའི་ཚེ་ན་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ལ་གནས་པའི་ཚེ་ན་ནི་ཤེས་པའི་དབང་པོའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་ བའི་ཕུང་པོ་ལ་གནས་པའི་ཚེ་ན་ནི།ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོའོ། །དེ་ལ་དབང་པོའི་དོན་ཅི་ཞེས་སྨྲས་པ། དབང་པོའི་དོན་ནི་རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཨིན་དྲ་ཡ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཨིན་དྲ་ཡའི་དོན་དུ་ནི་ཕྱུག་པའམ། དབང་བྱེད་པ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་དབང་བྱེད་ པའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏོ།།འོ་ན་དབང་པོ་གང་དག་ཡུལ་གང་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན། མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་ལྔ་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ལ་དབང་བྱེད་པས་དབང་པོའོ། །དེ་ལ་ཐང་ཅིག་མིག་དང་རྣ་བ་གཉིས་པོ་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །དོན་རྣམ་པ་ བཞི་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་མཛེས་པར་བྱས་པ་དང་།རང་གི་ངོ་བོ་སྲུང་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །རང་གི་ངོ་བོ་མཛེས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་མིག་དང་རྣ་བའི་དབང་པོ་མེད་ན་ལོང་བ་དང་འོན་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཤིན་ ཏུ་མི་མཛེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།རང་གི་ངོ་བོ་སྲུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་ཉམས་པའི་གནས་དག་མིག་གིས་མཐོང་ཞིང་རྣ་བས་ཀྱང་ཐོས་ནས་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་བསྐྱེད་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་མིག་དང་རྣ་བའི་དབང་པོའི་མཐུས། མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་དང་།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

或者，随信行者的根性，是以了知未知的趣入而安立为未知当知根。从预流向乃至阿罗汉向之间的补特伽罗的根性，是以已经通达真谛而安立为已知根。获得阿罗汉果，住于无学地的补特伽罗的根性，称为具足无等法的具知根。
为何这三根按此次第安立呢？初转法轮时以'此是苦，此是集，此是灭，此是道'四相转动时是第一根，即未知当知根。第二次转动法轮时以'苦应知，集应断，灭应证，道应修'四相转动时是第二根，即已知根和具知根。第三次转动法轮时以'苦已知故不须更知，集已断故不须更断，灭已证故不须更证，道已修故不须更修'四相转动时安立三根，即具知根。
其中，未知当知根的时期是初善，已知根的时期是中善，具知根的时期是后善，因此也按此次第安立。住于戒蕴、定蕴、慧蕴时是未知当知根，住于解脱蕴时是已知根，住于解脱知见蕴时是具知根。
若问根的含义是什么？根的含义在梵语中称为'indraya'，indraya的含义是富有或主宰，即主宰色等境的含义是根的含义。
那么，诸根主宰何境？从眼根乃至身根五根，以主宰四种义而为根。其中眼耳二根主宰四种义。四种义是：主宰自体庄严、主宰自体守护、主宰生起具有识的相应、主宰不共因。主宰自体庄严者，是因为若无眼耳根，则成盲聋等相貌极不庄严故。主宰自体守护者，是因为眼见耳闻危险处而得以远离故。主宰生起具有识的相应者，是因为以眼耳根的力量，能生起眼识耳识及其相应心所故。

།ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི། གཟུགས་ཀྱང་མིག་གི་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་གི་དབང་པོ་གཞན་གྱིས་མ་ཡིན་པ་དང་། སྒྲ་ཡང་རྣ་བའི་དབང་པོས་ཐོས་ཀྱི་དབང་པོ་ གཞན་གྱིས་མི་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ལ་དབང་བྱེད་དེ། རང་གི་ངོ་བོ་མཛེས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི། སྣའི་དབང་པོ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་གཟུགས་རབ་ཏུ་མི་མཛེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་ གི་ངོ་བོ་སྲུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི།ཁམ་གྱིས་ཟ་བའི་ཁམ་ཟས་དང་དྲི་དང་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ལུས་བརྟས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་སྐྱེད་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་སྣ་དང་། ལྕེ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོའི་མཐུས་སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་བཅས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་དྲི་སྣའི་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཚོར་བ་དང་། རོ་ལྕེའི་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་མྱང་བ་དང་། རེག་བྱ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཚོར་བ་སྟེ། དབང་པོ་གཞན་གྱིས་བྱེད་པར་མི་ ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། སྐྱེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་དབང་པོ་བཞི་ནི་སོ་སོར་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་པས་དབང་པོའོ། །དེ་ལ་ཐང་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ།ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་མི་ལྡན་པ་མ་ནིང་དང་ཟ་མ་ལ་སོགས་པ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། མཚམས་མེད་པ་བྱེད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་ཡང་མེད་པ་དང་། སྡོམ་པ་དང་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་སུ་ མི་འགྱུར་བ་ནའོ།།འཚོ་བའི་དབང་པོ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་དེ། རིས་གཅིག་པའི་སེམས་ཅན་རིགས་སོ་སོར་སྐལ་བ་མཉམ་པ་རྒྱུན་དུ་འབྲེལ་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། དེ་མི་ཉམས་པར་འཛིན་པ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། ཇི་སྲིད་དུ་འཚོ་བའི་དབང་པོ་ཡོད་ཀྱི་བར་ དུ་རིས་གཅིག་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་སྐད་ཅིག་མིའི་རིས་མཐུན་པར་གནས་ལ།འཚོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་མི་འཇིག་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་དེ་ཡང་སྲིད་པ་འབྲེལ་པ་དང་དབང་དུ་གྱུར་པའོ། །ཡང་སྲིད་པ་འབྲེལ་བ་ནི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཡིད་དམ།ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བའི་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་དུ་གྱུར་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་དག་སེམས་ཀྱི་ཁྲིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དད་པའི་དབང་པོ་ནས་ཤེས་ པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་དེ།ཇི་ལྟ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ལས་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་བག་ལ་ཉལ་བར་བྱེད་དོ། །སྡུག་ བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཞེ་སྡང་བག་ལ་ཉལ་བར་བྱེད་དོ།།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོས་ནི་གཏི་མུག་བག་ལ་ཉལ་བར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་ལྔ་པོ་དག་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རང་རང་གི་ཡུལ་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་དབང་པོའོ།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཀུན་ལ་བྱེད་པས་ན་དབང་པོའོ།

对于不共的对境所具有的主导作用是：色法唯有通过眼根才能看见，而不能通过其他根；声音唯有通过耳根才能听到，而不能通过其他根。
鼻、舌、身三根对四种对境具有主导作用：对自体庄严的主导作用是，因为不具备鼻根、舌根和身根的人们形体极不庄严。
对保护自体的主导作用是，因为通过食物、香气和触觉的特性使身体得以滋养。
对产生具有识的主导作用是，因为通过鼻、舌等根的力量产生鼻等识及其心所。
对不共对境的主导作用是，香气唯有通过鼻根才能感受，味道唯有通过舌根才能品尝，触觉唯有通过身根才能感受，其他根都无法做到。
意根、女根、男根和受根这四根各自对两种对境具有主导作用，故称为根。
其中，俱生的男根和女根对染污和清净具有主导作用，就如同不具备男根和女根的黄门、阉人等既不能受戒，也不会造作无间罪，也不会断善根，也不会获得戒体、证得果位和离贪。
命根也对两种对境具有主导作用：对同类有情各自平等相续的联系具有主导作用，以及对其不衰损的保持具有主导作用。因为只要命根存在，同类平等刹那相续的种类就得以维持，并且能够保持命行不坏。
意根也对两种对境具有主导作用，即相续后有和自在。相续后有是指通过离贪的意或具嗔的意而结生相续。自在是指如经中所说'这些世间为心所引导'。
苦根等五根以及从信根乃至具智根等，对染污法和清净法二者具有主导作用。如何理解呢？在苦根等五根中，乐根和喜根二者令贪随眠现行，苦根和忧根二者令嗔随眠现行，舍根则令痴随眠现行。
或者，从眼根到身根等五根，因为对色等各自境界具有主导作用，故称为根。意根因为缘取一切法而对一切法起作用，故称为根。

།བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་དབང་བྱེད་དེ་བུད་མེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་བྱད་ལག་དང་། ང་རོ་དང་། བསམ་པ་དང་། སྤྱོད་པ་སྟེ། བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོས་དབང་བྱེད་ དོ།།དེ་ལ་བྱད་ལག་ནི་སྟོད་ཕྲ་སྨད་སྦོམ་ལ་ནུ་མ་དང་བཅས་པའོ། །ང་རོ་ནི་འཇམ་ཞིང་མཉེན་པའོ། །བསམ་པ་ནི་བུད་མེད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེས་པ་ལ་སེམས་གཏོད་པའོ། །སྤྱོད་པ་ནི་བུད་མེད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྤྱོད་པ་མི་གཙང་བའོ། །སྐྱེས་པའི་དབང་པོ་ནི་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཐམས་ ཅད་ལ་དབང་བྱེད་པ་སྟེ།དེ་ལ་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཡང་བྱད་ལག་དང་བསམ་པ་དང་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྐྱེས་པའི་དབང་པོས་དབང་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་བྱད་ལག་ནི་སྟོད་སྦོམ་པའོ། །ང་རོ་ནི་སྒྲ་ཆེ་ལ་ཟབ་པའོ། །བསམ་པ་ནི་སྐྱེས་པ་ཀུན་ཀྱང་བུད་མེད་ལ་སེམས་འཇུག་པའོ། །སྤྱོད་པ་ ནི་སྐྱེས་པ་ཀུན་ཀྱང་སྤྱོད་པ་གཙང་བའོ།།འཚོ་བའི་དབང་པོ་ནི་གཅིག་པའི་སྐལ་པ་མཉམ་པར་གནས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་སྔར་བཤད་ པ་བཞིན་ནོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལྔ་པོ་དེ་དག་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་འཆད་དོ། །འདི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་བའི་རྒྱུ་ལས་དད་པ་སྐྱེའོ། །བདེ་བ་ལས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡིད་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ལ་ དམིགས་པ་ལས་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ།།འདི་ལྟར་ལམ་ལ་དམིགས་ན་ནི་བདེ་བ་སྐྱེའོ། །ལམ་ལ་དམིགས་པར་མ་བྱས་ན་ནི་བདག་གིས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེའོ། །ནམ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ཏེ། ལམ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ནི་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་མི་ བདེ་བ་གཉི་ག་མི་དམིགས་སོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་དུ་གཏོགས་པའི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔས་ནི་ཉོན་མོངས་འཇིལ་བར་བྱེད་དོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱོགས་བཞིར་གཏོགས་པའི་ དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ལམ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དེ།དེ་མ་ཐག་ཏུ་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོ་ནི་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེའི་རྗེས་ལ་ཤེས་པའི་དབང་པོ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བ་ ལ་དབང་བྱེད་དེ།ཤེས་པའི་དབང་པོའི་འོག་ཏུ་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། སེམས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་མཐོང་བས་སྤང་བར་ བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལ་མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་པོ་ལ་དབང་བྱེད་དེ།དེའི་དབང་གིས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལ་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེའི་མཐུས་ སྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱ་བ་ལ་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་དུས་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བ་ལས་བྱ་བ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

女根掌管女性的本质，女性的本质包括容貌体态、声音、心意和行为，由女根掌管。其中容貌体态是上身纤细下身丰满并具有乳房。声音是柔和细腻。心意是所有女性都倾心于男性。行为是所有女性的行为都不清净。
男根掌管一切男性的本质，男性的本质也包括容貌体态、心意和行为，由男根掌管。其中容貌体态是上身粗壮。声音是洪亮深沉。心意是所有男性都倾心于女性。行为是所有男性的行为都清净。
命根掌管同一世代的平等存在。苦根等五根掌管烦恼，如何掌管烦恼如前所述。
有些人解释说这五根掌管清净。如是，从苦因生起信心。从乐生起专注。喜根和忧根也缘于涅槃道而生起。
如是，缘于道则生起快乐。若不缘于道则生起'我未修行'的忧心。当断除烦恼，道自然成就时，乐、喜、忧二者皆不可得。
信等五根掌管清净分。如是，属于世间道的信等五根能摧毁烦恼。属于四决定分的信等五根能趣入道，因为紧接着会生起见道。
未知当知根掌管知根，因为其后会生起知根。知根掌管具知，因为知根之后会生起具知根。具知根掌管涅槃，因为心未解脱则不能获得涅槃。
或者，未知当知根掌管断除见所断烦恼，因为依其力能断除见所断烦恼。知根掌管断除修所断烦恼，因为依其力能断除修所断烦恼。
具知根掌管现法乐住，因为阿罗汉时唯有体验解脱之乐，别无他事。

།ཅིའི་ ཕྱིར་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཉིད་དུ་གསུངས་ལ།མང་དུ་ཡང་མ་ཡིན་ཉུང་དུ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སེམས་ཀྱི་རྟེན་དང་དེར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་གནས་པ་དང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཚོགས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ གཉིས་ཁོ་ནར་བཤད་དོ།།དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་དྲུག་གོ། །དེར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པའི་དབང་པོ་གཉིས་ཏེ། གཉིས་ཀྱི་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་འདི་ནི་སྐྱེས་པ་འདི་ནི་བུད་མེད་ཅེས་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཚོ་ བའི་དབང་པོས་ནི་གནས་པར་བྱེད་དོ།།འཚོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་དོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཚོགས་སྩོགས་སོ། །མི་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ངོ་བོའོ། །ཡང་ན་ འཇུག་པའི་རྟེན་དང་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་།ཀུན་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། ལྡོག་པའི་རྟེན་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཁོ་ན་ལས་མང་དུ་ཡང་མ་བཤད་ཉུང་དུ་ཡང་མ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་འཁོར་བར་འཇུག་པའམ་ཡུལ་ ལ་འཇུག་པའི་རྟེན་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་དྲུག་གོ།།སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་གཉིས་ཏེ། དེ་གཉིས་ལས་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ནི་ཚོར་བའི་དབང་པོ་སྟེ་འདིའི་མཐུས་གནས་པར་བྱེད་པས་སོ། །ཀུན་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོས་ནི་ཚོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། །བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོས་ནི་ཚོར་བ་བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོས་ནི། ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་ མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ།།འཁོར་བ་ལས་བཟློག་པའི་རྒྱུ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔའོ། །ལྡོག་པའི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ནི་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དེའི་མཐུས་ཁམས་གསུམ་ལས་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ནི་ཤེས་པའི་དབང་པོ་སྟེ་དེའི་ཚེ་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་ མཚན་ཉིད་སྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཀུན་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་བའི་དབང་པོ་སྟེ། དེའི་དུས་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་པའི་ འོག་ཏུ་བསམ་གཏན་བསྟན་ཏེ།དེ་བས་ན་ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་འདོད་པས། བསམ་གཏན་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དྲིས་སོ། །བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི། འདིས་བསྒོམ་ཞིང་བསམ་གཏན་བྱེད་པས་ན། བསམ་གཏན་ཏེ་རབ་ཏུ་ཤེས་ པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ཡང་དོན་དུ་ན་སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ཅིང་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞག་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཏེ་དེ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ལ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་སོ་ཞེས་ འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་སྒྲའི་དོན་སེམས་ལ་བྱ་མོད་ཀྱི། སེམས་ཉིད་འདིར་ཤེས་རབ་ལ་བྱ་བར་རིགས་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བའི་ཆོས་ལ་སེམས་རྩེ་ གཅིག་པ་ནི་བསམ་གཏན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

问：为什么说有二十二根，不多也不少呢？
答：因为有心的所依、分别、安住、烦恼、清净资粮和清净法的缘故，所以只说二十二根。
其中，心的所依是从眼根到意根六根。
分别是女根和男根二根，因为通过这两根而分别'这是男人，这是女人'。
命根使其安住。
命等五根使其烦恼。
信等五根积集清净资粮。
未知当知根等三根是清净的本体。
或者说，因为有趣入所依、生起、安住、受用、还灭所依、生起、安住、受用的缘故，所以说二十二根，不多也不少。
其中，轮回趣入或趣入境的所依是从眼根到意根六根。
使其生起的是男根和女根二根，因为从这二者生起有情。
安住是命根，因其力而得以安住。
受用是苦等五根。苦根和忧根使感受苦受，乐根和喜根使感受乐受，舍根使感受非苦非乐受。
从轮回中还灭的因是信等五根。
还灭生起的因是未知当知根，因其力而从三界还灭。
安住是已知根，因为此时安住于从轮回还灭相的修道。
受用是具知根，因为此时各别领受解脱之乐。
二十二根已说完毕。
在说完二十二根之后讲禅定，因此想要如实解说禅定而问'什么是四禅'等。
什么是禅定的含义？因为以此修习、思维，所以称为禅定，意思是完全了知。
实际上，心平等安住、专一安住即是禅定。怎么知道平等安住即是完全了知呢？因为经中说'由心平等安住而如实了知'。
虽然禅定的词义是指心，但在此应当理解为智慧，因为这是佛教的宗义。
这是说：'于善法心一境性是禅定'的意思。

།བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་འདིར་གནས་པའི་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བོས་ཏེ་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དགེ་སློང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་དེ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་འདོད་པའི་འདོད ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ལས་སྐྱེའི།གཞན་ལས་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདོད་པ་ལས་དབེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་པ་སྤང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདིར་ཁོང་ཁྲོ་བ་མ་གཏོགས་པར་གོང་འདོད་པའི་ ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲར་བརྗོད་དེ།དེ་སྤངས་ན་འདོད་པ་ལས་དབེན་པའོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལས་དབེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཞེ་སྡང་གི་ཆ་རྣམས་དང་། དེའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ ཅན་ལ་བརྡེག་པ་དང་།གསོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བ་འབའ་ཞིག་སྨོས་ཀྱི། སྡིག་པའི་ཚིག་མ་སྨོས་ན་ནི་མི་དགེ་བའི་ཚིག་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་ལ་ཡང་བྱ་བ་ཡིན་པས་ལན་གཉིས་སུ་སྨོས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ བས་ན་སྡིག་པ་མི་དགེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ།བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་མ་རུངས་པར་བྱེད་པས་ཞེ་སྡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་སྡིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་རྟོག་པ་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་ རྣམས་ལ་སྐྱོན་དང་ཉེས་པར་ལྟ་བའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྩིང་བ་དང་རགས་པར་རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པའོ། །ཞིབ་ཏུ་འཛིན་ཅིང་རྟོག་པ་ནི་དཔྱོད་པའོ། །དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལས། དབེན་པའི་སྒྲས་ནི། འདོད་པའི་ འདོད་ཆགས་སྤངས་པ་དང་།སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤང་བ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་སྒྲས་དག་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་ ལ་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ།།དག་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཏན་གོང་མ་ལ་གྲོལ་བར་འདུ་ཤེས་ལ་འོག་མ་ལ་ཟུག་རྔུར་འདུ་ཤེས་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་གྱི་རོ་ལ་ཆགས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་ཞུགས་ པ་ལས་ཐོབ་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།དགའ་བའི་སྒྲས་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ལ་བྱའོ། །བདེ་བའི་སྒྲས་ནི་བག་ཡངས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་ལས་སུ་རུང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བག་ཡངས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་བདེ་བ་ཞེས་བྱའི། ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་ནི་མི་བྱའོ། །སྨྲས་པ། འོན་ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་ཚོར་བ་འདི་ལ་བྱའོ་ཞེས་དམིགས་ཀྱིས་ཕྱེ་བ་མེད་པར་བདེ་བ་ཞེས་སྤྱི་ཙམ་དུ་སྨྲོས། ལན་དུ་གལ་ཏེ་ཚོར་བའི་བདེ་བ་ཡིན་པར་འདོད་ན། ལུས་ཀྱི་ཚོར་བའི་བདེ་བའམ། སེམས་ཀྱི་ཚོར་བའི་བདེ་བ་ཡིན་གྲང ན།འདི་ལྟར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན། ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་ཡོད་པར་མི་རིགས་ཏེ། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

为了宣说初禅，说了'诸比丘如是'等。'于此'是'在此'的意思，即指住在欲界中的补特伽罗的意思。'诸比丘'是呼唤而说法，'比丘'是指入初禅等持的比丘的意思。
其中，初禅也是离欲界贪欲的本性，为了显示是从离欲界贪欲的因而生，而非从其他生起，所以说'离欲'。即是说断除对欲界五欲功德的贪著的意思。
此处除了嗔恚以外，上述欲界的贪欲等烦恼以'欲'之声词表述，断除它即是离欲。'离诸恶不善法'是指远离以嗔恚等为相的瞋恚分，以及由此因所生的打击、杀害众生等。
其中若只说'不善'而不说'恶'字，则'不善'一词也可用于欲界其他烦恼，就会重复。因此说'恶不善'，因为使自他相续变坏，瞋恚过患极大，故称为'恶'。
'有寻有伺'即是寻伺的意思，即具有观察欲界诸法过患的寻和伺的意思。粗略地思维是寻，细致地执取思维是伺。
关于'离生喜乐'，'离'字指断除欲贪和恶不善法，从此所生的喜和乐，具足而入住初禅等持，如是配释。'离生'一词表示清净和无漏禅。
清净是指世间禅，于上地作解脱想，于下地作过患想，是无禅味贪著和我慢的特征。无漏是指通过四圣谛而入而得，是出世间的特征。
'喜'字指意悦。'乐'字指轻安乐，即如心堪能性的等持相应的轻安乐称为乐，而不是指乐受。
问：为何此处不明确指出是哪种受，而只是笼统地说'乐'？答：若认为是受乐，是身受乐还是心受乐呢？如是在入定时，身乐是不应理的，因为等持时无五识聚故。

།སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་ཡང་མི་བྱ་སྟེ། དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་པའི་ཕྱིར་དགའ་བ་ནི་འདིར་ཡིད་ཀྱི་ བདེ་བ་ལ་བྱ་བས་ན།ཡིད་ཀྱི་བདེ་བ་དངོས་སུ་ཡོད་པས་ན། སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་བྱ་བར་འདོད་ན་ནི་ཚིག་ཟློས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ན་དེའི་ཚེ་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་གཉིས་ཀ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན་ནི། དེ་ལྟར་ན་རྫས་མཉམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་སེམས་ ལས་བྱུང་བའི་རྫས་གཉིས་འབྱུང་མི་སྲིད་པས་སོ།།དེ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་རྫས་གཉིས་མི་འབྱུང་ཡང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་མང་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དང་པོ་ལ་དགའ་བས་ཕྱིས་བདེ་བ་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ ལ་ཡན་ལག་ལྔར་བཤད་པ་མེད་པར་གྱུར་པས་མི་རིགས་སོ།།དེ་བས་ན་དགའ་བའི་སྒྲས་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ལ་བྱ་ལ། བདེ་བའི་སྒྲས་ནི་བག་ཡངས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་བྱའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སེམས་རྩེ་ གཅིག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་བྱ་སྟེ། རྣལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཉེ་བར་ཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་འཁྲུག་པ་དང་བྲལ་བས་ན། ནང་རབ་ཏུ་དང་བའི་སེམས་ཀྱིས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ནང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དེ་དག་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་མེད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ནང་དུ་བལྟས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་འཁྲུག་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་དང་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ནི་དད་པ་ལ་བྱ་སྟེ།གང་གི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་བསམ་གཏན་གཉིས་ཐོབ་པ་ཡང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བར་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ན་ནང་དང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཅིག་ཏུ་ གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སེམས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའམ། སེམས་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་འདུས་པར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གང་གི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གཉིས་པོ་ཡན་ཆད་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་མན་ཆད་ཀྱི་བསམ་གཏན་ཐམས་ཅད་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་ པ་དང་བྲལ་བར་འདོད་དེ།དེ་བས་ན་རྣམ་པར་མི་རྟོག་རྣམ་པར་མི་དཔྱོད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ལ་བྱའོ། །བདེ་བ་ནི་བག་ཡངས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་བྱ་སྟེ། སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་ སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ།གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། བསམ་ གཏན་གཉིས་པ་ལས་འདས་ནས་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་གང་ཟག་དེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གང་གི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཡིད་བདེ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དགའ་ བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཡིད་བདེ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

不应该说是心的快乐，因为说了'喜'这个词，这里的喜是指意识的快乐，由于意识的快乐实际存在，如果想说是心的快乐的话就会成为重复。如果说那时快乐和意识快乐两者都存在的话，这样就会违背实质同时性，因为在一刹那中不可能生起两种心所的实质。
虽然在一刹那中不会生起两种实质，但是由于等持是多刹那的本性，所以先有喜而后生起乐，如果这样说的话，那么就不合理，因为说初禅的一刹那中有五支就不存在了。因此，'喜'这个词是指意识快乐，'乐'这个词是指轻安的快乐。
'入住初禅'是指在初禅中一心专注安住的意思。
为了说明第二禅，说'他寂止了寻伺'等，'他'这个词是指瑜伽师，是瑜伽师的意思。'寂止寻伺'是指远离这两者的意思。
入第二禅时远离了寻伺的扰动，所以说'内心清净专一'。'内'这个词是因为不缘外境而观照内心的缘故。'清净'是指远离了初禅中寻伺扰动的垢染的意思。
或者'净'的意思是指信心，因为第二禅的瑜伽师获得二禅也是依靠初禅等持地而生起信解，所以称为'内净'。'专一'是与'心'相连，意思是心一境性或心专注于一个所缘。
因为从第二禅以上乃至有顶之间的所有禅定都认为是远离寻伺的，所以说'无寻无伺'。
'喜乐'中，喜是指意识快乐，乐是指轻安的快乐，如前所说。'入住第二禅'是指在第二禅中心等持而住的意思。
为了说明第三禅，说'他离喜贪'等，意思是指从第二禅出而入第三禅的补特伽罗。因为远离了第二禅的意识快乐的贪著而入第三禅，所以说'离喜贪'，意思是远离第二禅的意识快乐的贪著。

།བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཏང་སྙོམས་གསུམ་སྟེ། ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་། ཚད་མེད་པའི་བཏང་སྙོམས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་སོ། །དེ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ། །ཚད་མེད་པའི་བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཆགས་པ་ཡང་མི་སྐྱེ། ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ནི དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་རྩོལ་བ་དང་།འབད་པ་མེད་པར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་སྤྱོད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །འདིར་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ལ་བྱ་བར་འདོད་དོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་རྩོལ་བ་དང་། འབད་པ་མེད་པར་ ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པས་ན།བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱའོ། །དྲན་པ་དང་ལྡན་ཞིང་ཤེས་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་སོ་སོར་ཚོར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པའི་མཚན་མ་མ་བརྗོད་པ་ན་དྲན་པའོ། །ཤེས་བཞིན་ནི་ཤེས་རབ་ལ་བྱ་སྟེ། དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་གཏོགས་པ་རྣམས་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་མ་ནོར་བར་ཤེས་པའོ། །ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་སོ་སོར་ཚོར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལུས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་འདིར་ཡིད་ཀྱི་ལུས་ལ་བྱ་བར་དགོངས་ཏེ། དེ་དག་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་མེད པས།བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བདེ་བ་ལ་སེམས་ཀྱི་སོ་སོར་ཚོར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་བདེ་བའི་སེམས་ཀྱི་སོ་སོར་ཚོར་བ་དཔེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་དེ་འཕགས་པ་བཏང་སྙོམས་པ་དྲན་པ་དང་ལྡན་ཞིང་བདེ་བ་ལ་གནས་པའོ་ཞེས་གསུངས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་སམ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་ལས་རིང་དུ་སོང་བས་ན་འཕགས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའོ། །འཕགས་པ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་བཏང་སྙོམས་ལ་དྲན་པ་དང་ལྡན་ཞིང་བདེ་བ་ ལ་གནས་པའོ།།ཞེས་གསུངས་པ་ནི། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དེ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞག་སྟེ། གཅིག་ཏུ་བཞག་ནས་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ ཕྱིར།དེ་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བདེ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་སིམ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་ལུས་འདི་ཉིད་ལ་གདུང་བར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བསམ་གཏན་བཞི་ལ་དེ་ཉིད་མེད་པས་ན་སྤངས་ཞེས་ བྱའོ།།སྔོན་ཡིད་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་ནུབ་ནས། ཤེས་པ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཐོབ་པ་ཉིད་ལས་ཡིད་ནི་སིམ་པ་དང་། གདུང་བ་གཉིས་སྤངས་པས་སྔ་ནས་ཡིད་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཐོབ་པ་ན་བདེ་བ་སྤངས་ སོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཐོབ་པ་ན་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྤངས་སོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་ན་ཡིད་བདེ་བ་ཚོར་བ་ཡང་མེད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་མེད་བདེ་བ་ཡང་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བར་གཟུང་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་ན་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཚོར་བ་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡང་མི་སྲིད་པས་ན་དེ་བས་ན་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རིགས་པར་བྱའོ། །དག་པའི་སྒྲ་མཇུག་ཏུ་སྨོས་པ གཉི་ག་དང་སྦྱར་ཏེ།བཏང་སྙོམས་དག་པ་དྲན་པ་དག་པའོ། །བཏང་སྙོམས་ཀྱི་སྒྲ་འདིའི་སྐབས་སུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ལ་བྱའོ། །དྲན་པའི་སྒྲ་ཡང་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་བརྗེད་པ་ལ་བྱའོ།

关于'安住于舍'，舍有三种：受舍、无量舍和行舍。其中受舍是既非乐受也非苦受的感受。无量舍是对众生既不生贪著也不生嗔恨的特征。行舍是对所缘境界无需勤作和努力而自然成就的特征。
此处是指行舍。为什么呢？因为在第三禅中对所缘境界无需勤作和努力而自然成就，具有这种特征，所以称为'安住于舍'。
关于'具足正念正知而身受乐'，当未说舍的相时就是念。正知是指智慧，即对念等第三禅支分的各别特征无误了知。
关于'身受乐'，此处'身'字是指意身，因为在那些境界中无五识聚，所以是说第三禅之乐为心的领受之义。
为显示第三禅乐受的譬喻，所以说'如诸圣者舍念具足而住于乐'等。远离烦恼聚或远离罪恶不善法的行为，故称圣者，即如来和声闻等。
诸圣者也说'具足舍念而住于乐'，这就是指此第三禅。应当专注于此第三禅，专注后而安住。
为显示第四禅，说'彼断乐亦断苦'等。乐是身体安适的特征，苦也是使此身感到痛苦的特征。第四禅中无此二者，故说断。
先前意乐和意苦灭尽，从得初禅时起，意的安适和痛苦二者已断，故说先前意乐和意苦。其中得第二禅时断乐，得第三禅时断意苦，得第四禅时也无意乐受。
'无苦亦无乐'是说具有非乐非苦的受，因为得第四禅时也无乐苦等受的缘故。如是无受的等至也不可能，因此应当理解为具足舍。
最后所说'清净'二字与二者相连，即清净的舍和清净的念。此处舍字是指行舍，念字是指不忘失第四禅支分的诸法。

།ས་འོག་མའི་ཉེས་པའི་དྲི་མ་ བརྒྱད་དང་བྲལ་ནས་བཏང་སྙོམས་དག་པ་དང་དྲན་པ་དག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དྲི་མ་བརྒྱད་ནི། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་། དབུགས་དབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་སྟེ་བརྒྱད་དོ། །བསམ་གཏན་ བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བཞག་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བརྒལ་བ་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་འདི་དག་ན་དད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་ན། དེ་དག་བསམ་གཏན་གྱི་ ཡན་ལག་ཏུ་མ་བཤད་ཀྱི།རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་རྣམས་ཙམ་ཉིད་ཀྱི་གཉེན་པོ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཞིའི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས། རྟོག་དཔྱོད་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་ཀྱི་གཞན་ཡོད་ཀྱང་ཡན་ལག་ཏུ་མ་བཞག་གོ།།དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཟུག་རྔུ་དང་ཤུ་བ་ལ་སོགས་པར་རྟོག་ཅིང་དཔྱོད་པས་འདོད་པ་དང་གནོད་སེམས་ དང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་ཅིང་དེ་དག་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བས་རྗེས་སུ་བསྔགས་པའི་ཡན་ལག་བསྟན་ཏེ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ཀྱིས། འདོད་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ན་དེ་སྤངས་ པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་།བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་ཞེས་བྱ་བས་དེ་གཉི་གའི་ཡན་ལག་བསྟན་ཏེ། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་གནས་པའི་མཐུས་འདོད་པ་སུན་འབྱིན་པའི་རྟོག་དཔྱོད་འཇུག་ཅིང་དེ་ལས་དབེན་ པའི་དགའ་བ་དང་།བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་ནང་རབ་ཏུ་དང་བའི་སེམས་ཀྱིས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་སྟེ་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་བསམ་གཏན་ གཉིས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་གསལ་བས་ན་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་རྟོག་དཔྱོད་མེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་མི་རྟོག་རྣམ་པར་མི་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་ནི་རྗེས་སུ་བསྔགས་ པའི་ཡན་ལག་སྟེ།ནང་དང་བ་དང་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་བས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གསལ་ན། རྟོག་དཔྱོད་དང་བྲལ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་ཞེས་བྱ་བས། དེ་གཉི་གའི་གཞིའི་ ཡན་ལག་བསྟན་ཏེ།སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ནང་དང་ཞིང་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གསུམ་ནི་གཉེན་ པོའི་ཡན་ལག་སྟེ།དེ་དག་གི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་སོ་སོར་ཚོལ་བ་ནི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། དེ་ན་ཡིད་ཀྱི་བདེ་བ་ཡོད་པར་དཔེས་བསྟན་པ་ནི་གང་དེ་འཕགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པའོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་ཞེས་བྱ་བས་དེ་གཉི་གའི་གཞིའི་ཡན་ལག་བསྟན་ཏེ། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་བཞག་ནས། བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་ཅིང་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ།

远离下地的八种过失垢染后，称为清净的舍和清净的念。八种垢染是：寻、伺、出息、入息、乐、苦、喜、忧八种。
'入住第四禅'是指将心专注一境安住于四禅的意思。
问：这四禅中也有信、精进等其他功德，为何不说它们是禅支，而说寻、伺等是禅支呢？
答：因为仅仅通过这些就能完全了知对治、功德和所依禅支，所以说寻伺等是禅支，虽有其他功德但不立为禅支。
其中初禅的寻、伺是对治支，因为通过观察、思维欲界诸法如同毒刺、疮疱等，能对治贪欲、害心和嗔恨。
'离生喜乐'表示随赞支，因为通过寻伺二者断除贪欲、嗔恨等后，能获得由此断除而生的喜乐体验。
'入住初禅'表示二者所依支，因为由安住一境心的力量，能生起厌离欲界的寻伺，并由此体验离生喜乐。
第二禅中'内等净一境性'是对治支，因为以内等净和一境性能断除初禅中的寻伺，这些是第二禅的违品。
因此第二禅中无寻伺，故称'无寻无伺'。
定生喜乐是随赞支，因为由内等净和一境性断除寻伺后，能体验无寻伺的等持所生喜乐。
'入住第二禅'表示二者所依支，因为依于一境性心，能生起内等净一境性，并体验定生喜乐。
第三禅中住舍、念、正知三者是对治支，因为它们能断除第二禅的喜乐。
身受乐是随赞支，以譬喻说明彼处有意乐，即'圣者'等。
'入住第三禅'表示二者所依支，因为安住一境性心后，能生起舍、念、正知，并体验身乐。

།བསམ་ གཏན་བཞི་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་དག་པ་དང་།དྲན་པ་དག་པ་ནི་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་ཡིན་ཏེ། དེས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་ བཞི་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་པ་ནི་དེ་གཉི་གའི་གཞིའི་ཡན་ལག་ཡིན་ཏེ།སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་མཐུས་བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་དག་ཅིང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་མྱོང་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་ མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་མན་ཆད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་བདུན་བསྒོམ་སྟེ།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་བདུན་གང་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ལྷག་པར་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་དབེན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། དགའ་བ་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ཡིད་ལ་ བྱེད་པ་དང་།འཇིག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ། ཡང་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་བདུན་གྱི་འདོད་པའི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྗེས་སུ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བདུན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི། དེས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་རགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་ པར་བྱེད་ལ།བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་རགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟར་རིག་པར་བྱེད་ཅེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་པ་རྣམས་དངོས་པོ་དྲུག་ཏུ་རྟོག་ཅིང་ཚོལ་བར་བྱེད་དེ། དངོས་པོ་དྲུག་ནི་དོན་དང་དངོས་པོ་དང་མཚན་ཉིད་དང་། ཕྱོགས་དང་། དུས་དང་རིག་པའོ། །དེ་ལ་རིག་པའི་དོན་དུ་ཇེ་ཚོལ་ཞིང་རྟོག་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདོད་པ་འདི་དག་ནི་ཉེས་པའི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ། གནོད་པ་མང་བ་ནད་མང་བ་མི་བདེ་བ་མང་བ་སྟེ། ཞེས་དེ་ལྟར་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ནི་རིག་པའི་དོན་དུ་ཚོལ་བའོ། །དེ་ལ་དངོས་པོ ཚོལ་བར་བྱེད་པ་འདི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ནང་དང་ཕྱིའིའོ།།དེ་ལ་ནང་གི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ནི། བདག་གི་ལུས་ལ་ཆགས་པ་དང་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། ལུས་ལ་ཆགས་པ་དང་། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སེམས་སྐྱེས་ སོ་ཞེས་རྟོག་པར་བྱེད་པའོ།།ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་ཚོལ་བར་བྱེད་ན་ནི། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་སེམས་ཞུགས་པ་ན་སེམས་དེ་དག་ལ་འཕྲོས་སོ་ཞེས་ཚོལ་བར་བྱེད་པའོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཚོལ་བ་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཚོལ་བའོ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་ཚོལ་བ་ཡང་འདོད་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པ་དང་། དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པའོ། ། དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པ་ནི་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་ཕྱིའི་ཡུལ་རྣམས་སོ། །འདོད་པ་དེ་གཉིས་ཀྱང་ཚོར་བ་བདེ་བའི་གནས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གནས་སུ་འགྱུར་བའོ། །ཚོར་བ བདེ་བའི་གནས་སུ་འགྱུར་བའི་དུས་ན་ནི།འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་ཞིང་མི་བདེ་བ་ལས་བདེ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པར་འབྱུང་བའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་རོ།

第四禅定中的舍清净和念清净是对治支，因为它们能够消除乐和苦等。
非苦非乐受是随赞支。
入住第四禅定是二者的所依支，因为由心一境性的力量而使舍和念清净，并且体验非苦非乐受。
从初禅到非想非非想处以下，修习七种作意。何为七种作意？了知相作意、胜解作意、远离作意、摄喜作意、观察作意、加行究竟作意、加行究竟果作意。
其中，在入初禅时，瑜伽行者以七种作意获得离欲贪。即以了知相作意等七种作意。
了知相作意是：以此了知欲界诸欲为粗相，了知初禅为寂静相。
如何了知粗相？观察寻求欲界诸欲的六种事：义、事、相、方、时、理。
其中，寻求理义是：'这些欲望有过患，有诸多损害，多病、多不乐'，如是寻求即是寻求理义。
其中，寻求事有二种欲事：内和外。
其中，寻求内欲事是：当对自身生起贪著和欲贪之心时，观察'生起了对身体的贪著和欲贪之心'。
寻求外事则是：当心趣入色声等欲妙时，观察'心趣向了这些境界'。
相也有二种：寻求自相和寻求共相。
欲的自相也有二种：烦恼相的欲和事相的欲。
烦恼相的欲是生起贪心。
事相的欲是女人等外境。
这两种欲又成为乐受所依、苦受所依、不苦不乐受所依。
当成为乐受所依时，成为生起贪著的所依，并且成为将不乐误解为乐的颠倒想的所依。

།ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་དུས་ན་ནི་ཞེ་སྡང་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་། ཁྲོ་བ་དང་འཁྲུག་པར་འབྱུང་བའི་གནས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེ་བའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་ན་ནི། རྨོངས་པ་དང་གཡོ་དང་། སྒྱུ་དང་། ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། འདོད པ་འདི་དག་ལས་རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་ཞེས་ཚོལ་བ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཚོལ་བའོ།།ཇི་ལྟར་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཚོལ་ཞེ་ན་འདོད་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ན་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནས། འདོད་པ་མི་སྐྱེ་བའི་བར་ གྱི་སྡུག་བསྔལ་དག་དང་རྟག་ཏུ་འགྲོགས་ཤིང་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ།གང་དག་འདོད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་གནས་ཤིང་འདོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་མི་འབྲལ་ལ། ཐང་ཅིག་འགྲོགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་ཚོལ་བ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ ཉིད་ཚོལ་བའོ།།ཇི་ལྟར་ཕྱོགས་ཚོལ་ཞེ་ན། ཕྱོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དཀར་པོའི་ཕྱོགས་དང་ནག་པོའི་ཕྱོགས་ལས་འདོད་པའི་ཚོགས་འདི་དག་ནི་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པ་མེ་མ་དག་དང་འདྲ་བ་དུག་རབ་ཏུ་གདུག་པ་དང་མཚུངས་པ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་ཐང་ཅིག་བརྙས་པའི་རྒྱན་དང་ འདྲ་བ་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་དང་མཚུངས་པ་སྟེ།འདོད་པ་དེ་དག་ཚོལ་བའི་དུས་ན་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཚོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་སོ་སོར་མྱོང་ཞིང་རྙེད་ན་ཡང་བསྲུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། དབང་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་མྱོང་བར་ འགྱུར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་འདི་དག་བསྟེན་ནས་ཉེས་པའི་དམིགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་ཏེ། འདོད་པ་འདི་དག་བདེ་བའི་རོ་ཆུང་སྡུག་བསྔལ་མང་བ། ཉེས་པའི་དམིགས་པ་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་བསྟེན་ནའང་ཚིམ་པའམ་མཆོག་གི་ མཐའ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།རྣམ་གྲངས་དེས་ན་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པ་དུ་མས་སྨད་པའོ། །ཇི་ལྟར་དུས་ཚོལ་ཞེ་ན། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་འདི་དག་ནི་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ ལྟར་གྱི་དུས་སུ་རྟག་པ་རྟག་པར་ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་ཏུ་ཡང་འདོད་པ་འདི་དག་ནི་འཚེ་བ་མང་བ་སྡུག་བསྔལ་མང་བ།གནོད་པ་མང་བ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཚོལ་བ་ནི་དུས་ཚོལ་བའོ། །ཇི་ལྟར་རིགས་པས་ཚོལ་ཞེ་ན། འདོད་པ་འདི་དག་རྩོལ་བ་ཆེན་པོ་དང་། འབད་པ་ཆེན་པོ་དང་ངལ་བ་ དང་ཆད་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་དང་བཟོའི་གནས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་དགོས་ཏེ།དེ་ལྟར་བསགས་ཤིང་བརྩལ་བ་ཡང་བདག་གི་ལུས། གཟུགས་ཅན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྱུར་པ་རགས་པ་རྟག་ཏུ་མཉེ་བ་དང་བཀྲུ་བ་དང་གསོ་དགོས་ཤིང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་ པར་འཐོར་བའི་ཆོས་ཅན་ལས་སྡུག་བསྔལ་ཙམ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ནི་གཉེན་པོར་འགྱུར་ཏེ།བཀྲེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ནི་ཁ་ཟས་སོ། །གྲང་བ་དང་དྲོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འཛེམ་པ་དང་། ངོ་ཚ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ནི་བགོ་བའོ། །གཉིད་དང་ འཆད་པའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ནི་མལ་སྟན་ཏོ།།འཆག་པ་དང་འགྲོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ནི་བཞོན་པའོ། །ན་བའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ནི་ན་རྐྱེན་གྱི་སྨན་ཏེ། འདོད་པའི་ཆོས་འདི་དག་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོ་ཙམ་དུ་ཟད་པས་དེ་དག་ལ་ ཆགས་པ་དང་ཞེན་པར་ནི་མི་བྱའོ།

当处于苦受的状态时，就会成为生起嗔恨的所依，成为愤怒和争斗产生的基础。当处于非苦非乐受的状态时，就会成为愚痴、谄诳、欺骗、无惭、无愧生起的基础。这些欲望经常伴随着烦恼，这是寻求自相。
如何寻求共相呢？这一切欲望都与生苦、老苦、病苦乃至不得所欲之苦恒常相伴相连。即使是那些安住于欲乐、具足圆满欲望的人们，也不能脱离生等法性，只是暂时相伴而已，这就是寻求共相。
如何寻求方面呢？方面有二种：白分和黑分。这些欲望属于黑分，如同不净火，犹如剧毒，如梦幻般，如暂时借用的装饰品，如成熟的果实。众生在追求这些欲望时会感受种种痛苦，即使获得后也会经历守护之苦、别离之苦、无自在之苦等种种痛苦。
同样，世尊说依止这些欲望有五种过患：这些欲望乐味少而痛苦多，具有诸多过患，即使享用也无满足或究竟。因此，诸佛及佛声闻、正行的圣者们以种种方式呵斥欲望。
如何寻求时间呢？这些贪欲在过去、未来、现在时中恒常永恒，这些欲望都是多害、多苦、多患，如是寻求即是时间寻求。
如何以理寻求呢？这些欲望需要通过大精进、大勤勉、种种劳累和各种工巧处来成办。即使如此积聚追求，对于我们由四大种所成的粗重之身，也仅仅是为了消除痛苦而成为对治：为除饥饿之苦而有饮食，为除寒热之苦及羞耻之苦而有衣服，为除睡眠疲惫之苦而有卧具，为除行走之苦而有乘具，为除病苦而有医药。这些欲法仅仅是痛苦的对治而已，因此不应对它们贪著执着。

།གཞན་དུ་ན་ནད་ཀྱིས་ཉེན་པའི་ནད་པ་རྣམས་ནད་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨན་ལ་བརྟེན་པ་འདྲ་བའི་ཚུལ་དུ་བྱའོ་ཞེས་ཚོལ་བ་ནི་རིགས་པས་ཚོལ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འདོད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ལ་དངོས་པོ་རྣམ་པ་དྲུག་ཚོལ་བས་རགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ རིག་པར་བྱེད་ལ།བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ནི་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་དོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ནི་མཉན་པ་དང་། བསམ་པའི་ཤེས་རབ་དང་འདྲེས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མཉན་པ་དང་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ལས་འདས་ནས། གཅིག་ཏུ་ བསྒོམ་པའི་རྣམ་པར་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་པ་ལ་རག་ལས་པ་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བ་སྒོམ་པ་ན་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ཇི་ལྟར་བརྩལ་བའི་རགས་པ་དང་ཞི་བ་ལ་མོས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་མངོན་པར་མོས་ པ་ཅན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་གོམས་པས་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྤོང་བའི་ལམ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེས་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་རབ་ཏུ་དབེན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་ པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་ནས་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་དེའི་འོག་ཏུ་སྤོང་བ་ལ་དགའ་བ་དང་།སྤོང་བ་ལ་རྗེས་སུ་བསྔགས་པའི་བསམ་པ་སྐྱེ་ཞིང་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཤས་ཆུང་ངུ་དང་ལྡན་ལ་དུས་དུས་སུ་བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་འམ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ ཏན་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་སེམས་དང་བར་འགྱུར་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་གཟེངས་བསྟོད་ཅིང་སེམས་ཅན་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ།དེ་ཡང་རྨུགས་པ་དང་རྒོད་པའི་སྒྲིབ་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་དགའ་བ་ཡང་དག་པར་སྡུད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་ པར་ཞུགས་པ་ན་དགེ་བའི་རྩ་བས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་འགྲོ་བའམ་གནས་པ་ན་ཡང་དག་པར་མི་འབྱུང་སྟེ།དེ་དེའི་ཚེ་འདི་སྙམ་དུ་ཅི་བདག་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་ཆགས་པ་ཡོད་པའམ་མི་འབྱུང་ཞིང་འབྱུང་བར་ ཚོར་རམ་འོན་ཏེ་མེད་པ་ལས་མི་འབྱུང་ཞིང་འབྱུང་བར་མ་ཚོར་ཞེས་རྟོག་ཅིང་གཞན་ཡང་རབ་ཏུ་དང་བར་འགྱུར་བ།དགེ་བའི་མཚན་མ་དག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་འཇིག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་དེ་ལྟར་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་སོ་སོར་འཇིག་ཅིང་བཙལ་ ནས་བསྒོམས་པ་ན་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་གི་བར་དུ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོའི་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་གཉེན་པོ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་རྩ་བའི་ བསམ་གཏན་དང་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི། གང་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དེ་དག་ཡང་དག་པར་ཤེས་ནས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ རབ་ཏུ་འཛིན་ཏོ།།ལྷག་པར་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི་དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་དོ། །རབ་ཏུ་དབེན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དགའ་བ་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་འབྲིང་ གི་རྣམ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ།།འཇིག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི། ཐོབ་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་སེམས་ང་རྒྱལ་མེད་པར་འཇོག་པར་བྱེད་དོ། །སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི། ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་རྣམ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ།

否则，就像病人为了治愈疾病而依靠药物一样，以这种方式寻求是合理的寻求。如是，对于所欲求的这些法，以六种事物来寻求而了知为粗相，对于初禅则了知为寂静相。应当了知此作意是与闻所成慧及思所成慧相混合的。
其后超越闻所成慧及思所成慧，一心修习欲界贪欲所依之粗相，以及初禅寂静相为所缘的止观，反复修习粗相和寂静相而生起胜解。此即称为胜解作意。
于此经常修习，首先生起具有断道的作意，由此断除粗大烦恼，称为远离作意。
瑜伽行者远离与此相违的烦恼后，其后生起喜欢断除和赞叹断除的意乐，具有少分的离生喜乐，时时以禅定果位或如来功德等任何能令心生净信的作意来赞叹并令有情生起欢喜。这也是为了遣除昏沉掉举障碍，此即称为摄净作意。
如是正行时，由善根正示，行住之时欲界烦恼缠缚不再生起。此时思维：'我是否有贪著欲贪，或感觉到它的生起？还是因为没有而不生起且未感觉到？'并且观察其他能令心生净信的清净善相，此即称为观察作意。
如是观察对治分别后修习，直至某时完全远离欲界一切烦恼，生起初禅加行究竟对治作意，此即称为加行究竟作意。
其后获得根本初禅，这是加行究竟的果位作意。
其中，以了相作意能如实了知所断及所得之法，为断除和获得而摄持其心。
以胜解作意则于其后精进修行。
以远离作意则断除粗大烦恼。
以摄净作意则断除中等烦恼。
以观察作意则令所得作意安住于无慢心。
以加行究竟作意则断除微细烦恼。

།སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི་ ལེགས་པར་བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་སོ་སོར་མྱོང་བར་བྱེད་དེ།ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བདུན་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བདུན་དང་ལྡན་པར་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་ཏེ། རྒྱས་པར་བཤད་ན་ཡི་གེ་གཞུང་མངས་པས་ཞིབ་ ཏུ་ནི་མ་བཤད་དོ།།དེ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་འོག་མ་ཐམས་ཅད་རགས་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་གཉིས་ནི་མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་པ་དང་ཆེའི་འདུ་བྱེད་ཐུང་བའོ། །བསམ་གཏན་གྱི་འོག་ཏུ་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་བསྟན་པས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས། ཚངས་པའི་གནས་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་འདིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བོས་ནས་བཀའ་སྩལ་ཏེ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དགེ་སློང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚད་མེད་པ་བཞི་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ནི དགེ་སློང་ངོ་།།དེ་ལ་ཚངས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་གནས་ནི་ཚངས་པའི་གནས་སོ། །ཡང་ན་ཚངས་པ་ནི་སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཇུག་ཅིང་སྤོང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། སྡིག་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་ཆོས་བཞི་ནི་ཚངས་པའི་གནས་བཞིའོ། །བྱམས་ པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་སྨོས་ཀྱང་བྱམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ།བྱམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཡང་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་ནི། དགྲ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ གསུངས་སོ།།མཛའ་བ་དང་དགྲར་དབྱེར་མེད་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་། བདེ་བའི་བསམ་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པས་ན་དགྲ་མེད་པའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་དགོད་ཅིང་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་དུ་བཅུག་པ་ནི་ཕན་པའི་ སེམས་ཏེ།དེ་ལྟ་བུའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པས་ན་མི་མཐུན་པ་མེད་པའོ། །དོན་དུ་ན་སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་པར་སེམས་ཀྱི། བུད་མེད་ཆེ་ཆུང་བཞིན་དུ་གཅིག་ལ་གཅིག་འགྲན་ཟླ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་འགྲོ་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པར་དགོངས་པར་སེམས་པ་ནི་བདེ་བའི་བསམ་པ་སྟེ་བསམ་པ་དེ་དང་ལྡན་པས་ན་གནོད་པ་མེད་པའོ།།ཡང་ན་དགྲ་ལ་ཡང་གནོད་པར་བྱ་བའི་སེམས་མེད་པས་ན་གནོད་པ་མེད་པའོ། །ལས་དང་པོ་པའི་དུས་ན་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཇེ་བྱམས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཡངས་པའོ། །བྱམས་ པ་གྲུབ་པའི་དུས་ན་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཆེར་འགྱུར་བའོ།།ཀུན་ལ་སེམས་མཉམ་སྟེ་གྲོགས་ལ་བྱམས་པ་དང་། དགྲ་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པས་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པས་ན་ཚད་མེད་པའོ། ། བྱམས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེ་སྡང་སྤངས་ཏེ་བྱམས་པ་དེ་ཞེ་སྡང་དང་མ་འདྲེས་པར་བསྒོམས་པས་ན་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པའོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྨོས་ཤིང་ཁྱབ་པར་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཤར་རམ་ནུབ་བམ་ཕྱོགས་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་ཏུ་དམིགས་པ་སྟེ། འདིར་རི་ཚིག་པ་བཞིན་དུ་སྣོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྣོད་ལ་ཆགས་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ། །མོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་གྱིས ཁྱབ་པའོ་ཞེས་དམིགས་པ་མེད་པས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཁྱབ་པར་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བྱམས་པས་རྒྱས་པར་བྱས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

以作意究竟瑜伽之果，则能各别体验善修之果。如同初禅有七种作意一样，乃至无所有处也都相应具有七种作意。若广说则文字繁多，故未详细说明。
其中以二种相而言下地皆为粗重：二种相即安住于未寂静相及有为行短暂。在禅定之后宣说四梵住，为依所说而解说故，问'何为四梵住'等而宣说。
'于此'即是指欲界。'诸比丘'是呼唤而宣说，如前。'比丘'是指修四无量的瑜伽师即比丘。
其中'梵'是涅槃，能获得彼之处即梵住。或者，'梵'是指不入一切罪恶而断除，不入罪恶之四法即四梵住。
关于'具慈心'，虽未提及三摩地，但意为慈三摩地，即具足慈三摩地心之意。其性质如何？为显示其特征而说'无敌'等。
因于亲敌无别，具有利益一切众生及安乐之心故无敌。安置众生于善法并令修习圣道是利益心，具有如是意乐故无违。实际上是思维利益一切众生，而非如妇女大小互相竞争之意。
思维众生往生天人善趣乃至涅槃是安乐意乐，具此意乐故无害。或者说对敌人也无害心故无害。初业时于一方渐次遍满慈心故广大。
成就慈心时则遍满十方故增广。于一切平等心，于友生慈，于敌无嗔故无二。缘欲界无量众生故无量。
断除慈心违品嗔恚，修习此慈不杂嗔恚故善修。关于'于一方宣说并遍满'，一方即初时缘东方或西方等任一方向，此处如容器般，显示缘住于器世间之众生。
关于'胜解'，即胜解作意，因缘欲界众生故，非作意三界一切众生遍满苦之真如。'遍满'即于一方以慈心广大之意。

།བསྒྲུབས་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པའི་སེམས་འགྲུབ་པར་བྱས་ནས་གནས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ ཕྱོགས་གཅིག་ལ་གནས་པ་བཞིན་ཕྱོགས་གཉིས་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དམིགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སྟེང་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སོ། །འོག་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་ པའོ།།མཚམས་ནི་ཕྱོགས་བཞིའི་མཚམས་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་ནོ། །ཇི་ལྟར་བྱམས་པའི་ངོ་བོ་དང་བསྒོམ་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་དེ་དང་འདྲ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་གསུངས་ཏེ།དེ་དག་གི་དོན་ཀྱང་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །མདོ་ཁ་ཅིག་ལས་ཚད་མེད་པ་བཞི་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེའི་དོན་ཀྱང་ཚད་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པས་ན་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་གནས་ལྔ་དང་གསུམ་ལ་སོགས་པར་མ་ བཤད་ལ་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད།སྨྲས་པ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་གནོད་པ་དང་འཚེ་བ་དང་མི་དགའ་བ་དང་འདོད་ཆགས་དང་། གནོད་ སེམས་སོ།།དེ་ལ་གནོད་སེམས་མང་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར་བྱམས་པ་གཉེན་པོར་འགྱུར་རོ། །རྡེག་བཙོག་པ་ལ་སོགས་པའི་འཚེ་བ་མང་བ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་གཉེན་པོར་འགྱུར་རོ། །མི་དགའ་བ་མང་བ་རྣམས་དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དགའ་བ་གཉེན་ པོར་འགྱུར་རོ།།འདོད་ཆགས་དང་གནོད་སེམས་མང་བ་རྣམས་དེ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་གཉེན་པོར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་མི་གཙང་བ་བསྒོམ་པ་ཡང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་ན་ནི་མི་གཙང་བ་དང་བཏང་སྙོམས་གཉིས་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད། སྨྲས་པ། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོར་མི་གཙང་བ་བསྒོམ་པའོ། །ཕ་དང་མ་དང་གཉེན་ལ་ཆགས་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཏེ་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། །དེ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །ཀྱི་ཧུད་སེམས་ཅན་འདི་དག་བདེ བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་བྱམས་པའོ།།ེ་མའོ་སེམས་ཅན་འདི་དག་སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སྙིང་རྗེའོ། །སེམས་ཅན་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་རྟག་ཏུ་བདེ་བ་དང་དགའ་བར་གྱུར་ ཅིག་ཅེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་དགའ་བའོ།།གྲོགས་ལ་བྱམས་པ་ཡང་མི་སྐྱེད་དགྲ་ལ་ཞེ་སྡང་ཡང་མི་སྐྱེད་དེ། སེམས་མཉམ་པ་ཙམ་དུ་འཛིན་པ་ནི་བཏང་སྙོམས་སོ། །འོ་ན་ལས་དང་པོ་པ་རྣམས་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཇི་ལྟར་བསྒོམ། དེ་ལྟར་བདག་ཉིད་བདེ་བ་དང་ ལྡན་པའམ་བདག་བདེ་བ་མེད་ཀྱང་།སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་བདེ་བ་ཐོབ་པར་མཐོང་ངམ་ཐོས་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་མོས་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་དེ་ཉོན་མོངས་པའི་མཐུ་ཆེ་བས་ན། སེམས་ ཅན་ཀུན་ལ་བདག་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་མོས་པར་མི་ནུས་ཏེ།དགྲ་ལ་ལྷག་པར་ཞེ་སྡང་ཡོད་ལ། གྲོགས་ལ་ལྷག་པར་བྱམས་པ་ཡོད་ན། དེས་གྲོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་རབ་དང་འབྲིང་དང་ཐ་མ་སྟེ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེའོ། །དེ་ལྟར་དབྱེ་བ་ལས་ཇེ་ གྲོགས་པོ་རབ་ལ་བདེ་བ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་མོས་པར་བྱའོ།།དེ་ནས་དེ་གྲུབ་ན་གྲོགས་པོ་འབྲིང་ལའོ། །དེ་ནས་དེ་གྲུབ་ན་གྲོགས་པོ་ཐ་མ་ལའོ།

'安住修持'是指修持慈心而安住。为了说明如何像缘一方那样缘第二方等，所以说'如是二'等。上方是欲界天等的住处。下方是地狱等。方隅是四方之间所住的众生。
如同宣说慈心的本质和修持的特征那样，为了说明悲心等也是相同的方式，所以说'如是具悲心'等。其义也如前所说。某些经中出现'四无量'，其义是缘无量众生故称无量。
那么为何不说为五梵住或三梵住等，而只说四种？答：因为它们是四种烦恼和随烦恼的对治，所以只说四种。四种烦恼和随烦恼是：损害、伤害、不喜和贪欲、害心。
其中，对于害心重的众生，为了断除它，慈心成为对治。对于打击污辱等伤害重的众生，为了断除它，悲心成为对治。对于不喜重的众生，为了断除它，喜心成为对治。对于贪欲和害心重的众生，为了断除它，舍心成为对治。
那么，不净观也是贪欲的对治，那么不净观和舍心这两种对治有什么区别？答：不净观是非梵行贪欲的对治。舍心是对父母亲友贪著的对治，这就是区别。
这是宣说慈心等的特征。'愿此众生具足安乐'如是作意是慈心。'呜呼，此众生苦啊，愿离苦'如是作意是悲心。'愿具乐众生永远安乐欢喜'如是作意是喜心。不对友生爱，也不对敌生嗔，心保持平等，这是舍心。
那么初学者最初如何修习慈心等？如是，自己具乐或虽无乐，见闻佛菩萨声闻获得安乐时，愿众生也具足安乐，如是作意。
如果此人烦恼力强，不能对一切众生修持愿具如自己和佛陀的安乐，对敌人特别嗔恨，对朋友特别慈爱，那么他应当将朋友分为上中下三品。如是分类后，首先对上等朋友修持愿具彼等安乐。然后成就此后，对中等朋友修持。然后成就此后，对下等朋友修持。

།དེ་ནས་གྲོགས་པོའི་ཕྱོགས་གསུམ་མཉམ་པ་ཁོ་ནར་དམིགས་པ་གྲུབ་ན། ཐ་མལ་པའི་མི་རྣམས་སྤྱིར་དམིགས་པར་བྱའོ། ། དེ་ནས་དེ་གྲུབ་པ་དང་དགྲ་ཐ་མ་དང་འབྲིང་དང་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་སྟེ། དང་པོར་ཐ་མ་ལ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་མོས་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་དགྲ་འབྲིང་ལའོ། །དེ་ནས་དགྲ་རབ་ལའོ། །དེ་ནས་གང་གྲོགས་ཀྱི་མཆོག་དང་། དགྲ་རབ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཉིས་ལ་བདེ བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱམས་པས་མཉམ་པར་གྱུར་ན།དེ་ནས་རིམ་གྱིས་བདག་གི་རིམས་ཙམ་གྱིས་འཁོར་ལ་དམིགས་སོ། །དེ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ལའོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་འཁོར་དུའོ། །དེ་ནས་ཁད་ཀྱིས་ཇེ་ཆེ་ཇེ་ཆེ་ནས་ཕྱོགས་བཅུ་ཀུན་ཏུ་བྱམས་པས་ཁྱབ་པར་བྱའོ། གང་ཀུན་ཏུ་ཡོན་ཏན་དང་བཅས་པའི་གང་ཟག་གཞན་དག་ལ་ཡོན་ཏན་ཅུང་ཟད་ཡོད་པར་ཡང་ཁྱད་དུ་མི་གསོད་ཅིང་། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་འཛིན་པ་དེས་ནི་མྱུར་བར་བྱམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །བཟློག་སྟེ་སྨྲས་པ། ཡོན་ཏན་གཟུང་བར་བྱ་བ་ན་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་ལ་ཡང ཡོན་ཏན་གཟུང་བར་ནུས་ཏེ།དེ་ལྟར་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་ལ་གནས་ཀྱང་སྔོན་གྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་ནས། ཁྱོད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་བྱས་པར་གྱུར་པས་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཁྱོད་ད་ལྟར་གཟུགས་བཟང་པོར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བཟུང་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་ཡང་ཉེས་པ་ གཟུང་བར་ནུས་ཏེ།དཔེར་ན་རང་སངས་རྒྱས་ལྟ་བུར་སྒོ་གསུམ་ནས་ཉེས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འབྱུང་མོད་ཀྱི། སྔོན་གྱི་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་འབྲས་བུ་མཐོང་ནས། སྔོན་ཆད་གང་གི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཅུང་ཟད་བྱས་པར་གྱུར་པས། ད་ལྟར་གཟུགས་མི་མཛེས་པ་ དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅེས་བཟུང་བ་ལྟ་བུའོ།།སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། སེམས་ཅན་འདི་དག་ནི་ཆགས་པ་མང་པོའི་འདམ་དུ་ནུབ་པ་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་མོས་པར་བྱེད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ ན་རེ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པའི་གནས་ཡིན་པས་ཚངས་པའི་གནས་ཏེ།དེ་ལྟར་བྱས་པས་བསོད་ནམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཕན་པའི་སེམས་དང་བདེ་བའི་སེམས་ཡོད་པས་ན། བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཞེས་ བྱའོ།།བྱམས་པ་དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགྲ་མེད་པས་ན་མི་མཐུན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སེམས་ཅན་བདག་དང་རིགས་དང་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པ་མཉམ་པའམ། ཁྱད་ཞུགས་པ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་ཞེ་ སྡང་བ་དང་གནོད་པར་མི་བྱེད་པ་ལ་ཕྲག་དོག་པ་དང་།དམན་པ་དེ་གཉི་ག་ལ་ཞེ་སྡང་བའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་བདག་པས་རིགས་དང་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པ་ཉམས་པའམ་ཁྱད་པར་ཅན་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་དགྲ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ ཅན་རིགས་དང་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པས་མཉམ་པའམ་ཁྱད་པར་ཅན་གནོད་པར་མི་བྱེད་པ་ལ་ཕྲག་དོག་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་མི་མཐུན་པ་མེད་པའོ།།སེམས་ཅན་རིགས་དང་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པ་བདག་པས་དམན་པ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་དང་། གནོད་པར་མི་བྱེད་པ་གཉི་ག་ལ་ཞེ་སྡང་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་གནོད་པ་མེད་པའོ། །བྱམས་པ་དེ་བསྒོམས་ན་དེའི་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཡངས་པའོ། །བྱམས་པའི་སེམས་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་སར་གཏོགས་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཐོབ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་འབྱུང་བས་ན་ཆེར་གྱུར་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སར་གཏོགས་པས་ན་ཆེར་གྱུར་པ་ཞེས་འཆད་དོ།

然后如果对朋友的三个方面专注修习成就，就应当普遍缘念一般的人。之后，当这个成就时，将敌人分为下等、中等、上等三种。首先对下等敌人观想'愿他获得安乐'。然后对中等敌人。然后对上等敌人。然后对最好的朋友和最大的敌人两方面以'愿他获得安乐'的慈心平等对待时，之后逐渐以自己的次第缘念眷属。然后对城市。然后对王宫眷属。然后逐渐扩大范围直至以慈心遍满十方。
若对具有功德的其他补特伽罗，即使只有少许功德也不轻视，而视为具有功德者，他将很快获得慈心三摩地。相反而言，在把握功德时，即使对断善根者也能把握功德，如见到往昔福德果报而说：'由于你曾造作福德业，所以现在获得端正之相'等。对有功德者也能把握过失，如独觉虽然三门中丝毫过失也不生起，但见到往昔非福德果报而说：'由于往昔造作了少许非福德业，所以现在具有丑陋之相'等。
对于慈悲等也同样运用，观想'这些众生沉溺在贪欲的泥潭中，具有种种痛苦，愿他们远离痛苦'。有些人说，因为是生起广大福德资粮的所依，所以是梵住，因为这样修习能增长福德。或者因为对众生具有利益心和安乐心，所以称为具慈心。
这个慈心也因为是三种烦恼的对治，所以无敌而称为无违。三种烦恼是对与自己种姓、功德等相等或超胜且作害的众生生嗔恨，对不作害的生嫉妒，对这两种低劣的生嗔恨。对此，因为是对种姓和功德等衰败或殊胜且作害的众生生起嗔恨的对治，所以称为无敌。因为是对种姓和功德等相等或殊胜且不作害的众生生起嫉妒的对治，所以无违。因为是对种姓和功德等低于自己且作害与不作害两种众生生起嗔恨的对治，所以无害。
因为修习这个慈心能获得广大果报，所以广大。慈心也属于色界禅定所得地，因为在获得色界的相续心中生起，所以称为广大。有些人解释说因为属于无色界地，所以称为广大。

།དགྲ་དང་མཛའ་བར་དབྱེར་མེད་པས་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཚད་མེད པ་ལ་དམིགས་པས་ན་ཚད་མེད་པའོ།།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར། ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པ་སྟེ་བྱམས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ནི་ཞེ་སྡང་བའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཚིག་དེ་དག་གིས་གཉེན་པོ་དང་འབྲས་བུ་དང་ས་དང་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་ སེམས་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དགྲ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པའི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་ནི་གཉེན་པོ་དང་བཅས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཆེར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བས་ས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་སུ་མེད་པར་ གཉིས་སུ་མེད་པ་དང་།ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་དམིགས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་མོས་ཤིང་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དཔེར་ན་རི་ལ་གནས་པའི་རྩཝ་དང་ ཤིང་ཚིག་ན་རི་ཚིག་ཅེས་གནས་ཀྱི་གནས་པ་སྟོན་པ་བཞིན་དུ།འདི་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་གི་གནས་པའི་སེམས་ཅན་དམིགས་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ། །མོས་ཞེས་བྱ་བས་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྟན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཁྱབ་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་དུས་ གཅིག་ཏུ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་དམིགས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བསྒྲུབས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྩ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞི་མངོན་དུ་བྱས་པའམ། བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་མངོན་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ ཚིག་གིས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་གྱི།དེའི་རྗེས་སུ་རྒྱུན་དུ་འབྲང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་བདེ་བ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བདེ་བ་དང་མི་ འབྲལ་བར་རྗེས་སུ་མོས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་གསུམ་ཆར་ལ་བཏང་སྙོམས་པའོ།།དེ་ལ་བདེ་བ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་བྱམས་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྙིང་རྗེའོ། །བདེ་བ་དང་མི་འབྲལ་བར་རྗེས་སུ་མྱོང་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་དགའ་ བའོ།།རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ལྟར་མི་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཏང་སྙོམས་སོ། །ཚད་མེད་བཞི་ལས་ཀྱང་ཇེ་བྱམས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལ་དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བྱམས་པ་དེ་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་ འདོགས་པའི་རྣམ་པར་གནས་པ་ཡིན་པས་ན་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་གནས་ཞེས་བྱའོ།།ཕན་འདོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕན་པ་བསྒྲུབ་པ་དང་། བདེ་བ་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། དེའི་དོན་ཡང་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་ཉེས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ན་དགྲ་ མེད་པའོ།།སུས་ཀྱང་གནོད་པར་མི་བྱེད་ལ་བདག་ཀྱང་སུ་ལ་ཡང་གནོད་པར་མི་བྱེད་ལ་མི་མཐུན་པ་མེད་པའོ། །གནོད་པར་བྱ་བའི་ལས་མི་བྱེད་པས་ན་གནོད་པ་མེད་པའོ། །དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་རྒྱ་ཆེ་བས་ན་ཡངས་པའོ། །ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་གཙོར་བསྒྲུབས་པས་ ན་རྒྱ་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་སྟེ།ཆེར་གྱུར་པའི་དོན་ནི་གཙོར་བསྒྲུབ་པའི་དོན་ཏོ། །ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པས་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། །དེའི་འབྲས་བུ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འབྱུང་བས་ཚད་མེད་པའོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་རབ་ཏུ་རྒྱལ་བས་ན་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པའོ།

由于对敌人和亲友无有分别，故为无二。由于缘取无量欲界众生为所缘，故为无量。因为从违品中获得殊胜的胜利，故为善修，慈心的违品即是嗔恨。
如是，以这些词句显示对治、果、地、所缘和清净心，即以'无敌'、'无违'、'无害'三词显示具对治，以'广大'显示果，以'广大'显示地，以'无二'和'无量'显示所缘，以'善修'显示清净。
关于'专注一方遍满而修成安住'等，譬如依山的草木烧尽时说山烧尽，如是显示所缘一方住处的众生。'胜解'一词显示胜解作意，而非真实作意，如前所说。'遍满'一词意为同时遍缘一切所缘众生。'修成'一词意为现前四根本等持或现前慈等等持。'安住'一词意为非一刹那安住，而是相续随行。
或者，四梵住依次为具有成办真实安乐的特征、入于遣除痛苦的特征、随喜不离安乐的特征，以及对三者平等舍离。其中，成办真实安乐的特征是慈；入于遣除痛苦的特征是悲；随喜不离安乐的特征是喜；不入三种行相的特征是舍。
为显示四无量中的慈，故说'于此，诸比丘，比丘具慈心'等。其中，由于慈安住于利益众生的行相，故称为具慈心。利益的特征有二种：成办利益和成办安乐，其义如前所说。
由离心过故为无敌。谁亦不害我，我亦不害任何人故为无违。不作损害之业故为无害。所缘境广大故为广大。以成办利益安乐为主故为广大，广大的含义即是以此为主要成办。由无贪嗔故为无二。由生无量果故为无量。由从违品中获得殊胜胜利故为善修。

།ཕྱོགས་ གཅིག་ཏུ་མོས་ཤིང་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པ་དང་།བདེ་བའི་བསམ་པའི་མོས་པ་འབྱུང་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བསྒྲུབས་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བྱམས་པ་དག་པར་བྱས་པའམ། རྫོགས་ པར་བྱས་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ལྷག་མ་རྣམས་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །ཚངས་པའི་གནས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ལམ་བཞི་བསྟན་པས། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས་འདྲི་བའི་ཚུལ་དུ་མགོ་དྲངས་ཏེ་བཀའ་སྩལ་པ། ལམ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལམ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་བསྒྲུབ་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་དང་པོའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་གཉིས་པའོ།།བདེ་བའི་ལམ་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་གསུམ་པའོ། །བདེ་བའི་ལམ་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་བཞི་པའོ། །དེ་ལ་མི་ཐོབ་ཏུ་མི་རུང་བ་དང་། བསམ་ གཏན་གྱི་བར་དང་།གཟུགས་མེད་པ་དག་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཤས་ཆུང་བས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་མྱུར་དུ་ཤེས་པ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ནམ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་མི་ཐོབ་ཏུ་མི་རུང་བ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་བར་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་མི་ཐོབ་ཏུ་མི་རུང་བ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་བར་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་ནི་བདེ་བའི་ལམ་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། བདེ་བའི་ལམ་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟེ། ནམ་གང་ཟག་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སྙོམས པར་འཇུག་པ་ན་ནི་བདེ་བའི་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ནམ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་གང་ཟག་རྣམས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་ནི་བདེ་བའི་ལམ་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་དང་པོ་རྒྱས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་སྡུག་ བསྔལ་གྱི་ལམ་རྨོངས་པར་མངོན་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན།ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་འདིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འགའ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེས་བུ་ལ་ལ་ཞིག་ནམ་གང་ཟག་ལ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རང་བཞིན་གྱིས་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདོད་ཆགས་བདོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལས། བདོ་བའི་སྒྲ་ནི་འདོད་ཆགས་ཤས་ཆེ་བ་ལ་བྱ་སྟེ། འདོད་པའི་དངོས་པོ་ཆུང་ངུ་ལ་ཡང་ལྷག་པར་ཆགས་པ་དང་། ཡང་ནས་ཡང་དུ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་འདོད་ཆགས་བདོ་བའོ། ། ཞེ་སྡང་བདོ་བ་ཡང་ཞེ་སྡང་ཤས་ཆེ་བ་སྟེ། གནོད་པ་དང་ཉེས་པར་བྱས་པའི་ཤས་ཆུང་ཡང་འཁྲུག་པ་དང་། གནོད་སེམས་ཆེར་ལྡན་ཞིང་ཞེ་སྡང་གི་སེམས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་རྒྱུན་དུ་སེམས་ལ་འབྱུང་བ་ནི་ཞེ་སྡང་བདོ་བའོ། །གཏི་མུག་བདོ་བ་ཡང་གཏི་མུག་ཤས་ཆེ་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་གཏི་མུག ཤས་ཆེ་བས་དོན་བསྟན་པ་ཆུང་སྟེ།མི་རྟོག་པའི་གནས་མ་ཡིན་ཡང་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པ་ནི་གཏི་མུག་བདོ་བའོ། །དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་གྱི་ཤས་ཆེ་བ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་དེའོ།

关于'专注一处而遍满'，由于无嗔恨，对众生生起利益和安乐的意乐，专注一处而遍满的意思。'修习而住'的意思是清净慈心或圆满后而住。其余如前所说观察。在梵住之后宣说四道，如所说般欲解说，以问答方式引导而说：'何为四道'等。
为获得涅槃之道，即成就涅槃处的意思。其中'有苦道愚痴执著'是第一道。'有苦道迅速证知'是第二道。'有乐道愚痴证知'是第三道。'有乐道迅速证知'是第四道。
其中不能不得、禅定中间和无色界，依次由于止观力微弱而安立为苦道证知和苦道迅速证知。当钝根者入不能不得、禅定中间和无色定时，称为苦道愚痴证知。当利根者入不能不得、禅定中间和无色定时，称为苦道迅速证知。
入色界四禅定时，安立为乐道愚痴证知和乐道迅速证知。当钝根补特伽罗入色界四禅定时，称为乐道愚痴证知。当利根补特伽罗入色界四禅定时，称为乐道迅速证知。
为广说第一道，故说'其中何为苦道愚痴证知'等。'此中'即欲界中的意思。'某些'即某些人或某些补特伽罗的意思。'本性'即自性的意思。
关于'贪欲炽盛'，'炽盛'指贪欲强烈，即对微小欲境也极为贪著，反复生起贪欲心，是为贪欲炽盛。嗔恚炽盛也是嗔恚强烈，即对微小损害和过失也易怒，具大害心且嗔恚心相续不断生起，是为嗔恚炽盛。愚痴炽盛也是愚痴强烈，因为愚痴强烈故理解力弱，即使是不难思维的事也无法理解，是为愚痴炽盛。'彼'指三烦恼强烈的三种补特伽罗。

།ཕྱིར་ཞིང་འདོད་ཆགས་བདོ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བའི་ཆགས་པ་ཡང་ ནས་ཡང་དུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བ་དང་། སེམས་མི་བདེ་བ་ལ་སོ་སོར་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ།།དེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་རྨོངས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ཆེ་བས་ཤས་ཆེ་བའི་གང་ཟག་དེ་འཕགས་པའི་དབང་པོ་ཟག་པ་མེད་པ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ལ་རྨོངས་པ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་ དེ་ལྔ་སྟེ་མཐུ་ཆུང་བ་དང་སྟོབས་ཆུང་བ་དང་ཉམ་ཆུང་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་མཐུ་ཆུང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་ཟག་ པ་ཟད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་མཐུ་ཆུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།མཐུ་ཆུང་བའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཞན་པ་དང་མྱུར་དུ་མི་ཐོབ་པོ། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དང་པོ་ཉིད་དུ་འཇུག་པའི་དུས་ན་ཡང་མྱུར་དུ་འཇུག་པར་མི་ནུས་པས་ན་ཞན་པའོ། །བསྒོམ་པའི་དུས་ན་ཡང་ འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པས་ན་མྱུར་དུ་མི་ཐོབ་པའོ།།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་དད་པའི་དབང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དབང་པོ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་སྐབས་སུ་ཞིབ་ ཏུ་བསྟན་ཏོ།།དེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་དེ་ལ་ཞན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་ཤས་ཆེ་བའི་གང་ཟག་དེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་མཐུ་ཆུང་བས་ཉོན་མོངས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ལམ་ དེ་མ་ཐག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མྱུར་དུ་འཇུག་པར་མི་ནུས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་དུ་ན་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་གྱི་ཤས་ཆེ་བས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་མཐུ་ཆུང་ཞིང་དབང་པོ་རྟུལ་ལོ། ། དབང་པོ་དེ་དག་གིས་མི་ཐོབ་ཏུ་མི་རུང་བ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་བར་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། མཉམ་པར་འཇོག་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་ཐོབ་ཏུ་མི་རུང་བ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་བར་ན་ནི ཡན་ལག་བསྡུ་བ་མེད་པ་དང་།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཤས་ཆུང་བས་བསྒྲིམས་ཏེ་བསྒྲུབ་དགོས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་ཡན་ལག་ཏུ་བསྡུ་བ་མེད་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་ཤས་ཆུང་བས་ན་བསྒྲིམས་ཏེ་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བའོ། གང་ ཟག་དབང་པོ་རྟུལ་བས་འབྲས་བུ་མྱུར་དུ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྨོངས་པའོ།

'再次贪欲炽盛'是指贪欲强烈的执著反复生起之意。
'从贪欲生起的痛苦和不悦各自感受'是指从贪欲强烈的因缘所生的痛苦各自感受，以及心不安乐而各自感受。
瞋恨和愚痴也同样如此配释。
'彼于出世间五根迷惑'是指贪欲、瞋恨和愚痴强烈的补特伽罗，对圣者无漏的信等五根迷惑，即是说这五根微弱、力量小、势力弱之意。
'出世间根'即是'无漏根'的异名。
若问：'于所应获得者为何力弱？'故说'为断尽漏故'，即是为获得断尽漏故，彼等力弱之意。
为显示力弱之义，故说'羸弱且不速得'。初入之时不能迅速趣入故为羸弱；修习之时亦不能获得果故为不速得。
为显示何为出世间五根，故说'如是信根'等。五根之相已于三十七菩提分品中详细宣说。
'彼于出世间根羸弱'是指三烦恼强盛的补特伽罗，因出世间五根力弱，为断尽有漏烦恼诸法故，入无间道三摩地断除烦恼，不能迅速入定，是为苦道迷惑现观。
实际上，因三烦恼强盛故，出世间五根力弱且根钝。
以彼等根不能不得，乃至禅定、无色定、等持时，为苦道迷惑现观。
何以故？不能不得及禅定中无支分摄持，止观力弱故须勤修，无色界中亦无支分摄持，观慧力弱故须勤修故为苦。
因根钝补特伽罗不能速得果故为迷惑。

།དོན་དུ་ན་དེའི་ལམ་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྨོངས་པ་ཆུང་བས་རྨོངས་པའི་ལམ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཆུང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ནི་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་ན་ལྷན་ཅིག་ འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་ཀྱི་དབྱེ་བས་དེ་གཉིས་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།བར་འགའ་འདོད་ཆགས་འབྱུང་། བར་འགའ་ཞེ་སྡང་འབྱུང་། བར་འགའ་གཏི་མུག་འབྱུང་། ལམ་གཉིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།དོན་གཞན་ནི་སྔར་བཤད་པ་དང་འདྲའོ། །མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་དེ་མ་ཐག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མྱུར་དུ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི། མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་རྣོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤེས་རབ་རྣོ་བའི་དོན་ཉིད་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཤས་ཆེ་བ་དང་རྣོ་བ་དང་མྱུར་དུ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྣོ་བའི་ཕྱིར་ན་ཤས་ཆེ་བའོ། །མྱུར་དུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ན་རྣོ་བ་སྟེ། ཕྱི་མས་སྔ་མ་བཤད་པར་བལྟའོ། །ཡང་ན་ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ལམ་དང་། མཐོང་བའི་ལམ་དང་། སྒོམ་པའི་ལམ་མོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ལམ་ལ་དབང་པོ་ལྔ་མྱུར་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཆེ་བའོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ལ་མྱུར་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་རྣོ་བའོ། །སྒོམ་པའི་ལམ་ལ་མྱུར་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་མྱུར་དུ་ཐོབ་པའོ། །དོན་དུ་ན་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་ཤས་ཆེ་བའི་གང་ཟག དབང་པོ་རྣོན་པོས་མི་ཐོབ་ཏུ་མི་རུང་བ་དང་།བསམ་གཏན་གྱི་བར་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་མཉམ་པར་འཇོག་ན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་དེ་དག་ལ་ཡན་ལག་ཏུ་བསྡུ་བ་མེད་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཤས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ བསྒྲིམས་ཏེ་བསྒྲུབ་དགོས་པས་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་མོ།།གང་ཟག་ཤེས་རབ་རྣོ་བས་དེ་མ་ཐག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མྱུར་དུ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པའོ། །ལམ་གསུམ་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་བདེ་བའི་ལམ་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།འདོད་ཆགས་ཆུང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འདོད་ཆགས་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བཟློག་པའི་དོན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། དོན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་ཤས་ཆུང་བའི་གང་ཟག་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་རྟུལ་ཞིང་མཐུ་ཆུང་བས། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ལ་བསྒོམ་པ་ནི། བདེ་བའི་ལམ་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་དེ་དག་ན་ཡན་ལག་བསྡུ་བ་ཡོད་པ་དང་། ཞི་གནས་དང ལྷག་མཐོང་མགོ་མཉམ་དུ་འཇུག་པས་བསྒྲིམས་ཏེ་བསྒྲུབ་མི་དགོས་པས་ན་བདེ་བའི་ལམ་མོ།།གང་ཟག་དབང་པོ་རྟུལ་བས་དེ་མ་ཐག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མྱུར་དུ་འཇུག་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྨོངས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་བཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་བདེ་བའི་ ལམ་བཞི་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།ཚིག་གི་དོན་གཞན་ཡང་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ།

实际上，对于其道的现观，由于愚痴较小故为愚痴道，意为智慧小。贪欲与嗔恚是互不相应的法，因为不会同时生起，应当了知由相续的差别而二者生起，有时生起贪欲，有时生起嗔恚，有时生起愚痴。
为了宣说二道，因此说'何为苦道速疾现观'等。其他义如前所说。'速疾现观'是指立即了知三摩地，即速疾现观，意为利慧。
为了说明利慧的含义，故说'广大、锐利、速得'。因为锐利故广大，因为速得故锐利，应当以后者解释前者。
或者，道有三种：决择分道、见道和修道。因为迅速趣入五根的决择分道故为广大，因为迅速趣入见道故为锐利，因为迅速趣入修道故为速得。
实际上，对于三烦恼深重的补特伽罗，利根者必定能获得，若入定于静虑及无色定，称为苦道速疾现观。因为彼等无支分摄持，且止观力微弱的缘故，需要勤修故为苦道。利慧补特伽罗能迅速获得相续三摩地，故为速疾现观。
为了宣说第三道，因此说'何为乐道愚痴现观'等。应当了知小贪等与大贪等相反的含义。
实际上，对于三烦恼轻微的补特伽罗，出世间五根钝弱，修习色界初禅、二禅、三禅、四禅，称为乐道愚痴现观。为什么呢？因为色界诸禅定具有支分摄持，止观平等趣入，不需勤修故为乐道。钝根补特伽罗不能迅速趣入相续三摩地，故称为愚痴现观。
为了宣说第四道，因此说'何为乐道速疾现观'等。其他文义如前所说。

།དེ་ཡང་དོན་དུ་ན་འདི་སྐད་སྟོན་ཏེ། གང་ཟག་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་གྱི་ཤས་ཆུང་ཞིང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་མཐུ་ཆེ་ལ། རྣོ་བ་དེས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་བསྒོམ་པ་ན་བདེ་བའི་ལམ་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་དེ་དག་ན་ཡན་ལག་བསྡུ་བ་ཡོད་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་མགོ་མཉམ་དུ་འཇུག་པས་བསྒྲིམས་ཏེ་བསྒྲུབ་མི་དགོས་པའི་ཕྱིར་བདེ་བའི་ལམ་མོ། ། གང་ཟག་དབང་པོ་རྣོ་བས་དེ་མ་ཐག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མྱུར་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མྱུར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པའོ། །ལམ་གྱི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་བཞི་བསྟན་པས། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གོམས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསྟེན་པ་བསྒོམ་པ་དང་། བསྙེན་པ་བསྒོམ་པ་དང་མང་དུ་བྱས་པའོ། །འཐོབ་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་ བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་ནི་མ་གྱུར་གྱི། དེ་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་རྙེད་པ་ཙམ་སྐྱེས་པའམ། རྒྱུ་ཙམ་སྐྱེས་པའོ། །མངོན་དུ་གྱུར་པ་བསྒོམ་པ་ནི་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་སྟེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའོ། །མི་མཐུན་པའི་ཆོས་རིང་དུ་སྤང་བ་ནི་མང་དུ་བྱས་པའོ། ། ཡང་ན་སྦྱོར་བའི་ལམ་སྟེ་མོས་པ་སྤྱོད་པའི་དུས་ན་ནི་བསྟེན་པ་བསྒོམ་པའོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་མམ། སྤོང་བའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ནི་བསྙེན་པ་བསྒོམ་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ནི་མང་དུ་བྱས་པའོ། །ཡང་ན་བསྟེན་པ་དང་། བསྙེན་པ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་མང དུ་བྱས་པ་ཚིག་བཞིར་གཞག་གོ།།དེ་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་ཡང་བཞི་སྟེ། སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོ་དང་། རབ་ཏུ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་དང་། བསྟེན་གྱི་གཉེན་པོ་དང་། རིང་དུ་བྱས་པའི་གཉེན་པོའོ། །དེ་ལ་སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོ་ནི་འདོད་པའམ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ ནད་དང་འབྲས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པ་སྟེ།དང་པོར་འདུ་བྱེད་ལ་སུན་འབྱིན་པ་ནི་བསྟན་པའོ། །རབ་ཏུ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་ནི་སྦྱར་བ་དང་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་སྟེ། དེས་ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཚེ་ན་ནི་བསྙེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། བསྟེན་གྱི་གཉེན་པོ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ན་ནི་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །རིང་དུ་བྱས་པའི་གཉེན་པོ་ནི་དེ་ཕན་ཆད་ཀྱི་ལམ་ཉོན་མོངས་པ་སྔ་མ་ནི་སྤངས། ཕྱི་མ་ནི་ནམས་ཀྱང་རྒྱུད་ལ་མི་སྐྱེ་བར་ཏེ། དེའི་ཚེ་ན་ནི་མང་དུ་བྱས་པའོ། །ཡང་ན་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ཚེ་ན་ནི་བསྟེན་པའོ། ། མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ལམ་ནི་བསྙེན་པའོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ནི་བསྒོམ་པའོ། །སྒོམ་པའི་ལམ་ནི་མངོན་དུ་བྱས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་ཞེ་ན། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་སྤང་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ་བསྒོམ་པ ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་དང་པོའོ། །ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ལྟ་བའི་སྒྲ་མངོན་སུམ་ལ་བྱ་ལ། ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཚེ་ལ་བྱ་སྟེ། དོན་དུ་ན་མངོན་སུམ་གྱི་ཚེ་ནའམ་ཚེ་འདི་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

此外，实际上是这样显示的：对于烦恼轻微且超越世间的五根强大锐利的补特伽罗，当修习色界四禅时，称为乐道速通。为什么呢？因为在那些禅定中有支分收摄，止观平等进入，不需要刻意修持，所以是乐道。利根补特伽罗能迅速现前相续的禅定，所以称为速通。
在道之后宣说四种修定，为了按照所说的那样解释，因此说'诸比丘，什么是四种修定'等。心一境性即是禅定，对此反复串习即是修定。这又分为三种：亲近修、近修和多修。获得的修习称为亲近，虽然尚未现前禅定，但已生起能现前的获得或因。现前修习是对治修，即现前禅定本身。长时远离违品法是多修。
或者，在加行道即胜解行位时是亲近修。在无间道或断道时是近修。在解脱道时是多修。或者可以建立亲近、近修、修习、多修四个词。
对治烦恼也有四种：厌患对治、断除对治、持守对治和远离对治。其中厌患对治是对欲望或诸行作为病痛等相而生厌患，首先对诸行生起厌患即是亲近。断除对治是加行道和无间道，因为能断除烦恼。在这两种道时称为近修。
持守对治是解脱道，此时称为修习。远离对治是此后的道，已断前面的烦恼，后面的永不再生，此时称为多修。或者，在凡夫位时是亲近。胜解行道是近修。见道是修习。修道是现前。
为什么要修习呢？经中说'为断除欲贪'，意思是说也有为了断除欲界贪欲而修习。这是第一种修定。关于'现法乐住'，'现'字指现前，'法'字指时，实际意思是在现前时或此生中。

།བདེ་ བར་གནས་པ་ནི་ཚེ་འདི་ལ་འཁྲུག་པ་མེད་པ་དང་།ཞི་བར་གནས་པ་སྟེ། ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་གྱི། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་གཉིས་པའོ། །ཡེ་ཤེས་མཐོང་ བ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ།ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་རབ་ཏུ་མ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། མཐོང་བ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འབྲེལ་པའི་ཤེས་རབ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་སེམས་ཅན་འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན། སེམས་ ཅན་འདི་ནི་ངག་གི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་།སེམས་ཅན་འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྟོག་པ་ཅན་གྱི་ཤེས་རབ་བོ། །མཐོང་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་མི་རྟོག་པ་ལ་བྱ་སྟེ། གང་གི་གཟུགས་ རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་།སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་མང་པོ་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པ་འཕྲུལ་གྱི་མིག་ལ་བྱའོ། །དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་གསུམ་པའོ། །ཤེས་རབ་ཏུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་བམ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་སྒོམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་བཞི་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་དང་པོའི་དབང་དུ བྱས་ནས།འདི་ལ་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཇི་ལྟར་སྤོང་བ་བསྒོམ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར་ལུས་འདི་ལ་རྐང་པའི་མཐིལ་ནས་གྱེན་དུ་སྐྲ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལུས་འདི་ལ་ནི་བདག་གམ་གཞན་གྱི་ལུས་ལ་སྟེ། ཤེས་རབ་ ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོག་གོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།།ཇི་ལྟར་རྟོག་ཅེ་ན། རྐང་པའི་མཐིལ་ནས་བརྩམས་ཏེ། གྱེན་དུ་སྐྲ་དང་མགོའི་བར་དུ་རྟོག་པའམ་སྐྲ་དང་མགོ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཐུར་དུ་རྐང་པའི་མཐིལ་གྱི་བར་དུ་རྟོག་པའོ། །པགས་པ་ཡན་ཆད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིའི་སྐྲ་ དང་པགས་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ།ནང་གི་ཤ་དང་ཁྲག་དང་རུས་པའི་བར་དུ་རྟོག་གོ། །ཇི་ལྟར་གནས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་འདི་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ན་ཡང་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་པར་རྟོག་པའོ། །ཇི་ལྟར་སྨོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་འདི་སྔོན་ཡང་ ལས་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བས་ཇི་ལྟར་འཕངས་པ་དང་། མངལ་དུ་ཞུགས་ནས་ཀྱང་ཕ་མའི་མི་གཙང་བ་ལས་ཇི་ལྟར་གྱུར་པར་རྟོག་པའོ། །དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལུས་འདི་ད་ལྟ་ཡང་མགོ་ ནས་རྐང་པའི་མཐིལ་གྱི་བར་དུ་ཁྲག་དང་ཆུ་སེར་ལ་སོགས་པའི་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བར་གནས་པ་དང་།སྔོན་ཡང་ཕ་མའི་ཁྲག་དང་ཁུ་བ་ལས་བྱུང་བ་རྟོག་པའོ། །ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཟག་པ་མེད་པ་རྟོག་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ།དེ་ལྟར་རྟོག་པ་ཅན་ཉིད་ནི་ཟག་པ་ཅན་ནོ། །ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་རྟོག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་གཙང་བ་ཡིན་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཅིང་མ་ནོར་བ་ཁོ་ནར་རྟོག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལུས་མི་གཙང་བ་དང་རྣམ་པར་འཇིག་པ་བསྒོམ་པ་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་རྒྱས་པར་ བཤད་པའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ལུས་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

安乐而住是指今生无争执而安住，为了在所见法中安乐而住而修习，并非为了断除欲贪而修习，这是第二种禅定修习。
关于'将获得智慧见'，有未获得智慧见和已获得智慧见两种。其中智慧是指与意识相应的智慧，即分别此众生具有身恶行，此众生具有语恶行等，以及此众生具有身善行等的有分别智慧。见是指与眼识相应的无分别智慧，即具有见种种色相和诸多心行的神通眼。为获得此而修习是第三种禅定修习。
关于'也将获得智慧'，获得殊胜智慧即是将获得智慧，即获得了知四圣谛的智慧或了知诸法自相共相的智慧。为获得此而修习是第四种禅定修习。
依第一种禅定修习而说'于此诸比丘'等。若问如何修习断除欲贪，为此而说'从足底向上至发'等。于此身即自身或他身，以智慧如实观察。如何观察？从足底开始向上至发及头部观察，或从发及头部开始向下至足底观察。
'皮肤以上'是指从外部的毛发和皮肤开始，直至内部的肉、血、骨观察。'如何安住'是指观察此身现在也以种种不净相的特征而住。'如何发愿'是指观察此身前世也由善业和不善业如何所引，以及入胎后也如何从父母不净物而成。
为明此义，说'种种不净物所充满'等。观察此身现在也从头至足底为血液和黄水等种种不净物所充满而住，以及前世也从父母的血液和精液而生。
'以正智慧'是指以无漏相应的智慧之意，如是有分别性即是有漏。'如实正观察'是指观察其确实是不净，毫无颠倒错误之义。
为广说略示的身不净和无常修习，而说'如是此身'等。

།མཐར་གྱིས་ཀུན་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་འདི་དང་པོ་ནུར་ནུར་པོ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་མེར་མེར་པོ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་ལྟར་ལྟར་པོ་འབྱུང་བས་ན་གཞོན་ནུ་དང་དར་ལ་བབ་པ་དང་རྒས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། །མཐར་ གྱིས་འཇིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པ་རིམ་གྱིས་འཇིག་པ་སྟེ།ནུར་ནུར་པོ་ཞིག་ནས་མེར་མེར་པོ་འཇིག་གོ། །མེར་མེར་པོ་ཞིག་ནས་དར་ལ་བབ་པ་འཇིག་པ་དང་། རྒ་བ་འཇིག་པའི་བར་དུའོ། །རྡུལ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་རྡུལ་ཕྲན་འདུས་པ་ ལས་གྱུར་པའོ།།ཡ་མ་བརླ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཟས་ཀྱིས་གསོ་དགོས་ཤིང་སྒྱུ་མའི་གཟུགས་དང་འདྲ་བར་གྱི་ན་སྣང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་པའོ། །མཐོན་དམན་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབུགས་ཕྱིར་འབྱིན་པ་ནི་ལུས་དེ་ཐོབ་པའོ། །དབུགས་རྔུབ་པས་ལུས་ཞུམ་པས་དམའ་བའོ། །ཡང་ན་ཁ་ཟས་ཀྱིས་གསོ་དགོས་ པས་མཐོན་དམན་ཅན་ཏེ་ཁ་ཟས་དང་ལྡན་ན་ནི་བརྟས་པར་གྱུར་པས་མཐོ་བ།ཁ་ཟས་དང་བྲལ་ན་ཉམ་ཆུང་བར་གྱུར་པས་དམའ་བའོ། །རྨའི་སྒོ་དགུ་དང་སྤུའི་ཁུང་བུ་འཛག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྨའི་སྒོ་དགུ་ནི་མིག་དང་རྣ་བ་དང་། སྣའི་བུ་ག་གཉིས་ཏེ་དྲུག་དང་། ཁ་དང་བཤང་ཁུང་དང་གཅིན་ ཁུང་གིས་བསྣན་ནས་དགུའོ།།དེ་དག་ནས་རྟག་ཏུ་སྣབས་དང་མཆིལ་མ་དང་ངར་སྣབས་ལ་སོགས་པ་འཛག་ཅིང་བ་སྤུའི་བུ་ག་རེ་རེ་ནས་རྟག་ཏུ་རྡུལ་འཛག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་བྲུན་ལྟར་སྦྲུལ་གདུག་པའི་གནས་ཤེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་གྲོག་མཁར་གྱིས་བྲུན་གྱི་གནས་ན་སྦྲུལ་གདུག་པ་གནས་པ་བཞིན་དུ་ ལྔ་ཕུང་གིས་བྲུན་གྱི་གནས་འདི་ན་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་སྦྲུལ་གདུག་པ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྦྲུལ་གདུག་པ་ལྟར་དྲིན་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་སྦྲུལ་གདུག་པ་ཆུང་ངུ་ནས་ཁ་ཟས་ཀྱིས་གསོས་ནས་སྐྱེད་པ་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཞིག་ཉེས་པའམ། མ་ཉེས་ཀྱང་སླར་གསོད་པ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་འདི་ ཡང་བཀྲུ་བ་དང་མཉེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལེགས་པར་བྱས་ནས་བར་འགའ་བཀྲུ་བ་དང་མཉེ་བ་ལ་སོགས་པ་མ་བྱས་ན།སླར་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་དྲིན་མི་ཤེས་པའོ། །མ་སྐྱེས་དགྲ་དང་སྤྲེའུ་གྲོགས་ལ་འཁུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་མ་སྐྱེས་དགྲ་དྲིན་རྟག་པའི་མཆོག་ཕ་གསོད་ པར་བྱེད་པ་དང་།ཇི་ལྟར་སྤྲེའུ་སྟེན་ཅིང་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དེ་ལྟར་རྒྱགས་ཤིང་གནོད་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་འདི་ཕ་མས་བསྐྱེད་ན་ཕ་མ་ལ་སྙིང་རིང་བ་དང་། ལེགས་པས་རིམ་གྲོ་བྱས་ནས། ཉོན་མོངས་པ་བདོ་སྟེ་སླར་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་འཁུ་བའོ། །གྲོགས་པོ་ངན་པ་ལྟ་བུར་སླུ་ བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གྲོགས་པོ་ངན་པའི་ཕྱིའི་ཚུལ་དང་། ཚིག་ཏུ་འཇར་བ་དང་འཇམ་པ་སྐད་སྨྲ་བ་ཡང་ཁོང་དུ་གནོད་པར་སེམས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་འདི་ཡང་ཐང་ཅིག་འགྲོགས་པ་ན་ཕན་པ་འདྲ་ཡང་། འདི་བསྟེན་པ་ལ་ཡུན་རིངས་ན་ཕྱིར་གནོད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སླུ་བར་བྱེད་ པའོ།།དབུ་བའི་ཕུང་པོ་ལྟར་རང་བཞིན་གྱིས་མཐུ་ཆུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་དབུ་བའི་གོང་བུ་རང་བཞིན་གྱིས་མཐུ་ཆུང་སྟེ། བཟུང་ཞིང་བཅད་དུ་མི་བཟོད་པ་བཞིན་དུ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟགས་ན་སྙིང་པོར་བཟུང་ཞིང་བཅང་དུ་མི་བཟོད་པས། རང་ བཞིན་གྱིས་མཐུ་ཆུང་བའོ།།ཆུའི་ཆུ་བུར་ལྟ་བུར་སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་ཆུའི་ཆུ་བུར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་སྐྱེས་ནས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་འདི་དག་ཀྱང་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པས་ན་སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པ་ཅན་ནོ།

所谓'渐次生起'是指此身体最初生起为凝酪位。之后生起为胞胎位。之后生起为肉团位，因此生起少年、壮年、老年等。
所谓'渐次坏灭'是指从凝酪位等次第坏灭，即凝酪位坏灭后胞胎位坏灭。胞胎位坏灭后壮年位坏灭，直至老年位坏灭。
所谓'极微尘积聚'，是由地、水、火、风微尘聚集而成。
所谓'虚幻'，是需要饮食滋养，如同幻化之身，仅是显现而已。
所谓'高低起伏'，是指呼气时身体上升，吸气时身体下沉。或者因需要饮食滋养而有高低，即有饮食时身强体壮为高，无饮食时虚弱为低。
所谓'九孔及毛孔流泄'，九孔是指两眼、两耳、两鼻孔共六孔，加上口、大小便道共九孔。从这些孔道中经常流出鼻涕、唾液、鼻水等，且从每个毛孔中经常流出汗液。
所谓'如蚁穴中毒蛇之处'，如同蚁穴中栖息着毒蛇一样，在这五蕴之穴中也住着烦恼毒蛇。
所谓'如毒蛇般忘恩负义'，如同毒蛇从小用食物养大，稍有不慎或即便无过，也会反咬一口。同样，这五蕴也是，虽经沐浴按摩等善待，若有一次未能沐浴按摩等，便会反过来伤害，故为忘恩负义。
所谓'如阿阇世王与猴子般怀恨'，例如阿阇世王杀害对其恩重如山的父亲，又如猴子虽受人供养照料，反而变得骄横作恶。同样，此蕴体虽由父母所生，却对父母生疏，虽受善待供养，却因烦恼而反过来伤害，故为怀恨。
所谓'如恶友般欺诈'，如同恶友外表和言语虽显亲近温和，内心却怀害人之意。同样，此蕴虽暂时相处似有利益，长期依止则会产生危害，故为欺诈。
所谓'如水泡般本性脆弱'，如同水泡本性脆弱，不堪握持切割，同样，以智慧观察此色蕴，也不堪执持保有，故为本性脆弱。
所谓'如水泡般生灭'，譬如水泡在一刹那生起后立即坏灭，同样，这些蕴体也是生已即灭，故为生灭性。

།སྨིག་རྒྱུ་བ་ལྟ་བུར་སྟོད་ པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དཔེར་ན་སྨིག་རྒྱུ་བ་ཆུ་མ་ཡིན་ཡང་ཆུ་འདྲ་བར་སྣང་བས་ཆུ་འདོད་པའི་མི་དག་དེའི་དྲུང་དུ་འོངས་ནས་ཆུ་མེད་པར་འགྱུར་བས་གཞན་སླུ་བར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་འདི་དག་ཀྱང་བདེ་བ་དང་། གཙང་བ་མ་ཡིན་ཡང་བདེ་བ་དང་། གཙང་བ་ལྟ་བུར་སྣང་བས་ སེམས་ཅན་སླུ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྟོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་ཤིང་ལྟར་བཤིག་ན་སྙིང་པོ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཆུ་ཤིང་གི་ཟླུམ་པོ་པགས་པ་ཕྱི་ཤུན་རེ་རེ་ནས་བཤིག་ན་ཕྱི་ཤུན་ཙམ་ལས་གཞན་སྙིང་པོ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་འདི་དག་ཀྱང་རེ་རེ་ནས་བཤིག་སྟེ་བསལ་ན། དམ་པའམ་སྙིང་པོ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་སླུ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་དང་། མིའི་གླང་པོ་དང་། མི་མ་ཡིན་པའི་གླང་པོ་དང་། མི་འདྲ་བར་སྣང་བས་སེམས་ཅན་སླུ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་ཡང་བདག་གམ་སེམས ཅན་ཞེས་བྱ་བ་མེད་ན།བདག་དང་སེམས་ཅན་ལྟ་བུར་སྣང་བས་སེམས་ཅན་སླུ་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ལྟར་བཀའ་མང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་བཀའ་མང་བས་དེའི་བྱ་བ་མང་དུ་བསྒྲུབ་དགོས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་དེའི་ཕྱིར་བྱ་བ་མང་པོ་བསྒྲུབ་དགོས་ན། རྒྱལ་པོ་ བཀའ་མང་པོ་བཞིན་ནོ།།དགྲ་ལྟར་གླགས་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་དགྲ་བདག་བསད་པ་དང་། མ་རུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གླགས་ཚོལ་བ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ཡང་དུས་ཐམས་ཅད་དུ། དགེ་བའི་རྩ་བ་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གླགས་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྐུན་པོ་ལྟར་ ཡིད་མི་བརྟན་པ་ཞེས་པ་ནི་དཔེར་ན་རྐུན་པོ་འདི་མི་རྐུ་ཞེས་དེ་ལ་ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ་བཞིན་དུ།ལུས་འདི་ཡང་འདི་དང་རྟག་པར་འགྲོགས་སོ་ཞེས་ཡིད་བརྟེན་དུ་མི་རུང་སྟེ། གདོན་མི་ཟ་བར་སྐབས་སུ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་མཛའ་བ་ལྟར་གནོད་པར་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མི་མཛའ་བ་ནི་གྲོགས་པོ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། གང་ཡིད་ཀྱི་སེམས་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པའོ། །ཇི་ལྟར་མི་མཛའ་བར་བདག་ལ་ཕན་པར་བྱ་བར་མི་སེམས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་བདག་ལ་ཕན་པར་བྱ་བར་མི་སེམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཤེད་མ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི འཚོ་བའི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་གསོད་པའི་གཤེད་པོ་དག་སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་གི་བར་ཆད་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་ལུས་འདིས་ཀྱང་མཉན་པ་དང་བསམ་པ་དང་།བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྲོག་གི་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲོང་སྟོང་པ་ལྟར་བཅུད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་གྲོང་སྟོང་པ་ན་མི་དང་ཕྱུགས་དང་རྫས་ཀྱི་བཅུད་མེད་པ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་ལྔའི་ནང་ན་ཡང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བཅུད་ཕུང་པོ་གང་ལ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྫ་མཁན་གྱི་སྣོད་ལྟར་འཇིག་པ་ལ་ཐུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་རྫ་མཁན་གྱི་སྣོད་ཁམ་ཕོར་དང བུམ་པ་མཐར་ཆག་པ་དང་།འཇིག་པ་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་སྐྱེས་པ་འདི་མཐའ་ཡང་མཇུག་ཏུ་གནས་པ་མེད་ཀྱི་འཇིག་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བང་བ་ལྟར་མི་གཙང་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་མི་གཙང་བའི་སྣོད་དང་གནས་གཅིན་སྐྱུགས་ལ་སོགས་པ་མི་གཙང་བ་མང་པོས་ གང་བ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ལ་ཡང་མི་གཙང་བ་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བའི་ཕྱིར་རོ།།གླུམ་སྣོད་ལྟར་མི་གཙང་བ་འཛག་པ་དང་ཞེས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་གླུམ་སྣོད་ལས་གླུམ་གྱི་ཁུ་བ་འཛག་པ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ལས་ཀྱང་སྣབས་དང་། མཆིལ་མ་ལ་སོགས་པའི་མི་གཙང་བ་འཛག་པའི་ཕྱིར་རོ།

'所谓如阳焰般显现，譬如阳焰虽非是水却显现如水，令求水之人前往后发现无水而受欺骗。如是，此等蕴虽非是乐与净，却显现如乐与净，因能欺骗众生故称为显现。'
'所谓如芭蕉树般分析则无实质，譬如芭蕉树的圆形外皮一层层剥开时，除外皮外别无实质，如是，此等蕴亦是一一分析观察时，无有任何坚实或实质。'
'所谓如幻术般欺惑，譬如幻化大象、人的大象、非人的大象，显现不同而欺惑众生。如是，五蕴中虽无我或众生，却显现如我与众生而欺惑众生。'
'所谓如国王般命令众多，譬如国王命令众多故需完成其诸多事务，如是，此身亦需完成众多事务，故如国王之众多命令。'
'所谓如敌人般寻隙，譬如敌人为杀害及毁坏自己而寻找机会，如是此身亦时时刻刻为断除善根而寻找机会。'
'所谓如盗贼般不可信赖，譬如盗贼说不偷而不可信赖，如是此身亦不可信赖说永远相伴，因必定会在某时毁坏。'
'所谓如怨敌般意图损害，怨敌即非友人，乃心意不相合者。如同怨敌不思利益于我，如是此身亦不思利益于我。'
'所谓如刽子手般障碍智慧生命，譬如杀害众生的刽子手断绝众生性命，如是此身亦障碍闻思修慧之生命。'
'所谓如空村般无精华，譬如空村中无人畜财物之精华，如是五蕴之中亦无福德智慧资粮之特征精华。'
'所谓如陶工之器般终归毁坏，譬如陶工所造碗瓶最终破碎毁坏，如是所生蕴亦终不安住而毁坏。'
'所谓如粪坑般充满种种不净，譬如不净之器皿与处所充满小便呕吐等诸多不净，如是此身亦充满种种不净等。'
'所谓如漏瓶般流泄不净，譬如漏瓶流出油液，如是此身亦流泄鼻涕唾液等不净。'

། སྦྲུལ་དང་མི་དང་ཁྱི་དང་རོ་ལྟར་དྲི་མི་ཞིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་སྦྲུལ་གྱི་རོ་དང་མི་རོ་དང་ཁྱི་རོ་རུལ་པ་དྲི་མི་ཞིམ་པ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ལས་ཀྱང་དྲི་མི་ཞིམ་པ་རྒྱུན་དུ་ལྡང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱི་ས་ཁུང་ལྟར་མི་གཙང་བའི་འབྱུང་ཁུང་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་སྣབས་ཕྱིས་ལ་སོགས་པ་མི་གཙང་བ་རྣམ པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ།ལུས་འདི་ལས་ཀྱང་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བའི་འབྱུང་ཁུང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྨ་ལྟར་བསྐྱོད་པ་མི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་རྨ་ཁ་འབྱེ་བ་ཡང་གཟུང་བ་དང་མཉེ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྐྱོད་ན་ན་བ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ཡང་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ ཟད་ཀྱིས་ཕོག་ན་ཡང་གནོད་པར་འགྱུར་རོ།།ཟུག་རྔུ་ལྟར་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་ཟུག་རྔུ་ཟུག་ན་ཇི་སྲིད་དུ་ཟུག་རྔུ་དེ་མ་ཕྱུང་སྟེ། འགྲོགས་ཀྱི་བར་དུ་རྟག་ཏུ་གནོད་པ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་དང་ཇི་སྲིད་འགྲོགས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་གནོད་པ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྗེ་བོ་མི་སྲུན་པ་ལྟར་ རིམ་གྲོ་བྱ་དཀའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དཔེར་ན་རྗེ་བོ་མི་བགྲུངས་པ་ཇི་ལྟར་རིམ་གྲོ་བྱས་ཀྱང་མགུ་བར་དཀའ་བ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་འདི་ཡང་དངོས་པོ་གང་གིས་སྟེན་ཅིང་རིམ་གྲོ་བྱས་ཀྱང་མགུ་ཞིང་ཆོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱིམ་ཞིག་པ་ལྟར་བཅོས་དཀའ་བ་དང་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ ཁྱིམ་རྙིང་པ་ཞིག་ན་སླར་གསོ་ཞིང་བཅོས་དཀའ་ལ་ཕྱོགས་གར་བཅོས་ཀྱང་།ཕྱོགས་གཞན་དུ་ཞིག་པ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་རྟག་ཏུ་ཁ་ཟས་དང་སྐོམ་གྱིས་གསོ་དཀའ་ཞིང་བར་འགའ་གསོས་ཀྱང་མི་མཐུན་པའི་ཁ་ཟས་དང་ཕྲད་ན་དུས་གཞན་དུ་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྫ་མ་ བཅོས་པ་ལྟར་དཀའ་བ་ཞེས་པ་ནི།ཇི་ལྟར་རྫ་མཁན་གྱིས་སྣོད་སོ་མ་བཏང་བ་བསྲུང་དཀའ་སྟེ་ཅུང་ཟད་ཅིག་བསྐྱོད་ན་འཆག་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་ཅུང་ཟད་ཅིག་གི་རྐྱེན་གྱིས་འཇིག་པས་ན་བསྲུང་དཀའ་བའོ། །གྲོགས་པོ་མི་སྲུན་པ་ལྟར་རྟག་པར་བསྲུང་དགོས་པ་ཞེས་པ་ནི། གྲོགས་པོ་མི་བགྲུངས་པ་རྟག་ཏུ་བསྲུང་དགོས་ཏེ། རྟག་ཏུ་ཡིད་མ་བསྲུངས་ན་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཀྱང་མི་དགའ་བར་འགྱུར་ཞིང་རིང་དུ་འཕངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་འདི་ཡང་རྟག་ཏུ་མ་བསྲུངས་ན་འཚོ་བའི་བར་ཆད་དུ་གྱུར་པའམ། ལུས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆུ་འགྲམ་གྱི་ཤིང་ལྟར་གཡོ་ཞིང་འགུལ་བ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཆུ་འགྲམ་གྱི་ཤིང་གཡོ་ཞིང་མི་བརྟན་པ་སྟེ། ནམ་ཞིག་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཆུས་ཁྱེར་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་འདི་ཡང་འཇིག་པ་ལ་གནས་པས་མི་བརྟན་པ་སྟེ། མཐར་མི་རྟག་པའི་ཆུ་བོས་ཁྱེར་བར་འགྱུར་བའི ཕྱིར་རོ།།འབབ་ཆུ་ཆེན་པོའི་རྒྱུན་ལྟར་འཆི་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལ་ཐུག་པ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་འབབ་ཆུའི་རྒྱུན་མཇུག་ཏུ་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་ཐུག་པ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་འདི་ལ་ཡང་མཐར་འཆི་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལ་ཐུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བླ་ཐབས་སུ་འོངས་པའི་ཁྱིམ་ ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ཤེས་པ་ནི།དཔེར་ན་གློ་བུར་བའི་ཁྱིམ་དུ་བྱས་པ་དེ་ན་མལ་སྟན་དང་ཁ་ཟས་མེད་པས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཡིན་པ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་འདི་དག་ཀྱང་བདེ་བ་མེད་ཀྱི། སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་དང་ལྡན་པས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་གྱི་ གནས་སོ།

'蛇和人和狗和尸体一样发出臭味'是指，就像蛇的尸体、人的尸体和腐烂的狗尸体发出臭味一样，这个身体也经常散发出臭味。
'如同粪坑般是不净物的出口'是指，就像擤鼻涕等各种不净物排出一样，这个身体也是各种不净物排出的出口。
'如同伤口般不能承受触动'是指，就像伤口裂开时被抓或按摩等触动会疼痛一样，这个身体也会因棍棒等稍微触碰就会受到伤害。
'如同刺般造成伤害'是指，就像刺扎入身体时，在没有拔出之前，只要与之相处就会一直受到伤害一样，与这个身体相处时也会一直受到伤害。
'如同暴君般难以侍奉'是指，就像难以取悦一个暴虐的君主一样，无论用什么东西来供养和侍奉这个身体，也无法使其满足和知足。
'如同破房子般难以修补'是指，就像破旧房子倒塌后难以修复，修补一处另一处又会倒塌一样，这个身体也总是难以用饮食来调养，有时调养好了，遇到不适合的饮食又会在其他时候损坏。
'如同陶器般易碎'是指，就像陶工制作的未烧制的器皿难以保护，稍微碰撞就会破碎一样，这个身体也会因稍微的因缘而毁坏，所以难以保护。
'如同恶友般需要经常保护'是指，就像需要经常保护一个暴虐的朋友，如果不经常注意，稍有不慎就会不高兴并远离一样，这个身体如果不经常保护，就会成为生命的障碍或与身体分离。
'如同河边的树般摇晃不定'是指，就像河边的树摇晃不稳固，随时会倒下被水冲走一样，这个身体也处于毁坏之中而不稳固，最终会被无常的河流冲走。
'如同大河之流最终汇入死亡之海'是指，就像河流最终汇入大海一样，这个刹那生灭的身体之流也最终会汇入死亡之海。
'如同临时住所般是一切痛苦之处'是指，就像临时住所没有床具和饮食而是痛苦之处一样，这些身体也没有安乐，具有生老病死，是一切痛苦的处所。

།སྐྱབས་མེད་པའི་གནས་ལྟར་ཀུན་མ་བཟུང་བ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་བདག་པོས་མ་བཟུང་བའི་ལམ་སྲང་ངམ་བཞི་མདོ་དག་ཏུ་འདྲོན་པོའི་དོན་དུ་བརྩིགས་པའི་ཁང་ཁྱིམ་འཆོས་པའི་བདག་པོ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ལ་ཡང་ཕན་པར་བྱེད་པའི་གྲོགས་པོ་དང་སྐྱབས་བྱེད་པའི་བདག་པོ་ མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཙོན་བསྲུང་ལྟར་གསུག་ཆུད་པ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་བཙོན་བསྲུང་གསུག་གིས་མགུ་ན་བཙོན་གཏོང་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ། མགུ་ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཏོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བཙོན་བསྲུང་གསུག་ཅུང་ཟད་ ཀྱིས་མགུ་བར་དཀའ་བ་བཞིན་དུ།ལུས་འདི་ཡང་བདེ་བ་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་མགུ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐའ་ཁོབ་ཀྱི་གྲོང་ལྟར་རྟག་པར་གཙེས་པ་ཞེས་པ་པ་ནི། དཔེར་ན་ཡུལ་མཐའ་ཁོབ་ཀྱི་གྲོང་འཛོམས་པ་དང་འཕྲོགས་པའི་དགྲ་མང་བ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་རང་གི་གནོད་པ་ ནད་ལ་སོགས་པ་དང་།ཕྱིའི་གནོད་པ་གྲང་བ་དང་། ཚ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཚེ་བ་མང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེ་མའི་གྲོང་ཁྱེར་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་བྱེ་མའི་ཁྱིམ་མི་བརྟན་ཅིང་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་འདི་ཡང་སྐད་ཅིག་མས་འཇིག་ཅིང་མི་བརྟན་པའི་རང་ བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མེ་ལྟར་ཆོག་མི་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་མེ་བསྲེག་པའི་དངོས་པོར་ཅི་བཅུག་ཀྱང་ཆོག་པ་མེད་དེ་ཀུན་སྲེག་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ལ་ཡང་ཚྭ་ཆུ་འཐུང་བ་བཞིན་དུ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་སྤྱད་པ་ལ་ཆོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱ་མཚོ་ ལྟར་རྒལ་དཀའ་བ་ཞེས་པ་ནི།དཔེར་ན་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཆུ་སྲིན་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་མང་བས་མཐར་ཕྱིན་པར་དཀའ་བ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་གདུག་པ་མང་པོ་དང་ལྡན་པས་སྤང་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྦྲུལ་གྱི་སྣོད་ལྟར་ནན་ཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཞེས་ པ་ནི།དཔེར་ན་སྦྲུལ་གདུག་པའི་འཇིགས་པ་ལས་འཛེམ་པ་རྣམས་ཀྱིས། དེའི་གནོད་པ་དང་མི་ཕྲད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྲུལ་གདུག་པའི་སྣོད་རིང་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞིན་དུ། སྐྱེ་རྒ་ན་འཆིའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འཇིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་རིང་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱིས་པ་ གཞོན་ནུ་ལྟར་རྟག་པར་བསྲུང་དགོས་པ་ཞེས་པ་ནི།དཔེར་ན་བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་རྟག་པར་མ་བསྲུངས་ན་མེར་འཇུག་པའམ། གཡང་དུ་ལྷུང་བའམ། མཚོན་གྱིས་ཟུག་པར་གྱུར་པས། རྟག་ཏུ་བསྲུང་དགོས་པ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་དབང་པོའི་སྒོ་རྣམས་ཡུལ་ལ་མི་འཇུག་པའི་ ཚུལ་དུ་མ་བསྲུངས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་མཚོན་ལ་སོགས་པ་ཟུག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྣོད་ཆག་པ་ལྟར་རྟག་པར་སྤངས་པ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་སྣོད་ཆག་པའི་ནང་དུ་རྟག་ཏུ་ཆུ་མི་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལྔ་ཕུང་འདིར་ཡང་རྟག་ཏུ་དགེ་བ་མི་གནས་ཤིང་འཛག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་དཔེར་ན་སྣོད་ཆག་པ་ཡང་རྟག་ཏུ་ཡང་ཕྱིར་འདོར་བ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་ལྔ་དག་ཀྱང་འཕགས་པ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་འདོར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡུལ་ངན་པ་ལྟར་རྟག་པར་གཙེས་པ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཡུལ་ངན་པས་དཔོན་པོ་དང་བདག་པོ་མེད་པ་ལ་འཚེ བར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ།ལུས་འདི་ལ་ནད་ཀྱི་དགྲས་འཚེ་བ་མང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཡུལ་ངན་པ་བཟའ་བ་དང་བགོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་དུ་མི་ལྡན་པས་རྟག་ཏུ་ཡང་གནོད་པ་དང་། ཕོངས་པས་གཙེས་པ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ལ་ཡང་འདོད་པ་མི་རྙེད་པ་དང་། མི་མཛའ་བ་ དང་ཕྲད་པ་དང་མཛའ་བ་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་རྟག་ཏུ་གཙེས་པའི་ཕྱིར་རོ།

'无依处如同无人掌管'是指，比如无主人掌管的街道或十字路口处为旅人所建的无主房屋一样，这个身体也没有能够给予利益的朋友和保护的主人。
'如同狱卒般令人厌恶'是指，比如狱卒若得到贿赂就会释放囚犯一样，这个身体也依赖五欲功德，若得到满足就会放弃善根。或者说，就像狱卒很难以小小的利益而满足一样，这个身体也很难以小小的快乐而满足。
'如边地村落般常受侵扰'是指，比如边地村落常有抢劫和掠夺的敌人一样，这个身体也有许多内在的伤害如疾病等，以及外在的伤害如寒冷、炎热等的侵扰。
'如沙城般易毁'是指，比如沙子建造的房屋不稳固且易毁坏一样，这五蕴也是刹那生灭且不稳固的本性。
'如火般无厌足'是指，比如火焰无论投入什么都不会满足而是全部焚烧一样，这个身体也像饮咸水一般，对五欲功德的享受永无满足。
'如大海般难渡'是指，比如大海因有众多鲸鱼等危害而难以到达彼岸一样，这个身体也因具有众多烦恼毒害而难以断除。
'如毒蛇器般应当远离'是指，比如害怕毒蛇危害的人们为了避免其伤害而远离装毒蛇的容器一样，害怕生老病死痛苦的人们也应当远离这个五蕴。
'如婴儿般常需守护'是指，比如幼童若不经常看护就会掉入火中、跌入深渊或被利器所伤，因此需要经常看护一样，这个身体如果不以不让诸根门趋入境界的方式来守护，就会被烦恼利器等所伤。
'如破器般常漏失'是指，比如破碎的容器中水无法常住一样，在这五蕴中善法也无法常住而会流失。或者说，比如破碎的容器常被丢弃一样，圣者智者们也常常舍弃五蕴。
'如恶地般常受逼迫'是指，比如恶劣地区因无官员和主人而受到侵害一样，这个身体也受到众多疾病敌人的侵害。或者说，就像恶劣地区缺乏饮食、衣物等生活用品而经常受到伤害和贫困的逼迫一样，这个身体也经常受到得不到所欲、遇到不喜欢的、与所爱分离等痛苦的逼迫。

།ཁ་ཟས་དུག་ཅན་ལྟར་སྤང་བར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་དུག་དང་བཅས་པའི་ཁ་ཟས་ཟོས་ན་ལུས་ལ་གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་མཁས་པ་ རྣམས་ཀྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྣོད་བརྙས་པ་ལྟར་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་དགོས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་སྣོད་གཞན་ལས་བརྙས་པར་སྐད་ཅིག་གཅིག་ཡོད་པར་ཟད་ཀྱི། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཕན་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཆོས་བྱེད་པ་ན་དགོས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ ཀྱི།དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་དགོས་པ་མེད་ཕྱའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ལུས་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་སྤངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཤིང་ལས་ཤིང་རྟ་བྱས་ཤིང་སོ་སོར་དགོས་པ་མེད་ཀྱང་ཤིང་རྟར་བྱས་ན། ཁལ་དགལ་བར་ དགོས་པ་བཞིན་དུ་ལུས་འདི་ལ་གོང་དུ་བརྟག་པའི་ཚུལ་དུ་སོ་སོར་བཤིག་ན་དགོས་པ་མེད་ཀྱང་།ཆོས་སྤྱད་པའི་ཁལ་དགལ་བའི་ཕྱིར། དེའི་དོན་དུ་གཏང་བར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་སེམས་འབའ་ཞིག་ཏུ་གཟུང་བར་བྱ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་བས་ན་ལུས་ འདི་ཆོས་སྤྱད་པར་དགོས་པའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་ཙམ་གྱི་དོན་འབའ་ཞིག་ཏུ་བཟུང་བར་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤང་བར་བསྒོམ་པ་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་བསྟན་པར་བཞེད་ནས། གཞན་ཡང་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེའི་ དོན་ནི་ལུས་དང་པོའི་རྒྱུ་དང་ཐ་མའི་རྒྱུ་བརྟག་པའི་སྒོ་ནས་ནན་ཏན་གྱིས་བཤིག་ནས།འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལུས་ཙམ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་འདི་སྔ་ཕྱི་གཉིས་ཀྱང་མི་གཙང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཙམ་མམ། མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་ ཙམ་དུ་རྟག་པར་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཇི་ལྟར་རྟག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་རྒྱུ་རྟག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ལུས་འདི་རྒྱུ་སྔ་མ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཕྱི་མའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་མི་གཙང་བ་ཉིད་ལས་གྱུར་པས་རྟག་པའི་དོན་ཏོ། །ལུས་ཀྱི་སྔ་མའི་རྒྱུ་བསྟན་པའི་ ཕྱིར།ཕ་མའི་ཁུ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལུས་འདི་སྔ་མའི་རྒྱུ་ནི་ཕའི་ཁུ་བ་དང་མའི་ཁྲག་ཡིན་ཏེ། དང་པོར་ཡང་མི་གཙང་བའི་རྒྱུ་ལས་གྱུར་པ་རྟག་གོ། །ཕྱི་མའི་རྒྱུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁ་ཟས་འཇུ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ལུས་འདི་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཕྱི་མའི་ཁ་ཟས་ཟོས་པས་ཞུ་བ་སྟེ། སྩོགས་པའི་སྒྲ་ནི་ཁ་ཟས་རྣམས་ཞུ་ནས་གནས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ཇི་ལྟར་རྒྱུ་བ། མདོ་ལས་གསུངས་པ་རྣམས་བསྡུའོ། །བསྡུ་བའི་དོན་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཟས་ཁམ་གྱིས་ཟ་བ་ཟོས་མ་ཐག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས པ་གསུངས་ཏེ།ཁ་ཟས་ཁམ་གྱིས་ཟོས་པ་སྟེ། ཟོས་མ་ཐག་ཏུ་དེ་དང་པོར་ཇེ་བད་ཀན་གྱི་གནས་སུ་འགྲོའོ། །བད་ཀན་གྱི་གནས་སུ་སོང་བ་དང་བད་ཀན་གྱིས་སླ་བར་བྱས་ནས། གཞན་དུ་ན་བད་ཀན་དང་འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཁུ་བར་གྱུར་པ་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་ ཏེ།བད་ཀན་གྱི་གནས་སུ་ཞུ་བ་དང་དེ་ནས་མཁྲིས་པའི་གནས་སུ་འགྲོའོ། །དེ་ནས་མཁྲིས་པའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་། དེ་དག་སྨིན་ཅིང་ཚོས་ནས་འཇུ་ཞིང་སྐྱུར་པོར་འགྱུར་རོ། །སྐྱུར་པོར་གྱུར་བ་དང་། རླུང་གི་གནས་སུ་འགྲོའོ། །བད་ཀན་གྱི་གནས་ནས་ཞུ་ནས་རླུང་གི་གནས་སུ་ཕྱིན་པ་ དང་།རླུང་གིས་དེ་རྣམས་ཐ་དད་པར་འབྱེད་དེ། སྙིགས་མ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཁུ་བ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་འབྱེད་དོ།

所谓'应当像有毒食物一样舍弃'，就是比如食用有毒的食物会对身体产生各种危害而应当舍弃一样，这个身体也应当被智者们所舍弃。
所谓'如同借用器皿一样只是暂时需要'，就是比如从他人借来的器皿只是暂时存在，并非一直都有用处一样，这个身体也只是在修法时暂时需要而已，除此之外的其他时候都是无用的。
虽然如此，但这个身体也不是在任何时候都要完全舍弃。比如木材虽然分开时没有用处，但做成车后就能运载货物一样，这个身体虽然如前所述那样分析时是无用的，但为了承担修法的重担，也不应该为此而舍弃。
因此说'应当只执持法的心'，意思是说这个身体只应当以修法所需的心来执持，仅此而已。
为了说明断除欲贪的另一种修法，所以说'复次，诸比丘'等。其含义是通过观察身体的初因和后因，仔细分析后就能断除欲贪。
'此身仅是'的意思是，应当观察这个身体前后都只是由不净物所成，或者只是不净物的自性。
如何观察呢？因此说'观察前因和后因'。意思是这个身体的前因是什么，后因是什么，都是由不净物所成。
为了说明身体的前因，所以说'父精母血'等。这个身体的前因是父亲的精液和母亲的血，从一开始就是由不净因所成。
为了说明后因，所以说'食物消化'等。生成这个身体的后因是所食用的食物消化，'等'字是包含经中所说的食物消化后如何从一处流向另一处的过程。
为了解释总结的含义，所以说'食物刚被咀嚼吞咽后'等。食物被咀嚼吞咽后，首先进入痰的部位。到达痰的部位后被痰软化，否则就会与痰混合成为液体的形态而变成不净的自性。
在痰的部位消化后就会进入胆的部位。到达胆的部位后，成熟消化而变成酸性。变成酸性后，就会进入风的部位。从痰的部位消化后到达风的部位时，风会将这些分开，将渣滓分在一处，将精华分在另一处。

།དེ་ལ་སྙིགས་མ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕྱེ་བ་ལས་ནི་གཅིན་རྐྱག་ལ་སོགས་པ་དྲི་མར་འགྱུར། ཁུ་བ་དང་སྙིང་པོ་ལས་ནི་ཁྲག་ཏུ་འགྱུར། ཁྲག་ལས་ཤར་འགྱུར། ཤ་ལས་ཚིལ་དུ་འགྱུར། ཚིལ་ ལས་རུས་པར་འགྱུར།རུས་པ་ལས་རྐང་དུ་འགྱུར། རྐང་ལས་སླར་ཁུ་ཆུ་ལ་སོགས་པ་མི་གཙང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ལུས་འདི་དང་པོ་དང་མཇུག་ཏུ་ཡང་རྒྱུ་མི་གཙང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པས་ན། ལུས་འདི་མི་གཙང་བར་ལྟ་ཞིང་བསམ་མོ་ཞེས་དགེ་སློང་དག་ལ་བཀའ་ སྩལ་ཏོ།།གཞན་ཡང་མི་གཙང་བའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཙམ་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལུས་འདི་ནི་རུས་པ་དགུ་བརྒྱ་རྩ་དྲུག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཁང་པ་ཀ་བས་བརྟེན་ཞིང་བཏེག་པ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་རུས་པ་དགུ་བརྒྱ་རྩ་དྲུག་གིས་ བརྟེན་ཞིང་བཏེག་པའོ།།ཤིང་ངན་པའི་ཁྱིམ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་ཤིང་ངན་པ་ལས་བྱས་པའི་ཁང་པ་མཐུད་མ་འབྲེལ་བའི་མཚམས་མང་བ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ཡང་རུས་པ་མང་པོ་སྦྲེལ་བའི་མཚམས་མང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྩ་མང་པོས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་ཁང་པ་ལ་དྲལ་བུ་མང་པོ་བྲེས་པ་དང་ལྡན་པ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ལ་རྩ་མང་པོ་བཞི་བརྒྱས་སོ་སོར་དྲལ་བུ་བཞིན་དུ་བྲེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཤའི་ཉ་ལྔ་བརྒྱས་རབ་ཏུ་གཡོགས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་ཁང་པ་འཇིམ་པས་གཡོགས་པ་བཞིན་དུ། ཤའི་ཉ་ལྔ་བརྒྱའི་གོང་བུས་ཐོག་ཐག་ཏུ་བསྐུས་ཤིང་གཡོགས་པའོ། །སྡོམ་རྩ་དྲུག་གིས་དཀྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་ན་ཁང་པའི་དྲལ་བུ་ལ་སོགས་པ་གདུང་མ་ལ་བརྟེན་པ་བཞིན་དུ་རྩ་ཆེན་པོ་དྲུག་ལ་རྩ་ཕྲན་གཞན་རྣམས་བརྟེན་པའོ། །རྩ་ཕྲན བདུན་བརྒྱས་བྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གོང་དུ་བསྟན་པ་དང་དོན་གཅིག་སྟེ། རྩ་ཕྲན་བདུན་བརྒྱས་དྲལ་བུ་ལྟར་བྲེས་པའོ། །ཆུ་བ་དགུ་བརྒྱས་བྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆུ་བ་དགུ་བརྒྱས་ཚིགས་དང་རུས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འགྱེས་པའི་གཟུངས་བྱས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྩ་ སྐར་ཁུང་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཁང་པའི་སྐར་ཁུང་བཞིན་དུ། རྩའི་སུལ་རྣམས་ལུས་ལ་སྐར་ཁུང་ལྟར་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྣོད་རྡོལ་བ་ལྟར་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་སྣོད་རྡོལ་བ་བུ་ག་སང་སེང་གི་གསེངས་པ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ལ་ཡང་གནད་ བདུན་བརྒྱས་གནོད་པར་གྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་རྟག་ཏུ་གསེངས་པའོ།།སྤུ་བྱེ་བ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི། ཁྱིམ་ངན་པའི་ཕྱི་རོལ་རྩས་གཡོགས་པ་བཞིན་དུ། ལུས་འདི་ལ་ཡང་སྤུ་བྱེ་བ་བརྒྱ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞིས་ཕྱི་རོལ་ནས་གཡོགས་པའི་དོན་ཏོ། །དབང་པོ་ལྔའི་བུ་ ག་དང་བཙོག་པ་མི་གཙང་བས་གང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནས་མི་གཙང་བ་འཛག་ལ། ལུས་ཀྱི་གནས་ཐོག་ཐག་ཀྱང་མི་གཙང་བས་གང་བའི་ཕྱིར། གླད་པ་སྙིམ་པ་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བང་བ་ལྟར་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ མཉམ་པ་སོ་སོར་བཀང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དཔེར་ན་བང་བ་རྣམས་སོ་སོར་འབྲུས་བཀང་བ་བཞིན་དུ། མི་གཙང་བའི་སྣོད་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོར་མི་གཙང་བས་བཀང་བའོ། །རོ་དྲུག་གིས་སོས་པ་ནི། མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། བསྐ་ བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་གསོས་ཤིང་བརྟས་པའོ།།ལུས་ཀྱི་མེས་མི་གཙང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྩོགས་པའི་དོན་ནི། དཔེར་ན་སྦྱིན་སྲེག་གི་མེས་སྦྱིན་སྲེག་གི་རྫས་སྲེག་པར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་ཡོད་པའི་མེའི་ཁམས་ཀྱིས་ཀྱང་། མི་གཙང་བ་རྣམས་རྟག་ཏུ་སྦྱིན་སྲེག་ བཞིན་དུ་སྲེག་པར་བྱེད་པའོ།

对此，将污秽分开来说，小便大便等成为污垢。从精液和精华变成血液。从血液变成肉。从肉变成脂肪。从脂肪变成骨头。从骨头变成骨髓。从骨髓又变回精液等不净物。如是此身从最初到最后都是由不净因缘所生，因此应当观想此身不净。'如是对比丘们开示。
为了进一步显示不净聚集的教法，说道'此身由九百零六块骨头'等。如同房屋由柱子支撑一样，此身也由九百零六块骨头支撑着。
'如同劣质木屋'的含义是，就像用劣质木材建造的房屋有许多接缝一样，此身也因为许多骨头相连而有许多接缝。
'由众多脉络'的含义是，如同房屋有许多绳索相连一样，此身有四百条脉络如绳索般相连。
'由五百块肉包裹'的含义是，如同房屋被泥土覆盖一样，被五百块肉团紧密涂抹覆盖。
'由六条大脉缠绕'的含义是，如同房屋的绳索等依靠梁柱一样，其他细小脉络依靠六条大脉。
'由七百条细脉交织'的含义是，与前面所说意思相同，由七百条细脉如绳索般交织。
'由九百条韧带交织'的含义是，九百条韧带使关节和骨头等不会散开起到连接作用。
'脉络成孔'的含义是，如同房屋的窗户一样，脉络的沟壑在身体上如窗户般存在。
'如破器般存在'的含义是，如同破损的容器有缝隙一样，此身也因七百个要害而有损坏的特征经常裂开。
'毛发遍布'等的含义是，如同劣质房屋外部被草覆盖一样，此身也被八十四万根毛发从外部覆盖。
'五根孔道充满污秽不净'的含义是，从眼、耳、鼻、舌、身诸根流出不净物，身体各处也都充满不净，因此说'脑髓满器'等。
'如仓库般被它们各自充满'的含义是，如同仓库分别装满谷物一样，不净物的容器也各自充满不净物。
'被六味滋养'是指被甜、酸、苦、辣、咸、涩六味经常滋养和增长。
'身火不净'等的含义是，如同护摩火焚烧护摩物一样，存在于大种中的火界也如同护摩般经常焚烧不净物。

།རིད་པ་དང་ཉམ་ཆུང་བ་དང་རྒ་བ་དང་འཁོགས་པར་གྱུར་པས། རྟག་ཏུ་མྱགས་པ་ལ་ཐུག་པའོ། །ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་སོ་སོར་བརྟགས་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བརྟག་མི་བཟོད་པས། ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལྟ་ན་མི་སྡུག་པའོ། །ཁ་སྣ་དང་མི་གཙང་ བའི་ཁུང་ནས་དྲིང་བ་རྟག་ཏུ་ལྡང་ལ།ལུས་ཀྱི་ནང་ན་ཡང་མི་གཙང་བ་གནས་པས་དྲི་མི་ཞིམ་པ་རུལ་བའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་ལུས་ངན་པ་འདི་ལ་གྱ་ནོམ་པ་དང་བཟང་བར་ང་རྒྱལ་བྱ་བའི་གནས་མེད་པའི་ཕྱིར། ང་རྒྱལ་མི་བསྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གོང་དུ་བཤད་པའི་ དོན་བསྡུས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་བཀའ་སྩལ་པ།།དེ་ལྟར་ལུས་ལ་མི་གཙང་ཕུང་པོར་བརྟག་།ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཏེ། གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ན། ལུས་འདི་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བའི་ཕུང་པོར་ བརྟགས་ཏེ།དེ་ལྟར་མི་གཙང་བའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པས་ན། འདི་ལ་རུང་བ་དང་། བཟང་པོར་ང་རྒྱལ་བ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་གི་གཟུགས་ལ་ང་རྒྱལ་རློམ་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏེ། དེ་ལྟར་མི་གཙང་བ་ཡིན་པར་ཤེས་བཞིན་དུ། མི་གཙང་བའི་ ལུས་འདི་ལ་བཟང་ངོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་བྱེད་ཅིང་ལུས་འདི་ལ་ཆགས་ཤིང་མི་གཏོང་བའི་བྱིས་པ་རྣམས་ནི།དཔེར་ན་བླུན་པོ་མི་གཙང་བའི་སྣོད་ཁུར་དུ་ཁྱེར་ལ། དེ་ལ་བཟང་པོར་འཛིན་ཅིང་ཆགས་པར་བྱེད་པ་དང་འདྲའོ། །སྣ་ནས་རྣག་ལྟ་བུ་གང་ཟག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི། ལུས་ འདི་ལ་རྟག་ཏུ་སྣ་ནས་སྣབས་རྣག་ལྟ་བུ་འཛག་པ་དང་།རྟག་པར་ཁ་ནས་མི་རོ་རུལ་བའི་དྲི་དང་འདྲ་བའི་དྲི་མི་ཞིམ་པ་འབྱུང་བ་དང་། མིག་ནས་ཀྱང་མིག་གི་རྔུལ་རྣག་སྲིན་བུ་ལྟ་བུ་འབྱུང་བས་ན། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་བྱ་ཞིང་ང་རྒྱལ་བྱ་བ་ག་ལ་ཡོད་དེ། མི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ ཏོ།།མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་གཙང་བའི་ཚུལ་དུ་གོང་དུ་བཤད་པ་བརྟག་པ་ཙམ་དུ་ཡང་མ་ཟད་ཀྱི། རང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཞན་ཡང་མི་གཙང་བ་ཅི་ཡོད་པར་བརྟག་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་དགོངས་ནས་བཀའ་སྩལ་པ། དེ་ལ་སོགས་པར་བརྟག་སྟེ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ གསུངས་ཏེ།སྩོགས་པའི་སྒྲས་ནི་རང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཞན་ཡང་བརྟག་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེའི་དཔེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པའོ། །འདི་ལྟར་དགེ་སློང་དག་བང་བ་སྒོ་གཉིས་གཏོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། བང་བ་སྒོ་གཉིས་པ་ནི་འབྲུ་ཡོད་པའི་སྒོ་གཏོད་པ་དང་། རིན་པོ་ཆེ་ཡོད་པའི་སྒོ་གཏོད་པ་སྟེ། སྒོ་གཉིས་སོ་སོར་གཏོད་པའོ། །ཡང་ན་སྒོ་གཉིས་གཏོད་པ་ནི། མཚོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། བང་བ་སོ་སོར་སྒོ་མང་པོར་གཏོད་པར་བལྟ་སྟེ། སྐྱེས་བུ་མིག་དང་ལྡན་པ་ལ ལ་ཞིག་བང་བ་སོ་སོར་སྒོ་མང་པོར་གཏོད་པའི་ནང་དུ་ཕྱིན་ན་བང་བ་འདི་ནི་འབྲུ་གྲ་མ་ཅན་གྱིས་གང་བ།བང་བ་འདི་ནི་འབྲས་བུའི་འབྲུས་གང་བའོ་ཞེས་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་མཁས་པ་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་ཀྱང་ལུས་འདི་ཉིད་ལ་ད་ལྟར་ཡང་ལུས་འདི་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བར་ གནས།སྔོན་ཡང་མི་གཙང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ངོ་ཞེས་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་པོ་བསྟན་ནས་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་འདིར་ནི་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

由于瘦弱、衰微、衰老、佝偻，经常遭受痛苦。若观察身体各个部分，一切都无法忍受观看，身体的一切部分都是不净相。从口鼻和不净孔中经常散发臭气，身体内部也住着不净物，具有臭秽腐烂的本性。因此，对这个恶劣的身体没有值得骄傲和执著为殊胜的理由，所以不应生起我慢，这是其义。总结上述所说的意义，以偈颂宣说：'如是观察身体为不净蕴'等。
'如是'是指如上所说，按照上文所说，应当观察此身为种种不净充满的蕴体。既然是不净蕴，对此生起适意和殊胜的我慢是不合理的，这是其义。'对其色身生起我慢妄想'等的含义是：明知是不净却对这不净的身体认为是好的而生起我慢，对此身贪著不舍的愚人们，就如同愚者背负不净器物，却执著认为是好物一样。
'如鼻中流出脓液'等的含义是：此身经常从鼻中流出如脓般的鼻涕，经常从口中发出如同腐尸般的臭气，眼中也流出如同脓虫般的眼垢，对此怎么会生起贪欲和我慢呢？这是不合理的。智者们不仅要如上所说观察不净相，还应当以自己的智慧观察还有什么其他的不净，考虑到这点而宣说：'应当如是等观察'。
'等'字表示应当以自己的智慧观察其他方面。为了说明其比喻而宣说：'比如比丘们观察仓库两个门'等。两个仓库门，是指开启粮食之门和开启珍宝之门，分别开启两个门。或者说开启两个门只是比喻，应当观察开启仓库的诸多门。如同具眼之人进入开启诸多门的仓库内部时，能知道'这个仓库装满了谷物，那个仓库装满了米'一样。
同样，具有智慧的智者也能观察此身，现在此身充满种种不净物，过去也是从不净因而生，如是分别观察。在宣说第一种禅定之后，为了总结而说'于此，比丘们'等。

།བརྒལ་བ་འདི་ལྟར་མདོ་གཞན་དག་ལ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པས་བསྡུས་པ་རྡོ་རྗེ་ ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ཞེས་བཤད་ལ།འདིར་ནི་མི་གཙང་བ་བསྒོམ་ཞིང་ལུས་སུན་འབྱིན་པས། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤོང་བར་བཤད་ན། གཞན་དང་ཇི་ལྟར་མི་འགལ། སྨྲས་པ། མདོ་གཞན་ལས་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་ བཤད་པ་ཡང་ལུས་སུན་འབྱིན་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ།བསམ་གཏན་བཞི་པས་བསྡུས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས། འདིར་ནི་འདོད་ཆགས་བདོ་བ་རྣམས་འདོད་ཆགས་སྤོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མི་གཙང་བ་བསྒོམ་ཞིང་སུན་འབྱིན་པ་འདོད་པའི་ འདོད་ཆགས་སྤོང་བའི་གཉེན་པོར་འགྱུར་བར་གསུངས་ཏེ།བདག་དང་གཞན་གྱི་ལུས་ལ་བཟང་བར་འཛིན་པའི་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་བཤད་པས་ན་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་དང་། རྟེན་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་དབེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་འགྲུབ་སྟེ། ལུས་དབེན་པ་དང་སེམས་དབེན་པའོ། །དེ་བས་ན་ལུས་དབེན་པར་བྱ་དགོས་པའི་ཕྱིར། འདི་ལ་དགེ་སློང་དག་དགོན་པ་པའམ། ཤིང་དྲུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དགོན་པ་དང་ཤིང་དྲུང་ལ་སོགས་པའི་གནས་ན་ནི། བྱིས་པ་དང་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་འདུ་འཛི་མེད་པ་ཡིན་པས་ལུས་དབེན་པའི་གནས་སོ། །སེམས་དབེན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རང་གི་ལུས་འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རང་གི་ནང་གི་ལུས་ནི་ཡིད་ཀྱི ལུས་ལ་བྱའོ།།དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དོན་ཏེ། འདོད་པ་དང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། །ཅི་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་ བའོ།།བདེ་བ་ནི་བག་ཡངས་ཀྱི་བདེ་བ་སྟེ། རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །བརླན་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བག་ཡངས་ཀྱི་བདེ་བ་གཉིས་ཀྱིས་ལུས་དང་སེམས་ལ་འཁྲུག་པ་མེད་ཅིང་ཞི་བར་བྱས་པའོ། །བདེ་བ་དེས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཞི་བར་བྱས་པ་མ་ ཡིན་གྱི།དེས་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཞི་བར་བྱས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་རྫོབ་པ་དང་ཀུན་ཚིམ་པ་དང་། ཀུན་ཁྱབ་པར་བྱེད་ཅེས་གསུངས་སོ། །ཚིག་དེ་དག་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །དེ་ལ་རང་གི་ནང་གི་ལུས་འདི་ལ་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བས་བརླན་ཞེས་བྱ་བས། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བས་ཁྱབ་པར་སྟོན་པའོ། །ཡང་ན་དགའ་བས་ནི་བརླན་པར་བྱེད་པའོ། །བདེ་བས་ནི་ཀུན་རྫོགས་པར བྱེད་པའོ།།སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི། ཀུན་ཚིམ་པར་བྱེད་པའོ། སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི། ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་ནའོ། །དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་ཡིད་ ལ་བྱེད་པའི་ཚེ།བསམ་གཏན་གྱི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ། དེ་བས་ན་སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ན་མ་ཁྱབ་པ་མེད་དོ། །སྦྱོར་བ་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ནི། ཀུན་ཏུ་མ་ཁྱབ་པར་གྱུར་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

对于这样的疑问，其他经典中说以第四禅所摄的金刚喻定断除一切烦恼，而在此经中说修不净观并厌离身体能断除欲界贪欲，这与其他经典岂不相违？
回答：其他经典中说断除一切烦恼，是从厌离身体开始，直至以第四禅所摄的金刚喻定所断除的意趣而说。此处是为了让贪欲炽盛者断除贪欲，故说修不净观并厌离成为断除欲界贪欲的对治，是为了利益执著自他身体为净妙的众生而说，因此并无相违。
为了宣说第二种禅定，故说'于此比丘等修习禅定及依止'等。其中，禅定从两种远离而成就：身远离和心远离。因此，为了说明身远离的必要，此处说'于此比丘等阿兰若或树下'等。阿兰若和树下等处，因为没有孩童、女人等喧闹，是身远离处。
为了说明心远离，说'此自身'等。自内身是指意身。'从远离所生'是指从禅定所生之义，即从断除对欲界和不善法的分别而生。生何者？故说'喜与乐'。喜是指意悦，乐是指轻安乐，依次配合。
润泽是指由禅定所生的意悦和轻安乐二者使身心无扰动而寂静。此乐不仅使一处寂静，而是使身心一切处寂静，为了显示这点，故说'遍满、遍足、遍布'。这些词义相同。
其中'于此自内身以远离所生喜乐润泽'，是显示以第一禅、第二禅、第三禅等所生的喜乐遍满。或者说，以喜使之润泽，以乐使之圆满，以加行究竟作意使之满足，以加行究竟果作意使之遍满。
如是在加行究竟作意和加行究竟果作意时，禅定的喜乐圆满，因此以加行究竟作意则无不遍满，以加行究竟果作意则称为无有不普遍。

། དོན་དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་བཀའ་སྩལ་པ། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དཔེར་ན་ཆུ་ལས་སྐྱེས་པའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཆུའི་བསིལ་བ་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པ་བཞིན་དུ། དེ་དག་ཀྱང་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བས་ལུས་དང་སེམས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པ་ཞེས བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བརྒལ་བ་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་ལས། མ་འོངས་པ་ན་བདེ་བ་ལ་གནས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱ། སྨྲས་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དག་ལས་ཉམས་ན་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་དང་། དེའི་བདེ་བ་མྱོང་བ་མེད་ ལ།ས་གོང་མ་གོང་མར་འཕར་ན་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་ལས་བདེ་བ་ཐོབ་པས་དེའི་བདེ་བ་མེད་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་ན་ཡང་དེར་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་མྱོང་བ་མེད་པས། ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་བདེ་བ་ཞེས་མི་བྱའི། ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ། ། བསྒོམ་པ་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་གསུམ་པ་བསྟན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་དང་། བསྟེན་པ་དང་བསྙེན་པ་ཞེས་བྱ བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པ་ནི། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མིག་གིས་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མུན་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་། ལུས་ ཀྱི་སྣང་བའོ།།དེ་ལ་མུན་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ནི། མཚན་མོའི་དུས་ན་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་ལ་སོགས་པའི་འོད་དོ། །ཉིན་པར་གྱི་དུས་ན་ནི་ཉི་མའི་འོད་དོ། །དེ་གཉི་གའི་དུས་ན་མེ་དང་། ནོར་བུ་ལ་སོགས་པའི་འོད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ་ཡང་གང་ཟག་གང་གིས་ སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིད་ལ་གསལ་བར་དྲན་པའོ།།ལུས་ཀྱི་སྣང་བ་ནི་གང་ལྷ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ལུས་ཀྱི་འོད་དང་ལྡན་པའོ། །སྣང་བ་དང་པོའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མུན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཕྱོགས་ཀྱི་མུན་པ་དང་། སྤྲིན་ གྱི་མུན་པ་དང་།གཡོགས་པའི་མུན་པའོ། །ཕྱོགས་ཀྱི་མུན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པ་སྟེ་མཚན་མོའོ། །སྤྲིན་གྱི་མུན་པ་ནི་ཉིན་པར་ལ་སོགས་པ་ན་ཡང་སྤྲིན་སྟུག་པོས་ཁྱབ་པས་ཡང་ཕྱོགས་གནག་པར་གྱུར་པའོ། །གཡོགས་པའི་མུན་པ་ནི་ཁང་པ་ལ་སོགས་པ་ཐོག་ གཡོགས་ཤིང་སྐར་ཁུང་ལ་སོགས་པ་མེད་པས་མི་གསལ་བར་གྱུར་པའོ།།སྣང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས། འདིར་མུན་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་སྣང་བ་ཡིད་ལ་བྱས་ན། འཕྲུལ་གྱི་མིག་ཐོབ་པར་དགོངས་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་ཇི་སྲིད་དུ་གཞན་ལས་བསྒོམ་པའི་མན་ངག་མ་ མནོས་པ་དེ་སྲིད་དུ་བསྒོམ་པ་འགྲུབ་པ་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་མངོན་པར་ཤེས་པ་བསྒོམ་པ་ནི་མན་ངག་མནོས་ཤིང་བཟུང་བ་རྣམས་ཇི་ལྟར་མི་བརྗེད་པར་གྱུར་པ་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་རབ་ཏུ་བཟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པའོ།།སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་མུན་པ་མེད་ཅིང་སྣང་བས་ཁྱབ་པར་བསམས་ཏེ། དེ་བསྒོམ་པའི་མན་ངག་བཟུང་བ་དེ་མ་ཉམས་མ་བརྗེད་པ་ནི། ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་རབ་ཏུ་བཟུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་ནི། ཤིན་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱས་པ་དང་། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ལྔར་བསྒོམས་པ་ལས་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་སྐྱེས་པར་གྱུར་བ་དང་ལྡན་པས་ན། ཤིན་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱས་པ་དང་ཤིན་ཏུ་བསྙེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

为了成就此义，以比喻开示说：'诸比丘啊'等。譬如从水中生长的花朵，被水的清凉遍满一样，他们也被禅定的安乐遍满身心之义。
问难：从初禅、二禅、三禅等所生之乐，为何不说未来将安住于乐中？
答：若从这些三摩地退失，则不会生于欲界及感受其乐。若升进到更高的境界，则从其他三摩地获得安乐，故无彼乐。若入涅槃，于彼亦无三摩地之乐可感受，因此不说后世安乐，而说于现法中安住于乐。
为总结第二种修习，说'此是宣说修习三摩地'等。
为开示第三种修习三摩地，说'于此诸比丘修习、亲近、随顺三摩地'等。
关于光明想，修习想是获得神通眼的因。其中，修习光明想有三种：对治黑暗、法光明、身光明。
其中对治黑暗者，夜晚时有月亮、星星等光明，白天时有太阳光明，两者之时有火和宝珠等光明。
法光明是指某补特伽罗于意中清晰忆念佛随念等法类。
身光明是指诸天等具有自身光明者。
第一种光明的违品黑暗也有三种：方所黑暗、云翳黑暗、遮蔽黑暗。
方所黑暗是遍满一切处的夜晚。云翳黑暗是即便在白天等时，因浓云遍布而使方所变暗。遮蔽黑暗是因房屋等有顶遮蔽且无天窗等而不明亮。
三种光明中，此处意指若作意对治黑暗的光明，则能获得神通眼。
于此若未从他人获得修习的口诀，则修习不会成就。因此，为显示修习神通者如何不忘所受持的口诀，世尊开示说'善加持守光明想'等。
光明想是指观想一切方所无有黑暗而为光明所遍满，所受持的修习口诀不退失不忘失，即是'善加持守'。
显示其差别说：'极作意'等。从修习五种光明想而生起殊胜意乐，故说'极作意及极亲近'。

།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྲུབ་པ་དང་ལྡན་པས་ན་རབ་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འཕྲུལ་གྱི་མིག་མངོན་དུ གྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་རབ་ཏུ་བཟུང་བ་ནི་མན་ངག་བསྙེན་པའི་དུས་ན་བཟུང་བའོ། །ཤིན་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱས་པ་ནི་བསམ་པའི་དུས་ན་ལེགས་པར་བསམ་པའོ། །ཤིན་ཏུ་ཉེས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་དུས་ན་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གོམས་པར་བྱས་པའོ། །རབ་ཏུ་ཁོང་དུ་ ཆུད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱས་པའོ།།ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་བསྙེན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་འཕྲུལ་གྱི་མིག་གྲུབ་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཕྱིས་ཉམས་པ་ཡོད་པས་སོ། །རབ་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་འཕྲུལ་ གྱི་མིག་ཐོབ་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིས་ཉམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཅི་ཞིག་མངོན་དུ་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཉིན་པར་དུ་འདུ་ཤེས་བཞག་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཉིན་པར་གྱི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྣང་བ་དང་བཅས་པའི་འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ དོན་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེའི་འོད་དང་བཅས་པའི་སེམས་སུ་བསྒོམ་མོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ནི་འཕྲུལ་གྱི་མིག་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེའིའོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་ཉིན་པར་གྱི་དུས་ན་ཡང་ཀུན་ཏུ་འོད་ཀྱིས་གང་ཞིང་མུན་པ་མེད་པར་བསྒོམ་མོ། །སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་དེ་ཉིན་ མཚན་མཚུངས་པར་བསྒོམ་པར་བྱ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཇི་ལྟར་ཉིན་པར་དེ་བཞིན་མཚན་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཉིན་པར་སྣང་བས་ཁྱབ་པར་བསྒོམ་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཚན་མོ་ཡང་སྣང་བས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བསྒོམས་ཏེ། སྣང་བས་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཉིན་ མཚན་འདྲ་བར་བསྒོམ་པར་སྟོན་ཏེ།ཚིག་དེས་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་སྣང་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པར་བསྟན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བསྒོམ་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཁྱབ་པར་བསྒོམ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་སྡུན་པ་དེ་ བཞིན་རྒྱབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།ཇི་ལྟར་མདུན་ན་སྣང་བས་ཁྱབ་པར་མངོན་པར་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཡང་སྣང་བས་ཁྱབ་པར་བསྒོམ་སྟེ། མདུན་གྱི་ཕྱོགས་དང་སྣང་བས་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཉམས་པར་བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་སྔུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རི་ལ་ སོགས་པས་ཆོད་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ཀུན་སྣང་བས་ཁྱབ་པར་བསྒོམ་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྒྱབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རི་ལ་སོགས་པས་ཆོད་པའི་གནས་སུ་ཡང་རི་དང་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པས་ཆོད་པ་མེད་པར་ཐོག་ཐག་ཏུ་སྣང་བས་གསལ་བར་བསྒོམ་པའོ། །སྟེང་ནི་ནམ་མཁའི་ཉི་མ་ འཆར་བའི་ཕྱོགས་སོ།།འོག་ནི་ས་ཆེན་པོའི་འོག་ཐོག་ཐག་སྟེ། ཇི་ལྟར་སྟེང་གི་ཕྱོགས་ཉི་མས་གསལ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་རྒྱས་པར་བྱས་པ་བཞིན་དུ་འོག་གི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་བསྒོམ་པར་སྟོན་ཏོ། །སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་ པའི་དོན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེ་ལྟར་སེམས་གསལ་བ་ཀུན་ཏུ་ཐོགས་པ་མེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་རོ། །སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་གྲུབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སེམས་གསལ་བ་སྟེ། སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་གྲུབ་པའི་ སེམས་གསལ་བ་དེས་ཕྱོགས་དང་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད།ཉིན་པར་ཉི་མ་ཤར་བ་དང་འདྲ་བའི་འདུ་ཤེས་བཞག་ནས་འོད་དང་བཅས་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཐོག་ཐག་ཏུ་སྣང་བས་ཁྱབ་པར་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།

由于具足禅定成就，故称为'通达'，即是现前天眼通之意。或者，极善领受是在修学口诀时所领受的。极善作意是在思维时善加思维。极善修习是在修习时反复串习。通达是现前禅定之果。
或者，极善修习是指世间道所成就的天眼通，因为这些后来会退失。通达是指出世间道所获得的天眼通，因为此后不会退失。
若问要现前什么？为此说'即是安立日光想'。日光想即是指修持具光明的想，此是其义。
为显示其义，说'修持具光明之心'。此是指欲获得天眼通的瑜伽士。瑜伽士于日间也应修持遍满光明无有黑暗。
为显示此光明想应日夜平等修持，故说'如白昼般夜晚'等。如同白昼遍满光明般修持，夜晚也应修持光明遍满，显示以光明遍满之相日夜等同修持。此句显示一切时中修持光明禅定。
如是一切时中修持，为显示光明想于一切方向也应遍满修持，故说'如前方般后方'等。如同前方见到光明遍满，后方也应修持光明遍满，显示修持前方与光明遍满之相无别。
或者，'前'是指被山等阻隔之现前处皆修持光明遍满。如是'后'是指被山等阻隔处也应修持无有山墙等阻碍，直接光明显现。上是指空中日出方向。下是指大地之下直至尽头。如同上方被日光照明之想广大，显示下方一切也应以光明想遍满修持。
为摄要显示修持光明想之义，故说'如是心明净无碍'等。'如是'即如上所说。成就光明想之禅定即是心明净，以此成就光明想之明净心于一切方位时分无碍。安立如白昼日出般之想后，应修持具光明想直至尽头光明遍满，此为所显。

།སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་བསྒོམ་པར་ བྱ་བའི་དོན་དཔེས་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དཔྱིད་ཀྱི་ཟླ་བ་ཐ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དུས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཞག་སྟེ། དཔྱིད་དང་དབྱར་དང་དགུན་ནོ། །དེ་ལ་དཔྱིད་ཀྱང་ཟླ་བ་བཞི། དབྱར་ཡང་ཟླ་བ་བཞི། དགུན་ཡང་ཟླ་བ་ བཞིའོ།།དེ་ནས་དབྱར་ཟླ་ར་བ་ཉ་ནས་འབྲིང་པོའི་ཉའི་བར་དུ་ནི་དཔྱིད་ཀྱི་དུས་ཟླ་བ་ཐ་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དུས་དེ་དག་གི་ཚེ་ཉི་མའི་འོད་ལྷག་པར་གསལ་བའོ། །དཔེ་བསྟན་པ་ཡང་དོན་དུ་སྦྱར་ཏེ། བཤད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དོན་དེ་དག་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་གསུམ་པོ་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མདོར་ན་མདོ་འདིར་འཕྲུལ་གྱི་མིག་གི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྣང་བའི འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་བསྒོམ་སྟེ།གང་གི་ཕྱིར་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྒོམས་ན། འཕྲུལ་གྱི་མིག་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞི་པ་བསྟན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ གསུངས་སོ།།ཤེས་རབ་ཀྱང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་ལ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡང་ལུས་དབེན་པ་དང་། སེམས་དབེན་པ་ལས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་ལུས་དབེན་པར་བྱ་དགོས་པའི་ཕྱིར། དགོན་པའམ་ཤིང་དྲུང་ངམ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།སེམས་དབེན་པར་བྱ་དགོས་པས། བདེ་བ་ཡང་སྤངས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་གི་དོན་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། །མདོར་ན་དྲི་མ་རྣམ་པ་བརྒྱད་པ་དང་བྲལ་བའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་བསྒོམས་པ་ལས་ ནི་དགེ་བ་ཟག་པ་ཅན་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དེ། དེ་བས་ན་དེ་བསྒོམས་པ་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱང་རབ་ཏུ་བསྒོམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་བསྒོམ་པ་ནི། ཤེས་རབ་སོ་སོར་རབ་ཏུ་རྙེད་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དྲན་པ་ཉེ་ བར་གཞག་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་ཏེ།ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་རིམ་གྱིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་བསྟན་ པ་ཡིན་ཏེ།དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་ལམ་དང་། འབད་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སུ་རུང་བར་བྱས་པའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་འདྲེས་པའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ ལམ་དང་།རྣམ་པར་དག་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་མོ། །དེ་ལ་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་ལམ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་རྣམས་ཏེ། དང་པོ་ཉིད་དུ་དེ་དག་གི་ལུས་དང་། ཚོར་བ་དང་། ཆོས་དང་། སེམས་ལ་མི་གཙང་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མི་རྟག་པ་ དང་།བདག་མེད་པའི་དངོས་པོར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབད་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་ནི། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་རྣམས་ཏེ། དེས་དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བརྟགས་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སུ་རུང་བར་བྱེད་པའི་ལམ་ནི། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་རྣམས་ཏེ། དེས་སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་ནས། མོས་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་སེམས་དང་། དཔྱོད་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སུ་རུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

为了以比喻明示应当遍修光明想义，故说'譬如'等。'春末月'中，时分安立为三种：春、夏、冬。其中春四月，夏四月，冬四月。从夏月初月十五至中月十五为春末时，彼时日光特别明亮。为了将比喻配合义理而解说，故说'如是比丘等'，其义如前所说。为总结显示三种修定，故说'此是修定'等。总之，此经为获得神通天眼，修习光明想作意。因为修习光明想作意，将获得神通天眼。
为显示第四禅定，故说'于此比丘等'。智慧亦从修第四禅而生，第四禅亦从身远离、心远离而得，因此为身远离故说'阿兰若或树下等'。为心远离故，说'断乐断苦等'，其义如前所说。
总之，从修习离八种垢染的第四禅，能作为生起有漏、无漏等功德圆满的因。因此从修习彼定，智慧也得以修习，故修习四禅称为'别别获得智慧'。
从四念住开始，为次第显示三十七菩提分法乃至八圣道分，故说'比丘等，何为四念住'等。其中显示三十七菩提分法：即审察事物之道、具勤勉之道、令定堪能之道、趣入现证之道、与现证相杂之道、现证之道、清净出离之道。
其中审察事物之道即四念住，因为首先观察其身、受、法、心为不净、苦、无常、无我之事。具勤勉之道即四正断，因为如是观察一切事物后，为断障碍而精进。令定堪能之道即四神足，因为遍净障碍后，从欲、勤、心、观方面令心与定堪能故。

།མངོན་པར རྟོགས་པ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་ཏེ།དེས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སུ་རུང་བར་བྱས་ནས་དེས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་ལ་དྲོད་དང་སྤྱི་བོ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་འདྲེན་པའི་ལམ་ནི་ སྟོབས་ལྔ་རྣམས་ཏེ།དེ་ལྟར་དབང་པོའི་དུས་ན། བདེན་པ་མཐོང་བའི་དབང་པོ་ཐོབ་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་བདེན་པ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་མ་དད་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། དྲན་པ་ཉམས་པ་དང་། ཡེངས་པ་དང་། ཤེས་རབ་འཆལ་བ་རྣམས་ ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ།བཟོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་མཆོག་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལམ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཏེ། དེའི་དུས་ནས་དང་པོ་ཉིད་དུ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་དག་པ་ངེས་ པར་འབྱུང་བའི་ལམ་ནི།འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་རྣམས་ཏེ། དེའི་འོག་ཏུ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ཏེ་དག་པར་བྱས་ནས། འཁོར་བ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་རིམ་པ་ཡང་དེ་ལྟར་བཀོད་དོ།།ཡང་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དུས་ན་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་བསྒོམ་མོ། །དྲོད་ཀྱི་དུས་ན་ནི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་ལ་བསྒོམ་མོ། །སྤྱི་བོའི་དུས་ན་ནི། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་ལ་ བསྒོམ་མོ།།བཟོད་པའི་དུས་ན་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་བསྒོམ་མོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་དུས་ན་ནི་སྟོབས་ལྔ་ལ་བསྒོམ་མོ། །མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ལ་བསྒོམ་མོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ནི། འཕགས་ པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་བསྒོམས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ན་ཡང་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་དོ། །དགེ་སློང་དག་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲིས་པའོ། །འདི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་འདིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དགེ་སློང་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་དགེ་སློང་ངོ་།།དེ་ཡང་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་པོར་བཤད་དེ། དེ་ལ་ལུས་ནི་གང་། ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ནི་ཅི་ཞིག། །དྲན་པ་ནི་གང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་དོན་ཡང་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ལུས་ གང་ཡིན་པ་ཇེ་སྨྲ་བར་བྱའོ།།དེ་ལ་ལུས་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་སྟེ། གང་ཞེ་ན། ནང་གི་དང་། ཕྱིའི་དང་། དབང་པོས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་། དབང་པོས་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་དང་། གནས་ ངན་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་།བག་ཡངས་དང་བཅས་པ་དང་། འབྱུང་བའི་ལུས་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་ལུས་དང་། མིང་གི་ལུས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ལུས་དང་། དམྱལ་བའི་ལུས་དང་། བྱོལ་སོང་གི་དང་། ཡིད་དགས་ཀྱི་དང་། མིའི་དང་། ལྷ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པ་དང་།ནང་གི་ལུས་དང་། ཕྱིའི་ལུས་དང་། རྣམ་པར་གྱུར་པ་དང་། རྣམ་པར་མ་གྱུར་པ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་དང་། སྐྱེས་པའི་ལུས་དང་། མ་ནིང་གི་ལུས་དང་། གྲོགས་ཀྱི་ལུས་དང་། གྲོགས་མ་ཡིན་པའི་ ལུས་དང་།ཐ་མལ་བའི་ལུས་དང་། ལུས་ངན་པ་དང་། ལུས་འབྲིང་དང་། ལུས་དམ་པ་དང་། གྲོགས་པོའི་ལུས་དང་། ལང་ཚོའི་ལུས་དང་། རྒས་པའི་ལུས་ཏེ། འདི་དག་ནི་ཐང་ཅིག་ལུས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་ནང་གི་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་སོ། །ཕྱིའི་ནི་གཞན་གྱི་ལུས་སོ།

通向现证的道路是五根，由此使禅定调顺，成为见到四圣谛的所依，因为它能修习暖位和顶位。
通向现证引导的道路是五力，如是在根位时，获得见谛根后，其后降伏不信、懈怠、失念、散乱、恶慧等违品，因为它能修习忍位和世第一法。
现证之道是七觉支，因为从此时起首先现见圣谛。
清净出离之道是八圣道支，其后以修习八圣道支断除所断烦恼而得清净，从而出离轮回，因此三十七菩提分的次第也如是安立。
或者，在凡夫位时修习四念住；在暖位时修习四正断；在顶位时修习四神足；在忍位时修习五根；在世第一法位时修习五力；在见道位时修习七觉支；在修道位时修习八圣道支，因此次第也如是安立。
'比丘们，什么是四念住'是提问。'于此'是指在这欲界。'比丘'是指修习四念住的瑜伽行者比丘。
其中首先宣说身念住，于此何为身？何为随观身？何为念？念住的含义又是什么？现在要说明何为身。
其中身有三十五种，是哪些呢？内身和外身，根所摄和非根所摄，有情数摄和非有情数摄，有随眠和有轻安，四大种身和所造色身，名身和色身，地狱身和旁生身、饿鬼身、人身、天身，有识和无识，内身和外身，已转变和未转变，女身和男身、黄门身，友伴身和非友伴身，平庸身和劣身、中等身、殊胜身，友好身，年轻身和衰老身，这些是身的分类。
其中内身是自己的身体，外身是他人的身体。

།དབང་པོས་ཡོངས་ སུ་བཟུང་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སོ།།དབང་པོས་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བ་ནི། གང་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་མེད་པ་སྟེ། ཀ་བ་དང་རྩིགས་ལ་སོགས་པའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ནི། གང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ ཡོངས་སུ་བཟུང་བའོ།།སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ནི། གང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པའོ། །གནས་ངན་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི། གང་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིའོ། །བག་ཡངས་དང་བཅས་པ་ནི། གང་ ཉོན་མོངས་པ་སྤོངས་པ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།།འབྱུང་བའི་ལུས་ནི་གང་ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་རྣམས་སོ། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་ལུས་ནི་གང་དབང་པོ་ལྔ་དང་ཡུལ་ལྔ་སྟེ་བཅུའོ། །མིང་གི་ལུས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སམ། ཚོར་བ་ དང་།འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གཟུགས་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ལུས་ནི་གང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཉིད་དོ། །དམྱལ་བའི་ལུས་ནི་གང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་པ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །བྱོལ་སོང་གི་ལུས་ནི་གང་རྟ་དང་བ་ལང་ལ་སོགས་པའིའོ། ། ཡི་དགས་ཀྱི་ལུས་ནི་གང་ཡི་དགས་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །མིའི་ནི་གང་གླིང་བཞི་ན་གནས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །ལྷའི་ནི་གང་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་ནི། གང་མིག་ལ་སོགས་པའི རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་གཟུགས་དག་གོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པ་ནི་གང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མི་ལྡན་པ་སྟེ། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སོ། །ནང་གི་ནི་གང་ཤ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པས་ཟིན་པའི་ གཟུགས་སོ།།ཕྱིའི་ནི་གང་ཤ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པའི་གཟུགས་སོ། །རྣམ་པར་གྱུར་པ་ནི་གང་ཤི་ནས་བསྔོས་པ་དང་། བམ་པར་གྱུར་པའི་གཟུགས་སོ། །རྣམ་པར་མ་གྱུར་བ་ནི་གང་མ་ཤི་ལ་བསྔོས་པ་དང་བམ་པར་མ་གྱུར་བའི་གཟུགས་སོ། །བུད་མེད་ ཀྱི་ལུས་ནི་གང་བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པའི་གཟུགས་སོ།།སྐྱེས་པའི་ལུས་ནི་གང་སྐྱེས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པའི་གཟུགས་སོ། །མ་ནིང་གི་ལུས་ནི་གང་མ་ནིང་གི་ལུས་མཚན་མ་ལྡན་པའི་གཟུགས་སོ། །གྲོགས་ཀྱི་ལུས་ནི་གང་བདག་དང་མཛའ་ཞིང་བཤེས་པར་ གྱུར་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་སོ།།དེ་ལས་བཟློག་ན་གྲོགས་མ་ཡིན་པའི་ལུས་ཏེ། དགྲ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །ཐ་མལ་པའི་ལུས་ནི། གང་བདག་དང་བཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་དགྲ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །ལུས་ ངན་པ་ནི་གང་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་མི་མཛེས་པའི་གཟུགས་སོ།།ལུས་བར་མ་ནི་གང་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་མཛེས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་མཛེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ། །ལུས་དམ་པ་ནི་གང་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་མཛེས་པའོ། །གྲོགས་པོའི་ལུས་ནི་གང་ བྱིས་པའི་དུས་ཀྱི་ལུས་སོ།།ལང་ཚོའི་ལུས་ནི་དར་ལ་བབས་པའི་གཟུགས་སོ། །རྒས་པའི་གཟུགས་ནི་གང་དབང་པོ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལུས་ཞུམ་ཞིང་རྙིངས་པར་གྱུར་པའི་ལུས་སོ། །ལུས་དེ་དག་ཀྱང་བསྡུས་པ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ནང་གི་ལུས་དང་ཕྱིའི་ལུས་ དང་ཕྱི་ནང་གཉི་གའི་ལུས་སོ།དེ་ལ་ནང་གི་ལུས་ནི་བདག་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །ཕྱིའི་ལུས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པའོ། །ཕྱི་ནང་གཉི་གའི་ལུས་ནི་སེམས་ཅན་གཞན་དག་གི་ ལུས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་སྟེ།བདག་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་དུ་གྱུར་པས་ཕྱི་ཞེས་བྱའོ།

诸根所执持的是具有眼等诸根的身体。诸根所不执持的是无眼等诸根的，如柱子和墙壁等。
属于有情数的是为心和心所所执持的。不属于有情数的是不为心和心所所执持的。
具随眠的是未断烦恼的诸有情的。具轻安的是已断烦恼的诸圣者的。
大种身是地、水、火、风等。所造色身是五根和五境等十种。
名身是无表色或受、想、行、识等诸色。色身即是色蕴。
地狱身是诸地狱有情的色。旁生身是马、牛等的。
饿鬼身是诸饿鬼的色。人身是住于四洲的诸人的色。天身是欲界、色界、无色界诸天的色。
具识的是具有眼等识的诸色。无识的是不具有眼等识的，如无想定和灭尽定等的色。
内的是为肉血等所执持的色。外的是不为肉血等所执持的色。
变坏的是死后成为青瘀和尸体的色。未变坏的是未死亡且未成为青瘀和尸体的色。
女身是具有女根的色。男身是具有男根的色。黄门身是具有黄门相的色。
友身是与自己亲近且成为友人的诸人的色。与此相反则为非友身，即诸敌人的色。平常身是既非友人亦非敌人的诸人的色。
劣身是色相和形状不美的色。中等身是色相和形状既非美亦非丑的色。胜身是色相和形状美好的色。
童年身是幼年时的身。少年身是青春期的色。老年身是诸根和大种衰退陈旧的身。
这些身体总摄起来成为三种：内身、外身和内外二者的身。
其中内身是自己的身体，属于有情数。外身是色等，不属于有情数。内外二者的身是其他有情的身体，属于有情数，相对于自己而言成为他者故称为外。

།སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པས་ན་ནང་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་དབང་པོས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་གཟུགས་ནི་ནང་གི་ལུས་སོ། །དབང་པོས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པའི་གཟུགས་ ནི་ཕྱིའི་ལུས་སོ།།གཞན་དག་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པར་དབང་པོས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་གཟུགས་ནི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་ལུས་སོ། །ཡང་ན་གང་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པ་བག་ཡངས་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ནི་ནང་གི་ལུས་སོ། །གང་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་མཉམ་པར་མ་གཞག་ པའི་ས་པ་གནས་ངན་ལེན་དང་བཅས་པ་ནི་ཕྱིའི་ལུས་སོ།།གཞན་གྱི་ལུས་གནས་ངན་ལེན་དང་བཅས་པའམ། བག་ཡངས་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ནི་ཕྱི་ནང་གཉི་གའི་ལུས་སོ། །ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ནི་ནང་གི་ལུས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ གཟུགས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་དང་།རྣམ་པར་བམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་ནི་ཕྱིའི་ལུས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་སོ། །འདས་པའི་དུས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ ཀྱང་མ་འོངས་པའི་དུས་ན།རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་ལུས་སོ། །ཡང་ན་སྐྲ་དང་སྤུ་དང་སེན་མོ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ནང་གི་ལུས་སོ། །གཞན་གྱི་སྐྲ་དང་སྤུ་དང་སེན་མོ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཕྱིའི་ལུས་སོ། །བདག་ཉིད་ཀྱི་ ལུས་རྣམ་པར་བམ་པ་དང་།རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་ནི་ཕྱིའི་ལུས་ཏེ། འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་དོན་བསྡུས་པའོ། །དེ་ལ་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མཉན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་ རབ་དང་།བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་སྟེ། ཤེས་རབ་གང་གི་ལུས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྟོགས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་དྲན་པ་གང་ཞེ་ན། གང་གི་ལུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བསྟན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉེ་བར་བཟུང་ཞིང་ཆོས་གང་ཉེ་བར་བཟུང་བའི་དོན་རྣམས་ སེམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་།བསྒོམས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཡི་གེ་དང་དོན་རྣམས་ལ་མ་བརྗེད་པའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དྲན་པ་སྲུང་བར་བྱེད་པ་དང་། ཡུལ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་དང་། དམིགས་ པ་ལ་སེམས་ཉེ་བར་འཇོག་པར་བྱེད་པའོ།།དེ་ལ་དྲན་པ་སྲུང་བར་བྱེད་པ་ནི་དང་པོ་ནས་དབང་པོ་དང་། སེམས་རྣམས་ཡུལ་ལ་མི་འཇུག་པར་སྡོམ་པ་དང་། ཡུལ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡུལ་ལ་ཞུགས་ནས་ཡང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མཚན་ མར་མི་འཛིན་བཟང་པོར་མི་འཛིན་པའོ།།དམིགས་པ་ལ་སེམས་ཉེ་བར་འཇོག་པར་བྱེད་པ་ནི། སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་པའོ། །ནང་གི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནམ་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་ པའི་གཟུགས་ལ་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཐོང་བར་བྱེད་པ་ནི།ནང་གི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི། རྡུལ་ཕྲ་མོ་དུ་མ་བསགས་པ་ལས་གྱུར་པ་སྣབས་དང་། མཆིལ་མ་དང་། ཁྲག་དང་། ཆུ་སེར་ལ་སོགས་པ་མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བའོ། །དེ་ལྟར་བསྒོམ་པ་ན་ཡང་གཉེན་པོས་གསལ་བར་མཐོང་བར་བྱ་བ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤངས་ནས་གནས་པར་བྱ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་གཉིས་སོ།

由于属于有情数量，故称为内。或者，为诸根所摄的色是内身，不为诸根所摄的色是外身。
属于他人相续中为诸根所摄的色是内外二者之身。或者，等持地中具有轻安的色是内身。
自身非等持地中具有随眠的是外身。他人身体具有随眠或具有轻安的色是内外二者之身。
或者，具有识的身是内身。无识之色属于有情数量的死尸、腐烂等时是外身。
过去时具有识及具有识之色，未来时将成为无识者是内外身。
或者，具有发、毛、指甲、血等是内身。他人具有发、毛、指甲、血等是外身。
自身死尸、腐烂等时是外身，这是身体差别的义略。
其中，如何是对身随观身呢？彼有三种智慧：闻所生慧、思所生慧、修所生慧，即以智慧通达并了知身体一切自性。
其中何为念？依身所说诸法，受持并且对所受持法义以心思维、修习现前所作的文字与义理不忘失。
念住的义理是什么？彼亦有三种：守护正念、于境无烦恼、令心安住所缘。
其中，守护正念是从一开始约束诸根和心不趣入境。于境无烦恼是趣入境后，不执取色等为相，不执为妙。
令心安住所缘是令心专一安住于所修境。
关于'于内身随观身'，当以智慧见到自身属于有情数量之色的自相与共相时，称为于内身随观身。
身的自相是：由多微尘积聚所成，充满鼻涕、唾液、血液、脓液等种种不净。
如是修习时有二种：以对治明见及断除违品而住。

།དེ་ལ་གཉེན་པོ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་རང་གི་མཚན ཉིད་མཐོང་བ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མཐོང་བ་དང་། དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཐོང་བའི་ཆོས་དེ་ལ་ཞི་གནས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་པའོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་གཉིས་ཏེ། ལུས་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་ཆགས་པ་དང་། དེ་ དག་ཉིད་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ལུས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མི་གཙང་བ་ལ་སོགས་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཐོང་བ་ནི་གསལ་བའོ།།ལུས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཐོང་བ་ནི་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་རང་ དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་མ་བརྗེད་ཅིང་དེ་ལ་རྟག་ཏུ་ཞི་གནས་ཀྱི་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་པ་ནི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པའོ།།ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་ལུས་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆགས་པ་སྤངས་པ་ ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའོ།།དེའི་བར་དུ་གཅོད་པ་ཞེ་སྡང་སྤངས་པ་ནི། ཡིད་མི་བདེ་བ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་པའི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་བསྒོམ་པའོ། །ནམ་ཕྱིའི་ལུས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་དང་སྤྱིའི་ མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ནི།ཕྱིའི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པའི་ངོ་བོའོ། །ཕྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་སྟེ། གསལ་བ་ཡང་དག་པར་ རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཡང་དེའི་སླད་དུ་སྦྱར་ཞིང་།དེ་དག་གི་དོན་ཡང་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །སེམས་ཅན་གཞན་དག་གི་ལས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲང་སུ་གཏོགས་པའི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ནི། ནང་དང་ཕྱིའི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རང་ དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ།།ནང་གི་ཚོར་བ་དང་ཕྱིའི་ཚོར་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ལ་ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ དང་།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ལ་ཡང་ལུས་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་དང་ལྡན་པའོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བདེ་བ་ཡང་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པ་དང་། ཟང་ཟིང་མེད་པ་དང་། ཆགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་ཚོར་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་ལུས་དང་སེམས་ལ་སིམ་པ་ཕན་པར་བྱེད་པ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བའོ། །ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པ་ལས་གདུང་བར་བྱེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའོ། །ལུས་དང་སེམས་ལ་ཕན་པར་ཡང་མི་བྱེད། གདུང་བར་ཡང་མི་བྱེད་པ ནི།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ། །ཚོར་བ་དེ་གསུམ་ཡང་ནམ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་འབྲེལ་བའི་དུས་ན་ནི་ལུས་དང་ལྡན་པའོ། །ཚོར་བ་དེ་གསུམ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འབྲེལ་པའི་དུས་ ན་ནི་སེམས་དང་ལྡན་པའོ།།ཚོར་བ་གསུམ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་ན་ནི། ཟང་ཟིང་མེད་པའོ། །ཁམས་གསུམ་དུ་གཏོགས་པའི་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་ནི་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའོ། །ནམ་འཕགས་པའི་ལམ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ནི། འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པའོ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཞེན་པ་ནི་ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

关于对治，即以智慧见到身体的自相，以智慧见到身体的共相，如是以智慧见到法后专一安住于止。
违品有二：对身体和色等境的贪著，以及对这些的嗔恚。以智慧如实见到身体自相不净等，是明了。
以智慧如实见到身体共相，是正知。
以智慧见到身体自相和共相后，不忘其义并经常以止心专一安住于此，是具念。
断除身念住的违品所成的对身体和色等的贪著，是离世间贪。
断除其违品嗔恚，称为断除忧。
如前所说安住而修。
当了知外在身体色等非有情数者的自相和共相时，称为住于随观外身。其自相是微尘积聚的本性。
外相是无常、苦、空、无我。明了和正知也如是配合，其义如前所说而观。
了知其他有情身体所摄的自相和共相时，称为随观内外身，其自相和共相也如前所说而观。
关于内受、外受等，何为受？即乐受、苦受、不苦不乐受。
乐受、苦受、不苦不乐受又有俱身和俱心。
受等乐又有有漏和无漏、依贪和依出离，这些是受的分类。
其中令身心安适有益的是乐受。令身心受损而苦恼的是苦受。于身心既不令益也不令损的是不苦不乐受。
当这三受与眼识乃至身识五识相应时是俱身。这三受与意识相应时是俱心。
三受若随顺涅槃则是无漏。三界所摄的一切受皆是有漏。
当随顺圣道时是依出离。执著五欲功德是依贪。

།དེ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དང་དྲན་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའི་དོན་རྣམས་ནི་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །དེ་ལ བདག་ཉིད་ཀྱི་ལུས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལས།ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྐྱེས་པ་ནི་ནང་གི་ཚོར་བའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་ པ་ལས་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པ་ནི་ཕྱིའི་ཚོར་བའོ།།སེམས་ཅན་གཞན་དག་གི་ལུས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལས། ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པ་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ་པར་མཐོང་བ་ནི། ཚོར་བ་ ལ་ཚོར་བའི་རྗེས་སུ་བལྟ་ཞིང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་གསུམ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་ཐང་ཅིག་བདེར་ཟིན་ ཀྱང་ཕྱིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་མི་རྟག་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ་ཏེ། གསལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །ནང་གི་སེམས་ དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་དབྱེ་ན་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་སྟེ།འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་སེམས་དང་། གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ དང་།འདུས་པའི་སེམས་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས་དང་། ཞུམ་པའི་སེམས་དང་། གཟེངས་མཐོ་བའི་སེམས་དང་། རྒོད་པའི་སེམས་དང་། རྒོད་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་། ཞི་བའི་སེམས་དང་། མ་ཞི་བའི་སེམས་དང་། ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་དང་། ཤིན་ ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་དང་།ལམ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པའི་སེམས་དང་། ལམ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་དང་། ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པ་ལས་གྲོལ་བའི་སེམས་དང་། ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པ་ལས་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཆགས་པར་ བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་མངོན་སུམ་དུ་སྤྱོད་པ་ནི།འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བག་ལ་ཉལ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དངོས་སུ་སྤྱོད་པ་མེད་པ་ནི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། ། ཞེ་སྡང་གི་དངོས་པོ་ལ་ཞེ་སྡང་གིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་མངོན་སུམ་དུ་སྤྱོད་པ་ནི། ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །ཞེ་སྡང་བག་ལ་ཉལ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དངོས་སུ་བྱུང་བ་མེད་པ་ནི། ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་ཏུ་གཏི་མུག་པར་གྱུར་པའི་དངོས་པོ ལ་རྨོངས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི།གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །གཏི་མུག་བག་ལ་ཉལ་ཙམ་དུ་གནས་པ་ནི། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་དུས་ན་འབྱུང་བ་ལས་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གསུམ་ནི་ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་སོ།།གསུམ་ནི་དེ་དག་གི་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་ཞི་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་སེམས་ནང་དུ་གནས་པར་གྱུར་པ་འདུས་པའི་སེམས་སོ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གཡེངས་པའི་སེམས་སོ། །གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཞུམ་པའི་སེམས་སོ།

对于随观、忆念和念住的含义，应当如同身念住品中所说的那样理解。其中，缘于自身作为有情数的身体而生起的乐受、苦受和不苦不乐受，是内受。
缘于色等非有情数而生起的乐受等，是外受。缘于其他有情的身体作为有情数而生起的乐受等，称为内外受。
见到这三种受都与苦相关联，就是对受随观受而修念住。三苦是苦苦、坏苦和行苦。其中，苦受与苦苦相关，乐受虽暂时感受快乐但后来会成为痛苦的因而与坏苦相关，不苦不乐受因具无常法性而与行苦相关。
关于明了等义，应如前所说理解。关于内心等，心的分类有二十种：有贪心、离贪心、有嗔心、离嗔心、有痴心、离痴心、摄心、散乱心、沉没心、高举心、掉举心、无掉举心、寂静心、不寂静心、极善等持心、不善等持心、善修道心、非善修道心、从善修解脱心、非从善修解脱心。
其中，对于可贪著的事物，被贪欲烦恼现行缠缚的是有贪心。贪欲烦恼仅为种子状态而无现行的是离贪心。对于可嗔恚的事物，被嗔恚烦恼现行缠缚的是有嗔心。嗔恚仅为种子状态而无现行的是离嗔心。
对于令人愚痴的事物，生起迷惑的是有痴心。愚痴仅为种子状态的是离痴心。应当了知这六种心是依据烦恼现行时而安立的。其中三种属于烦恼分，三种属于对治分。
其中，以止观行相内心安住的是摄心。追随五欲功德的是散乱心。具有昏沉睡眠的是沉没心。

གཉིད་དང་རྨུགས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་རབ་ཏུ་དང་བར་བྱེད་པ་འགའ་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་དགའ་བར་བྱས་པ་ནི་གཟེངས་མཐོས་པའི་སེམས་སོ། །སེམས་གཟེངས་བསྟོད་པ་ལས་སླར་གཡེངས་པར་གྱུར་པ་ནི་རྒོད་པའི་སེམས་སོ། །ཞུམ་རྒོད་སྤངས་ནས་སེམས་བཏང སྙོམས་སུ་གྱུར་པ་ནི་རྒོད་པ་མེད་པའི་སེམས་སོ།།གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་འགྱོད་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་ཞི་བའི་སེམས་སོ། །སྒྲིབ་པ་དེ་དག་དང་མ་བྲལ་བ་ནི་མ་ཞི་བའི་སེམས་སོ། །རྩ་བའི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་ཞུགས་པ་ནི་ ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་སོ།།རྩ་བའི་བསམ་གཏན་བཞི་ལ་མ་ཞུགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་མ་གཞག་པའི་སེམས་སོ། །རྩ་བའི་བསམ་གཏན་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པ་དང་། དུས་རིང་དུ་བསྒོམས་པས་ཅི་དགར་དབང་དུ་ གྱུར་པ་ནི་ལམ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པའི་སེམས་སོ།།རྩ་བའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་མ་བསྒོམས་ལ། དུས་རིང་དུ་མ་བསྒོམས་པས་ཅི་དགར་དབང་ཐོབ་པར་མ་གྱུར་པ་ནི། ལམ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་སོ། །ལམ་ ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་བྱང་བ་དང་།ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པས་གྲོལ་བའི་སེམས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཁ་ཅིག་བྱང་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་ པས་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཏེ།སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་གནས་པའི་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ནང་གི་སེམས་དང་། ཕྱིའི་སེམས་དང་། ཕྱི་ནང་གི་སེམས་སོ། །དེ་ལ་བདག་གི་ ལུས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ལས་དམིགས་པ་ལས་སེམས་ཉི་ཤུ་པོ་བྱུང་བ་ནི་ནང་གི་སེམས་ཞེས་བྱའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལས་སེམས་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་བྱུང་བ་ནི་ཕྱིའི་སེམས་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ ཅན་གཞན་གྱི་གཟུགས་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ལ་སེམས་དམིགས་པ་ལས་སེམས་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་བྱུང་བ་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ།སེམས་ལ་ཡང་སྐད་ཅིག་ཏུ་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་དང་། སྐད་ཅིག་ཏུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐད་ཅིག་ཀྱང་མི་གནས་པ་རང་བཞིན་གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ནི། སེམས་ལ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གསལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཞན་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། །ནང་གི་ཆོས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆོས་ནི་ནག པོའི་ཕྱོགས་དང་།དཀར་པོའི་ཕྱོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་དབྱེ་ན། རྣམ་པ་ཉི་ཤུར་རིག་པར་བྱའོ། །ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་དང་འདོད་ཆགས་འདུལ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་ཞེ་སྡང་འདུལ་བ་དང་། གཏི་མུག་དང་གཏི་མུག་འདུལ་བ་དང་། འདུས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེངས་པ་དང་། ཞུམ་པ་དང་། གཟེངས་མཐོས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། རྒོད་པ་མེད་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། མ་ཞི་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ལམ་ཤིན་ཏུ བསྒོམས་པ་དང་།ལམ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པས་གྲོལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པས་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། གཡེངས་པ་དང་། ཞུམ་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། མ་ཞི་བ་དང་། མཉམ་པར་མ་ བཞག་པ་དང་།ལམ་ལེགས་པར་མ་བསྒོམས་པ་དང་། ལེགས་པར་བསྒོམས་པས་གྲོལ་བ་མེད་པ་སྟེ། བཅུ་ནི་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སོ།

专注于某些能够驱除昏沉睡眠并使法极为清净的对象而使心生喜悦，这就是振奋的心。从振奋的心转而散乱，这就是掉举的心。舍弃沉掉而心平等，这就是无掉举的心。
远离睡眠、昏沉、后悔、疑惑等障碍，这就是寂静的心。未离开这些障碍，这就是不寂静的心。
入于四根本禅定，这就是极为等持的心。未入于四根本禅定，这就是不极为等持的心。
于这些根本禅定极为修习，并长时间修习而能随意自在，这就是极善修道的心。虽得根本禅定但未极为修习，也未长时修习故未能随意自在，这就是非极善修道的心。
由极善修道而使一切烦恼清净及极为清净，这就是由极善修而解脱的心。并非一切烦恼都极为清净而只是某些烦恼清净，这就是非由极善修而解脱的心。
应当了知，这十六种心是依据安住时的情况而说的。这二十种心若略说则有三种：内心、外心及内外心。
其中，缘于自身所属众生数的对境而生起二十种心，称为内心。缘于色等非众生数的对境而生起这二十种心，称为外心。缘于其他众生的色身等所属众生数的对境而生起这二十种心，称为内外心。
心也是刹那有贪、刹那离贪等，刹那也不住，了知其自性变化为种种不同，这就是于心随观心。其他明了等义如前所说。
关于'内法'等，法分黑白二分，应知有二十种。是哪二十种呢？贪欲与调伏贪欲、嗔恚与调伏嗔恚、愚痴与调伏愚痴、专注与散乱、沮丧与振奋、掉举与无掉举、寂静与不寂静、极为等持与不极为等持、极善修道与非极善修道、由极善修而解脱与非由极善修而解脱。
其中贪欲、嗔恚、愚痴、散乱、沮丧、掉举、不寂静、不等持、未善修道、无善修解脱这十种是黑分。

།འདོད་ཆགས་འདུལ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་འདུལ་བ་དང་། གཏི་མུག་འདུལ་བ་དང་། འདུས་པ་དང་། གཟེངས་མཐོས་པ་དང་། མི་རྒོད་པ་ དང་།ཞི་བ་དང་། མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། ལམ་ལེགས་པར་བསྒོམས་པ་དང་། ལེགས་པར་བསྒོམས་པས་གྲོལ་བ་སྟེ་བཅུ་ནི་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་གཟུགས་དང་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཆགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་སོ། །མི་གཙང་བ་བསྒོམ་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ འདུལ་བའོ།།དགྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་ཞེ་སྡང་ངོ་། །བྱམས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་འདུལ་བའོ། །ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་ནི་གཏི་མུག་གོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་གཏི་མུག་འདུལ་བའོ། །སེམས་ནང་དུ་རྩེ་ གཅིག་ཏུ་གནས་པ་ནི་འདུས་པའོ།།སེམས་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཞུགས་པ་ནི་གཡེངས་པའོ། །སེམས་གཉིད་དང་རྨུགས་པས་ནོན་པ་ནི་ཞུམ་པའོ། །བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསམས་ནས་གཉིད་དང་རྨུགས་ པ་བསལ་བ་ནི་གཟེངས་མཐོས་པའོ།།སེམས་གཟེངས་བསྟོད་པ་ལས་སླར་སེམས་འཕྲོས་པར་གྱུར་པ་ནི་རྒོད་པའོ། །ཞུམ་རྒོད་གཉིས་སྤངས་ཏེ་སེམས་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ནི་རྒོད་པ་མེད་པའོ། །གཉིད་དང་རྨུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ བྲལ་བ་ནི་ཞི་བའོ།།སྒྲིབ་པ་དང་མ་བྲལ་བ་ནི་ཞི་བའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་སྟེ། རྩ་བའི་བསམ་གཏན་ལ་ཞུགས་པ་ནི། ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པའོ། །རྩ་བའི་བསམ་གཏན་ལམ་ ཞུགས་པ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་པ་ཐོབ་པ་ནི། ལམ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་པ་མ་ཐོབ་པ་ནི། ལམ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ སྤངས་ནས་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པས་གྲོལ་བའོ།།ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་པས་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཞག་སྟེ། ནང་གི་ཆོས་དང་། ཕྱིའི་ཆོས་དང་། ནང་དང་ཕྱིའི་ཆོས་སོ། །དེ་ལ་བདག་ རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ལས་ནག་པོའམ་དཀར་པོའི་ཆོས་བྱུང་བ་ནི་ནང་གི་ཆོས་སོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལས། དཀར་པོའམ། ནག་པོའི་ཆོས་བྱུང་བ་ནི། ཕྱིའི་ཆོས་སོ། །སེམས་ཅན་གཞན་ གྱི་ལུས་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལས་དཀར་པོའམ་ནག་པོའི་ཆོས་བྱུང་བ་ནི།ནང་དང་ཕྱིའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ནག་པོའི་ཆོས་ཀྱིས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར། དཀར་པོའི་ཆོས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། འདི་ན་ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པའི་བདག་གམ།རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པའི་བདག་མེད་དོ་ཞེས་ལྟ་བ་ནི་ཆོས་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གསལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་རྣམ་པར་གཞག་ སྟེ།རྣམ་པ་ལྔ་ནི་དམིགས་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། གྲོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུའོ། །ཇི་ལྟར་ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཞིན་དུ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་ ལྔ་ལྔར་གཞག་གོ།།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་དམིགས་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་ཡང་བཞི་སྟེ། ལུས་དང་། སེམས་དང་། ཚོར་བ་དང་། ཆོས་སོ།

调伏贪欲、调伏嗔恚、调伏愚痴、专注、振奋、不掉举、寂静、等持、善修道、由善修而解脱，这十种是白品。其中，对色和欲妙功德的贪著是贪欲。修习不净观是调伏贪欲。对敌人等生起愤怒是嗔恚。慈心是调伏嗔恚。不知业和业果是愚痴。了知诸法自相与共相的智慧是调伏愚痴。
心一境性安住于内是专注。心趣入欲妙功德是散乱。心被昏沉睡眠所压是低沉。思维禅定果位或如来功德而去除昏沉睡眠是振奋。从振奋中心再次散乱是掉举。断除低沉和掉举二者而心平等是无掉举。
远离昏沉睡眠等障碍是寂静。未离障碍是非寂静。入初禅、二禅、三禅、四禅等根本禅定是极等持。未入根本禅定是非等持。其中获得修习圣道是极善修道。未获得修习圣道是非极善修道。断除三界一切烦恼而后不生是由善修而解脱。未完全断除烦恼是非由善修而解脱。
这些法也安立为三种：内法、外法、内外法。其中，从自身作为有情数的身体生起黑品或白品法是内法。缘取色等非有情数而生起白品或黑品法是外法。缘取其他有情的身体作为有情数而生起白品或黑品法是内外法。
仅仅是由黑品法而成杂染，由白品法而成清净，此中无有造作杂染的我，也无有造作清净的我，如是观察即名法随法观。明了等义如前所说。
其中四念住也安立为五种：五种即所缘、自性、助伴、修习、修习果。如同四念住安立为五种一样，其余菩提分法也各自安立为五种。念住的所缘是什么呢？也是四种：身、心、受、法。

།ཡང་ན་བདག་གི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། བདག་ཀུན་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དངོས་པོ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་། བདག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་སྟེ། དེ་བཞི་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་དམིགས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བདག་གི་དངོས་པོ་ནི་ལུས་སོ། །བདག་ཀུན་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཚོར་བའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི སེམས་སོ།།བདག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཆོས་སོ། །དེ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་དམིགས་པ་ཞེ་ན། བློ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བྱིས་པ་དག་ཕལ་ཆེར་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ལ་བདག་བརྟེན་ཅིང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་ པར་བྱེད་ལ།དེ་ལྟར་ཀུན་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་པའི་བདག་དེ་ཡང་སེམས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། བདག་དེ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་ལ། དད་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལུས་ལ་སོགས་པ་ བསྒོམ་ཞིང་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་དང་ཞི་གནས་ཏེ། ལུས་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་སྨྲས་པས་ཤེས་རབ་སྨྲས་པ་ཡིན། དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། གནས་པ་ཞེས་སྨྲས་པས་ཞི་གནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གྲོགས་པོ་ནི་དེ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་ སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཏེ།ཤེས་རབ་དང་ཞི་གནས་གཉིས་ཀྱང་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་དང་མི་ལྡན་པ་འབའ་ཞིག་འབྱུང་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒོམ་པ་ནི་ནང་དང་ཕྱི་དང་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་གོམས་པར་བྱའོ། ། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་སྤངས་པ་དང་། བདེན་པ་བཞི་ལ་འཇུག་པ་དང་། ལུས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་ནི་མི་གཙང་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། རྟག་པ་དང་བདག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་བར་ཕྱིན་ཅི ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམས་ཏེ།ལུས་ལ་ནི་གཙོ་བོར་མི་གཙང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྒོམ་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བར་འཛིན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམས་ཏེ།ཇི་སྲིད་དུ་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་འབྲེལ་ཏོ་ཞེས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར། སེམས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་ པ་བསྒོམས་ཏེ།སེམས་འདི་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་དང་། འདོད་ཆགས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བའི་ཕྱིར། ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམས་ ཏེ།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར། དད་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བར་ཟད་ཀྱི། འདི་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་། བདག་མེད་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་ན། བདག་ཏུ་འཛིན་ པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ།།བདེན་པ་བཞི་ལ་འཇུག་པ་ནི་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམས་པས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། ལུས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཐོང་ན་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པར་རྟོགས་པར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

或者说，我的所依的事物、我受用的事物、我自身的事物、我的烦恼和清净的事物，这四者是念住的所缘。其中，我的事物是身体。我受用的事物是感受。我自身的事物是心。我的烦恼和清净的事物是法。
那么如何缘取呢？愚痴颠倒的凡夫们大多依止于具有诸根的身体，受用快乐等，如是受用的我即是心，此我由贪欲等而成为烦恼，由信心等而得清净，为了证悟这些而修习并安立身等。
其本性是什么呢？是智慧和止。说'随观身'是说智慧，说'具念而住'是显示止。伴侣是与之相应的心和心所，因为智慧和止不可能单独生起而不与精进等其他心所相应。
修习是应当熟习内、外、内外二者的身体的自相和共相。修习的果是断除四颠倒、趣入四谛、远离身等。其中四颠倒是执不净为净、执苦为乐、执无常为常、执无我为我。
为了断除于不净执为净的颠倒而修身念住，世尊说身体主要应当修习为不净相。为了断除于苦执为乐的颠倒而修受念住，因为世尊说一切感受都与三苦相关。
为了对治于无常执为常的颠倒而修心念住，因为此心刹那刹那间或有贪或离贪等而转变为不同的状态。为了断除于无我执为我的颠倒而修法念住，
仅仅是由贪欲等而成为烦恼，由信心等而得清净，若通达无作者、无我，则将远离执我的颠倒。
趣入四谛是：由修身念住而趣入苦谛，因为见到身体的自性则会了知具有生老病死等种种痛苦。

།ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམས་པས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་སྲེད་པ་སྐྱེ། ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་བའི་རྒྱུས་ནི་ཞེ་སྡང་སྐྱེ་ལ། ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུས་ནི་གཏི་ མུག་སྐྱེ།འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་རྒྱུས་ཚེ་རབས་གཞན་གྱི་ཕུང་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམས་པས་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། སེམས་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པའི་ རང་བཞིན་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མཐོང་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་བདག་ཆད་པར་འགྱུར་རོ།ཞེས་འཇིག་པ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམས་པས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ ཕྱོགས་གཉིས་མཐོང་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ལ་རྟེན་པར་བྱེད་པས་སོ། །བྲལ་བ་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པས། གནས་ངན་ལེན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་འཇིག་རྟེན་པ་ དག་ནི་ཕལ་ཆེར་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཕུང་པོ་ཙམ་མམ་ཆོས་ཙམ་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་འདི་ལྟ་སྟེ།བདག་དེ་ལུས་ལ་གནས་ཤིང་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འཛིན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ལུས་ནི་བདག་གི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོའོ་ཞེས་རྨོངས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྟན་ཏེ། ལུས་འདི་མི་གཙང་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ ཡིན་གྱི།བདག་གི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཚོར་བ་ནི་བདག་དེས་ཀུན་ཏུ་མྱོང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྨོངས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཤད་དེ། ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་གྱིས། བདག་དེས་ཀུན་ཏུ་ མྱོང་བར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་གི་དངོས་པོར་འཛིན་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། སེམས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏེ། སེམས་ནི་སྐད་ཅིག་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་གྱི། བདག་གི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་ བའི་དོན་ཏོ།།ཆོས་ཀྱིས་ནི་བདག་དེ་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམ་པ་བཤད་དེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་ཅིང་། དད་པ་ལ་སོགས་པས་སེམས་རྣམ་པར་ བྱང་བར་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི།བདག་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། དེ་ལ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བ་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་བསྟན་པས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ བཤད་པར་བཞེད་ནས་བཀའ་སྩལ་པ།དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་ནི་སྡིག་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྡིག་པའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་སྤོང་བ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་ གནས་པར་བྱའོ།

修习受念住则趣入集谛，因为依靠乐受而生贪爱，以苦受为因则生嗔恚，以不苦不乐受为因则生愚痴。由贪欲、嗔恚、愚痴为因，了知将生起其他生世的蕴，故而趣入。
修习心念住则趣入灭谛，因为当见到心刹那刹那坏灭的无我自性时，不会生起'于涅槃中我将断灭'的执著。
修习法念住则趣入道谛，因为见到染污和清净两方面后，为了断除染污而依止清净法。
远离是由于修习身等，将远离一切随眠习气。
另一种解释是，世间人大多未能如实了知五蕴仅是蕴聚或诸法，认为'我住于身中而领受苦乐，由法与非法而清净与染污'，为了遮遣这种执著，故说四念住。
其中，为了遣除'身是我所依的事物'这种愚痴，故说身念住，意思是此身是不净和痛苦之处，而非我的事物。
为了遣除'受是彼我所领受的事物'这种愚痴，故说受念住，意思是一切受皆是苦，而非彼我所领受。
为了遣除执著心、意、识为我的事物，故说修习心念住，意思是心是刹那性，而非我的自性。
为了遣除'彼我由法而染污与清净'这种愚痴，故说修习法念住，意思是仅由贪等而染污，由信等而清净心，由于是无我自性，故不可能有染污与清净。
在宣说念住之后宣说四正断，为了如所说般解释而宣说：'比丘们，什么是四正断'等。
四正断是：未生恶法令不生，已生恶法令断除，未生善法令生起，已生善法令安住。

།བརྒལ་བ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་སྤོང་བ་ནི་དེ་གཉིས་དོར་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ཡིན་པས། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བར་འོས་ན། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་གནས་པར་བྱ་བ་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ ཡིན་ན།དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ཞེས་གདགས། ལན་དུ་གཉིས་ལ་གདགས་པ་མི་རིགས་པ་འདྲ་མོད་ཀྱིས། དགེ་བ་སྐྱེད་པ་དང་གནས་པར་བྱ་བ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤོང་བ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེ་ཞིང་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤོང་བ་ལ་ཡང་དག་པའི་ སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བས་ཉེས་པ་མེད་དོ།།ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་དང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལུས་དང་། ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ངན་པར་སྤྱོད་པ། ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ངག་གི་སྒོ་ནས་བརྫུན་དང་ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་ཕྲ་མ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པར་སྨྲ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཆགས་སེམས་དང་། གནོད་སེམས་དང་། ལོག པར་ལྟ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་བཅུ་དང་། དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ནི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཏེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཡིན་པས་སྡིག་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་བདེ་བར་མྱོང་བར་འགྱུར་བས་ན་མི་དགེ་ བའོ།།ཡང་ན་བདག་དང་གཞན་ལ་གནོད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་ནི་སྡིག་པའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་དང་འགལ་བ་ཡིན་པས་ན་མི་དགེ་བ་སྟེ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་དག་མངོན་དུ་མ་གྱུར་ཅིང་། དེ་དག་དང་ཕྲད་ཅིང་སྤྱོད་པར་མ་གྱུར་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བག་ཆགས་སུ་གནས་པའོ། །ཡང་ ན་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་།ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ཉམས་ཤིང་། བསླབ་པ་གསུམ་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་ལ་ནི། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཉམས་པ་ནི་ ཡན་ལག་དྲུག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡང་བཅུ་སྟེ། དང་པོ་ནས་ལེགས་པར་མ་བླངས་པ་དང་། ལྷོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ལོག་པར་འཛིན་པ་དང་། བག་མེད་པ་དང་། ལེ་ལོས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དང་། ལོག་པར་སྨོན་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་ཉམས་ པར་གྱུར་པ་དང་།འཚོ་བ་ཉམས་པར་གྱུར་པ་དང་། མཐའ་གཉིས་སུ་ལྷུང་བ་དང་། འབྱུང་བར་མི་བྱེད་པ་དང་། ཡི་དམ་བླངས་པ་ཉམས་པའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ན་དང་པོ་ནས་ལེགས་པར་མ་བླངས་ཤེ་ན། འདི་ལྟར་རྒྱལ་པོས་འཇིགས་པས་སམ། རྐུན་པོས་འཇིགས་པས་སམ། འཚོ་བ་མེད་ པས་སམ།དེ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གཞན་གྱི་ཕྱིར་བླངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཡང་ཕྱིས་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ལྷོད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་ཚུལ་ཁྲིམས་བླངས་ནས། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། འགྱོད་པ་ཆུང་བས་བསླབ་པའི་གནས་རྣམས་ལ་དམ་དུ་མི་སྲུང་གི་ཉམས་ བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་སྟེ།ལྷོད་པར་བྱེད་པས་དེས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་སོ། །ཇི་ལྟར་ལོག་པར་འཛིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ལོག་པར་འཛིན་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་འགྱོད་པར་འགྱུར་ཞིང་། འགྱོད་པ་དེས་དགེ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཚུལ་ ཁྲིམས་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་སོ།

对于过失罪业不善法未生者令不生，已生者断除，这两者是应当舍弃的法，称为正断是合适的。然而对于善法未生者令生，已生者令住，这是应当修习的法，为何也称为正断？答复是：虽然似乎不应该对两者都称为正断，但由于生起善法和令其安住时要断除违品，以及为了令善法生起和安住而断除违品，所以称为正断也无过失。
为了说明第一种正断，因此说'诸比丘，比丘为了令未生起的罪业不善法不生起'等。其中罪业不善法是指欲界的身、语、意恶行：从身门方面有杀生、偷盗、邪淫；从语门方面有妄语、粗语、离间语、绮语；从意门方面有贪心、害心、邪见；以及十不善业及其生起之因——贪欲、嗔恚、愚痴等烦恼，这些都是罪业不善法。
因为是圣者所呵责的所以是罪业，因为感受痛苦异熟果报所以是不善。或者说，能作为损害自他之因的是罪业，与善法相违背的是不善。这些不善法尚未现行，未与之相遇行持，称为未生，即是处于习气状态。
或者说，对于损害增上戒学、增上心学、增上慧学三学的法，称为罪业不善法。其中损害增上戒学是指损害六支戒律。损害戒律的因有十种：最初未善受持、放逸、邪执、不正知、为懈怠所缠、邪愿、行为失坏、生计失坏、堕入二边、不出离以及毁坏誓言。
如何是最初未善受持？如此，由于惧怕国王或盗贼，或因无有生计等其他因缘而受持，如是后来也会退失。如何是放逸？如此，有些人受持戒律后，由于无惭、无愧、少有追悔，对学处不严格守护而行持过失，由于放逸而导致戒律退失。
如何是邪执？有些人具有邪执，对非处生起追悔，由于这种追悔会障碍善法，因此也会导致戒律退失。

།ཇི་ལྟར་བག་མེད་པ་དང་ལེ་ལོས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ལ་ལ་དག་དང་པོ་ནས་ཉེས་པ་མི་འབྱུང་བར་དམ་བཅས་པ་མེད་ཅིང་ཉེས་པ་བྱུང་ན་ཡང་སླར་ཆོས་བཞིན་དུ་གསོ་བར་མི་བྱེད་ལ། ཉལ་བ་དང་འཕྲེས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་བདེ་བ་རྣམས་ལྷུར་ ལེན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་འགྱུར་བའོ།།ཇི་ལྟར་ལོག་པར་སྨོན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ཚུལ་ཁྲིམས་སམ། བརྟུལ་ཞུགས་སམ། དཀའ་ཐུབ་འདིས་ལྷའམ་ལྷ་ལས་གཞན་པའམ། རྙེད་པའམ། བཀུར་སྟིར་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་ལོག་ པར་སྨོན་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རྒྱུར་མ་གྱུར་པས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའོ།།ཇི་ལྟར་ན་སྤྱོད་ལམ་ཉམས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཁ་ཅིག་འཆགས་པ་དང་འདུག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ལམ་དང་། གྲོང་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་བབ་བབ་ཏུ་འདུག་ཅིང་འཕྲལ་གྱི་ བྱ་བ་དང་།དགེ་བ་ལ་སྦྱོར་བ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དང་མི་མཐུན་ཞིང་འཇིག་རྟེན་དང་འགལ་བ་དང་། འདུལ་བ་དང་མི་མཐུན་ཞིང་འདུལ་བ་དང་འགལ་བས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་འཚོ་བ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལ་ཁ་ཅིག་ཆོག་མི་ཤེས་པ། འདོད་པ་མང་པོ། གསོ་དཀའ་བ། དགང་དཀའ་བ་སྟེ། ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ཚོལ་བས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་མཐའ་གཉིས་སུ་ལྷུང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་ནས། འདོད པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བག་མེད་པར་སྤྱོད་པ་དང་།ལ་ལ་ཚེར་མ་ལ་གནས་འཆའ་བའམ། ཐལ་པའི་ནང་ན་གནས་འཆའ་བ་ལ་སོགས་པ་དཀའ་ཐུབ་མི་བཟད་པ་དང་། ཆོས་འདུལ་བ་ལས་བྱེད་དུ་མ་གནང་བ་རྣམས་སྤྱད་པས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་ འགྱུར་རོ།།ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་མི་བྱེད་པ་ཞེ་ན། ལ་ལ་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་སམ། བརྟུལ་ཞུགས་སམ། ལྟ་བ་བསྙེམས་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ཉིད་དམ། བརྟུལ་ཞུགས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཐར་པ་དང་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་ལོག་པར་བཟུང་བས་ཐར་པ་དང་། གྲོལ་བའི་རྒྱུར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའོ།།ཇི་ལྟར་ན་ཡི་དམ་བླངས་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ལ་ལ་དག་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་ངོ་ཚ་མེད་ཅིང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་བྱེད་པ་ལ་མི་འཛེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པས་སྡིག་པའི་ཆོས་ཅན། ཁོང་རུལ་བ། བོང་བུའི་རྗེས་སུ་ འཇུག་པ།དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་པ་ལ་དགེ་སྦྱོང་དུ་དམ་འཆའ་བའོ། །དེ་ལ་ལྷག་པའི་སེམས་ཉམས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉམས་པའོ། །དེ་ཉམས་པའི་རྒྱུ་ནི་ཆོས་གོས་དང་། ལྷུང་བཟེད་ལ་སོགས་པ་ཡོ་བྱད་ལ་ཆགས་པ་མང་བ་དང་། ལུས་ལ་ནད་ མང་བ་དང་།ཁ་ཟས་ལ་བརྐམ་པ་དང་། འདུ་འཛི་མང་པོའི་ནང་ན་གནས་པར་དགའ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ལས་ཀྱི་བྱ་བ་མང་པོ་ལ་དགའ་བ་དང་། སྨྲ་བ་མང་པོ་ལ་མོས་པ་དང་། ཉལ་བ་དང་འཕྲེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགའ་བའོ། །ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཉམས་པ་ནི་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ།མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ཉམས་པའི་རྒྱུ་ནི། མི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཉན་པ་དང་། བདག་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་ཚུལ་བཞིན་དུ་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། ཆོས་དེ་དག་མངོན་དུ་མ་སྤྱོད་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པའོ། །མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ལ་སྐྱེ་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་དམ་འཆའ་ཞིང་ཐོག་མ་ནས་སྒྲིམས་པ་ནི་མོས་པ་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འབད་ཅིང་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཡང་དག་པའི སྤོང་བ་གཉིས་པོ་དོན་དང་སྦྱར་དགོས་པས་ཕྱིས་བཤད་པར་བྱའོ།

如何被放逸和懈怠所控制呢？有些人从一开始就没有发誓不犯过错，即使犯了过错也不如法忏悔，而且通过贪爱睡眠、懒散和睡眠的安乐而破坏戒律。
如何是邪愿呢？有些人以此戒律、禁行或苦行，愿成为天人或非天人，或愿获得利养、恭敬，以这种邪愿而不能成为解脱之因，也是破坏戒律。
如何是行为破坏呢？有些人在行走、坐卧等威仪，以及在村落等处所的行为和临时的事务，以及修习善法时，与世间不相应且违背世间，与律法不相应且违背律法，这也会破坏戒律。
如何是生活破坏呢？有些人不知足、欲望多、难以满足、难以供养，以非法方式寻求钵盂和法衣等，这也会破坏戒律。
如何是堕入两边呢？有些人过分执著欲乐，放逸地享受欲法；有些人住于荆棘中或住于灰尘中等难以忍受的苦行，以及实行律法中未开许的行为，这也会破坏戒律。
如何是不出离呢？有些人因戒律、禁行或见解而傲慢，错误地认为仅凭此戒律或此禁行就能获得解脱，由于这种执著不能成为解脱之因，也是破坏戒律。
如何是破坏誓言呢？有些人完全无惭，不避讳造作罪恶不善法，以破戒成为罪恶之人，内心腐败，随从驴行，非沙门而自称是沙门。
关于增上心的破坏，是指初禅、二禅等的退失。其退失的原因是：对法衣、钵盂等资具贪著过多，身体多病，贪求饮食，喜欢住在众多杂乱之中，喜好世间诸多事务，喜好多言，喜好睡眠和懒散等。
增上慧的破坏是指见解颠倒，即对无常执著为常等。其退失的原因是：依止不善知识，听闻非正法，非如理作意认为有我和作者等。
不现行这些法即是未生。对一切未生的不善法，从一开始就发誓不令生起于心，从最初就精进，这称为生起胜解。
关于精进努力等两种正断的内容，由于需要与义理结合，将在后文解释。

།ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་གཉིས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ནི་གང་གོང་དུ་བཤད་པའི་འདོད་པའི་ ཁམས་ཀྱི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དང་མི་དགེ་བ་བཅུའམ།བསླབ་པ་གསུམ་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་སོ། །ཆོས་དེ་དག་སེམས་ལ་མངོན་དུ་གྱུར་ཅིང་། སེམས་ལ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པའོ། །གང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སེམས་ལ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ཀྱང་ ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ལ་གནས་པར་མི་བྱ་སེམས་ལ་གཞག་པར་མི་བྱ་ཞིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དོར་བར་བྱའོ། །ཞེས་འདོད་པ་བསྐྱེད་པ་ནི་སྨོས་པ་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་འདས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེས། དེ་བས་ན་དེ་དག་མདོར་ན་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བ་སྟེ། རྣམ པ་གཉིས་སུ་གཞག་གོ།།དེ་ལ་གང་འདས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པ་དང་། འདས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བ་ནི། ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བའོ། །གང་ད་ལྟར་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་ དམིགས་པའོ།།དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་གཉིས་བསྡོམས་ནས་དོན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ། གང་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པ་དང་། བསྐྱེད་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམ་པ་ནི་ འབད་པ་ཞེས་བྱའོ།།གང་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བའི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པ་དང་། བསྐྱེད་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་འབད་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཁ་ཅིག་ རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྐབས་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ།ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡོད། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཁ་ཅིག་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི། གནས་པའི་ཚེ་ན་སྟེ། ཡུལ་ དང་མ་ཕྲད་ཀྱང་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བའོ།།དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྟོབས་དང་ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི། ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་དུས་ན་སྟེ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་ཤིང་དེ་ན་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ ལ་བྱེད་པ་འབྱུང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བའོ།།དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་བ་རྣམས་ནི་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྒྲིམས་པ་ནི་འབད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་རྣམ་པར་རྟོག་ པའི་སྟོབས་དང་།ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་འབད་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་དང་ འབྲིང་པོའོ།།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་པོ་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤོང་བ་ནི་འབད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤོང་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ རྩོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།

为了说明两种正确的断除，所以说'为了断除已生起的罪恶不善法'等。罪恶不善法是指前面所说的欲界的身、语、意三种不善业和十不善业，或者是破坏三学的法。这些法在心中显现，并在心中普遍运行，就是已生起的不善法。
对于在心中生起的这些罪恶不善法，也不应该让它们在心中安住，不应该让它们在心中停留，而应当完全舍弃。这样生起欲求就称为生起精进。
这些罪恶不善法也是缘于过去的事物而生起，缘于未来的事物而生起，缘于现在的境界而生起。因此，总的来说，这些可以分为两类：缘于隐蔽境界而生起的和缘于显现境界而生起的。
其中，缘于过去事物和未来事物而生起的，是缘于隐蔽境界而生起的。缘于现在境界而生起的，是缘于显现境界而生起的。
关于这两种正确的断除，总结其义理来说：为了不生起未生起的、缘于隐蔽境界的罪恶不善法，以及断除已生起的罪恶不善法而精进努力，这称为勤勉。为了不生起未生起的、缘于显现境界的罪恶不善法，以及断除已生起的罪恶不善法而勤勉，这称为发起精进。
或者，有些罪恶不善法是由分别念的力量而生起的，有些是由境界的力量而生起的，有些罪恶不善法是由分别念的力量产生的。
其中，由分别念的力量而生起的是在安住时，即使没有遇到境界，也会缘于过去和未来的事物而生起。由分别念的力量和境界的力量而生起的是在行为时，缘于现在生起的事物，并且由于非如理作意的力量而生起。
其中，对于由分别念的力量而生起的，为了不生起未生起的罪恶不善法，以及断除已生起的罪恶不善法而精进，这称为勤勉。对于由分别念的力量和境界的力量而生起的，为了不生起未生起的罪恶不善法，以及断除已生起的罪恶不善法而勤勉，这称为发起精进。
或者，烦恼有三种：小、大、中。其中，为了不生起未生起的小烦恼和中等烦恼，以及断除已生起的烦恼，这称为勤勉。为了不生起未生起的大烦恼，以及断除已生起的烦恼，这称为发起精进。

།དེ་ལ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤང་བར་བྱ་བར་ཞུགས་པ་ནི་སེམས་གཡེངས་པར་གྱུར་པར་མཐོང་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཞི་གནས་བསྒོམ་ཞིང་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ནི། སེམས་ རབ་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་ནི་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པའི་ཚེ། སེམས་གཉིས་དང་རྨུགས་པས་ནོན་ཅིང་ནང་དུ་འདུས་པར་མཐོང་བའམ། ཞུམ་པ་སྐྱེ་བར་དོགས་པ་སྐྱེ་བའི་ཚེ། སེམས་གཟེངས་མཐོས་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ནམ། བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའམ། ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་ཞིང་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སྨོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི སྤོང་བ་གསུམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བཅུའམ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་བསླབ་པ་གསུམ་མམ། བསླབ་ པ་གསུམ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་རྣམས་སོ།།བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་ཉམས་པར་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལས་སླར་ལྡོག་ན། །དེ་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུར་རིག་པར་བྱའོ། །མ་སྐྱེས་པ་ནི་ཆོས་དེ་དག་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པའམ། སེམས་མ་བྱུང་བའོ། ། སྐྱེས་པ་ནི་ཆོས་དེ་དག་མངོན་དུ་སེམས་ལ་འབྱུང་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་གང་དགེ་བའི་ཆོས་མ་ཐོབ་པ་དང་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པ་དེ་དག་མྱུར་དུ་བདག་གིས་ཐོབ་པ་དང་། མངོན་དུ་གྱུར་པར་བྱའོ་ཞེས་འདོད་པ་ཆེར་སྐྱེས་པ་ནི་མོས་པ་སྐྱེད་ཅེས་བྱའོ། །འབད་ཅིང་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི སྤོང་བ་བཞི་པོའི་དོན་དང་སྦྱར་ཞིང་བསྟན་དགོས་པའི་ཕྱིར་བཤད་པར་བྱའོ།།ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དགེ་བའི་ཆོས་ནི་གང་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་གསུམ་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་རྣམས་སོ། །དགེ་བའི་ཆོས་ ཐོབ་པ་རྣམས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།མངོན་དུ་བྱ་བ་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་མ་གྱུར་ཅིང་སེམས་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་མི་བརྗེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་བརྗེད་པ་རྣམས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་མ་ཕྲོགས་པ་ནི་མི་མཉམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དགེ་བའི་ཆོས་ཐོབ་པ་རྣམས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་བསྒོམ་ པ་དང་།བསྟེན་པ་དང་མང་དུ་བྱས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་བསྒོམ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་འདི་དག་གནས་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་འདོད་པ་ཆེར་སྐྱེས་པ་ནི་མོས་པ་སྐྱེད་པའོ། །དེ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་རྙེད་པ་རྣམས་མངོན་ སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ནི་འབད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དགེ་བའི་ཆོས་མ་རྙེད་པ་རྣམས་རྙེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་། མི་བརྗེད་པ་དང་མི་མཉམ་པར་བྱེད་པ་ནི་འབད་པའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་དེ་ཉིད་བསྒོམ་པ་དང་། རྒྱ་ ཆེར་བྱེད་པ་དང་།ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའོ། །ཡང་ན་དགེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་པོ་དང་ཆེན་པོའོ། །དེ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་པོ་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེས་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་། མི་བརྗེད་པ་དང་མི་མཉམ་པར་བྱེད་པས་ནི་འབད་པ་ཞེས་བྱའོ།

对于未生起的罪恶不善法不令生起，以及为断除已生起的罪恶而精进时，若见心散乱，此时修习止观使心专一，这称为'摄心'。
为了不令未生的罪恶不善法生起，以及为断除已生的罪恶而精进时，若见心昏沉或内向收摄，或担心生起怯弱时，为使心振奋而思维如来功德，或作意禅定果报，或修习胜观驱除昏沉睡眠，这称为'正愿'。
为了说明第三种正断，说到'生起未生善法'等。其中，善法是指远离杀生等十善，或戒定慧三学，或能生三学的因法。
三学之因，应知是从导致三学退失的因中返回，则成为生起三学之因。'未生'是指这些法尚未显现或尚未生起。'已生'是指这些法已在心中生起。
对于尚未获得、尚未显现的善法，生起'愿我速得、速证'的强烈欲求，这称为'生起胜解'。
关于精进努力等，应当结合四正断的含义来解说。
为了说明第四种正断，说到'未生善法'等。善法即如前在第三正断中所说的那些。
令已获得的善法显现，称为'安住'。
令所显现的不迷惑而于心明显，称为'不忘'。
不为违品所夺的不忘，称为'不散'。
如是对已获得、已显现的善法，修习、串习、多修，令圆满究竟，这称为'修习、广大、圆满'。
对于这些已生起的善法，生起令其安住乃至圆满的强烈欲求，是为'生起胜解'。
为了令已获得的善法显现而精进，称为'努力'。
为了获得未获得的善法而努力，称为'发起精进'。
令已生起的善法安住、不忘、不散，是为'努力'。
令此善法修习、广大、圆满，是为'发起精进'。
或者，善法有三种：小、中、大。其中，为令未生起的小、中善法生起，已生起者令安住、不忘、不散，称为'努力'。

། དགེ་བའི་ཆོས་ཆེན་པོ་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལ། སྐྱེས་པ་རྣམས་བསྒོམ་པ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་དེ་དག་བསྒོམ་པའི་ཚེ་སེམས་གཡེངས་པར་གྱུར་པ་ན་ཞི་གནས་བསྒོམ་ཞིང་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་པར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་རབ་ཏུ འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེའི་ཚེ་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱིས་ནོན་ཏེ། སེམས་ཞུམ་པར་གྱུར་པ་དེ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ནམ་བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་སེམས་གཟེངས་བསྟོད་པའམ། ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པ་ལས་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་སེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞིས་མདོར་ན་ཆོས་ཉིད་བསྟན་ཏེ། ནག་པོའི་ཕྱོགས་དང་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤོང་བ་ནི་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སོ། །དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སོ། ། དེ་ལྟ་ཡིན་པ་ལས་སྤོང་བ་རྣམ་པ་བཞིའི་ཚུལ་གྱིས་ནི། བཞི་ཆར་ཡང་དག་པར་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ། སྤོང་བ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཡང་དག་པར་བསྡམས་པས་རབ་ཏུ་སྤོང་བ་དང་། སྤངས་པས་རབ་ཏུ་སྤོང་བ་དང་། བསྒོམས་པས་རབ་ཏུ་སྤོང་བ་དང་། རྗེས་སུ་བསྲུངས་པས་རབ་ཏུ་སྤོང་བའོ། །དེ་ལ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤོངས་པས་རབ་ཏུ་སྤངས་བ་བསྟན་ཏེ།སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སེམས་ལ་མངོན་དུ་བྱུང་བ་དེ་མེད་པ་ཡིན་པ་སྤང་བ་སྟེ། དེ་མངོན་དུ་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འབད་པ་བྱེད་པ་ནི་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བས་སྤངས་པས་རབ་ཏུ་སྤོང་བའོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི།ཡང་དག་པར་བསྡམས་པས་རབ་ཏུ་སྤོང་བ་སྟེ། གང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ཕྱིས་ཅི་ནས་ཀྱང་རྒྱུད་ལས་མི་འབྱུང་བར་བསྡམ་པའི་སྒོ་ནས་སྤོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམས་པས་རབ་ཏུ་སྤོང་ བ་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་རྟེན་པའི་སྒོ་ནས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་བསྒོམ་པའི་སྒོ་ནས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་། ཐོབ་པ་རྣམས་མངོན་དུ་བྱས་ནས། དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དེ་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་རྗེས་ སུ་བསྲུངས་པས་སྤང་བ་བསྟན་ཏོ།།གང་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་བག་མེད་པས་སྤང་བ་དང་། དེའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པ་བག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པ་དང་། རྫོགས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ན། དེ་ལ་སྒྲིབ་པ་རྣམས་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མདོར་ན་གཏང་ པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་།བླང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གཏང་བ་དང་། བླང་བའི་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་སྔ་མ་གཉིས་ནི་གཏང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ། །ཡང་དག་པའི་སྤང་བ་ཕྱི་མ་རྣམས་ནི་བླང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ། །མོས་པ་བསྐྱེད་ ཅེས་བྱ་བས་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།འབད་ཅིང་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་སྟེ། སེམས་རབ་ཏུ་འཛིན་ཅིང་ཡང་དག་པར་སྨོན་པར་བྱེད་ཅེས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་ལ་ཡང་དམིགས་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། གྲོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པའི་ འབྲས་བུའོ།

对于尚未生起的大善法使其生起，对于已生起的善法进行修习、增长和圆满，这就是称为精进。在修习这些善法时，如果心散乱了，就修习止观并使心专注一境，这就是称为摄心。
此时如果被昏沉和睡眠所压制，心变得低落时，就应当忆念如来功德或禅定果位来提振心志，或者通过修习胜观来驱除昏沉和睡眠，这就是称为正断。
关于正断有四种，简而言之就是显示了法性，即黑分和白分。其中，使未生起的罪恶不善法不生起，断除已生起的罪恶不善法，这是黑分。使未生起的善法生起，使已生起的善法安住，这是白分。
如是，通过四种断除的方式，全部都成为正断。四种断除是：以正律仪而断、以断除而断、以修习而断、以防护而断。
其中，所谓不令未生起的罪恶不善法生起等，是显示以断除而断，即对于心中显现的罪恶不善法，为了使其不再显现而作努力，这是以后不再生起的断除而断。
所谓为断除已生起的罪恶不善法等，是显示以正律仪而断，即对于已生起的罪恶不善法，为了使其永不再于相续中生起而以律仪方式断除。
所谓令未生起的善法生起等，是显示以修习而断，即如是使未生起的善法通过依止而生起，已生起的善法通过修习而获得，已获得的善法现前后，其违品得以转变。
所谓令已生起的善法安住等，是显示以防护而断。对于已生起的善法，要远离其违品的放逸而断除，依止其助伴正念而安住，若能圆满等，则能令诸障碍消除。
简而言之，显示了应舍之事、应取之事、意乐圆满和加行圆满。其中前二种正断是应舍之事，后二种正断是应取之事。'生起胜解'是显示意乐圆满。'精进努力、摄持其心并且正愿'等，是显示加行圆满。
四种正断也有所缘、自性、助伴、修习和修习果。

།དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་གང་ཞེ་ན། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་དང་པོ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མ་སྐྱེས་པ་ལ་དམིགས་སོ། །ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་གཉིས་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྐྱེས་པ་ལ་དམིགས་སོ། །ཡང་དག་ པའི་སྤོང་བ་གསུམ་པ་ནི་གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པ་ལ་དམིགས་སོ།།ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་པ་ནི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པ་ལ་དམིགས་སོ། །ཡང་དག་པའི་སྤོང་བའི་རང་བཞིན་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གྲོགས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྷན་ཅིག་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་མོས་པ་དང་དད་པ་དང་ ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལ་བསྒོམ་པ་ནི་མོས་པ་བསྐྱེད་པ་འབད་ཅིང་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་སྟེ། སེམས་རབ་ཏུ་འཛིན་ཅིང་ཡང་དག་པར་སྨོན་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཚིག་དེ་དག་གི་རྟེན་དང་བཅས་པ་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་སྟེ། བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏེ་དེ་ལ་མོས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རྟེན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདོད་པ་དང་མོས་པ་ཡོད་ན། དེའི་རྒྱུ་ལས་བརྩོན་འགྲུས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་མཚན་མས་སེམས་རྒོད་པར་གྱུར་ན་འཁོར་བའི་སྐྱོན་ཡིད་ལ་བྱས་ཤིང་སེམས་གདུལ་བ་དང་། སེམས་རྨུགས་པར་གྱུར་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡིད་ལ་བྱ་སྟེ། སེམས་གཟེངས་བསྟོད་པར་བྱ་བའི མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱ་བ་མེད་པར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་འབའ་ཞིག་བསྒོམ་པ་ནི་འབད་པའོ།།ནམ་སེམས་རྒོད་པ་དང་རྨུགས་པར་གྱུར་པ་ན་དེ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒོད་པ་དང་ཞུམ་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཞི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ ཡང་ཕྱེ་སྟེ་སེམས་གཡེངས་པར་གྱུར་པའི་ཚེ།ཞི་གནས་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་འཇིལ་བར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་རབ་ཏུ་འཛིན་པའོ། །སེམས་ཞུམ་པར་གྱུར་པའི་ཚེ་ལྷག་མཐོང་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་སེམས་གཟེངས་སྟོད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སྨོན་པའོ། །བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ ཉམས་པར་བྱ་བ་དང་།གཉེན་པོའི་ཆོས་ཐོབ་པར་བྱ་ཞིང་འཕེལ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་གོང་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉམས་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་གསུམ་པས་ནི་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དག་པའི་སྤོང་བ་བཞི་པས་ནི་ གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ།།ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་བསྟན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་ སོགས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལ་བྱ་བ་སྟེ།མོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་སྐྱེས་བུ་གང་ལ་རྐང་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་འགྲོ་བ་དང་འོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཐུ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་གང་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ བཞི་ཡོད་པ་དེས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྱོར་པ་ཐོབ་པ་དང་།མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་མཐུ་ཡོད་པས་ན་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ།

那么，正断的所缘是什么呢？是未生起和已生起的违品及对治。其中，第一个正断缘于未生起的违品。第二个正断缘于已生起的违品。第三个正断缘于未生起的对治。第四个正断缘于已生起的对治。应当了知正断的自性是精进的自性。
助伴是与精进相应的心所法，即胜解、信心、智慧、禅定等。其中，修习是生起胜解而精进努力，摄持心并且如实发愿，如是宣说。
这些文句所说的依止及精进努力，说明修习。其中胜解是精进的依止。为什么呢？因为有欲求和胜解时，由此因缘而生起精进。
其中，若由止观之相而心生掉举时，应当作意轮回过患而调伏其心；若心生昏沉时，应当作意如来功德而令心振奋。不作意相而唯修止观，是为努力。当心掉举与昏沉时，为了断除它们，作为对治掉举和怯弱的止相与观相作意，称为精进努力。
进一步分析，当心散乱时，作意止而摄持，是为摄持心。当心怯弱时，作意观而振奋，是为如实发愿。修习的果报是令一切违品衰减，获得并增长对治法。
其中，上面两种正断显示令违品衰减。第三种正断显示获得对治分。第四种正断显示增长对治分。
在宣说四正断之后宣说四神足，因此是解说它们的时机，故而说'什么是四神足'等。
其中，'神足'是指天眼等神通的修习。四种胜解等三摩地因为是神通生起的因缘，所以称为神足。或者，如同有脚的人能够来去自如一样，具足四种三摩地的人也能获得出世间成就并现前，所以称为神足。

།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་མོས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་ གི་སྡུག་བསྔལ་དང་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མོས་ཤིང་ཡིད་ཆེས་པ་གཙོར་བྱས་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ལ་གུས་པ་བསྐྱེད་པ་དེ་བསྒྲིམས་ནས་ཞུགས་པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་རེག་པར་གྱུར་པ་ནི།མོས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་ མི་སྐྱེད་པ་དང་།མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་སྤོང་བ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་བསྐྱེད་པ་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མོས་པ་དང་དད་པ་ཆེར་སྐྱེས་པ་ལས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མོས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །མོས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་དེ་ལ་ཉེས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། ཉེས་པ་ལྔ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ གཉེན་པོ་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་བསྒོམ་པར་བྱའོ།།ཉེས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་ལེ་ལོ་དང་། གདམས་ངག་ཉམས་པ་དང་། ཞུམ་རྒོད་དང་། འདུ་མི་བྱེད་པ་དང་། འདུ་བྱེད་པ་དང་ལྔའོ། །དེ་ལ་ཞུམ་རྒོད་གཉིས་ནི་ཉེས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུའོ། །དེ་ལ་ལེ་ལོ་ནི་མི་དགེ་བ་སྤོང་བ་དང་། དགེ་བ་བསྒྲུབ་པ་ལ་མི་འཇུག་ པ་ནི་ལེ་ལོ་སྟེ།དེས་དང་པོ་ཉིད་དུ་དགེ་བ་ལ་མི་སྦྱོར་བའི་དུས་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་ཉེས་པའོ། །གདམས་ངག་མི་བརྗེད་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་མན་ངག་ཚིག་དང་དོན་དུ་བརྗེད་པར་གྱུར་པ་སྟེ། དེའི་བསམ་གཏན་སྦྱོར་བ་ལ་ཞུགས་པ་ན་བསམ་གཏན་གྱི་དོན་བརྗེད་པས་ནི་སྒྲིབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པའོ། ། སེམས་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་ཞུགས་ནས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཚེ་ན་སེམས་ཞུམ་པ་དང་། རྒོད་པ་རབ་ཏུ་གཅོད་པ་ན་ཉེས་པ་སྟེ། དེ་གཉིས་བྱུང་ན་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པ་བྱུང་བའི་དུས་ན་དེ་སེལ་བར་འགྱུར་བའི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ནི་ཉེས་པ་སྟེ། དེ་གཉིས མ་གསལ་ན་སེམས་མ་ཞི་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།ནམ་ཞུམ་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་བྲལ་ནས་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཉེས་པ་སྟེ། མཉམ་པ་ཉིད་ལས་བསྐྱོད་ན། སེམས་གཡེངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྤོང་བའི་ཕྱིར། སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་ནི་མོས་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དད་པ་དང་། བག་ཡངས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་། སེམས་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་སོ། །དེ་ལ་མོས་པ་ནི་བདག་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་གི་དུས་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ། བག་ལ་ཉལ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་སྤོང་བར་བྱ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་དོར་བར་བྱ་ཞེས འདོད་པ་སྐྱེ་བའོ།།བརྩོན་འགྲུས་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་ལ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །དད་པ་ནི་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་ཞུགས་ཤིང་གནས་པ་ལས་ཡོན་ཏན་གོང་མ་རྣམས་ཐོབ་པར་བྱ་བར་དད་པ་སྐྱེ་ཞིང་ཡིད་ཆེས་པར་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལ་བག་ཡངས་ནི་གང་དད་པ་མངོན་དུ་བྱུང་བས་རྒྱུ་བྱས་ནས་ སེམས་དགའ་བ་སྐྱེའོ།།སེམས་དགའ་བ་ལས་ལུས་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །ལུས་བདེ་བ་ལས་ཡིད་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ན་སེམས་ལས་སུ་རུང་བར་འགྱུར་ལ། སེམས་ལས་སུ་རུང་བར་གྱུར་པ་དེ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཕྱོགས་བསལ་བ་ནི་བག་ཡངས་སོ།

为了宣说第一神足，说'诸比丘，欲三摩地断行成就神足'等。以苦、空、无我等为主要对境而生起胜解和信心，恭敬精进，专注入定而达到心一境性，这就是欲三摩地。
或者，为了不生起未生的不善法，断除已生的不善法，生起未生的善法，令已生的善法安住，由于生起强大的胜解和信心而达到心一境性，这就是欲三摩地。
修习欲三摩地有五种过失，为了断除五种过失，应当修习八种对治断行。五种过失是：懈怠、失念教诫、沉掉、不作意和作意五种。其中沉掉二者合为一种过失。
其中懈怠是指不趣入断恶修善，这是懈怠，它从一开始就障碍修习善法的时机，这是过失。失念教诫是指忘失所说的禅修教授的文字和意义，当入禅修时由于忘失禅修的意义而成为障碍，这是过失。
心入禅修而达到一境性时，心沉没和掉举是过失，因为这两者生起时心不堪能。当沉没和掉举生起时，不作意能对治它们的相是过失，因为不明了这两者时心不能寂静。
当远离沉没和掉举而心平等时，刻意造作是过失，因为从平等性中动摇会使心散乱。
为了断除五种过失，八种断行是：欲、精进、信、轻安、正念、正知、思惟和舍。
其中欲是生起'我何时能圆满三摩地，如何断除随眠，如何舍弃罪恶不善法'的希求。
精进是持续不断地趣入修习对治。信是由于持续不断地趣入安住而生起获得上位功德的信心和确信。
其中轻安是由现前信心为因而生起心喜。由心喜生起身乐。由身乐生起意乐。当意乐生起时心变得堪能，心堪能时能除遣罪恶不善法的随眠，这就是轻安。

།དེ་ལ་དྲན་པ་ནི་ཞི་ གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པས་སེམས་གནས་པ་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ།རྣམ་པ་དགུ་ནི་ནང་དུ་སེམས་འཇོག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འཇོག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་འཇོག་པ་དང་། ཉེ་བར་འཇོག་པ་དང་། དུལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་། གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་དང་མཉམ་པར་འཇོག་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱིའི་ དམིགས་པ་ལས་སེམས་བསྡུས་ནས་ནང་དུ་མི་ཡེངས་པའི་ཚུལ་དུ་སེམས་དང་པོ་ཉིད་དུ་བསྡུས་པ་ནི་འཇོག་པའོ།།སེམས་དང་པོ་ཉིད་དུ་བསྡུས་པ་ལས་ཕྱིའི་དམིགས་པ་རྣམས་ལ་སེམས་གཡོ་ལ། རགས་པ་འབྱུང་སྟེ། རགས་པའི་སེམས་དེ་ཕྲར་ནང་དུ་སྡུད་པ་ནི་ཡང་དག་པར་འཇོག་པའོ། །དེ་ལྟར་གཞག་པ་ལས་དྲན་ པ་ཉམས་པའི་ཕྱིར།སེམས་གཡེངས་པར་གྱུར་པ་སླར་ཡང་སྡུད་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་འཇོག་པའོ། །དེ་ནས་དང་པོ་ཉིད་དུ་སེམས་ཕྱི་རོལ་དུ་མི་གཡེངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པ་ནི་ཉེ་བར་འཇོག་པའོ། །ཐོག་མ་ཉིད་ནས་གཡེངས་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་སྐྱོན་དང་བཅས་པར་མཐོང་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་དབང་དུ་ བྱས་ནས་སེམས་འཕྲོ་བས་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་དུལ་བར་བྱེད་པའོ།།སེམས་འཁྲུགས་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སྐྱོན་དང་བཅས་པར་མཐོང་ནས་སེམས་འཕྲོར་མི་སྟེར་བ་ནི་ཞི་བར་བྱའོ། །དྲན་པ་ཉམས་པ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཀུན་ཏུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་ཡང་དེ་གནས་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་ཉེ་བར་ ཞི་བར་བྱེད་པའོ།།འབད་པ་དང་བཅས་པ་ནི་སྐབས་དང་བར་ཆད་མེད་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུན་ལ་རྟག་ཏུ་གནས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལེགས་པར་བསྒོམས་པས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་ཅིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུན་ལ་རྒྱུན་དུ་གནས་པ་ནི་སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པའོ། ། དེ་ལ་ཤེས་བཞིན་ནི་གང་ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེ་ཡང་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་འཇིག་པ་དང་། རབ་ཏུ་འཇོག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་བཞིའོ། །ཕུང་པོ་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་ཡོད་པ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་འཇིག་པའོ། །ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་མི རྟག་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་རབ་ཏུ་འཇོག་པའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དང་པོ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཚོལ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཞིབ་ཏུ་རྟོག་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་སྐྱེས་སམ་མ་སྐྱེས་པ་དང་། སྤངས་སམ་མ་སྤངས་པ་བརྟགས་ནས་དེ་སྤོང་བ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སེམས་ཀྱི་ལས་སོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ལས་མི་གཡོ་བ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་པའོ། །དེ་ལ་ལེ་ལོ་སྤང་བའི་ཕྱིར་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམ་པ བཞི་བསྒོམས་ཏེ།མོས་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དད་པ་དང་། བག་ཡངས་སོ། །དེ་ལ་མོས་པ་ནི་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་འབད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དད་པ་ནི་ཡིད་ཆེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བག་ཡངས་ནི་ལས་སུ་རུང་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བཞི་པོ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ན་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེས་བརྩོན་འགྲུས་ ཀྱི་གནས་དང་།རྟེན་དང་། མཚན་མ་དང་། འབྲས་བུ་བསྟེན་པའི་སྒོ་ནས་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གནས་ནི་མོས་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཉིད་དོ། །འདོད་པ་ཡོད་ན་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

关于此，正念是属于止的方面，心住有九种。九种是：内心安住、善住、遍住、近住、调伏、寂静、最寂静、专注一境、平等安住。
其中，从外境收摄心识，以不散乱的方式最初收摄于内，这是安住。
从最初收摄之后，心对外境动摇而生粗重，将此粗重心细微地收摄于内，这是善住。
如是安住后，由于正念退失而心散乱，再次收摄，这是遍住。
从此，最初获得心不向外散乱的特征，这是近住。
从最初即见到色等境是过患的想法，不让心散乱，这是调伏。
见到令心烦乱的因——分别念的随烦恼有过患，不让心散乱，这是寂静。
即使由于正念退失而生起分别念，也不让它安住，这是最寂静。
精进不断，无有间隔地恒时安住于三昧相续，这是专注一境。
由于善修三昧，无功用自然而然地恒时安住于三昧相续，这是心平等安住。
其中，正知是属于观的方面的智慧，它也有四种：了别、安立、遍思、遍寻。
了知蕴界等诸法的数量，这是了别。
如实了知这些法是无常、苦等，这是安立。
以有分别的智慧最初寻求诸法的特征，这是遍思。
其后细致思维，这称为遍寻。
作意是心的造作，观察烦恼生起与否、已断未断，而趣入断除，这是与止观相应的心的作业。
舍是心平等性而住于不动的特征。
其中，为断除懈怠而修四种断行：欲、精进、信、轻安。
其中，欲是希求的特征。精进是努力的特征。信是确信的特征。轻安是堪能性的特征。
这四者如何成为懈怠的对治呢？由依止精进的所依、所缘、相及果而成。其中精进的所依是欲，所缘是精进自身。因为有欲才会发起精进。

།འདོད་པའི་མཚན་མ་དང་རྒྱུ་ནི་དད་པ་དང་། ཡིད་ཆེས་པ་ཡོད་ན་འདོད་པ་དང་མོས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བརྩོན་འགྲུས་ ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་བག་ཡངས་ཏེ།བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ནས་ལུས་ལས་སུ་རུང་བས་སེམས་ལས་སུ་རུང་བའི་མཚན་ཉིད་བག་ཡངས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །བག་ཡངས་སྐྱེས་ནས་ལེ་ལོ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་ཉེས་པ་བཞིའི་གཉེན་པོར་ནི་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བཞི་རྣམས་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། གདམས་ངག་བརྗོད་པའི་གཉེན་ པོ་ནི་དྲན་པའོ།།ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པའི་གཉེན་པོ་ནི་ཤེས་བཞིན་ཏེ། ནམ་སེམས་ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པ་བྱུང་ན། ཤེས་བཞིན་གྱིས་དེ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའོ། །མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པའི་གཉེན་པོ་ནི་སེམས་པ་སྟེ། གང་གི་ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་གཉེན་པོ་ནི་བཏང་སྙོམས་སོ། །ནམ་གཡོ་བར་འདོད་པ་ན་ མི་གཡོ་བར་གཞག་པའོ།།དེ་ལྟར་ཉེས་པ་ལྔ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་དང་བཅས་པར་བསྒོམ་པ་ནི་མོས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ། །མོས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཡང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་ལྡན་པར་བསྒོམ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དབེན་པ་ལ་ གནས་པ་དང་།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གནས་པ་དང་། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཡུལ་མཐོང་ན་དེ་དང་འབྲལ་བར་འདོད་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་གནས་པའི་དུས་ན་ནི་དབེན་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ སྲེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ།དེ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འགོག་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཡིན་པས་ན་བདེ་བ་སྟེ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་དུས་ན་ནི་འགོག་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི། འགོག་པའི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དམིགས་པ་ན་ནི་རྣམ་པར་སྤོང་བར་བསྔོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམ་པ་དེ་ཡང་མོས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་སེམས་འདུས་པ་དང་གཡེངས པའི་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་བསྒོམ་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།བདག་གི་མོས་པ་རབ་ཏུ་ཞེན་པ་དང་། རབ་ཏུ་འཛིན་པར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་སེམས་ནང་དུ་འདུ་བའི་རྒྱུ་ནི་ལྷག་མཐོང་དང་བྲལ་བས་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་ དང་ལེ་ལོའི་དབང་དུ་སེམས་ནང་དུ་འདུས་ཤིང་ཞུམ་པར་གྱུར་པའོ།།དེ་ཡང་སྤང་དགོས་པའི་ཕྱིར་བདག་གི་མོས་པ་རབ་ཏུ་ཞན་པར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །སེམས་གཡེངས་པའི་རྒྱུ་ནི་མི་གཙང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་བས་གཙང་བ་ལ་སོགས་པར་མཚན་མར་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས་ ཡུལ་ལ་སེམས་འཕྲོས་པ་སྟེ།དེ་ཡང་སྤང་དགོས་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འཛིན་པར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡང་སེམས་ཞུམ་པ་དང་ཞན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པའོ། །སེམས་གཡེངས་པ་དང་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ནི་ཞི་གནས་སམ་ ལུས་ལ་མི་གཙང་བར་བརྟག་པ་བསྒོམ་མོ།

欲相和因是信心和确信，有了这些就会生起欲乐和胜解。精进的果是轻安，开始精进后身体调柔，就会生起以心调柔为相的轻安。生起轻安后就会没有懈怠。
其余四种过失的对治是四种断行，依次配对：忘失教授的对治是正念。沉没和掉举的对治是正知，当心沉没和掉举生起时，以正知了知它。不作加行的对治是思维，即能够消除沉没和掉举。过分加行的对治是舍，当想要动摇时，安住于不动。
如是为断除五种过失而修持具有八种断行，称为具有断行的欲三摩地神足。为了显示此欲三摩地也是与四圣谛相应而修，所以说'住于远离，住于离贪'等。
其中，见到苦谛的苦境时，想要远离它，故在安住苦谛时称为'住于远离'。集谛是以贪爱为相，因为它是应当断除的，所以缘它时称为'住于离贪'。灭谛是断除一切苦故为乐，缘它时称为'住于灭'。道谛能现证灭谛并断除一切苦，缘它时称为'回向于断'。
为了显示此修行也是断除作为欲等违品的摄心与散乱之因，所以说'愿我的胜解不要太弱，不要太执著而修'。其中，心内收的因是由于离开胜观而为睡眠、昏沉、懈怠所控，心内收而沉没。为了要断除它，所以说'愿我的胜解不要太弱'。心散乱的因是由于离开不净想而执著净相等相而心散于境。为了要断除它，所以说'不要太执著'。
这两者的对治：为断除心的沉没和软弱而修胜观；为断除心的散乱和执著而修止或观察身不净。

།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་མི་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་སྤོང་བ་དང་། དགེ་བའི་ ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པ་དང་།སྐྱེས་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བརྩོན་འགྲུས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་དང་། རྟག་ཏུ་བརྩམ་པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་རེག་པར་གྱུར་པ་ནི། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་གསུམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམས་པའི་ས་བོན་ལ་བརྟེན་ནས་ཚེ་འདིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒོམ་པ་དང་། འདིར་བསྒོམ་པ་ལས་ཡང་སྔ་མ་སྔ་མའི་མཐུས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་མཐུ་ཆེ་ཞིང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ས་བོན་བརྟས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འབད་མི་དགོས་པར་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་རེག་པར་གྱུར་པ་ནི། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཞན་ཡང་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི རྐང་པ་བཞི་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་གཞན་དག་གི་ཆོས་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དང་བྲལ་ནས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི། དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་དོན་བཤིག་ཅིང་བཙལ་བ་ལས་རྙེད་པར་གྱུར་ནས་དེ་ཉིད་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་ནི་དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །འདིར་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་གཞག་སྟེ། དམིགས་པ་ དང་།རང་བཞིན་དང་། གྲོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡུལ་ལམ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་གང་ལས་སུ་བྱ་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཕྲུལ་ ལོ།།རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན། མོས་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་སེམས་དང་། དཔྱོད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གྲོགས་གང་ཞེ་ན། དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འདོད་པ་དང་འདོད་མི་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་ལ་སོགས་པའོ། །བསྒོམ་ པ་གང་ཞེ་ན།སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པའོ། །བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་གང་ཞེ་ན། གང་འདོད་པ་དེ་ཐོབ་པའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་འདི་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞིའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །རྫུ་འཕྲུལ་ གྱི་རྐང་པ་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ།དབང་པོ་ལྔ་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་བཤད་པར་བཞེད་ནས། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་དབང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དབང་པོ་ལྔ་ཞེས་གྲངས་སྨོས་པའི་མིང་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དད་པའི་དབང་པོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཡོད་པ་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་དང་ནུས་པའི་དབང་པོ་ལ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། མངོན་པར་འདོད་པ་ནི། དད་པའི་དབང་པོའོ། །མཚན་ཉིད་དེ་ཡོད་པ་ལ་ནི་ཡིད་ཆེས་ སོ།།ཡོན་ཏན་ལ་ནི་སེམས་དད་པའོ།

为了说明第二神足，说'具有精进三摩地断行'等。当为了不生未生恶不善法，断已生恶法，生未生善法，增长已生善法，精进不断，经常专注于精进时，称为精进三摩地。具有断行等如前所说。
为了说明第三神足，说'具有心三摩地断行'等。当依靠其他生世修习三摩地的种子，于此生修习三摩地，由此处修习，以前前力使后后力增强，依靠三摩地种子增强，不需努力而达到专注，称为心三摩地。其他如上所说。
为了说明第四神足，说'具有观察三摩地断行'等。当对他人所说法的诸法相远离疑惑而专注，称为观察三摩地。或者对所修境界义分析寻求而得，专注于彼即称为观察三摩地。其他如上所说。
此中也安立五种：所缘、自性、助伴、修习、修习果。其中神足的所缘是三摩地境，或由圆满三摩地所成就的神通眼耳等神变。
何为自性？欲、精进、心、观察的性相。何为助伴？与彼四种三摩地相应的心心所，欲、无贪、无嗔等。何为修习？修习八种断行。何为修习果？获得所欲。
为了总结说明四神足，说'比丘们，这是四神足'。
在说明神足之后，说明五根。为了如所说而解释，说'其中比丘们，何为五根？'等。
为了分别说明五根的名称，说从'信根'到'慧根'。其中对于实有、功德、能力，依次生起信解、净信、希求，是信根。对实有则信解，对功德则净信。

།ནུབ་པ་ལ་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་འདོད་པ་དང་མོས་པ་གཉིས་དོན་གཅིག་པས་དད་པའི་དབང་པོ་ནི་མོས་པའི་དབང་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བྱེད་པའོ། །དགེ་བ་སྒྲུབ་པ་དང་མི་དགེ་བ་སྤོང་བ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་ པོ་སྟེ།དེ་བས་ན་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་སེམས་ཀྱི་གསལ་བར་མཐོང་ཞིང་མ་བརྗེད་པ་ནི་དྲན་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་བས་ན་དྲན་པའི་དབང་པོས་ནི་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་ བྱེད་དོ།།སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་ཤིང་། ཕྱི་རོལ་དུ་མ་གཡེངས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་སྟེ། དེས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོས་ནི་དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ ལ་དབང་བྱེད་པའོ།།ཡང་ན་འཁོར་བ་ཉེས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡོན་ཏན་དང་བཅས་པར་དད་པར་ཡིད་ཆེས་ན། འཁོར་བ་ལས་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་སྟེ་གང་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་དད་པའི་དབང་པོའོ། །བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ནི་བརྩོན་ འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོའོ།།བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ནས་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་བྱ་བ་དང་མི་བྱ་བ་མཚན་ཉིད་དྲན་པ་ནི་དྲན་པའི་དབང་པོའོ། །ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོའོ། །ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ བསླབ་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའོ།།ཡང་ན་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་གནས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་བཤད་དེ། ཀུན་ཏུ་རིག་པའི་དད་པ་བཞི་ལ་གནས་པ་ཉིད་དད་པའི་དབང་པོའོ། །ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་ལ་གནས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་གནས་པ་ནི་དྲན་པའི་དབང་པོའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་ལ་གནས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོའོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དབང་པོའི་དོན་ནི་དབང་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། ཅི་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན། དད་པ་ནི འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དད་པ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང་དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བྱེད་དེ་དད་པའི་དབང་གིས་ཆོས་དེ་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང་དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་གསུམ་ལ་ དབང་བྱེད་ད།དྲན་པ་ཡང་ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་ཤེས་རབ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཤེས་རབ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མངོན་དུ་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོའི་མཐུས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་བཞིན་ དུ།ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་གིས་གཅིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་བློ་གཉིས་མེད་པར་མོས་ཤིང་དད་པའོ། །ཡང་ན་ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་གནས་ལ་དགའ་བ་མངོན་དུ་བྱས་པ་ལས་སེམས་དང་བ་སྐྱེ་བ་ནི་དད་པའོ། ། ཡང་ན་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལས་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་དད་པའོ། །ལུས་དང་སེམས་ལས་ཕོངས་པ་མེད་པར་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤངས་བ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་མངོན་དུ་བྱ་བར་སེམས་སྤྲོ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་སོ། །ཡང་ན་ལས་དམ་པ་ལ བརྩོན་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟར་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པ་ནི་ལེ་ལོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྩོན་འགྲུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

对于想要趋入的生起欲乐，因此欲乐与胜解二者意义相同，故信根即是对胜解根的等持具有主导作用。精进于修持善法与断除不善法即是精进根，因此精进根对精进等持根具有主导作用。对于应当修习等持的对境，心能明见且不忘失即是念根，因此念根对心的等持具有主导作用。心一境性安住且不向外散乱即是等持根，此亦对心的等持本身具有主导作用。善能分别诸法相即是慧根，因此慧根对观察等持具有主导作用。
或者，若信解轮回具过患、涅槃具功德，为了出离轮回而发起精进，其中信解即是信根。发起精进即是精进根。发起精进后生起增上戒学与增上慧学，于此了知应作不应作之相即是念根。增上心学即是等持根。增上慧学即是慧根。
或者，即如此经所说预流支分四法：住于四证净信即是信根。住于四正断即是精进根。住于四念住即是念根。住于四禅即是等持根。了知四圣谛即是慧根。根的含义即是主导之义。主导何者？信即是出世间法生起之因的信心，精进亦主导念、慧及等持，因为依信之力而生起彼等诸法。精进亦主导念、等持及慧三者。念亦主导慧与等持二者。等持亦主导慧。慧则主导现证出世间法，如同依眼等根之力而生识一般，彼等诸法亦由一法生一法，故称为根。
或者，所谓信即是对三宝无有二心而胜解与信仰。或者由现前欢喜功德与功德处而生起净心即是信。或者确信善不善业感得苦乐果报即是信。身心无有匮乏地断除不善法、现证善法而心生欢喜即是精进。或者精进于殊胜事业的身语业称为精进，如是精进于造作罪恶不善法者，由懈怠故非为精进。

།སྔོན་མྱོང་བའི་དངོས་པོ་མ་བརྗེད་པ་ནི་དྲན་པའོ། །ཡང་ན་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་སེམས་ལ་གསལ་བ་ནི་དྲན་པའོ། ། ཡང་ན་མཚན་མ་ཡིད་ལ་གཟུང་བ་མ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཉམས་ན་ཡང་སླར་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ནི་དྲན་པའོ། །ཡང་ན་དྲན་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཡི་གེ་མི་བརྗེད་པར་འཛིན་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡི་གེ་གཟུང་བ་ལས་དོན་མི་བྱེད་པར་འཛིན་པའི་དྲན་པ་དང་། དོན་གཟུང་བ ལས་རྒྱུན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མི་གཏོང་བའི་དྲན་པ་དང་།རྒྱུན་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་པ་ལས་དོན་མངོན་སུམ་དུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་མཐོང་བར་བྱེད་པ་ནི་དྲན་པའོ། །སེམས་གནས་པའི་རྣམ་པ་དགུ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ཡང་ན་ཁང་པ་རླུང་མེད་པའི་མར་མེ་མི་གཡོ་བ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ རླུང་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྐྱོད་པར་སེམས་ཀྱི་ངང་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།བདེན་པ་བཞི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་ཤེས་རབ་བོ། །ཡང་ན་ཤེས་རབ་ལ་རྒྱ་གར་སྐད་དུ་པྲཛྙཱ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། པྲ་ནི་རབ་ཀྱི་དོན་ལ། ཛྙཱ་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་རབ་ ཏུ་ཤེས་པ་དང་།ཀུན་འབྱུང་རབ་ཏུ་སྤངས་པ་དང་། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་པ་དང་། ལམ་རབ་ཏུ་བསྒོམས་པ་ནི་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱོགས་ཏེ། དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་འབྱུང་བས་དྲན་པའི་དབང་པོ་ནི་དེའི་རྒྱུའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ དབང་པོ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཏེ།བརྩོན་འགྲུས་རྒྱུན་དུ་བརྩམས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་དེའི་རྒྱུའོ། །དད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དད་པ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉི་གའི་རྒྱུའོ། །ཡང་ན་དད་པས་ཚུལ་ ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ།དད་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བར་བྱེད་པས་སོ། །བརྩོན་འགྲུས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། བརྩོན་འགྲུས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲན་པ་ དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོའི་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་དྲན་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་ལྔ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་དང་སྤྱོད་པ་དང་ཐོས་པའི་ཆོས་དང་། ཞི་གནས་དང་། ལྷག་མཐོང་དང་། དད་པའི་དབང་པོའི་ཡུལ་ནི་བྱང་ཆུབ་སྟེ། དད་ པས་ཟད་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གཙོ་ཆེར་དང་བ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཡུལ་ནི་སྤྱོད་པ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲན་པའི་དབང་པོས་ནི་ཐོས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་དམིགས་ཏེ། དྲན་པས་ཆོས་ཀྱི་ དོན་དང་མི་བརྗེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོས་ནི་ཞི་གནས་ལ་དམིགས་ཏེ། རྟག་ཏུ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོས་ནི་ལྷག་མཐོང་ལ་དམིགས་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་ལ་གཙོ་ ཆེར་ལྷུར་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་ཅེ་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་དད་པ་སྐྱེས་ནས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་དད་པའི་འོག་ཏུ་བརྩོན་འགྲུས་སོ། །བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་རྣམས་ནི་དྲན་པ་ཉམས་མི་སྲིད་པས། བརྩོན་ འགྲུས་ཀྱི་འོག་ཏུ་དྲན་པའོ།།དྲན་པ་མ་ཉམས་ན་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས། དྲན་པའི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོའོ།

对于曾经经历过的事物不忘记就是念。或者说，对所缘境的事物在心中明显显现就是念。
或者说，不失坏地持守心中的相，即使失坏了也能重新现前，这就是念。
或者说，念有四种：不忘持文字的念，从持文字而不失其义的念，从持义而不舍持续作意的念，从持续作意而使义明显现前并见到的念。
心住的九种状态是三摩地。或者说，如同无风房中的灯火不动一样，心的相续不被烦恼之风所动而一味生起，这就是三摩地。
如实通达四谛就是智慧。或者说，智慧在梵语中称为般若（prajñā），'pra'是'殊胜'的意思，'jñā'是'了知'的意思。
彻底了知苦，彻底断除集，现证灭，彻底修习道，这就是智慧。
其中，慧根是属于毗婆舍那（观）的部分。因为具念者能生起智慧，所以念根是它的因。
定根是属于奢摩他（止）的部分。因为持续精进的人能使心专一，所以精进根是它的因。
由于一切都从信的因而生，所以信是止观二者的因。
或者说，信表示戒蕴，因为具信者能守护戒律。精进和定根二者表示定蕴及其因，因为精进是定的因。
念和慧表示慧蕴及其因，因为念是慧蕴的因。
其中，五根的对境有五：菩提、行为、所闻法、止和观。信根的对境是菩提，因为信对尽智和无生智主要生起净信。
精进根的对境是行为，因为精进能成办三学。念根缘取所闻诸法，因为念能不忘失法义。
定根缘取止，因为专一修习心一境性。慧根缘取观，因为主要致力于了知诸法的自相和共相。
为什么诸根是如此次第安立的呢？因为对涅槃果生起信心后而发起精进，所以信后是精进。
发起精进者不可能失念，所以精进后是念。念不失则心能专一，所以念后是定根。

།སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་འོག་ཏུ་ཤེས་རབ་བཤད་དོ། །དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ དོན་ནི་རིམ་པ་གཉིས་མདོ་ལས་གསལ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།།དེ་ལ་དད་པའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཆོས་བཞི་ལ་དད་ཅིང་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་དད་པ་སྟེ། ཆོས་བཞི་པོ་གང་ཞེ་ན། འཁོར་བ་ན་སྤྱོད་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་དད་པ་ནི་ དང་བའོ།།དེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་བརྟེན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པའོ། །ལས་གང་དག་བྱེད་པར་འགྱུར་བའི་ལས་དེ་དང་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སོ་སོར་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་གསུམ་པའོ། །དེ་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་པ་ནི་བཞི་པའོ། །འཁོར་བ་ན་སྤྱོད་པའི་ འཁོར་བ་ན་ཡོད་པའམ།འཁོར་བར་གཏོགས་པའི་ཆོས་དེ་འཇིག་རྟེན་འདི་ཡོད་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་ཅེས་ལྟ་བ་ནི། འཁོར་བ་ན་སྤྱོད་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་འདི་ཡོད་ཚེ་ཕྱི་མ་ཡོད་པར་ལྟ་བའི་འཁོར་བ་ན་སྤྱོད་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྟ་བ་དད་པ་ཞེས་ བྱའོ།།དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དེའིའོ། །ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་བརྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་པར་འདོད་པའོ། །ལས་གང་དང་གང་བྱེད་པར་འགྱུར་བའི་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཟག་གང་དང་གང་གིས་ལས་དགེ་བ་དང་མི་ དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་དང་གང་བྱས་པའོ།།ལས་དེ་དང་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སོ་སོར་མྱོང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་ཟག་གང་གིས་ལས་དགེ་བ་བྱས་ན། དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། གང་ཟག་གང་གིས་ལས་མི་དགེ་བ་བྱས་ན་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྡུག་ བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་།ལས་གང་གིས་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མྱོང་བར་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་གྱིས་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་བར་ཡིད་ཆེས་པའོ། །དེ་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་ཡོད་པར་མཐོང་བ་དང་། ལས་དང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ ཡོད་པར་མཐོང་བ་དང་།ལས་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་དེས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་གང་ཟག་དེ་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་བྱས་ན་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་ཡིད་ཆེས་པས་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པ་ནི། དད་ པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཆོས་གང་ལ་དད་པའི་དབང་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པའི་དབང་པོས་གང་དད་པར་གྱུར་པའི་ཆོས་བཞི་པོ་ལའོ་ཞེས་བྱ་ བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོས་ཡང་དག་པར་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི། དད་པའི་དབང་པོས་དད་པར་གྱུར་བའི་ཆོས་དེ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོས་མི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ནི་སྤོང་བར་བྱེད། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ནི་གྲུབ་པར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དྲན་པའི་དབང་ པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེ་ལ་དྲན་པའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཆོས་གང་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོས་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོས་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤངས་ནས། དགེ་བའི་ཆོས་སྒྲུབ་སྟེ། གཞག་ པའི་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་ལ་དྲན་པའི་དབང་པོས་ནི།དགེ་བའི་ཆོས་དེ་སེམས་ལ་མི་གསལ་བ་དང་བརྗེད་པར་མ་གྱུར་པ་བྱེད་པ་ནི། དྲན་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།

因为当心专注一境时会如实生起智慧，所以在三摩地之后解说智慧。为了显示五根的意义，经中明显宣说了两个次第。
关于什么是信根，如是等作了宣说。其中，对四法生起信心和确信即是信。什么是四法？对轮回中的世间正见生起信心是第一。
对业的异熟果报生起信心是第二。相信所造的各种业将各自感受其异熟果报是第三。即使为了生命也不造作恶业是第四。
所谓轮回中的世间正见，是指相信有此世间、有他世间等见解，即是轮回中的世间正见。当相信有今生来世时，这种轮回中的世间见解称为信心。
'彼'是指具有信心的补特伽罗。'依止业的异熟'是指认为善业与不善业的异熟果报是存在的。'将造作何种业'是指任何补特伽罗造作善业或不善业等任何业。
'各自感受彼彼业的异熟'是指，若补特伽罗造作善业，将感受安乐的异熟果报；若补特伽罗造作不善业，将感受痛苦的异熟果报。相信是由造业者自身感受果报，而非由他人感受。
'即使为了生命也不造作恶业'是指见到有今生来世，见到有业及业的异熟果报，以及见到业的异熟将由造业者自身感受的补特伽罗的行为。由于确信造作恶不善法将感受痛苦果报，即使为了生命也不偷盗等恶业，这称为信根。
为显示精进根，故说'什么是精进根'等。'于信根所缘之法'是指对信根所信仰的四法。
所谓'由精进根成就'，是指对信根所信仰的法，由精进根断除不善分，成就善分，这就是精进根。
为显示念根，故说'什么是念根'等。'于精进根所成就之法'，即精进根断除不善法后，成就善法，对所建立的善法，念根令善法于心中不暗昧、不忘失，这称为念根。

།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་གསུངས་སོ།།ཆོས་གང་དྲན་པའི་དབང་པོས་ཆུད་མི་གཟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་གང་དྲན་པའི་དབང་པོས་མ་བརྗེད་པར་བྱས་པའོ། །ཆོས་དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པའི་དབང་པོས་མ་བརྗེད་པར་བྱས་པའི་ཆོས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ དབང་པོས་གཡེང་བ་སྤངས་ནས་རྒྱུན་དུ་རྩེ་གཅིག་པར་དམིགས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཆོས་གང་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་དྲན་པའི་དབང་པོས་མི་བརྗེད་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོས་རྒྱུན་དུ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞག་པའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོས་ཆོས་དེ་དག་གི་སོ་སོར་རང་གི་མཚན་ཉིད་མཐོང་བ་ནི་སོ་སོར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། །སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མཐོང་བ་ནི། ཆོས་དེ་དང་དེ་རྣམས་ལ་མངོན་ སུམ་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དབང་པོ་ལྔ་ཡང་དམིགས་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། གྲོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། རྣམ་པ་ལྔར་གཞག་གོ། །དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་སྟེ། དབང་པོའི་དུས་ན་ཡང་དེ་བཞི་ལ་དམིགས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།རང་བཞིན་ནི་དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོའོ། །གྲོགས་ནི་ཆོས་དེ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་རྣམས་སོ། །བསྒོམ་པ་ནི་དད་པའི་དབང་པོས་བདེན་པ་བཞི་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པར་ བསྒོམ་མོ།།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོས་ནི་བདེན་པ་ལ་བཟློག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་རྣམ་པར་བསྒོམ་མོ། །དྲན་པས་ནི་བདེན་པ་ལ་མི་བརྗེད་པར་རྣམ་པར་བསྒོམ་མོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ནི་བདེན་པ་ལ་མི་གཡེང་བའི་རྣམ་པར་བསྒོམ་མོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པ་ རྣམ་པར་བསྒོམ་མོ།།འབྲས་བུ་ནི་བདེན་པ་བཞི་རྟོགས་པར་བྱེད་པའོ། །སྟོབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་བདེན་པ་ཡང་གཅིག་སྟེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ་ཙམ་གྱིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བར་ཟད་དོ། །དབང་པོ་ལྔ་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། འདི་ ནི་དགེ་སློང་དག་དབང་པོ་རྣམས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དབང་པོ་ལྔའི་འོག་ཏུ་སྟོབས་ལྔ་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་སྟོབས་ལྔ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དབང་པོ་ལྔ་པོ་ཉིད་མི་བརྫི་བ་དང་། མི་ཚུགས་པར་གྱུར་ པས་ན་སྟོབས་ལྔར་གཞག་སྟེ།དད་པའི་སྟོབས་ཀྱང་དད་པ་མི་བརྫི་བར་གྱུར་བ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་འདིར་ལྷའི་བདུད་དམ། ཚངས་པའམ་གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་ན་ཆོས་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པའམ། ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དད་པ་ཟློག་པར་མི་ནུས་པས་ན་དད་པའི་ སྟོབས་སོ།།དད་པའི་སྟོབས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བཞི་ཡང་སྟོབས་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྟོབས་དང་ལྡན་ཞིང་བདུད་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་བའི་བདུད་རྣམ་པ་བཞིའི་སྟོབས་བཅོམ་ནས། ཟག་པ་ཟད་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་ན་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ།

为了说明禅定根，所以说'什么是禅定根'等。
所谓'不失念根所持的法'，是指不忘失念根所持的善法。
所谓'以禅定根专注于彼法'，意思是对于念根不忘失的法，以禅定根断除散乱而持续专注观察。
为了说明智慧根，所以说'什么是智慧根'等。
所谓'以禅定根专注的法'，是指对于念根不忘失的善法，以禅定根持续专注安住。
以智慧根见彼等法各自自相是个别通达，见共相是对彼等诸法现前了知。
五根也是从所缘、自性、助伴、修习、修习果等五个方面安立。
五根的所缘是四圣谛，因为在根的阶段也缘于彼四谛。
自性是信、精进、念、定、慧的体性。
助伴是与彼法相应的心和其他心所。
修习是以信根修习对四谛深信的行相。
以精进根修习对真谛精进的行相。以念根修习对真谛不忘失的行相。以禅定根修习对真谛不散乱的行相。以智慧根修习通达自相与共相的行相。
果是通达四谛。
在力的阶段，所缘等也是相同的，仅以不被违品所屈为差别而已。
为了总结五根的宣说，所以说'诸比丘，这些是诸根'。
在五根之后宣说五力，为了如所说般解释，所以说'诸比丘，什么是五力'等。
五根本身因为变得不可屈伏、不可动摇而安立为五力。
信力也是信不可屈伏，于此世间，天魔、梵天或其他世间如法者，或烦恼缠缚者都不能转变其信，故为信力。
由现前信力之因所生的精进等四法也称为力，因为具力并摧破成为魔眷属的四魔之力，现前漏尽，故称为力。

།ཡང་ ན་དབང་པོའི་དུས་ན་ནི་དབང་པོ་ལྔའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མ་དད་པ་དང་།ལེ་ལོ་དང་དྲན་པ་ཉམས་པ་དང་། གཡེངས་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་མེད་པ་རྣམས་སྐབས་སུ་འདྲེ་ཞིང་འབྱུང་བ་ལས། ནམ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་སྐབས་སུ་འབྱུང་བར་མི་བྱེད་དེ། གཉེན་པོ་འགའ་ ཞིག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྐྱེས་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་བསམ་པ་མི་ཕྱེད་པར་གྱུར་པ་ནི་དད་པའི་སྟོབས་སོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་རྣམས་རྒྱུན་དུ་བསྒོམ་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྟོབས་སོ། །གང་མཉན་ཅིང་བསམ་པའི་ཆོས་ནམ་དུ་ཡང་མི་བརྗེད་པ་ནི་དྲན་པའི་སྟོབས་ སོ།།ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པའི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་སོ། །ཆོས་གང་ལ་ཡང་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་སོ། །དེ་ལ་དད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་བདག་གི་ལུས་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ སྟོབས་ཀྱིས་ནི་བདག་གི་ཡོ་བྱད་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ།།དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་སྔོན་བྱས་པ་དང་སྨད་པའི་ལམ་ལ་རྟོགས་པའི་སེམས་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཆེ་ལོང་དུ་བྱུང་བ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏོ། ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་རྩད་ནས་འདོན་ཏོ། །སྟོབས་ལྔ་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས། དེ་ལ་དགེ་སློང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ནི་བདེན་པ་བཞི་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་ཟད་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་དེ་ཡང་གང་ཟག་གི་ཁྱད་པར་གྱིས་ན་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གཞག་གོ། །བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའམ། དེའི རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ།དཔེར་ན་ལུས་ཀྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའམ། རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དང་རྐང་པ་དང་། ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཡན་ལག་གི་གཙོ་བོ་གང་ཡིན་ན་བདུན་པོ་འདི་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གཞག་གོ། ། སྨྲས་པ་ཆོས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ཡན་ལག་གཙོ་བོ་དང་ཡན་ལག་གཉི་གར་གཞག་གོ། །དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་ནི་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་གྲོགས་ཡིན་པས་ཡན་ལག་བདུན་དུ་གཞག་གོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་གྱི་ཆོས བསྒོམ་ཞིང་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་རྣམས་ཆུད་མི་གཟོན་ཅིང་མི་བརྗེད་པར་བྱེད་པ་ནི།དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དབེན་པ་ལ་གནས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བལྟའོ། །ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཚོགས་དང་ ཟུང་དུ་འབྲེལ་བ་སྟེ།གང་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་འདྲེས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །བརྩོན་འགྲུས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི། ཡོན་ཏན་གོང་མ་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ལེན་པར་བྱེད་ཅིང་ཡོན་ཏན་ལ་བསྒྲིབས་པའི་ཉེས་པ་ རྣམས་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།དགའ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་དང་པོ་མཐོང་ནས་ལུས་དང་སེམས་ལ་སིམ་པ་ཐོབ་པའོ།

或者，在根的时候，五根的违品：不信、懈怠、失念、散乱、无正知，在某些时候会间杂出现。当违品不会出现时，就称为某些对治力一向生起的力。
其中，对三宝生起不退转的信心是信力。
恒常修习菩提分法是精进力。
对所闻思的法永不忘失是念力。
不为沉掉所转是定力。
对任何法都无疑惑的了知是慧力。
其中，以信力能断除障碍获得见道的我身执著。
以精进力能断除对自己资具的执著。
以念力能断除对过去所作和下劣道的执著心。
以定力能降伏沉掉等粗大烦恼的生起。
以慧力能从根本拔除一切习气。
宣说五力之后，宣说七觉支。为了如所说般解释，而说'比丘们，什么是七觉支'等。
其中，菩提是通达四谛后获得尽智无生智。此菩提依补特伽罗差别而分为声闻菩提、独觉菩提和圆满菩提三种。
成为获得菩提助伴或所依的法即是菩提分，如同成为身体助伴或所依的手足等称为身分一样。
此中何者为主要支分？立此七者为菩提分。
所说择法即是现证真实的本性，故立为主要支分和支分二者。念等六者是随顺彼的助伴，故立为七支。
其中，修习并现前三十七菩提分法而不令失坏忘失，是念觉支。关于住远离等义，应如前所说而观。
择法觉支是与观察资粮相应，即以见道了知染污分和清净分诸相互不混杂。
精进觉支，具有摄取殊胜上品功德及断除遮蔽功德过失的特征。
喜觉支，是初见补特伽罗无我之真实相后，获得身心轻安的特征。

།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་དང་། སེམས་ལས་སུ་རུང་བར་གྱུར་ པ་སྟེ།གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ལུས་དང་སེམས་ལས་གཞན་དུ་གྱུར་པས་རང་གི་བྱ་བ་ལ་སྤྱོད་པ་སྤང་བ་དང་། སེམས་གནས་གཞན་དུ་གྱུར་པས་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་རྟག་ཏུ་མ་ཉམས་པ་གནས་པའོ།།བཏང་སྙོམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི། ཞུམ་རྒོད་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས་རྟག་ཏུ་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་གནས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་རྣམས་ཡན་ལག་ལྔར་གཞག་སྟེ། རྟེན་གྱི་ཡན་ལག་དང་། རང་བཞིན་གྱི་ཡན་ལག་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་དང་། རྗེས་སུ་བསྔགས་པའི་ཡན་ལག་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཡན་ལག་གོ། །དེ་ལ་དྲན་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི། རྟེན་གྱི་ཡན་ལག་སྟེ། དྲན་པའི་དབང་གིས་གང་ལ དམིགས་པའི་དམིགས་པ་དེ་ནས་གཞན་དུ་མི་གཡེང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི། རང་བཞིན་གྱི་ཡན་ལག་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརྩོན་འགྲུས་བྱང་ཆུབ་ ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མཐུས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་ལས་ཡང་དག་པར་འདའ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགའ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། དེས་ལུས་དང་སེམས་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།བག་ཡངས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གསུམ་ནི། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། དེ་གསུམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པའི་གཉེན་པོ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་གླེང་གཞི་དང་རྟེན་དང་ བཞིན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གཞག་གོ།།དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་གླེང་གཞི་ནི་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ། ཤིན་ཏུ་བྱང་བས་ནི་གནས་ངན་ལེན་པ་དང་། དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ ཡང་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན།འདི་ལྟར་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ནི་གནས་ངན་ལེན་ཏེ། དེ་ཡོད་ན་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་མི་འབྱུང་བས་སེམས་གཡེངས་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་གཡེངས་ནས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་བས་ན་གནས་ངན་ལེན་ནི། ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པའི་རྒྱུའོ།།ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཡིན་པས། དེས་གནས་ངན་ལེན་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་གླེང་གཞིར་གཞག་གོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་རྟེན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ། དེ་ལྟར་ ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་ན་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ།།སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་སྐྱེས་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ཏེ། དེ་བས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་གཞིའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་བཏང་སྙོམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་ལ། རྟག་ཏུའང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡན་ལག་བདུན་པོ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྡུས་ཏེ། ཞི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་ དང་།ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱོགས་དང་གཉིས་ཀའི་ཕྱོགས་སོ།

殊胜轻安觉支是身体轻安和心轻安，即远离一切随眠烦恼的身心，以转为不同于其他的方式而行自己的事业，以及心转为不同的所依而无碍地趣入所缘境。
禅定觉支是缘于真如的专一心，恒常安住而不退失。
舍觉支是，远离怯弱掉举等一切过失而恒常无作，安住于无烦恼。
七觉支可安立为五支：所依支、自性支、出离支、随赞支和无杂染支。
其中，念觉支是所依支，因为由念力使所缘境不散于他处。
择法觉支是自性支，因为是了知菩提诸法自相与共相的智慧自性。
精进觉支是出离支，因为以精进力超越凡夫地。
喜觉支是随赞支，因为它利益身心。
轻安、禅定和舍三觉支是无杂染支，因为此三者对治降伏烦恼。
此又可安立为无杂染的所依、所缘和自性三种。
其中，无杂染的所依是轻安觉支，因为轻安能作为对治随眠及其因的烦恼之因。
如何理解呢？如是，身心不调柔是随眠，有此则不生专注，心会散乱。心散乱后生贪等烦恼，因此随眠是杂染之因。
轻安是身心调柔，因其能除随眠，故安立为无杂染所依。
无杂染所缘是禅定觉支，如是身心调柔则心能等持。
心等持时若生如实知见，则断除杂染，因此禅定是无杂染之基。
无杂染自性是舍觉支，因为以舍断除烦恼，且恒常随顺安住于无烦恼。
此七觉支又摄为三类：止的方分、观的方分和二者的方分。

།དེ་ལ་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགའ་བ་གསུམ་ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་དང་། གང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གསུམ་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་ ཕྱོགས་སོ།།དྲན་པ་ནི་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱང་དམིགས་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། གྲོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། རྣམ་པ་ལྔར་གཞག་གོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་སྟེ།མཐོང་བའི་ལམ་ན་བདེན་པ་བཞི་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ཤིང་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་བཞིན་ནི་དྲན་པ་དང་། ཆོས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་སོ། །གྲོགས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལ་བྱུང་བ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་གཞན་རྣམས་སོ། །བསྒོམ་པ་ནི་དྲན་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བསྒོམ་པ་སྟེ། དབེན་པ་ལ་གནས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གནས་པ། འགོག པ་ལ་གནས་པ།རྣམ་པར་སྤོང་བར་བསྔོས་པ། སྒོམ་པར་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བདེན་པ་བཞི་ཉིད་བསྒོམ་པར་གསུངས་སོ། །བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་བསྟན་ཏེ། དེ་བས་ན་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས། དགེ་སློང་དག་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་འཕགས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་སློབ་པའི གང་ཟག་རྣམས་ལ་བྱ་སྟེ།དེ་དག་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པ་སྤང་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་ཞིང་། ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ བརྒྱད་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་སྐབས་སུ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཐོབ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་ནི། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དེ་ཉིད་གཙོར་བྱས་ནས་ འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོག་ཅིང་འདོད་པ་དང་གནོད་སེམས་དང་འཚེ་བའི་རྟོག་པ་སྤངས་ནས་འདོད་པ་མེད་པ་དང་།གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། འཚེ་བ་མེད་པ་ལ་རྟོག་པ་ནི། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་རྟོག་པ་ཞིག་ནི་སེམས་ འཇུག་པར་འདོད་ན་ཡང་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ལ་རྟོག་གོ།།བརྒྱ་ལ་སྨྲ་བ་ཞིག་ལ་སེམས་འཇུག་པར་འདོད་ན་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཉིད་མངོན་དུ་བྱས་ནས། དགེ་བའི་ཆོས་ལ་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་ཆོས་དེ་ཉིད་གཞན་ལ་གཏམ་དུ་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་ངག་ ཅེས་བྱའོ།།གལ་ཏེ་ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་མལ་ཆ་དང་སྟན་དང་ན་བའི་རྐྱེན་སྨན་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་དགོས་པར་གྱུར་ན། དེ་ཡང་འཚོལ་བའི་དུས་ན་འགྲོ་བ་དང་སླར་འོང་བའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། རྣམ་པར་ལྟ་བ་དང་། བརྐྱང་བ་དང་། བསྐུམ་པ་དང་། ཆོས་གོས་དང་། ལྷུང་བཟེད་འཛིན་པ་དང་། བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། འཆགས་པ་དང་འདུག་པ་དང་། ཉལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་ཤེས་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དེ། དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ།

其中，择法、精进、喜三者是属于毗婆舍那（观）的部分。其中，轻安、三摩地、舍三菩提分是属于奢摩他（止）的部分。念则是二者共同的部分，称为遍行。
菩提分也可以从所缘、自性、助伴、修习、修习果等五个方面来安立。其中，菩提分的所缘是四圣谛，因为在见道位如实了知并缘取四谛。自性是念、择法、精进、喜、轻安、定、舍。助伴是与这些菩提分相应的心及信等其他心所。
修习是修习念等菩提分，即如经中所说'依止远离、依止离贪、依止灭尽、回向于断'等，即修习四谛。修习的果是断除见所断烦恼。
在讲述七觉支之后，讲述八正道。因此，为了如前所说而解释，说道：'诸比丘，何为八圣道分？'等。
其中，'圣'是指从预流果等有学补特伽罗，由于他们为断除一切所修断烦恼及现证解脱而具足八支，是由八支所摄的道，故称为八圣道分。
'即是正见'等，即在七觉支时所获得通达四圣谛的智慧，缘取彼即是正见。以此正见为主而生起的诸法中，于正确思维并断除贪欲、害心、害想后，思维无贪、无害心、无害，即是正思维。若欲发起言说，则以正见为前导，思维善法后对他人宣说，即是正语。
若需要法衣、饮食、卧具、坐具、病缘药品等资具时，在寻求时往返时正知而行，观察、详察、伸、屈、持衣钵、饮食等，以及行住坐卧等时正知而行，即是正业。

།གང་ཆོས་གོས་དང་ན་བའི་རྐྱེན་སྨན་ལ སོགས་པ་ཚོལ་བ་ཡང་གཡོ་དང་སྒྱུས་ཚོལ་བ་སྤངས་ནས།ཆོས་བཞིན་དུ་ཚོལ་ཏེ། དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་ལ་ བརྟེན་ནས་བསྒོམ་པ་ལ་ཞུགས་པ་ན་མོས་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་འབད་པ་ལ་སོགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་རྒྱུན་མི་གཅོད་ཅིང་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བ་ལ་འཇུག་པ་ནི།ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱིན་ཅི་མ་ ལོག་པར་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་གསལ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སེམས་གནས་པ་རྣམ་པ་དགུ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཞག་སྟེ། སྤྱོད་པའི་ཚེ་གང་བྱ་བ་ དང་།གནས་པའི་ཚེ་གང་བྱ་བའོ། །སྤྱོད་པའི་ཚེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ལ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་འཆགས་པ་དང་འདུག་པ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་ལམ་ལ་གནས་པའི་དུས་ན་སྟེ། དེའི་ཚེ་ན་ནི་ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་ལ་གནས་པར་བྱའོ། །གནས་ པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་དུས་ན་སྟེ། དེ་ན་ཡང་ཞི་གནས་བསྒོམ་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་བྱའོ། །དེ་ལ་གང་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་གསུམ་ནི་ལྷག་ མཐོང་གི་ཕྱོགས་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ལྷག་མཐོང་ཉིད་དོ། །ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། རྟོག་པ་གཉིས་ནི་དེའི་ཕྱོགས་སོ། །ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཡང་ དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་སྒོ་ཉིད་དོ།།དྲན་པ་ནི་དེའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའོ། །དེ་ལྟར་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བག་ལ་ཉལ་མ་ལུས་པར་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་དམ་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་ལས་ ཀྱི་མཐའ་དང་།འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་པའི་གང་ཟག་དག་དུས་དུས་སུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་མི་ཤེས་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཤེས་པ་དང་། ལོག་པའི་ཤེས་པ་མེད་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ། །དེ་ལ་མི་ཤེས་པ་ནི་ འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའོ།།ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཤེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའོ། །ལོག་པའི་ཤེས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ།རྒྱ་གར་སྐད་དུ་སམྱག་སཾ་ཀལྤ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སམྱཀ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་ཏོ། །སཾ་ནི་མཉམ་པའི་དོན་ནོ། །ཀལྤ་ནི་རྗེས་སུ་རྟོག་པའི་དོན་ཏེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་ སོགས་པར་མཐུན་པར་རྗེས་སུ་རྟོག་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའོ།།བརྫུན་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་བཞི་སྤངས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ངག་གོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལུས་ཀྱི་ལས་ངན་པ་གསུམ་ལས་ལོག་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བས་འཚོ་བ་མེད་པ་ ནི་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་སྟེ།དགེ་བསྙེན་ལ་སོགས་པའི་ཁྱིམ་ན་གནས་པ་ཡང་དུག་དང་མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པ་འཚོང་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་སླར་ལོག་པའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་ཡང་ཁ་གསག་དང་ཚུལ་འཆོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སླར་ལོག་པའོ།

凡是寻求法衣和病缘药等，应当舍弃谄诳而如法寻求，这就称为正命。依靠正见、正思维、正语、正业、正命，入于修行时，不间断信解、精进、勤勉等精进相续，通过修行而趣入断除应断烦恼，这就是正精进。
依靠四念住，不颠倒地摄持事物明显的特征，这就称为正念。九种心住就称为正定。
这八种圣道支，总的来说可以安立为两种：行动时所作和安住时所作。行动时是指除了修定以外，其他行走、坐卧等威仪时，此时应当安住于正语、正业、正命。安住时是指入定之时，此时应当修习止观二种。
其中正见、正思维、正精进三者是属于观的眷属，正见即是观本身。正精进和正思维二者是观的支分。正念和正定是止的眷属，正定即是止门，正念是属于止的支分。
如是修习，为了断除应断的一切随眠，为了现证殊胜的阿罗汉果，依靠清净的正语、正业、正命，学人于时时中修习止观。
或者说，无有无知、疑惑知和邪知，就是正见。其中无知是指不了知四圣谛的性相。疑惑知是指怀疑四圣谛是否为真。邪知是指颠倒执著无常为常等。
关于正思维，梵语为samyak-saṃkalpa。samyak是不颠倒的意思，saṃ是平等的意思，kalpa是随后思维的意思。对于由正见所见之法，不颠倒地随顺思维诸法自性空性和无常等，这就是正思维。
断除妄语等四种过失是正语。远离杀生等三种身恶业是正业。无有以罪恶不善养命是正命，即在居士等在家人中也要远离贩卖毒药、武器等。出家人也要远离谄媚、伪装等。

།སྡིག་ པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤང་བ་དང་།དགེ་བའི་ཆོས་བསྒྲུབ་པ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཧ་ཅང་དྲག་པ་ཡང་མ་ཡིན། དལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མཉམ་དུ་རྩོལ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའོ། །ཡིད་གསལ་བར་གྱུར་པས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་མ་རྨོངས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་སྟེ། རྒྱུ་དྲུག་གི་དྲན་པ་སྐྱེ་བའོ། །རྒྱུ་དྲུག་ནི་དྲན་པ་མཐོང་བ་དང་། མི་འདྲ་བ་དང་། གོམས་པ་དང་། གཅིག་གི་དོན་དུ་རྟོགས་པ་དང་། ཞི་གནས་ཀྱི་སྟོབས་དང་། རྒྱུའི་སྟོབས་སོ། །དེ་ལ་འདྲ་བ་མཐོང་བ་ལས་དྲན་པ་སྐྱེ་སྟེ། བུ་དང་འདྲ་བ་ལ་ལ་མཐོང་བ་ན་བུ་དྲན་པ་ལྟ་བུའོ། །མི མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་དྲན་པ་སྐྱེ་སྟེ།ཚ་བ་དང་གྲང་བ་དྲན་པ་ལྟ་བུའོ། །གོམས་པ་ལས་ཀྱང་དྲན་པ་སྐྱེ་སྟེ། བཀླག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གོམས་པར་བྱས་པ་ལས་གང་གོམས་པ་དེ་ཉིད་ཕྱིས་ཀྱང་དྲན་པ་སྐྱེ་སྟེ། གཅིག་གི་དོན་དུ་རྟོགས་པ་ལས་དྲན་པ་འབྱུང་སྟེ། ཨ་མྲའི་འབྲས་བུ་ མཐོང་བ་ལས་སྐྱུར་བ་དྲན་པའོ།།ཞི་གནས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱང་དྲན་པ་འབྱུང་སྟེ། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། འཆི་འཕོ་ཤེས་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཚེ་རབས་སྔ་མའི་གནས་རྣམས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྐྱེ་བའོ། །རྒྱུའི་སྟོབས་ལས་ཀྱང་དྲན་པ་སྐྱེ་ སྟེ།བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཚེ་རབས་གཞན་དྲན་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཡེང་རྒོད་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས། སེམས་དྲང་པོའམ་མཉམ་པར་གནས་ན་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཤད་ཅེ་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་བ་རྣམས་ཐོག་མར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་ལྟོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དང་པོ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་བསྟན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་བཞིན་དུ། ཕྱིས་དེ་ཉིད་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་རྟོག་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པའོ། ། ཇི་ལྟར་རྟག་པ་བཞིན་དུ་ཚིག་འབྱིན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་ངག་གོ། །ཇི་ལྟར་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིས་ལས་བྱེད་དེ། དེ་བས་ན་ཡང་དག་པའི་ངག་གི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའོ། །ཡང་དག་པའི་ལས་བྱས་པ་རྣམས་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་ཞིང་བརྩོན་འགྲུས་འཕེལ་ཏེ། དེ་བས་ན་ཡང་དག་པའི་འཚོ་བའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའོ། །བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ རྣམས་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པ་འབྱུང་མི་སྲིད་པས།དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་དྲན་པའོ། །དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས་མཇུག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དུ་བཤད། འཇིག་རྟེན་པའི་ ལོག་པའི་ལྟ་བ་ནས་ལོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ།དེའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་ཡང་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་དུ་བརྒྱད་བཤད་དོ། །ཡང་ན་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་དྲན་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཕྱོགས་ཡིན་ཏེ། དེའི་འབྲས་བུ་ནི་མ་རིག་པ་ དང་བྲལ་ན་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ།།ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཏེ། དེའི་འབྲས་བུ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ནས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ། །ཡང་ན་ཡང་དག་པའི་ངག་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་གསུམ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། དེས་ནི་གཙོར་ཞེ་སྡང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། དེས་ནི་གཙོར་འདོད་ཆགས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་དོ།

对于断除罪业不善法和修持善法，既不要过分精进，也不要懈怠，而是要平衡用功，这就是正精进。由于心意清明而对所缘境不迷惑，这就是正念，是由六种因缘而生起的念。
六种因缘是：见到相似、见到相异、串习、了解一事、止观之力和因缘之力。其中，由见到相似而生起念，如见到与儿子相似的人而忆念儿子。由相异也能生起念，如冷热相对而互相忆念。由串习也能生起念，如对读诵等熟习后，日后也能忆念所熟习的内容。由了解一事而生起念，如见到芒果而忆念其酸味。
由止观之力也能生起念，如修行者能随念宿命、了知死生、了知漏尽，能忆念前世诸事。由因缘之力也能生起念，因为具足福德者能忆念其他生世。断除一切散乱后，心保持正直或平等安住，这就是正定。
为何如此次第宣说八圣道分？对于欲证涅槃的修行者，首先要观察四圣谛，因此首先宣说正见。如实见已，之后会生起是此非彼的思维，所以其后是正思维。如其所思而发言，所以其后是正语。如其所言而后行事，所以在正语之后是正业。
由正业而使生计清净，因此在正业之后是正命。具足戒律者会精进于善法且精进增长，因此在正命之后是正精进。具足精进者不会失念，因此其后是正念。具足正念者能使心专一，因此最后宣说正定。
为何说八圣道分？世间有从邪见到邪定八种邪法，为了对治这些，所以宣说从正见到正定八种。或者说，正见和正念是属于毗婆舍那（观）的部分，其果是离无明而慧解脱。
其余支分是属于奢摩他（止）的部分，其果是离贪欲而心解脱。或者说，正语、正业和正命三者是戒蕴，主要是断除嗔恨这一不善根。正念和正定是定蕴，主要是断除贪欲这一不善根。

།ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། རྩོལ་བ་དང་ལྟ་བ་གསུམ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། དེས་ནི་གཏི མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་དོ།།དེ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཡན་ལག་དྲུག་ཏུ་གཞག་སྟེ། ཡན་ལག་དྲུག་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཡན་ལག་དང་། གཞན་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་དང་། གཞན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་དང་། ཉོན་ མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག་དང་། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་འཐོབ་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག་གོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ ཡན་ལག་སྟེ།མཐོང་བའི་ལམ་ན་བདག་དང་སེམས་ཅན་དང་སྲོག་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ཉིད་ལ་བདག་གི་དེ་དག་རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུར་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ་ཞེས་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ནི་གཞན་ལ་ཐོབ་པར་ བྱེད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ།མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པས་ཚིག་མི་འབྱིན་པས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་ཇི་ལྟར་མཐོང་བའི་ཆོས་རྣམ་པར་བརྟགས་ནས་དེ་ཉིད་གཞན་ལ་འཆད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་གསུམ་ནི་ གཞན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ།རིམ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། འཚོ་བ་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ངག་གི་ནི་ལྟ་བ་རྣམ་པར་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཡང་དག་པའི་ངག་གིས་ཇི་ལྟར་ཆུད་པའི་ ཆོས་རྣམས་གཞན་ལ་ལུང་སྟོན་པ་ན།གཞན་གྱིས་བརྒལ་བའི་ལན་གདབ་པ་དང་། བཤད་པ་ལ་གསལ་ཞིང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པས། གཞན་དག་འདིས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དོན་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང་། འགལ་བ་མེད་པ་དང་། གསལ་བར་སྟོན་པ་དང་སྦྱར་ན་དེ་ཁོ་ན་ཁོང་དུ་ཆུད་ དོ་ཞེས་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་འབྱུང་སྟེ། འདིར་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ངན་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་མི་བྱེད་པ་དང་སྦྱར་ན་འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་ཡིད་ཆེས་པར་ འགྱུར་རོ།།ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཆོས་བཞིན་དུ་ཚོལ་གྱི་གཡོ་དང་སྒྱུས་མི་ཚོལ་ལ། ཡོ་བྱད་མང་པོ་འཛིན་པ་སྤངས་པས་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་གོ་ཞེས་གཞན་དག་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཚེ་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་རྟོག་པས་ནི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཐོགས་པ་མེད་པར་གཞན་ལ་ འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་དག་པའི་ངག་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་འཚོ་བ་གསུམ་ནི། རང་གི་རྟོགས་པ་དང་དམ་བཅས་པ་གསལ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སྦྱང་བའི་ཡན་ལག་སྟེ། བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་ མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དེས་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག་སྟེ། ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པ་རྣམས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཚོར་ནས་ཕྱིས་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་སྐབས་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

正确的思维、精进和见解三者是智慧蕴，它能断除愚痴不善根。
其中八正道可归纳为六支，六支是：决定支、获得他支、令他信服支、清净烦恼障支、清净随烦恼障支和清净殊胜功德障支。
其中正见是决定支，因为在见道时了知无我、无众生、无命等，并且对见道法性作出'我已如是了知'的决定。
正思维是获得他支，因为不轻率发言，而是依正见如实观察所见法后为他人解说。
正语、正业和正命三者是令他信服支，因为依次令人信服见解、戒律和生活的清净。
其中正语令人信服见解清净，如何呢？以正语向他人宣说所了知的法时，能回答他人的质疑，明晰无误地开示，使他人相信此人善于抉择法义、无有矛盾、善说明了。
正业令人信服戒律清净，因为即使为了生命也不杀生等恶行，令人相信具有圣者欢喜的戒律。
正命令人信服生活清净，如何呢？法衣等物如法寻求而不以谄诳求取，远离贪求众多资具，令他人相信生活清净。
其中正见具足证悟，因为在见道时如实了知法性无误。
正思维是狮子吼，因为无碍地为他人宣说所证之法。
正语、正业和正命三者显示自己的证悟和誓言。
正精进是清净烦恼障支，因为能断除一切修所断烦恼。
正念是清净随烦恼支，因为觉察到沮丧和掉举等心所生起后，不令其再次生起。

།ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བའི་ཡན་ལག་སྟེ།འཕྲུལ་གྱི་མིག་ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་རྣམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྦྱངས་ནས། ཡོན་ཏན་དེ་དག་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་ བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་ལྔར་གཞག་སྟེ།དམིགས་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། གྲོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་ལམ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེ་བའི་འོག་ཏུ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཚེ། བདེན་པ་མཐོང་བ་དེ་འདི་ཉིད་ཡང་དག་ པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དམིགས་སོ།།རང་བཞིན་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་དེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་དུ་བརྒྱད་དོ། །གྲོགས་ནི་གང་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དད་པ་དང་། འདོད་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བསྒོམ་པ་ནི་ཡང་དག་ པའི་ལྟ་བ་བསྒོམ་སྟེ།དབེན་པ་ལ་གནས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གནས་པ་འགོག་པ་ལ་གནས་པ་རྣམ་པར་སྤོང་བར་བསྔོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་དང་། གཞན་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་དང་། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། མཐོང བའི་ལམ་དུ་བསྒོམ་པར་འདོད་དེ།དེ་ཉན་ཐོས་མདོ་སྡེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ན་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡིན་པར་འདོད་པས་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་གཟུང་ངོ་། །འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དྲན་པ་བཅུ་དྲུག་བསྟན་ པས།ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས། དེ་ལ་དབུགས་དབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དྲན་པ་བཅུ་དྲུག་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རླུང་ཕྱིར་རྒྱུ་བ་ནི་དབུགས་དབྱུང་བའོ། །ནང་དུ་རྒྱུ་བ་ནི་རྔུབ་པ་སྟེ། དབུགས་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་། ནང་དུ་རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་དྲན་པ་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་དྲན་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །དྲན་པ་ཡང་འདིར་དྲན་པ་མཐུ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དྲན་པའི་སྟོབས་ལ་བྱ་སྟེ། དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་ཤེས རབ་ཀྱིས་རླུང་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་ནང་དུ་འཇུག་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའོ།།དེ་ལ་དབུགས་འབྱུང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཉིས་པོ་གང་ཞེ་ན། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་བར་གྱི་དབུགས་སོ། །དབུགས་རྔུབ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དབུགས་རྔུབ་པ་དང་བར་གྱི་དབུགས་ སོ།།རྔུབ་པ་ནི་གང་དབུགས་ཕྱིར་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ། ལྟེ་བའི་བར་དུ་རླུང་ནང་དུ་འཇུག་པའོ། །བར་གྱི་དབུགས་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་སྟེ། ལྟེ་བའི་བར་དུ་ཞུགས་ནས་ཆད་པ་ལས་དུས་ཅུང་ཞིག་གི་བར་དུ་དབུགས་མི་འབྱུང་ཞིང་ངལ་གསོ་བ་རིང་པོ་མི་ཐོགས་པར་དབུགས་ཤིན་ཏུ་ཡང་ཕྲ་བ་ཞིག་སྐྱེ་བར་ གྱུར་བའོ།།དབུགས་འབྱུང་བ་དང་བར་གྱི་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡོད་དེ། དབུགས་འབྱུང་བ་ནི་རླུང་ཕྱིར་འབྱུང་བ་སྟེ། ལྟེ་བའི་ཕྱོགས་ནས་བརྩམས་ནས། ཁ་སྣའི་བར་དུ་འབྱུང་བ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཕྱིར་མཐོ་གང་ དང་།ཁྲུ་གང་ལ་སོགས་པར་འབྱུང་བའོ།

正确的禅定是获得殊胜功德时净除障碍的支分，为了获得神通眼等五种神通时，以禅定净除诸障碍，从而获得这些功德。
八圣道支也可以分为五种：所缘、自性、助伴、修习和修习的果。
其中，诸道的所缘是在生起见道之后，在见道时，如实正确地缘取所见真谛。
自性是八支，即从正见到正定八种。
助伴是与这些相应的心和心所，信、无贪等。
修习是修习正见，即所谓的住于远离、住于离贪、住于灭、回向于断除等。
修习的果是决断、获得其他、令他信服、净除烦恼障、净除随烦恼障、净除获得殊胜功德的障碍。
说一切有部认为此八圣道支是在见道中修习，而经部则认为是修道，应当执为唯是修道。
在讲述八圣道支之后，讲述十六种出入息念，为了按照所说而解释，因此说'其中十六种出入息念是什么'等。
其中，向外行的风是出息，向内行的是入息，缘于出息入息的念叫做出入息念，其自性是为念所摄持的智慧。
此处的念是指成为有力的念，即念力，由念力所摄持的智慧缘于出息入息。
其中出息有两种：哪两种呢？出息和中间息。入息也有两种：入息和中间息。
入息是在出息之后，风向内进入直至脐部。中间息是入息后，风进入脐部后停止，短暂时间内不出息，不久休息后生起极其微细的息。
出息和中间出息也应如是说，其中差别是：出息是风向外出，从脐部开始，直至口鼻，从那里再向外一肘、一尺等距离而出。

།བར་གྱི་དབུགས་ནི་དབུགས་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དེ་ཆད་ནས། དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་དབུགས་དྲག་ཏུ་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་། ངལ་གསོ་བའི་དུས་དུ་སྐད་ཅིག་གཅིག་རླུང་ཕྲེའུ་ཞིག་འབྱུང་བའོ། །དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པའི་གླེང་གཞི་ཡང་། རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་འཕེན་པར་བྱེད་པའི་ལས་དང་། ལྟེ་བའི་ཕྱོགས་ན་སུ་ལ་ལ་གནས་པའོ། །དེ་ལ་གོང་དུ་ཡང་ལུས་ཀྱི་སུལ་ལ་ཡོད་པའོ། །དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པའི་རྟེན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལུས་དང་སེམས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ནི་ལུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ལུས་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་འབྱུང་ན་ནི། འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་དག་ལ་ཡང དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ཡོད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ།དེ་དག་ལ་མི་འབྱུང་བས་ན། ལུས་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སེམས་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཅིང་འབྱུང་ན་ནི། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པའི་སེམས་ ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་།དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་འབྱུང་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ལ་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་མེད་པས་སེམས་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་ལུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ལུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པར་ངེས་ན་ནི། བསམ་གཏན་བཞི་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་། ནུར་ནུར་པོའི་དུས་ན་མེར་མེར་པོའི་དུས་ཀྱི་ཚེའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ཡོད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ དག་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་སོ།།དེ་བས་ན་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ནི་དུས་དེ་དག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཚེ། ལུས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་གོ་ཞེས་ཅི་རིགས་པར་གཞག་གོ། །དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པའི་འགྲོ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཉིས་པོ་གང་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་ནི་གྱེན་དུ་འགྲོ་བའོ། །དབུགས་རྔུབ་པ་ནི་ཐུར་དུ་འགྲོ་བའོ། །འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པའི་ས་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སུལ་དང་བུ་ག་རགས་པ་དང་། སུལ་དང་བུ་ག་ཕྲ་བའོ། །དེ་ལ་སུལ་དང་བུ་ག་རགས་པ་ནི་ལྟེ བའི་ཕྱོགས་ནས་བརྩམས་ནས།གྱེན་དུ་ཁ་དང་སྣ་ལ་སོགས་པའི་སྒོར་འབྱུང་བ་དང་། ཁ་སྣའི་སྒོ་ནས་བརྩམས་ནས། ཐུར་དུ་ལྟེ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བར་དུ་སུལ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུ་བའོ། །སུལ་དང་བུ་ག་ཕྲ་བ་ནི་ལུས་སུ་གཏོགས་པའི་བ་སྤུའི་བུ་ག་ཐམས་ཅད་དོ། །དབུགས་འབྱུང་ བ་དང་།རྔུབ་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་བཞི་སྟེ། རླུང་དང་། ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དང་། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དང་། དབུགས་ཕྱིར་རྒྱུ་བ་དང་ནང་དུ་རྒྱུ་བའོ། །དེ་ལ་རླུང་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མུ་སྟེགས་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དང་ཐུན་མོང་ངོ་། ། ལྷག་མ་གསུམ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། བསྟན་པ་འདི་འབའ་ཞིག་ལ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་དེ་དག་གྲགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ལ་ཞུགས་པའི་དྲི་མ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཧ་ཅང་ལྷོད་པར་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཧ་ཅང་བསྒྲིམས་ཏེ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་ལ་ཧ་ཅང་ལྷོད་པར་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི། ལེ་ལོ་སྐྱེས་པ་གཉིད་དང་། རྨུགས་པས་སེམས་ནོན་པར་འབྱུང་བའམ། སེམས་ཕྱིས་གཡེངས་པར་འགྱུར་བའོ། །ཧ་ཅང་བསྒྲིམས་ཏེ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བས་ཀྱང་ལུས་མི་མཉམ་པ་དང་། སེམས་མི་མཉམ་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།

中间的气息是外出的气息断绝后，在一定时间内没有剧烈的呼吸，在休息时刻有一刹那微弱的气息生起。关于呼吸的所依，也有两种：即推动它的业，以及在脐部周围的孔穴中存在。在上面也存在于身体的孔穴中。呼吸的所依也有两种：身体和心。为什么呢？因为呼吸是依靠身体和心而生起的。如果仅仅依靠身体而生起，那么入无想定者、入灭尽定者以及生于无想天者也应当有呼吸的过失，由于他们没有呼吸，所以不仅仅依靠身体。如果仅仅依靠心而生起，那么入无色定者和生于无色界的众生也应当有呼吸的过失，由于他们没有呼吸，所以不仅仅依靠心。在某些情况下，也不应该同时依靠身体和心而运行，因为如果确定是依靠身体和心而运行，那么入四禅定的众生们以及处于凝酪位、膜疱位时的众生们也应当有呼吸的过失，由于他们没有呼吸。因此，除了这些时期之外，呼吸是依靠身体和心而运行的，应当如理安立。
呼吸的运行也有两种：是哪两种呢？呼气是向上运行，吸气是向下运行。呼吸的处所也有两种：粗大的孔穴和细微的孔穴。其中粗大的孔穴是从脐部开始向上至口鼻等门而出，从口鼻门开始向下至脐部区域的孔穴中运行。细微的孔穴是属于身体的一切毛孔。
呼吸的异名也有四种：风、身行、出入息、外内息。其中'风'这一异名与外道和世间人等共同。其余三种是不共的，因为这些异名唯在此教法中流传。呼吸中的过失也有两种：过于松弛地修习和过于紧张地修习。其中过于松弛地修习会生起懈怠、为睡眠和昏沉所压制，或者心后来会散乱。过于紧张地修习也会生起身不调和心不调。

།དེ་ལ་ཇི་ལྟར ལུས་མི་མཉམ་པ་སྐྱེ་ཞེ་ན།སྟོབས་ཀྱིས་བསྒྲིམས་ནས་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ལ་དམ་དུ་དམིགས་པ་ན། ལུས་ལ་རླུང་མི་བཟད་པ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རླུང་གིས་ཤས་ཆེར་གཡོ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་རླུང་གིས་ཤས་ཆེར་གཡོ་བར་གྱུར་པས། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་རྣམས་གཡེངས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ལུས་རྒོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ལུས་གཡེངས་པར་གྱུར་པའི་རླུང་དེ་འཕེལ་ན། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་དེ་དག་ཏུ་ལུས་ཀྱི་ནང་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་ལུས་མི་མཉམ་པའོ། །ཇི་ལྟར་སེམས་མི་མཉམ་པ་སྐྱེ་ཞེ་ན། བསྒྲིམས་ཏེ་དམིགས་པ་ལས་སེམས་གཡེངས་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་གཡེངས་པ་འཕེལ་བ་ལས། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་འཁྲུགས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་སེམས་མི་མཉམ་པ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་འདི་ལ་འདྲིས་པར་བྱ བ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།བགྲང་བས་རབ་ཏུ་འདྲིས་པར་བྱ་བ་དང་། ཕུང་པོ་ལ་མཁས་པས་རབ་ཏུ་འདྲིས་པར་བྱ་བ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ལ་འཇུག་པས་རབ་ཏུ་འདྲིས་པར་བྱ་བ་དང་། བདེན་པ་ལ་འཇུག་པས་རབ་ཏུ་འདྲིས་པར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་ དྲུག་ཏུ་རབ་ཏུ་འདྲིས་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་བགྲང་བས་རབ་ཏུ་འདྲིས་པར་བྱ་བ་གང་ཞེ་ན། དེ་མདོར་ན་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རེ་རེ་ནས་བགྲང་བ་དང་། གཉིས་གཅིག་ཏུ་བགྲང་བ་དང་། ལུགས་བཞིན་དུ་བགྲང་བ་དང་། ལུགས་ལས་བཟློག་སྟེ་བགྲང་བའོ། །དེ་ལ་རེ་རེ་ནས་བགྲང་ བ་གང་ཞེ་ན།གང་གི་ཚེ་དབུགས་ནང་དུ་ཞུགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ན། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་དྲན་པས་གཅིག་ཅེས་བགྲང་བར་བྱེད་དོ། །གང་གི་ཚེ་དབུགས་རྔུབ་པ་འགགས་ནས། དབུགས་འབྱུང་བ་སྐྱེ་སྟེ་མེད་པར་གྱུར་པ་ན། དེའི་ཚེ་གཉིས་ཞེས་བགྲང་ བར་བྱེད་དོ།།བགྲང་བའི་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུས་རྣམ་པ་བཅུའི་བར་དུ་བགྲངས་ཏེ། འདི་ནི་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བགྲང་བའོ། །ལུགས་བཞིན་དུ་བགྲང་བ་གང་ཞེ་ན། གང་གོང་དུ་བཤད་པའི་རེ་རེ་ནས་བགྲང་བ་དང་། གཉིས་གཅིག་ཏུ་བགྲང་བར་ཡང་རུང་། རྗེས་བཞིན་དུ་བགྲང་བའི་ བར་དུ་བགྲང་བར་བྱེད་པ་སྟེ།འདི་ནི་ལུགས་བཞིན་དུ་བགྲང་བའོ། །ལུགས་ལས་བཟློག་སྟེ། བགྲང་བ་གང་ཞེ་ན། བཅུར་ཕྱིན་པ་དང་། གཅིག་ཅེས་བགྲང་ངོ་། །དགུ་ལ་གཉིས་ཞེས་བགྲང་ངོ་། །བརྒྱད་ལ་གསུམ་ཞེས་བགྲང་བ་ནས། གཅིག་ལ་བཅུ་ཞེས་བྱ་བའི་ བར་དུ་བགྲངས་ཏེ།འདི་ནི་ལུགས་ལས་བཟློག་སྟེ། བགྲང་བའོ། །གང་གི་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་རེ་རེ་ནས་བགྲང་བའམ། གཉིས་གཅིག་ཏུ་བགྲང་བའམ། ལུགས་བཞིན་དུ་བགྲང་བའམ། ལུགས་ལས་བཟློག་སྟེ། བགྲང་བ་ལ་རབ་ཏུ་གོམས་པར་བྱས་པས། དེའི་སྐབས་སུ་སེམས་མི་གཡེང་ཞིང་། མི་གཡེང་བ་ཁོ་ནར་བགྲང་ནུས་ན། དེའི་གོང་དུ་བགྲང་བའི་ཁྱད་པར་གཞན་བགྲང་བར་བྱ་སྟེ། བགྲང་བའི་ཁྱད་པར་གཞན་གང་ཞེ་ན། རེ་རེ་ནས་བགྲང་བའམ། གཉིས་གཅིག་ཏུ་བགྲང་བ་བསྡོམས་ནས་གཅིག་གོ། ཞེས་བགྲང་བར་བྱེད་དེ། དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བགྲང་བས་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་གཉིས་བཞི་ལས་གཅིག་ཏུ་བགྲོང་ངོ་། །རེ་རེ་ནས་བགྲངས་པས་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་རེ་རེ་ནས་བགྲང་བར་བྱེད་དེ། དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་ཏེ། བགྲང་བའི་ཚུལ་བཅུའི བར་དུ་བགྲང་བར་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་ཡང་གོམས་པར་བྱེད་ན་བཅུ་ཡང་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་བགྲང་བ་སྤེལ་ཏེ། བཅུའི་བར་དུ་བགྲང་བ་ནས། བརྒྱ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ། བཅུའི་བར་དུ་བགྲང་བར་བྱེད་དོ།

那么，身体不平等如何生起呢？用力紧绷而出入息，对呼吸执著紧密时，身体中会生起难以忍受的风，由风而产生较大的动摇。由于风的较大动摇，四肢百骸生起散乱，因此称为身体浮动。如是身体散乱的风若增长，四肢百骸会向身体内部转变，这就是身体不平等。
心不平等如何生起呢？由于紧绷而执著所缘，心会散乱。由于心散乱增长，会被不悦和混乱所压制，这就是心不平等的生起。
关于出入息，应当了知有五种熟练方式：以数息而熟练，以蕴善巧而熟练，以缘起趣入而熟练，以真谛趣入而熟练，以十六行相而熟练。
其中，以数息而熟练是什么呢？简而言之有四种：一一而数，二一而数，顺序而数，逆序而数。
其中，一一而数是什么呢？当气息进入内部时，以缘于出入息的正念数'一'。当入息止息，出息生起而消失时，数'二'。以这样的数息方式数到十，这就是二一而数。
顺序而数是什么呢？如前所说的一一而数和二一而数都可以，随顺而数直至结束，这就是顺序而数。
逆序而数是什么呢？到十时数'一'，到九时数'二'，到八时数'三'，直至到一时数'十'，这就是逆序而数。
当瑜伽行者对一一而数、二一而数、顺序而数或逆序而数修习纯熟时，在此阶段心不散乱，能够专注地数数，那么应当进一步数其他殊胜的数息。其他殊胜的数息是什么呢？将一一而数或二一而数合并后数'一'。以二一而数则将出息入息二者合为一数。以一一而数则将出入息各别计数，将这二者合并后，以此方式数至十。
对此若继续熟练，则将十也合为一而增加数目，从数至十直到将百合为一而数至十。

།གང་གི་ཚེ་བགྲང་བ་ལ་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ ནས།བགྲང་བའི་ཚུལ་བཅུའི་བར་དུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ནུས་ལ། བར་དུ་སེམས་མི་གཡེང་ན། དེ་ཙམ་གྱིས་བགྲང་བའི་ཚུལ་ལ་གོམས་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བགྲང་བ་ལ་ཞུགས་པ་ལས་གལ་ཏེ་སེམས་འཁྲུགས་སམ་གཡེངས་པར་གྱུར་ན། སླར་མགོ་ནས་བཟློག་སྟེ། བགྲང་བ་བརྩམ་པར་བྱའོ། །ཕུང་པོ་ལ་འཇུག་པའི་བར་དུ་གོམས་པར་བྱ་བ་གང་ཞེ་ན། རྣལ་འབྱོར་པ་སྦྱོར་བ་དེ་ལ་བརྟེན་པ་མང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་མང་བ་དང་། མང་དུ་བྱ་བ་དང་ལྡན་པས་ལུས་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་དང་། སེམས་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ད་ལུས ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་དང་།སེམས་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་སྐྱེས་པས། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་རེག་ཅིང་དམིགས་པ་ལ་རྟག་ཏུ་སེམས་གནས་པ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་གོམས་པར་བྱས་པ་དེ་དབང་པོ་དང་ཡུལ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཚུལ་གྱིས། ཕུང་པོ་ལ་འཇུག་ སྟེ།ཇི་ལྟར་འཇུག་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་འདིའི་རྟེན་ནི་ལུས་ཡིན་ཏེ། དེ་ལུས་ལ་བརྟེན་ཏོ་ཞེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་ཞུགས་ཤིང་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་དྲན་པས། དེ་ཉིད་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་མ་བརྗེད་པར་བཟུང་ཞིང་མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ན་གང་ཀུན་ཏུ་ཤེས་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ་ཞེས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་འཇུག་གོ། །གང་དེའི་ཚེ་དྲན་པ་ཡོད་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་པ་དང་། སེམས་པ་ཡོད་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཡོད་པ་ནི། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །ཞེས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་འཇུག་གོ། །གང་དེའི་ཚེ་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ་ཞེས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་རབ་ཏུ་གོམས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གང་གི་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་ཕུང་པོ་ཙམ་དུ་མཐོང་ཞིང་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ཙམ་དང་། དངོས་པོ་ཙམ་དུ་མཐོང་ཞིང་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དེའི་ཚེ་ན། ཕུང་པོ་དེ་དག་ཉིད་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་འཇུག་སྟེ། ཇི་ལྟར་འཇུག་ཅེ་ན། རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་འདི ལྟར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ།།འདི་ལྟར་དབུགས་དབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་འདི་ཅི་ལ་བརྟེན། ཅིའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་ཞེས་བརྟགས་ན། དེས་འདི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་ཏེ། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་འདི་ནི་ལུས་ལ་བརྟེན་པ། ལུས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ། སེམས་ལ་བརྟེན་པ། སེམས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་རྟོགས་སོ། །ལུས་དང་སེམས་ཀྱང་ཅིའི་རྐྱེན་གྱིས་གནས་ཞེས་བརྟགས་ན། དེ་ཡང་ད་ལྟར་འཚོ་བའི་དབང་པོའི་རྟེན་གྱི་གནས་སོ་ཞེས་རྟོགས་སོ། །འཚོ་བའི་དབང་པོ་དེ་ཡང་ཅིའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་ཞེས་བརྟགས་ན། དེ་ཡང་ཚེ རབས་གཞན་གྱི་ལས་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བར་རྟོགས་སོ། །སྔོན་གྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་ཅིའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་ཞེས་བརྟགས་ན། དེ་ཡང་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བར་རྟོགས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནི། སྔོན་དུ་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྤྱོད་དོ། ། སྔོན་གྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ནི་ཚེའི་དབང་པོ། །ཚེའི་དབང་པོའི་རྐྱེན་ལས་ནི་ལུས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་འགགས་ན་འདུ་བྱེད་འགག་གོ། །འདུ་བྱེད་འགགས་ན་ཚེའི་དབང་པོ་འགག་གོ། ཚེའི་དབང་པོ་འགགས་ན་ལུས་དང་སེམས་འགག་གོ།

当修行者开始数息时，从十一开始，能够完整地数到十，中间心不散乱，如此即是熟练了数息的方法。如此进行数息时，若心散乱或动摇，则应从头重新开始数息。
关于如何熟练五蕴观修，修行者依靠这种修法，多加修习，多加观修，多加实践，身体会变得极其调柔，心也会变得极其调柔。当身心都变得极其调柔时，便能触及一心专注，喜欢心常住于所缘境。
如此熟练修习后，通过观察根尘诸法的方式，进入五蕴观修。如何进入呢？即观察呼吸出入是依靠身体的，依止于身体，如此观察即是进入并了知色蕴。
对于出入息的所缘念，不忘其相而持守体验，即是进入受蕴。其中所有认知即是想蕴，如此进入想蕴。当时所具有的念、定、思维、智慧即是行蕴，如此进入行蕴。当时的心、意、识即是识蕴，如此进入识蕴。如此进入即称为熟练五蕴观。
当修行者见到并了知仅是五蕴、仅是诸行、仅是事物时，即于这些蕴中进入缘起相的观察。如何进入呢？修行者如此寻思：这出入息依靠什么？从何缘而生？观察后他会如此了知：出入息是依靠身体，从身体之缘而生，依靠心识，从心识之缘而生。
再观察身心依何缘而住，了知是依靠现在的命根而住。再观察命根从何缘而生，了知是从其他生世的善恶诸行之缘而生。再观察前世诸行从何缘而生，了知是从无明之缘而生。
如此，由无明之缘而有前世诸行，由前世诸行之缘而有命根，由命根之缘而有身体和意识，由身心之缘而生出入息。其中，无明灭则行灭，行灭则命根灭，命根灭则身心灭。

།ལུས་དང་སེམས་འགགས་ན་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་འགག་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་ཞུགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་བདེན་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཀུན་ཏུ་འདྲིས་པར བྱེད་ཅེ་ན།དེས་དེ་ལྟར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ལ་འདྲིས་པ་མང་དུ་བྱས་པས། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་སྟེ་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །འདི་དག་མི་རྟག་པ་ཡིན་པས་ན། མེད་པ་ལ་སྐྱེ་ལ་སྐྱེས་ནས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ གྱུར་པ་དེ་ནི།སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། རྒ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། ན་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །གང་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་ན་བ་དང་འཆི་བའི་ཆོས་ཅན་དེ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །གང་སྡུག་བསྔལ་བ་དེ་ནི་བདག་མེད་པ། རབ་དབང་མེད་པ། བདག་པོ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་དེས་མི་རྟག་པ་ དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ཞུགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པ་དང་། ནད་དུ་གྱུར་པ་དང་། འབྲས་བུར་གྱུར་པ་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ནི་ སྲིད་པའོ་ཞེས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་གོ།།གང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྲེད་པ་དེ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་ནི། ཞི་བ་གྱ་ནོམ་པ་སྟེ་ཞེས་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་གོ། །གང་དེ་ལྟར་ཤེས་དེ་ལྟར་མཐོང་། དེ་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡིན་ཏེ་ ཞེས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ཡང་འཇུག་སྟེ།དེ་ལྟར་ན་དེ་བདེན་པ་བཞི་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ལ་བདེན་པ་བཞི་ལ་འདྲིས་པར་བྱས་པས། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་ནས། དེ་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་པར་བྱ་ བའི་ཕྱིར།རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ལ་རབ་ཏུ་འདྲིས་པར་བྱེད་དེ། རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གང་ཞེ་ན། དྲན་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ་དྲན་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། སོ་སོར་སྤོང་བར་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པ་ ལ་ཡང་།སོ་སོར་སྤོང་བར་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་འདི་ནི། དགེ་སློང་དག་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དྲན་པ་བཅུ་དྲུག་གོ་ཞེས་གང་མདོ་ལས་གསུངས་སོ། །ཚིག་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་རབ་ཏུ་དབྱེ་ཞེ་ན། གོང་དུ་ བདེན་པ་བཞི་ལ་གོམས་པར་བྱ་བའི་སྐབས་སུ་བདེན་པ་བཞི་མཐོང་བའི་སློབ་པའི་གང་ཟག་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པ་ཐོབ་པ་དེས།བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཀུན་ནས་སྦྱོར་བ་ལྷག་མ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྩོལ་བར་བྱེད་དེ། ནམ་ དབུགས་འབྱུང་བའི་དུས་ན།སེམས་མ་རྨོངས་པས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དྲན་པ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བར་ཤེས་པ་ནི། དྲན་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ། དྲན་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དབུགས་ནང་དུ་རྔུབ་པའི་ དུས་ལ་གཡེང་བ་མེད་པར་དྲན་པས་དེ་ཉིད་ལ་དྲན་བཞིན་དུ་དམིགས་སོ་ཞེས་ཤེས་པ་ན་ནི།དྲན་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པ་ལ་ཡང་། དྲན་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཅུ་དྲུག་ལས་འདི་ནི་དང་པོའོ།

身体和心识停止时，出入息也随之停止。如是，便进入缘起法中。
如何熟习进入真谛呢？他如是多修习缘起法，了知诸有为法是缘起的、无常的。
由于这些是无常的，从无中生起，生起后又归于无，如是，便成为具有生法、老法、病法。凡是具有生、老、病、死之法，皆是苦。凡是苦的，即是无我、无自在、无主宰。如是，他以无常、苦、空、无我之行相进入苦谛。
他又如是思维：产生苦行、成为苦、成为病、成为果报的缘是有，如是进入集谛。完全断除能生苦的贪爱，是寂静殊胜的，如是进入灭谛。如是了知、如是见、如是通达，是道谛，如是进入道谛。如是，他便进入四谛。
瑜伽行者由于熟习四谛，断尽见所断烦恼后，为断修所断烦恼，修习十六行相。何为十六行相？从'正念而出息时，如实了知正念而出息'开始，乃至'以舍观而入息时，如实了知以舍观而入息'，此即经中所说的十六种出入息念。
如何分别这十六句？如前所说熟习四谛时，见四谛的有学补特伽罗已得四念住所缘，为断余修所断结使，便精进修习出入息念。
出息时以不迷乱心如实了知其出息相，即是'正念而出息时，如实了知正念而出息'。入息时以不散乱念专注缘于入息相，即是'正念而入息时，如实了知正念而入息'。此为十六行相中的第一。

།གང་གི་ཚེ་དབུགས་ འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ན་ནི།དབུགས་འབྱུང་བ་རིང་པོ་ལ་དབུགས་འབྱུང་བ་རིང་པོའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང་། དབུགས་རིང་དུ་ཤེས་པ་དང་། དབུགས་རིང་དུ་རྔུབ་པ་ལ་ཡང་དབུགས་རིང་དུ་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་གཉིས་པའོ། །གང་གི་ཚེ་དབུགས་འབྱུང་བའི་བར་དང་རྔུབ་པའི་བར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན་ཨུ0f37ནི། དབུགས་འབྱུང་བ་ཐུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དབུགས་རྔུབ་པ་ཐུང་ངུ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་གསུམ་པའོ། །ཡང་ན ཨ་རྣལ་འབྱོར་པ་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་ན།ལྟེ་བའི་ཕྱོགས་ནས་བརྩམས་ཏེ་དབུགས་བྱུང་ནས་ཁ་སྣའི་སྒོ་ནས། ཕྱིར་མཐོ་གང་དང་ཁྲུ་གང་དང་འདོམ་གང་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྲིད་དུ་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་ནི། དབུགས་འབྱུང་བ་རིང་པོ་ལ་དབུགས་འབྱུང་བ་རིང་པོའོ་ཞེས་ཡང་ དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་དབུགས་རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ། ཁ་སྣའི་སྒོ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ལྟེ་བའི་བར་དུ་དབུགས་ཇི་ལྟར་ཐུང་དུ་སོང་བ་དམིགས་པ་ན་ནི། དབུགས་རིང་དུ་རྔུབ་པ་ཡང་དབུགས་རིང་དུ་ རྔུབ་པའོ།།ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་དབུགས་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ལྟེ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། བྲང་གི་བར་དུ་བྱུང་ནས་ཆད་པ་ལ་དམིགས་པ་ན་ནི། དབུགས་འབྱུང་བ་ཐུང་ངུ་ལ་དབུགས་འབྱུང་བ་ཐུང་ངུ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་དབུགས་རྔུབ་པ་ན་ཡང་ཁ་སྣའི་སྒོ་ནས་མགྲིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་ཆད་པ་ལ་དམིགས་ན་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་ཐུང་ངུ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་སུལ་དང་བུ་ག་རགས་པའི་དབུགས་འབྱུང་ བ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ན་ནི།ལུས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ། ལུས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་དབུགས་རྔུབ་པའི་སུལ་དང་བུ་ག་རགས་པ་ལས་དབུགས་ རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ན་ནི།ལུས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པ་ལས་ལུས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་དུ་ན་ལྟེ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། རྒྱུ་མ་དང་ལོང་ཀ་དང་། ཕོ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་ དབུགས་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་ནི།ལུས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་ཁ་སྣའི་སྒོ་ནས་གྲེ་བ་ལ་སོགས་པར་ཐུར་དུ་རྒྱུ་ཞིང་རྒྱུ་མ་དང་། ལོང་ཀ་ལ་སོགས་པར་ཇི་ལྟར་ཞུགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ན་ ནི།ལུས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ནི་བཞི་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་དབུགས་འབྱུང་བ་འདི་ཡང་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དེ་ལུས་ལ་བརྟེན། ལུས་ལ་གནས་པར་ཤེས་ནས་དབུགས་འབྱུང་བ་ལུས་ལ་ བརྟེན།ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པའི་དུས་ན་ནི། ལུས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ། ལུས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་[(]ཤས་[,]ཤེས་[)]པ་ཞེས་བྱའོ།

当专注于出入息时，如实了知长出息为长出息，如实了知长入息为长入息，这是第二种。
当专注于出息间隔和入息间隔时，如实了知短出息为短出息，如实了知短入息为短入息，这是第三种。
或者，当瑜伽行者专注于出息时，从脐部开始，经口鼻而出，向外延伸一肘、一尺、一寻等距离，专注于如是出息，称为如实了知长出息为长出息。
当瑜伽行者专注于入息时，从口鼻开始，直至脐部，专注于气息如何延长，称为如实了知长入息为长入息。
当瑜伽行者专注于从脐部开始，至胸部即断的出息时，称为如实了知短出息为短出息。
当瑜伽行者专注于从口鼻至喉部等处即断的入息时，称为专注于短出息。
当瑜伽行者专注于粗大孔窍中的出息时，称为如实了知以身正知而出息为以身正知而出息。
当瑜伽行者专注于粗大孔窍中的入息时，称为如实了知以身正知而入息为以身正知而入息。
实际上，从脐部开始，经肠、结肠、胃等处，专注于气息如何外出，称为如实了知以身正知而出息。
当专注于从口鼻向下经喉等处运行，进入肠、结肠等处时，称为如实了知以身正知而入息。这是第四种。
当瑜伽行者了知此出息是身行，依止于身，住于身已，专注于出息如何依止身体而出时，称为如实了知以身行正知而出息。

།ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་དབུགས་རྔུབ་པ་འདི་ཡང་། ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ ལུས་ལ་བརྟེན།ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་རྔུབ་པར་ཤེས་ཏེ། ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་དབུགས་ཇི་ལྟར་རྔུབ་པ་ལས། དམིགས་པའི་དུས་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དབུགས་རྔུབ་པ་ལ། ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ནི་ལྔ་པའོ། །ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་སྤུ་དང་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ལ་སོགས་པ་སུལ་དང་བུ་ག་ཕྲ་མོ་ནས་དབུགས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པའི་དུས་ན་ནི། ལུས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ། ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་སོ་སོར་ཤེས་ བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ།།ནམ་རྣལ་འབྱོར་པས་བ་སྤུ་ལ་སོགས་པའི་བུ་ག་དང་སུལ་ཕྲ་མོ་ནས་དབུགས་ཇི་ལྟར་ནང་དུ་འཇུག་པ་ལ་དམིགས་པའི་དུས་ན་ནི། ལུས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པ་ལ། ལུས་ ཐམས་ཅད་ལ་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ནི་དྲུག་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་པས་དབུགས་འབྱུང་བ་ཡང་འགགས། བར་གྱི་དབུགས་ཀྱང་འགགས་ཏེ། དབུགས་དབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་གཞན་མ་སྐྱེས་པའི་གནས་ སྟོང་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་།དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་པའི་དུས་ན་ནི། བདག་གི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ། བདག་གི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་དབུགས་འབྱུང་བའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་ནི་དབུགས་ འབྱུང་བ་དང་བྲལ་བའི་གནས་དང་དུས་ལ་བྱའོ།།ནམ་རྣལ་འབྱོར་པ་དབུགས་རྔུབ་པ་ཡང་འགགས། བར་གྱི་དབུགས་ཀྱང་འགགས་ནས། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་གཞན་མ་སྐྱེས་པའི་དུས་སྟོང་པར་གྱུར་བ་ལ་དམིགས་པ་ནི། བདག་གི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་ དབུགས་རྔུབ་པ་ལ་བདག་གི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཤིན་ཏུ་བྱང་བའོ།།ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་ཏེ། འདི་ནི་བདུན་པའོ། །ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་བྱང་བའི་དོན་ནི་དབུགས་འབྱིན་པ་དང་། རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པས་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ བྱས་པས་ཤེས་པའོ།།ཡང་ན་དེས་གོང་དུ་བཤད་པས་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པ་བརྟེན་པ་མང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་མང་བ་དང་། མང་དུ་བྱས་པ་དང་ལྡན་པས། སྔོན་འདྲིས་པར་མ་བྱས་པའི་ཚེ། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ། སེམས་ཤ་ཐང་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་དང་། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ཡང་རགས་པ་དང་། སྦོམ་པོར་བྱུང་བ་འགགས་ནས། དེ་དང་བྲལ་ཏེ་དེ་གོམས་པར་བྱ་བའི་མཐུས། དབུགས་ཀྱང་ཕྲར་རྒྱུ་ཞིང་། དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ཀྱང་ཤ་ཐང་བ མེད་པར་བདེ་བའི་རེག་པ་དང་ལྡན་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་འབྱུང་སྟེ།དེ་བས་ན་བདག་གི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་དེ་ལྟར་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པའི་དྲན་པའི་སྦྱོར་བ་རབ་ཏུ་སྦྱར་བའི་སྟོབས་ཀྱིས། གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་དང་པོའམ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་དེ་ན། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྒྱུས་ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ཐོབ་པར་ཤེས་པ་ནི། དགའ་བ་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དགའ་བ སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་བརྒྱད་པའོ།

当瑜伽师吸气时，也知道这是身行依于身体，依于身体而吸气。依于身体如何吸气时，在专注时，即以正知而吸气于身行，以正知而吸气于身行，如实了知。这是第五。
当瑜伽师专注于毛孔等细微孔隙中气息如何呼出时，即以正知而呼气遍及全身，以正知而呼气遍及全身，如实了知。
当瑜伽师专注于毛孔等细微孔隙中气息如何进入时，即以正知而吸气遍及全身，以正知而吸气遍及全身，如实了知。这是第六。
当瑜伽师呼气已止，中间气息也止，专注于无其他呼吸生起的空性状态并了解时，即以我身行极善巧而呼气，以我身行极善巧而呼气，如实了知。此处极善巧是指离呼气的状态和时间。
当瑜伽师吸气已止，中间气息也止，专注于其他呼吸未生起的空性时刻时，即以我身行极善巧而吸气，以我身行极善巧而吸气，如实了知。这是第七。
或者，极善巧的含义是通过专注于呼吸使身心调柔而了知。
或者，如前所说，由于多次依止、修习、实践专注于那些呼吸，在未熟练时专注于呼吸时，心疲惫痛苦，呼吸粗重，之后离此而习惯后，呼吸变细，专注的心也不再疲惫而具安乐触，因此说'以我身行极善巧而呼气'等。
当该瑜伽师如是修习呼吸念的力量，若获得初禅或第二禅时，通过专注呼吸而了知如何获得初禅和第二禅，即以正知而喜悦地呼气乃至以正知而喜悦地吸气，如实了知。这是第八。

།གལ་ཏེ་དེས་དགའ་བ་དང་བྲལ་བ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ན་ནི། བདེ་བ་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བདེ་བ་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་དགུ་པའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡན་ཆད་ཉེས་པ་བརྒྱད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས། བསམ་གཏན་བཞི་ཡན་ཆད་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དྲན་པ་ལ་སྦྱོར་བ མེད་དོ།།གལ་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་རྩ་བའི་བསམ་གཏན་དང་པོའམ་གཉིས་པའམ་གསུམ་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། དེས་གདོན་མི་ཟ་བར་མི་ཐོབ་ཏུ་མི་རུང་བ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས། རང་ གི་སེམས་ཅི་དང་ཅི་བྱུང་བ་དང་།ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པ་ལ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་དེ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའམ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ། ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའམ། ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའམ། གཏི་མུག་དང་བཅས་པའམ། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའམ། བསྡུས་ པའམ།གཡེངས་པའམ། ཞུམ་པའམ། གཟེངས་མཐོས་པའམ། རྒོད་པའམ། མི་རྒོད་པའམ། ཞི་བའམ། མ་ཞི་བའམ། མཉམ་པར་གཞག་པའམ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའམ། ལེགས་པར་བསྒོམ་པའམ། ལེགས་པར་མ་བསྒོམ་པའམ། རྣམ་པར་ གྲོལ་བའམ།རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཤེས་པ་བྱུང་སྟེ། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཅི་འདྲ་བར་འབྱུང་བར་ཤེས་པ་ནི། སེམས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནས།སེམས་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བཅུ་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་དབུགས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལས་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས། དབུགས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ན་ ནི།སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ། སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སོ་སོར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་འབྱུང་བའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དབུགས་རྔུབ་པ་ཡང་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་དབུགས་རྔུབ་པ་སྟེ། སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་དབུགས་ཇི་ ལྟར་རྔུབ་པ་ལ་དམིགས་པའི་དུས་ན་ནི།སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་ཤེས་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པ་ལ། སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་ཤེས་བཞིན་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བཅུ་གཅིག་པའོ། །དེ་ལྟར་ དེས་དགའ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བར་གྱུར་པའམ།བདེ་བ་སོ་སོར་མྱོང་བར་གྱུར་པས། གལ་ཏེ་བརྒྱ་ལ་ཞིག་དྲན་པ་རྨོངས་པའི་རྒྱུས་བདག་ཅེའམ། བདག་ནི་བདག་གི་ཞེའམ། བདག་གི་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེའམ། འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེའམ། གཟུགས་ ཅན་དུ་འགྱུར་ཞེའམ།གཟུགས་མེད་པར་འགྱུར་ཞེའམ། འདུ་ཤེས་ཅན་ནམ། འདུ་ཤེས་མེད་པའམ། འདུ་ཤེས་མེད་མིན་དུ་འགྱུར་ཞེས་རྨོངས་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སེམས་གཡོ་བ་བྱུང་ན། མྱུར་དུ་མྱུར་བར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱས་ནས། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ གཉིས་ལ་དམིགས་ཏེ།རྟོགས་པ་དེ་དག་གནས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་རབ་ཏུ་སྤོང་བ་ལ་སེལ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་བདག་གི་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་དབུགས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བདག་གི་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་དབུགས་རྔུབ་པ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་བཅུ་གཉིས་པའོ།

如果他离开喜悦而体验到第三禅的乐时，即了知'我以觉知乐而出息'乃至'我以觉知乐而入息'，如实了知，这是第九。
第四禅以上远离八种过失，因此第四禅以上不修习出入息念。
如果这位瑜伽行者获得根本初禅或第二禅或第三禅，他必定会获得初禅近分定。
依于这些禅定，他能观察自心所生起的一切，了知其生起的方式：是有贪或离贪，有嗔或离嗔，有痴或离痴，收摄或散乱，沉没或高举，掉举或不掉举，寂静或不寂静，等持或不等持，善修或不善修，解脱或未解脱，如实通达了知。当缘于出入息时，了知心的本性如何生起，即了知'我以觉知心而出息'乃至'我以觉知心而入息'，如实了知，这是第十。
瑜伽行者依心而有出息，当缘于依心如何出息时，即了知'我以觉知心行而出息'，如实了知。入息也是依心而有入息，当缘于依心如何入息时，即了知'我以觉知心行而入息'，如实了知，这是第十一。
如是，当他体验到喜或乐时，若由于失念的缘故而生起'我是谁'、'我有我所'、'我将存在'、'我将不存在'、'我将有色'、'我将无色'、'我将有想'、'我将无想'、'我将非有想非无想'等愚痴分别念，心生动摇，应当迅速以智慧觉察，缘于出入息二者，不令这些分别念安住而予以断除。即了知'我以调伏心行而出息'乃至'我以调伏心行而入息'，如实了知，这是第十二。

།དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་ལས། གལ་ཏེ་གཉིད་དང་རྨོངས་པའི་སྒྲིབ་པས་སེམས་ནོན་པར་གྱུར་ཏེ། སེམས་མི་གསལ་བར་གྱུར་པ་ན། སེམས་དགའ་བ་དང་། གསལ་བར་གྱུར་པའི་དམིགས་པ་འགའ་ཞིག་ལ་དམིགས་ ནས།སེམས་གཟེངས་བསྟོད་པ་དང་། དགའ་བར་བྱ་སྟེ། ཡང་དམིགས་པའི་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་དམིགས་པའི་ཚེ་ན་ནི། བདག་གི་སེམས་མངོན་པར་དགའ་སྟེ། དབུགས་རྔུབ་པའོ། །ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བཅུ་གསུམ་པའོ། །དེ་ལྟར་ དམིགས་པ་དེ་ལ་བརྟེན་པ་མང་བ་དང་།སྒོམ་པ་དང་། དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་ལ་མང་དུ་བྱ་བ་མང་བས། རྨུགས་པ་དང་རྒོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་མངོན་དུ་རྒྱུ་བ་རྣམས་རིང་དུ་བྱས་པར་འགྱུར་ཏེ། བདག་གི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་བསལ་ཞེས་པ་ན་ནི། བདག་གི་ སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཏེ་དབུགས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།བདག་གི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཏེ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ནི་བཅུ་བཞི་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་བསྒོམ་པའི་ཚེ་རྒོད་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པར་གྱུར་པ་ མཐོང་ན་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་གཉིས་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་མངོན་པར་བསྡུས་ཏེ་ནང་དུ་འཇོག་པར་བྱེད་ཅིང་ཞི་བར་བྱེད།སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་པའི་དུས་ན་ནི། བདག་གི་སེམས་མཉམ་པར་གཞག་སྟེ། དབུགས་འབྱུང་བ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བདག་གི་སེམས་ མཉམ་པར་གཞག་སྟེ།དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་ནི་བཅོ་ལྔ་པའོ། །དེ་སྒྲིབ་པ་རྣམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་གྱུར་པ་དང་། ལྷག་མ་ལས་བསྒོམ་པའི་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་བག་ལ་ཉལ་ལྷག་མ་ལུས་པར་ གྱུར་ཏེ།དེ་དག་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདེན་པ་བཞི་བསྒོམ་པའི་ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་འདི་ལྟར་བྱེད་དེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་རྟག་པའི་ཆོས་སོ་ཞེས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་དང་པོར་རྟོགས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཞེས་གསུངས་སོ། ། རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་སྔར་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། མི་ཐོས་སུ་མི་རུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་གནས་ལ་གོམས་པར་བྱས་སོ། །ད་ནི་མི་རྟག་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐོང་བས་ན། ལྷག་མཐོང་གོམས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དེའི་སེམས་ནི། ཞི གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་གོམས་པར་བྱས་པས།དེའི་འོག་ཏུ་ཁམས་གསུམ་ལ་མོས་པར་བྱེད་དེ། ཁམས་གསུམ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཁམས་དང་། འགོག་པའི་ཁམས་དང་། སོ་སོར་སྤོང་བའི་ཁམས་སོ། །དེ་ལ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྤང་ བ་ལ་མོས་པ་ནི།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་ལྟའོ། །ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་སྤང་བ་ལ་མོས་པ་ནི་འགོག་པ་ལ་ལྟ་སྟེ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སྤང་བ་ལ་མོས་པ་ནི། སོ་སོར་སྤོང་བར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པའི་ཚེ་དེ་ལྟར་རྨོངས་པ་སྐྱེས་པ་ནི། དབུགས་འབྱུང་བའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱས་ནས། སོ་སོར་སྤོང་བར་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱས་ནས། སོ་སོར་སྤོང་བར་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དབུགས་རྔུབ་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་ལྟ་བ་ནི་མི་རྟག་པར་ལྟ་བའོ།།ཀུན་འབྱུང་ལ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་ལྟ་བ་ནི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་ལྟ་བའོ། །འགོག་པ་ལ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་ལྟ་བ་ནི། འགོག་པར་ལྟ་བའོ།

如是修习时，若为睡眠和愚痴障所压制，心不明显时，应缘某些令心欢喜及明显的所缘，令心振奋和欢喜。当观察所缘的出入时，'我心生欢喜而入息'，如是如实了知，此为第十三。
如是多依彼所缘，修习及多作缘于出入息，以多作故，昏沉掉举等障碍现行渐远。'我已遣除诸障'时，'我心解脱而出息'乃至'我心解脱而入息'，如是如实了知。此为第十四。
若如是修习时见为掉举障和疑障所障，则缘于出入二息，摄心安置于内而令寂静。当心一境安住时，'我心等持而出息'乃至'我心等持而入息'，如是如实了知。此为第十五。
彼心从诸障解脱已，余修习间隔烦恼习气尚存，为断彼等，现前修习四谛之道。即如是作：首先了知'诸行无常法'之苦谛，故说'如是观无常'。
彼瑜伽师先依初禅、二禅、三禅及不可闻处，修习止。今以观无常随见故，修习观。如是其心以修习止观故，其后于三界作意，三界即离贪界、灭界及断界。
于此，于修所断一切行断而作意，是观离贪。于一切蕴断而作意，是观灭。于见所断一切行断而作意，是名观断。出入息时如是生起观察，'出息'如是如实了知已，'入息'如是如实了知已，观察断如是如实了知。
或者，观苦蕴为坏灭法性是观无常。观集谛为应断法性是观离贪。观灭谛为应现证法性是观灭。

ལམ་གྱི་བདེན་ པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་ལྟ་བ་ནི།སོ་སོར་སྤོང་བར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་བཅུ་དྲུག་བསྒོམ་པ་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དྲན་པ་བཅུ་དྲུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་བཅུ་ དྲུག་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས། དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་གང་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་བྱ་སྟེ། ཆུ་བོའི་ རྒྱུན་རྒྱ་མཚོར་འཇུག་པ་བཞིན་དུ།ལམ་དེས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པས་ན། ལམ་ནི་རྒྱུན་ཏོ། །ལམ་དེར་ཞུགས་པའམ། ལམ་དེ་ཐོབ་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་སྟེ། ལམ་གྱི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཆོས་བཞི་ལ་ནི། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རིག་པའི་དད་པ་བཞི་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་ནས། དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་དང་པོའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས དམ་པའི་ཆོས་ལེགས་པར་གསུངས་པ།ཞེས་བྱ་བ་ནས། དམ་པའི་ཆོས་ལ་དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ནི། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་གཉིས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་ བ་ཡན་ཆད་ཡན་ལག་གསུམ་པའོ།།དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང་དད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མཁས་པ་མ་སྨད་པའི་འཕགས་པ་འདོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཡན་ལག་བཞི་པའོ། །འཕགས་པ་ཉན་ ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་སྤང་བ་དང་།ཞེ་སྡང་སྤང་བ་དང་། གཏི་མུག་སྤང་བ་ལ་ཞུགས་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སློབ་པའི་གང་ཟག་རྣམས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་སྤང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་མ་སློབ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་ པ་དེ་དག་ནི།འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་དོན་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བར་བྱ་བ་གཞན་གྱི་ལུང་དང་མན་ངག་མཉན་པ་ལ་རག་ལུས་པས་ཉན་ཐོས་སོ། །དེ་དག་ཆོས་བཞི་ལ་དད་པ་མི་ཕྱེད་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་དང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ ལྡན་འདས་དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།ཡན་ལག་དང་པོས་མདོར་བསྡུ་ན། རྣམ་པ་དྲུག་བསྟན་ཏེ་བགེགས་བཅོམ་པ་དང་། སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། གང་གིས་དེ་ཐོབ་པ་དང་། ཇི་ལྟར་གཤེགས་པ་དང་། སྟོན་པའི་ལས་དང་། གང་དག་གིས་ཡོངས་སུ་ གཟུང་བ་བསྟན་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བགེགས་བཅོམ་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་བགེགས་ནི། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་བར་ཆད་བྱེད་པའི་བདུད་སྡིག་ཅན་དང་། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་དུས་ན་བདུད་སྡིག་ཅན་དང་། འདིའི་འཁོར་དུ་ གཏོགས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་བུ་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས་བཅོམ་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཡང་ དག་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་སྟེ།རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།

道谛是断除烦恼之见，称为各别断除之见。为总结修习十六种出入息的教法，故说'比丘们，出息入息念有十六种'。在讲述十六种出入息之后，讲述预流果的四支，为依照所说而解释，故说'其中预流果四支是什么'等。
其中'流'是指圣道，如同河流入于大海，由此道也入于涅槃城，故道即是流。入于此道或得此道即是预流，作为道伴的四法称为预流四支，也称为圣者们的四种证信。
其中从'圣声闻于世尊'乃至'于佛随知而具信'为预流第一支。从'世尊善说正法'乃至'于正法具信'为预流第二支。从'世尊声闻僧'乃至'八辈士夫'为第三支。从'如是于世尊声闻僧具足信'乃至'具足智者所赞无垢圣者所爱戒'为第四支。
'圣声闻'是指断除贪欲、断除嗔恚、断除愚痴的预流等学人，以及断除贪欲、嗔恚、愚痴的阿罗汉无学果位安住者，他们是圣声闻。声闻的含义是见谛依赖于听闻他人的教言和口诀，故称声闻。他们对四法生起不坏信。
为说明预流第一支，故说'世尊'等。第一支略说表明六种：降魔、圆满导师、以何获得、如何趣入、导师事业及所摄受。'世尊'表明降魔，即障碍无上菩提的恶魔及其眷属欲界天子众在证悟时被降伏，故称世尊。
从'如来、应供、正等觉'开始讲述圆满导师，即如实宣说及如实修行两方面显示圆满导师。

།དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བས། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ནོར་བའོ། །གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོན་པའམ། སྨྲ་བའམ། གསུང་བ་སྟེ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་གསུང་ཞིང་འཆད་པས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྤོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་སྒྲུབ་པའོ། །དེ་ལ་དགྲ བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བས་སྤོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏེ།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྤངས་པས་ན་དགྲ་བཅོམ་པའོ། །ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བས་ཡེ་ ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏེ།ཡང་དག་པར་ནི་མ་ནོར་བར་རམ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རོ། །རྫོགས་པར་ནི་མ་ལུས་པའོ། །སངས་རྒྱས་ནི་མཁྱེན་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་སངས་རྒྱས་པ་དང་། རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཞེས་སྦྱར་རོ། །དོན་དུ་བསྡུ་ན་ཇི་སྙེད་མཁྱེན་པར་ བྱ་བའི་ཡུལ།ཕུང་པོ་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པ་མ་ལུས་པར་མཁྱེན་ཅིང་། དེ་ཡང་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ གྱིས་སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་སྟོན་ཏེ།རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྨྲ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། ཤེས་བྱ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའོ། །དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྨྲ་བ་བསྟན་ཏེ། ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་བསྟན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དགྲ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བས། ཤེས་ བྱ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་བསྟན་ཏེ།ཇི་སྙེད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རིག་པ་དང་རྐང་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བས་གང་གིས་གཤེགས་པ་བསྟན་ཏེ། དོན་དུ་ཡང་དག་ པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་སུ་གཤེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡན་ལག་ལྷག་མ་བདུན་རྣམས་ལ་ནི་རྐང་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དུ་ན་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་སུ་སོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འཕགས་པའི་ ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལས་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་རིག་པར་བཤད་ལ།ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་རྐང་པར་བཤད་ཅེ་ན། དཔེར་ན་མིག་མེད་དེ་མ་མཐོང་བ་དང་། རྐང་པ་མེད་དེ་འགྲོ་མ་ནུས་པས་གར་ཡང་མི་ཕྱིན་གྱི་མིག་གིས་མཐོང་ལ་རྐང་པ་ཡོད་ན། གདོད་འགྲོ་ནུས་ པ་བཞིན་དུ།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་བདེན་པ་བཞི་མཐོང་ལ། ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་བཞིན་དུ། ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་ན། གདོད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བསླབ་པ་གསུམ་སྟེ། ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། ལྷག་ པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་།ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པའོ།

关于'如来'这一称号，是指如实宣说，其中'如'是指不错误。'来'是指教导、宣说或开示，即对诸法的义理，如四圣谛的真实情况那样如实宣说开示，故称如来。
正确修行有两种：断除圆满的修行和智慧圆满的修行。
其中'阿罗汉'表示断除圆满的修行，即断除了贪欲等烦恼、见所断和修所断诸法，故称阿罗汉。
'正等正觉'表示智慧圆满的修行。'正'是指不错误或无颠倒，'等'是指完全，'觉'是指了知。合称为正等觉或圆满觉悟。
总之，对于所知境界，完全了知蕴界等一切，而且对其无常、苦、空、无我等性质无颠倒地了知，具足这样的智慧，故称为正等正觉。
或者以三种方式显示导师的圆满：三种是指无颠倒说法、无烦恼和通达一切所知。
其中'如来'表示无颠倒说法，因为如实际所住那样宣说所知诸法，故称如来。
'阿罗汉'表示无烦恼，因为已断除如敌人般的烦恼和随烦恼。
'正等正觉'表示通达一切所知，因为完全无余且无颠倒地通达一切所知诸法。
'具足明行'表示以何而来，意思是以正见等八圣道分到达涅槃之处。
在八圣道分中，正见称为'明'，因为正见如实了知四圣谛。
正思维等其余七支称为'行'，意思是以八圣道分到达涅槃之处。
在八圣道分中解释正见为明，为何解释其余支分为行呢？譬如无眼不见、无足不能行走而不能到达任何地方，如果有眼能见、有足能行，才能到达。同样，以正见见到四谛，如所见那样，以其余支分修行，才能到达涅槃。
或者三学：增上戒学、增上心学和增上慧学。

།དེ་ལ་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་ནི། རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་དང་། ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་ནི། རྐང་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་བསླབ་པ་གསུམ་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།བརྒལ་བ་དང་། གསུང་རབ་གཞན་ལས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བརྟེན་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་འགྲུབ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་རབ་འགྲུབ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་པོར་སྨོས། དེའི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན། དེའི་འོག་ཏུ་ ཤེས་རབ་བརྟེན་ན།འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་དང་པོར་སྨོས། སྨྲས་པ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་ན་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་དག་པར་འགྱུར་གྱི། ཤེས་རབ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དག་པར་མི་འགྱུར་བས་ཤེས་རབ་སྔར་སྨོས་སོ། ། དཔེར་ན་མིག་གིས་བལྟས་ནས་རྐང་པས་འགྲོ་བ་བཞིན་དུ། ཤེས་རབ་མིག་དང་འདྲ་བས་བརྟགས་ནས། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྐང་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན། བསླབ་པ་གསུམ་ལ་རིག་པ་དང་རྐང་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་མི་སློབ་པའི་རིག་པ་གསུམ ལ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།རིག་པ་གསུམ་ནི་སྔོན་གྱི་གནས་ཤེས་པའི་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འཆི་འཕོ་བ་ཤེས་པའི་རིག་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པའི་རིག་པའོ། །ཞབས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷག་ མ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཤེས་པ་དང་། འཕྲུལ་གྱི་མིག་དང་། འཕྲུལ་གྱི་རྣ་བ་སྟེ། ཆོས་ལྔ་ལ་ཞབས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རིག་པ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བརྙེས་སོ། །ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡན་ཆད་དུ་བཅོམ་ལྡན་ འདས་བདག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བས་བདག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །རིག་པ་དང་རྐང་པར་ལྡན་པས་དེའི་རྒྱུ་བསྟན་ཏོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་ བས་ཇི་ལྟར་ཤེས་པ་བསྟན་ཏེ།དེ་ལ་རིམས་ནད་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་སླར་མི་ལྡོག་པ་བཞིན་དུ། སླར་འཁོར་བར་ལྡོག་པ་མེད་པར་ཤིན་ཏུ་གཤེགས་པས་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པའོ། །ཡང་ན་མར་གྱིས་གང་བའི་བུམ་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་བྱ་ཇི་སྙེད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ལ། སྒྲིབ་པ་ ཇི་སྙེད་སྤང་བར་བྱ་བ་ཀུན་མ་ལུས་པར་སྤངས་ཏེ།ཇི་སྲིད་དུ་ཕྱིན་པར་བྱ་བ་ལེགས་པར་གཤེགས་པས་ན། བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཤད་པ་གཉིས་ཀྱི་མདོར་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕྱི་རོལ་པའི་དོན་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དང་། དེ་ལས་གཞན་ དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པར་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་རིམས་ནད་བྱང་བ་བཞིན་དུ་སླར་མི་ལྡོག་པར་གཤེགས་པས་ནི། ཕྱི་རོལ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལས་ཁྱད་ཞུགས་པར་སྟོན་ཏེ། མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ རྣམས་འདོད་ཆགས་དང་ཐང་ཅིག་བྲལ་ཡང་སླར་ཁམས་གསུམ་དུ་ལྡོག་པས་མི་ལྡོག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བུམ་པ་གང་བ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་གཤེགས་པས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པར་སྟོན་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་ཡང་། ཤེས་ བྱ་ཐམས་ཅད་མ་རྟོགས་ཤིང་།བག་ཆགས་ཀུན་ཀྱང་མ་ལུས་པར་མ་སྤངས་པས་ལེགས་པར་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པའི་ལས་བསྟན་ཏེ། སྟོན་པའི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །རྣམ་པ་གཉིས་ནི་སྐལ་བ་ཡོད་པ་དང་། སྐལ་བ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་གཟིགས་པ་དང་། འདུལ་བར་བྱ་བ་ལ་འདུལ་བར་བྱེད་པའོ།

关于增上慧学，称为明。关于增上心和增上戒学，称为足。如是以三学前往涅槃城，此为所说。
对于质疑，在其他经典中说：依戒得定，依定得慧，因此先说戒，其后说定，其后说慧。在此为何先说慧？答：若为慧所摄持，则戒和定将清净，若无慧，戒和定则不能清净，故先说慧。
譬如以眼观察后以足行走，慧如眼般观察，戒和定如足般行进，故称三学具足明和足。或者，无学三明称为明。三明即：宿住随念明、死生随念明、漏尽智明。
足即戒、定和神通等其余三种：他心智、天眼通、天耳通，此五法称为足。如是说明具足三明等圆满功德。
至此已说世尊自利圆满及其因。从'世尊'到'正等觉'说明自利圆满。以具足明足说明其因。以'善逝'说明如何了知。
如同重病痊愈不复发般，不再返回轮回而善妙趣向，故称善逝。或如盛满油的瓶子般，通达所有所知，断除一切所断烦恼无余，善妙趣向所应至处，故称善逝。
总之，两种解释显示世尊超胜外道离贪者及其他阿罗汉。如同病愈不复发般无有退转而趣向，显示超胜外道离贪者，因为外道等离贪者虽暂时离贪，但仍会返回三界，故非不退。
如同瓶子盛满般善妙趣向，显示超胜阿罗汉，因为阿罗汉等虽是不退，但未通达一切所知，亦未断尽一切习气，故非善逝。
'世间解'等说明导师事业。导师事业有二种：观察有缘无缘世间，以及对所化众生进行调伏。

།འཇིག་རྟེན་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བས། སྐལ་བ་ཡོད་པ་དང་སྐལ་བ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་གཟིགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཉིན་ལན་གསུམ་མཚན་ལན་གསུམ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ཡེ ཤེས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་བརྟགས་ནས།སེམས་ཅན་འདི་ནི་གྲོལ་བའི་སྐལ་བ་ཡོད་པ། འདི་ནི་གྲོལ་བའི་སྐལ་བ་མེད་པའོ་ཞེས་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བླ་ན་མེད་པ། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ། ཞེས་བྱ་བས། སྐལ་བ་ཡོད་པར་ འདུལ་བར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལྟར་མཁྱེན་ནས་སེམས་ཅན་སྐལ་པ་ཡོད་པ་རྣམས་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་བཀོད་དེ། འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན། སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའོ། །དེ་ལ་འདུལ་བར་འོས་པའམ། འདུལ་བར་ནུས་པ་ནི་གདུལ་བའོ། །ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་དང་འདྲ་བས་ཁ་ལོ་ སྒྱུར་བ་སྟེ།དཔེར་ན་རྟ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ། རྟའི་གཡོ་སྐྱོན་རྣམས་མེད་པར་བྱས་ནས་བཏུལ་ཏེ། ལམ་བདེ་བ་ལ་འཛུད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། འདིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་བཏུལ་ནས། ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་བཀོད་པས་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བའོ། །དེ་ལ་ ཡང་གདུལ་དཀའ་བ་ལྟེང་རྒྱས་འོད་སྲུངས་ལ་སོགས་པ་དང་།དགའ་བོ་དང་སོར་ཕྲེང་ལ་སོགས་པ་གཏི་མུག་དང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་ཤས་ཆེ་སྟེ། གདུལ་དཀའ་བ་རྣམས་བཏུལ་ནས་གནས་ཀྱི་མཆོག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཇོག་པར་བྱེད་པས་ན། བླ་ན་མེད་པ་སྐྱེས་ བུ་འདུལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ལྟེང་རྒྱས་འོད་སྲུངས་ལ་སོགས་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་ཤས་ཆེ་བའོ། །དགའ་བོ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བའོ། །སོར་ཕྲེང་ནི་ཞེ་སྡང་གི་ཤས་ཆེ་བའོ། །ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་གིས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་བསྟན་ཏེ། དེ་ བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་གང་གིས་ཡོངས་སུ་གཟུང་ཞེ་ན།ལྷ་དང་མིས་གཟུང་སྟེ། བྱོལ་སོང་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཆོས་འཆད་པའི་སྒྲ་ཐོས་པས་མཐོ་རིས་ལ་སོགས་པར་འཇོག་མོད་ཀྱི། འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་ གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་སྣོད་དུ་ནི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་གྱུར་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གོང་དུ་བཤད་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་དེ་དངོས་སུ་སུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་གསུངས་ཏེ། གོང་དུ་དེ་ ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདིར་སྦྱར་ལ།བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་སྨོས་པ་དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པའི་གཉིད་ལས་སད་ཅིང་། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ པས་ན་སངས་རྒྱས་སོ།།ཡོན་ཏན་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། ཡོན་ཏན་དྲུག་ནི་ཇི་སྐད་དུ། ཕྱུག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། གཟུགས་བཟང་བ་དང་། གྲགས་པ་དང་། དཔལ་དང་ཡེ་ཤེས་དང་ནི་འབད་པ་སྟེ། དྲུག་པོ་རྣམས་ལ་ལྡན་ཞེས་ བཤད་ཅེས་གསུངས་སོ།།སངས་རྒྱས་སུ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་ཤེས་ནས། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་དང་བ་དང་ཡིད་ཆེས་པ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ ཡན་ལག་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དམ་པའི་ཆོས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ཏེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།

所谓'世间智'，是说明观察有缘和无缘的世间。日三次夜三次观察大悲和智慧的世间，了知'此众生有解脱缘，此众生无解脱缘'，因此称为'世间智'。
'无上调御丈夫'，是说明调伏有缘者。如是了知后，将有缘众生安置于圣道而调伏，故称'调御丈夫'。其中，适合调伏或能被调伏者即是所化机。因如同驭者而称为'调御'。
譬如调马的驭者，除去马的过失而调伏，引导其入安稳之道。如是，此亦调伏众生的烦恼，安置于正道，故称'调御'。
其中，难调伏者如优楼频螺迦叶等和难陀、鸯掘摩罗等，愚痴、贪欲、嗔恚深重而难调伏者，调伏后安置于最上处涅槃，故称'无上调御丈夫'。
其中，优楼频螺迦叶等是愚痴重者。难陀是贪欲重者。鸯掘摩罗是嗔恚重者。
'天人师'说明谁能受持。若问谁能受持如来教法？天人受持。虽然旁生等听闻说法声也能安置于善趣等，但能通达圣谛、获得沙门果之器，唯有天人，故称'天人师'。
若问上述功德具足者究竟是谁？为此说'佛世尊'。上文'复'字于此处连接。意为具足如来、应供等功德的世尊即是佛世尊。
其中，从无明睡眠中觉醒，通达一切所知，故称'佛'。因具足六种功德，故称'世尊'。六种功德如说：'圆满富足、妙相、名声、吉祥、智慧及精进，具足此六种。'
知是佛已而具信者，意为知如来具足上述功德已，如是对彼具足净信和信解。
为说预流支第二支，故说'世尊善说正法'等。圣者所说之法即是正法，因为是诸佛世尊所说故。

།སྡུག་ བསྔལ་བའི་མཐའ་དང་བདེ་བ་ལ་ཀུན་ཏུ་ཆགས་པའི་མཐའ་སྤངས་པ་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་སྟོན་པ་དང་།མི་སླུ་བ་དང་། མི་འཁྲུལ་བ་དང་། ཐོག་མ་དང་། བར་དང་། ཐ་མར་དགེ་བའི་ཆོས་ཤ་སྟག་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ལེགས་པར་གསུངས་ པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་རྣམ་པ་བཅུས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་བཞི་ནི་ཡང་དག་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། དབང་དུ་བྱས་པ་དང་། རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བསྒྲགས་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་། བརྟེན་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། རབ་ཏུ་བཏགས་པ་དང་། དུས་དང་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པས་བསྐྱེད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་སྤངས་ནས། ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་ཐུགས་སུ་ཆུད་དེ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་ནས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང དུ་བྱས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ནི་བར་འགའ་བར་འགའ་ཙམ་བཤད་པ་མ་ཡིན་གྱི། རྒྱུན་མ་ཆད་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་བསྒྲགས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་མི་འཆད་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ལ་འཆད་ཁ་ཅིག་ལ་མི་ འཆད་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་གྱི།སློབ་དཔོན་འཆབ་པ་མེད་པར་ཀུན་ལ་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་བསམ་པ་དང་སྦྱར་ནས། དེ་དང་མཐུན་མཐུན་དུ་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདོད་ཆགས་ཅན་ལ་མི་གཙང་བ། ཞེ་སྡང་ཅན་ལ་བྱམས་པ་སྟོན་པ་ལ་ སོགས་པའོ།།བརྟེན་པ་ནི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་གསུང་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟེན་ནས་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་གསུང་གཅིག་གིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཚད་མེད་པར་གོ་ཞིང་རིག་པར་མཛད་པ་དང་། ཉེ་རིང་མེད་པར་འཁོར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཇི་སྙེད་རྣམས་ལ་ ཤེས་ཤིང་རྣམ་པར་རིག་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཏགས་པ་ནི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་ལམ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མཐའ་གཉིས་ནི་མུ་སྟེགས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་དང་། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་ཞེན་པ་ལ་སོགས་པ་བདེ་བའི་མཐའ་ལ་ཞེན་ པ་སྤངས་པའོ།།དུས་ནི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་འབུལ་བ་རྣམས་ཀྱི་དུས་དང་སྦྱར་ནས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ནི་ཆོས་འཆད་པའི་གསུང་ཡན་ལག་དྲུག་ཅུ་དང་ལྡན་པའི་གསུང་གིས་འཆད་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་འབྱུང་བ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་ཆོས་འདི་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་ཏེ། ཚད་མས་ཐོག་ཏུ་བབ་པ་ཡིན་གྱི། མུ་སྟེགས་ཀྱི་ཆོས་བཞིན་དུ་རུང་ཡང་རུང་མ་རུང་ཡང་མ་རུང་དད་པ་ཙམ་གྱིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས་ལྟ་བའི་ཆོས་ ལ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བག་ཆགས་དེ་སྤང་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པས་ན་ནད་མེད་པའོ། །སྤངས་ནས་ཉམས་པའི་དུས་མེད་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ནི་དུས་ཕྱིས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ལོན་ནས་ཉམས་པར་ འགྱུར་གྱི།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ནི། ལན་ཅིག་སྤངས་ནས་ཕྱིས་ནམས་ཀྱང་ཉམས་པའི་དུས་མེད་པའི་ཕྱིར་དུས་མེད་པའོ། །ཡང་ན་ཡང་དག་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་དུས་རིང་པོ་མི་ཐོགས་པར་ཁྱད་པར་མྱུར་དུ་ཐོབ་པར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དུས་མེད་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་དག་ལས་དགེ་སློང་དག་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སྦྱོར་བ་ནི། འདོད་པའི་ཟག་པ་སྐྱེས་པ་མི་སྐྱེ། སྐྱེས་པ་རྣམས་མྱུར་དུ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

远离痛苦之边和执著快乐之边的两边，宣说离二边之法，不欺诳，不错乱，开始、中间、最后都宣说善法。世尊善说法者，即是如此。
或者以十种方式，称为世尊善说法，即四种方式：以真实生起、以自在、以趣入、以宣说、以分别、以依止、以了知、以安立、以时间和功德摄持。
其中真实生起是指断尽一切烦恼无余，通达一切所知，证悟后而说故。以自在是为一切众生利益而说故。趣入是非间断性地说，而非偶尔说故。宣说是非如有些不说，有些说有些不说，而是上师无有隐藏对一切说故。
分别是随顺众生各自意乐，相应而说法故，如对贪欲者说不净观，对嗔恨者说慈爱等。依止是依止具足五支的语而说故。了知是以一音使无量世界了知通达，对近远无别的一切眷属众会令知令了知故。
安立是宣说远离二边之道故。二边即外道苦行等苦边，执著欲贪等乐边。时间是随顺成熟根机者的时机而说故。功德摄持是以具足六十支功德的语而说故。
所谓现见之法，即如来教法是现证之义，是以量印证，非如外道法不论应理不应理唯以信心执取，故称现见之法。
因为是烦恼和随烦恼习气的对治，故无病。断已无有退失之时，即世间道所断烦恼后来会退失，出世间道所断烦恼一旦断除永不退失，故无时。
或者趣入正修行者不经长时速得殊胜，故无时。因此其他经中说：'诸比丘，如理作意修习者，未生之欲漏不生，已生者速断。'

།ཉེ་བར་འདྲེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མ་ ལུས་པ་ལས་འབྱུང་བ་འཐོབ་པའམ།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པར་བྱེད་ཅིང་གནས་དེར་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན། ཉེ་བར་འདྲེན་པ་སྟེ། དེ་ལ་གོམས་པར་བྱས་ནས་རིམ་གྱིས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདི་ལ་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་འདི་ལྟ་བུ་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་མུ་སྟེགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེད་དེ། གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པས་ན། འདི་ལས་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་ནི་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདི་འབའ་ཞིག་ལ་ཡོད་པར་མཐོང་གི། མུ་སྟེགས་ལ སོགས་པའི་ལྟ་བ་གཞན་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཁས་པ་རང་གིས་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དེ་རྟོག་གེ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞིང་། རྟོག་གེ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། མཁས་པ་རྣམས་ནང་གི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཐོང་ཞིང་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་ན་ མཁས་པ་རང་གིས་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡོན་ཏན་གཞན་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྒྱགས་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རིགས་མཐོ་བ་དང་། གཟུགས་བཟང་བ་དང་། ནད་མེད་པ་དང་། ཚེ་རིང་བ་ལ་ཆགས་ཤིང་སྙེམས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པས་ ན།རྒྱགས་པ་མེད་པར་བྱེད་པའོ། །འདོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ཀུན་འཇོམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྟེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་འདོར་བའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ བག་ལ་ཉལ་བ་ཀུན་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན་གནས་ཀུན་འཇོམས་པར་བྱེད་པའོ།།ལམ་རྒྱུད་ལྔར་སྐྱེ་བའམ། ཚེ་རབས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྐྱེ་བའི་ཚེའི་རྒྱུན་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན། ལམ་གཅོད་པའོ། །བདག་གི་དངོས་པོ་མེད་པར་སྟོན་པས་ན་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། བདག་ ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མི་འགྲུབ་པར་སྟོན་པས་ན་མི་དམིགས་པའོ།།ཚེ་རབས་གཞན་གྱི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་བས་ན་སྲིད་པ་ཟད་པའོ། །ཚེ་འདིའི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་པ་ཡང་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ཡིན་པས་ན།འགོག་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བཤད་པའི་ཆོས་དང་། སྒྲུབ་པའི་ཆོས་དང་། འབྲས་བུའི་ཆོས་སོ། །དེ་ལ་དམ་པའི་ ཆོས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།མཁས་པ་རང་གིས་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་རྒྱགས་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་བསྒྲུབ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ ཏོ།།འགོག་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བས་འབྲས་བུའི་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་རྣམས་ལ་ཡོན་ཏན་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་དད་པ་བརྟན་ཞིང་ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་པ་ནི། དམ་པའི་ཆོས་ལ་དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་འདི་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པའི་ ཆོས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་སྟོན་ཏེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་ཆོས་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བཤད་པས་ན། ལེགས་པར་བཤད་པ་མ་ཡིན་པའོ། །དད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། ཚད་མས་བརྟག་ཏུ་མི་བཟོད་པས་ན། ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པའོ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པས་ན་ནད་མེད་པ་མ་ཡིན་པའོ། །ཕྱིས་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་ན་དུས་མེད་པ་མ་ཡིན་པའོ།

关于'引导'这一词，是指从轮回的一切痛苦中获得解脱或获得涅槃，并引导至彼处，故称为引导。通过对此修习，逐渐从轮回的痛苦中解脱，到达涅槃之处。
'此处所见'是指，如此之法在外道等其他教派中是没有的，因为这是不共之法，故称为'此处所见'。这样的法唯有在佛教中才能见到，在外道等其他见解中是没有的。
'智者自知'是指此法非诡辩者所行境界，诡辩者无法理解，而是智者通过内在的自身智慧能见能知，故称为'智者自知'。
为了显示其他功德，所说'令无骄慢'等，是指消除对高贵种姓、优美容貌、无病、长寿的执著与傲慢，故称为'令无骄慢'。
'令无贪欲'是指令人断除对欲妙的贪著。
'摧毁一切住处'是指作为舍弃苦和烦恼所依的五蕴的方法。或者说因为能断除一切烦恼随眠，故称为'摧毁一切住处'。
'断路'是指断除五道轮回或从一世到另一世不断相续的生命之流。
'空性'是指显示无我性。'无所缘'是指显示'我'也不成立。
'尽有'是指成为断除对其他生世的身体和受用的贪著之因。'离贪'是指也断除对今生身体和受用的贪著。
'灭'和'涅槃'是指能获得断除一切烦恼和痛苦蕴的涅槃之道。
或者说法有三种：教法、修法和果法。其中从'善说正法'到'智者自知'显示教法的功德。从'令无骄慢'到'离贪'显示修法的功德。'灭涅槃'显示果法。
对具有这些功德的诸法生起坚定信心和确信，称为'具有对正法的信心'。这显示佛法超胜于外道等法。
怎么说呢？他们的法因为颠倒而说，故非善说。仅仅随信而已，经不起正理观察，故非现见之法。非烦恼和随烦恼的对治，故非无病。后来会衰败，故非无时。

།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་ཐོབ་པར་མི་བྱེད་པས་ན་ཉེ་བར་འདྲེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ནི་ཕན་ཚུན་ཐུན མོང་དུ་གྱུར་པས་ན་འདི་ལ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་གི་ཆོས་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་པས། མཁས་པ་རང་གིས་རིག་པ་མ་ཡིན་པའོ། །རིགས་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཆགས་པ་མི་སེལ་བས་ན་རྒྱགས་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཆགས་པ་སེལ་ བར་མི་བྱེད་པས་ན་འདོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཕུང་པོ་ལྔ་སྤོང་བར་མི་བྱེད་པས་ན་གནས་འཇོམས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལམ་རྒྱུད་ལྔ་དང་ཚེའི་རྒྱུན་གཅོད་པར་མི་བྱེད་པས་ན། ལམ་གཅོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་གི་ཡོད་པར་སྟོན་པས་ན་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་ཡོད་ པར་སྟོན་པས་ན་མི་དམིགས་པར་སྟོན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།མ་འོངས་པའི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་མི་བྱེད་པས་ན། སྲེད་པ་ཟད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་ཡོ་བྱད་ལ་ཆགས་པ་སྤོང་བར་མི་བྱེད་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཐོབ་པའི་ལམ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་མི་བྱའོ།།ཡང་ན་གཞན་སྔར་བཤད་པར་ཟད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་འདི་དུས་གང་གིས་བསྒྲུབས་ཀྱང་བསྒྲུབ་པར་རུང་སྟེ། བསྒྲུབ་པའི་དུས་མེད་པས་ན་དུས་མེད་པའོ། །བསྒྲུབ་སླ་ཞིང་བསྒྲུབ་ཏུ་རུང་བར་ཡང་ཇི་ལྟར་དགེ་ བསྙེན་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་གྱིས་བཤད་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་འགྲོ་བ་ན་ཡང་བླ།འདུག་པ་ན་ཡང་བླ། ཉལ་བ་ན་ཡང་བླ། འཆག་པ་ན་ཡང་བསྒྲུབ་བླའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་བཤད་པའི་ཆོས་ནི་རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེ་ལ་བཤད་ཀྱི་དམངས་རིགས་ལ་ བཤད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་ཀུན་ལ་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་འཆབ་པ་ཡོད་ཀྱི།དམ་པའི་ཆོས་ནི་རིགས་བཞི་ཅར་ལ་ཡང་འཆབ་པ་མེད་པར་སྐབས་སུ་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པས་འདི་ལ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདེ་རེ་ལྟོས་ཞེས་སློབ་དཔོན་འཆབ་པ་མེད་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ ཡན་ལག་གསུམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཤིན་ཏུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདི་དག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགེ་འདུན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་ པའོ།།རིགས་པ་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཤིན་ཏུ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་བཤད་པའོ། །དེ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་བཞིར་བལྟ་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་ལ་ཞུགས་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་ལ་དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོར་ཞུགས་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་ཉེ་བར་ བསྟན་པ་ལ་ཞུགས་པ་ལ་བརྩམས་ནས་བཤད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་རིགས་པ་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་དགེ་སྦྱོང་གི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་བསྟན་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཕྱིར་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དུ་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཞུགས་པས་ན་ རིགས་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན། མདོ་གཞན་དག་ལས་རིགས་པའི་ཆོས་ནི་བླ་ན་མེད་ཀྱི། ཀྱེ་དེས་མཉེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲང་པོ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་དགེ་སྦྱོང་ལ་ཞུགས་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་སྤོང་བ་དང་སྦྱོར་བའི་གཉེན་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཞུགས་པ་ནི་དྲང་པོ་ལ་ཞུགས་པའོ།

由于不能获得涅槃之处，故非引导。
外道之法因互为共同，故于此非见。
彼等之法是寻思境界，故非智者自知。
因不能断除对种姓、色等的贪著，故非无慢。
因不能断除对欲尘的贪著，故非令无欲。
因不能断除五蕴，故非破处。
因不能断除五道轮回和寿命相续，故非断道。
因宣说有我，故非空性。
因宣说有我，故非教示无所缘。
因不作未来身和受用贪著之对治，故非尽爱。
因不断除现在蕴具之贪著，故非离贪。
因非获得涅槃之道，故不称为灭尽涅槃。
或者，其他前说已尽，此佛法于任何时修皆可修，因无修时故为无时。
修习容易且可修，如优婆塞无依施食所说：'佛法于行亦可，于坐亦可，于卧亦可，于住亦可修'。
其中外道所说之法仅对王族、婆罗门说，不对首陀罗说，因不对一切宣说故有隐藏。
正法则对四姓皆无隐藏，开示宣说，故于此见，即'请善观'，因上师无隐藏而教示故。
为说预流支分第三，故说'世尊声闻僧极善趣入'等。
此等是世尊僧伽功德，'极善趣入'是略说。
'入于正理'等是对极善趣入的解释。
彼亦应观四义：为沙门而入、入于沙门、以沙门事入于沙门、入于沙门近说而说应知。
其中'入于正理'说明为沙门而入，为沙门即为沙门义，即是涅槃。
因入于涅槃故称入于正理。
云何证知涅槃称为正理？因其他经中说：'正理法是无上，贤者当喜之'故。
'入于正直'说明入于沙门，其中沙门是指八支圣道，因是烦恼永断对治故。
入于彼即是入于正直。

།འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ཡང་དྲང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན། མདོ་གཞན ལས།བདུད་རྩིའི་སྒོ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ། །དྲང་པོའི་ལམ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྒྲགས། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཡང་གཞན་དག་ལས། དྲང་པོ་གང་ཡིན་པ་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །ཡོན་པོ་གང་ཡིན་པ་སྡིག་པ་ཅན་གྱི་ལྟ་བའོ། །ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མཚུངས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་ སྦྱོང་གི་དངོས་པོར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏེ།ཅི་ཞིག་མཚུངས་ཤེ་ན་བྱམས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པ་དང་། བྱམས་པའི་ངག་གི་ལས་དང་ལྡན་པ་དང་། བྱམས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པས་མཚུངས་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྟ་བ་ མཐུན་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་ཞུགས་པའོ།།ཆོས་དང་གཉེར་བའི་ཆོས་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་གཉེར་བའི་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བས་དགེ་སྦྱོང་གིས་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལ་ཞུགས་པ་བསྟན་ཏེ། དགེ་སྦྱོང་གིས་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་དོན་དུ་བསྟན་པའི་ཆོས་ཏེ། དེ་ཡང་འདུལ་བ་ དང་།མདོ་སྡེ་དང་། མངོན་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་བའི་གསུང་རབ་རྣམས་ནི་ཆོས་སོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་གསུང་རབ་རྣམས་གཉེར་བའི་ཆོས་ཏེ། བཤད་པར་བྱ་བའི་གསུང་རབ་ཀྱི་ནང་ནས། ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་སྤྱོད་པར་བྱེད་པས་ན། ཆོས་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན། གཉེར་བའི་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་འདུན་དུ་འདུ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་ལྡན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྟོགས་པའི་མཐུས་འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་ལ་ཡོན ཏན་གོང་དུ་བཤད་པ་དང་ལྡན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་དང་བ་ནི་དགེ་འདུན་དུ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་ལྡན་པའོ།།ཡང་ན་དོན་གྱི་མཆོག་སྒྲུབ་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། ཐ་དད་པ་མེད་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་པ་ལ་བརྩམས་ནས། རིགས་པ་ ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་རིགས་པ་ལ་ཞུགས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བས་དོན་གྱི་མཆོག་བསྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏེ། དོན་གྱི་མཆོག་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རིགས་པ་ལ་ཞུགས་པའོ། །དྲང་པོ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྒྲུབ་ པ་བསྟན་ཏེ།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ལམ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་དྲང་པོ་ལ་ཞུགས་པའོ། །མཚུངས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་བསྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏེ། འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་དག་སྒྲུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས་པས་མཚུངས་པར་ཞུགས་པའོ། །ཆོས་དང་གཉེར་ བའི་ཆོས་ལ་ཞུགས།།ཞེས་བྱ་བས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཆོས་དང་གཉེར་བའི་ཆོས་ལ་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་དང་། གཉེར་བའི་ཆོས་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོན་ཏན་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་ པ་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཟག་དངོས་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་དགེ་འདུན་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །དེ་ལ་ཞུགས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའོ། །རྒྱུན་ དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ།སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་ལ་གནས་པའོ། །མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་ནི་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་ལ་གནས་པའོ།

八圣道支为何称为正直？如其他经中说：'已开甘露门，广说正直道。'又其他经中说：'正直者即是圣道，邪曲者即是恶见。'
其中'同等趣入'是指进入沙门之事，何为同等？即具足慈爱身业、慈爱语业、慈爱意业而同等，以及受用、戒律、见解相同故称同等趣入。
'趣入法与所求之法，行持所求之法'是指趣入沙门所教示，沙门所教示即是为沙门而说之法，即律藏、经藏、阿毗达磨法。其中应解说之经典是法，应修行之经典是所求之法。从应解说之经典中，如所说而随行，故称趣入法。如是修行应修行之法，故称行持所求之法。
'知为僧伽而具信'是指以证悟圣谛之力，于具足上述功德之圣僧生起信解与净信，即是知为僧伽而具信。
或者，依据成就最胜义、如实成就、无差别成就、如教而成就而说'趣入正理'等。
其中'趣入正理'表示成就最胜义，最胜义即是涅槃，为成就此故趣入正理。'正直'表示如实成就，因成就无颠倒道故称趣入正直。'同等趣入'表示无差别成就，如其他阿罗汉圣者所成就般成就故称同等趣入。'趣入法与所求之法'表示如教而成就，即如世尊教法所说般成就，故称趣入法与所求之法，行持所求之法。
为显示具如是功德者是何补特伽罗，故说'有为现证预流果而趣入之僧伽'等。其中'预流'即是圣道。趣入彼即是预流。预流果即是道后得智，住于十六刹那。为现证而趣入即是道后得忍，住于十五心刹那。

།རབ་ཏུ་ཞུགས་པའི་དགེ་འདུན་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ ནི།སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པ་ཉིད་དེ། དེས་ཁམས་གསུམ་གྱི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་སོ། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་དང་།ཆེན་པོའི་འབྲིང་པོ་དང་། ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་པོའི་ཆེན་པོ་དང་། འབྲིང་པོའི་འབྲིང་པོ་དང་། འབྲིང་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆེན་པོ་དང་། ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་སྟེ། དགུ་ལས་ ཉོན་མོངས་པ་འབྲིང་པོའི་བར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྤང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའོ།།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་དགེ་འདུན་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆེན་པོ་དང་། ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་སྟེ། རྣམ་པ་བརྒྱད་སྤང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའོ། ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆེན་པོ་དང་། ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་གཉིས་སྤང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་དགེ་འདུན་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམས པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་སྟེ།རྣམ་པ་དགུ་སྤང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའོ། །དེ་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་འདིར་འོང་བ་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་ན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་མི་འོང་བའོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ རབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ནི།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་རེ་རེ་ཞིང་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་དགུར་ཕྱེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་དགུར་ཕྱེ་བ་ལས། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་སྟེ། རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་སྤང་བའི་ལམ་ ལ་གནས་པའོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་སྤང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དགྲ་དང་འདྲ་བ་རྣམས་དེར་མ་ལུས་པར་བཅོམ་པ་སྟེ། མེད་པས་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཆོད་ཅིང་བཀུར་བར་འོས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་མདོ་གཞན་ལས་ཀྱང་དབང་པོ་དང་ཉེ་དབང་པོས་མཆོད་པ་དང་། བཀུར་སྟིར་བྱ་བར་འོས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་གསུངས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཟུང་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་བཞི་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་གང་ཟག་བརྒྱད་ དོ།།དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་རྣམས་ལ་བཟློག་པ་མེད་པའི་ཡིད་ཆེས་པ་དང་ལྡན་པས་ན། དད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཡང་ན་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ ལྡན་པའི་ཕྱིར་དད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།།ཡན་ལག་དྲུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སམ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཐོག་མར་ཡང་དགེ། བར་དུ་ཡང་དགེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མདོ་ཕལ་ཆེར་ཐོས་ཤིང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ པར་ཐོས་པས་ན།ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པས་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མ་ནོར་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པས་ན། ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།

所谓'有入流僧众'是指，安住于随顺十六心刹那道的智慧，由此断除了三界中一切见所断烦恼。
为现证一来果而入者，是指安住于断除欲界修所断烦恼中的上上品、上中品、上下品、中上品、中中品、中下品、下上品、下中品、下下品等九品中，断除至中品为止的五品烦恼之道。
一来僧众是指安住于断除欲界修所断烦恼中的下上品和下中品等八品之道。
为现证不还果而入者，是指安住于断除欲界修所断烦恼中的下上品和下中品二品之道。
不还僧众是指安住于断除欲界修所断烦恼中的下下品等九品之道。由于不再来此欲界而涅槃，故称一来不还。
为现证阿罗汉果而入者，是指色界中每一地各分九品烦恼，无色界四等至中也各分九品烦恼，其中断除至有顶烦恼下中品等八品之道中安住。
阿罗汉是指安住于断除有顶烦恼九品之道，由于完全断除如敌般的烦恼，故称阿罗汉。或因堪为一切世间供养恭敬，故称阿罗汉。
因此，其他经中也说'应受帝释天和诸天供养恭敬'。
所谓'四双八辈'是指四入和四果，如是为八补特伽罗。
'如是'的含义是如上所说。
关于'具足信'，由于对业果和谛理具有不退转的确信，故为具足信。或因具足预流支四分，故为具足信。
由于具足六支戒或无漏戒，故为具足戒。
由于听闻并如实理解'初善、中善'等大部分经典，故为具足闻。
由于具足缘人无我相的无漏三摩地，故为具足定。
由于具足通达四圣谛无误的智慧，故为具足慧。

།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བ་དང་ལྡན་པས་ན། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་ཤེས་པ་དང་། བྱ་བ་བྱས་པར་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིས སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མི་འབྱུང་བར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས་ན།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་དང་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་མིའི་རྒྱལ་པོ་དང་བློན་པོ་ལ་སོགས་པས་སྦྱིན་པར་བྱ་ཞིང་མཆོད་པར་བྱ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པས་ན། སྦྱིན་པར་འོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དངོས་པོ་དམ་པ་དང་བཟང་པོ་དང་མང་པོས་མཆོད་པར་འོས་པས་ན། རབ་ཏུ་སྦྱིན་པར་འོས་པའོ། །སྐབས་སྐབས་སུ་ལུས་ཀྱིས་བཏུད་ཅིང་ཐལ་མོ་སྦྱར་བའི་གནས་ཡིན་པས་ན། ཐལ་མོ་སྦྱར་བར་རུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །ལུས་སྨད་ལྔ ས་ལ་གཏུགས་ཏེ་སྲི་ཞུའི་གནས་ཡིན་པས་ན།ཕྱག་བྱ་བར་འོས་པའོ། །བླ་ན་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱུངས་ནས། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པར་ བྱེད་པའི་ཞིང་དུ་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལས་ཞིང་དམ་པར་གྱུར་པ་གཞན་མེད་པས་ན། བླ་ན་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་ངོ་། །དེ་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཕུལ་ལམ། འཚོ་བ་སྦྱར་ཏམ། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་སྦྱར་ན། སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ཉིན་རེ་བཞིན་རྒྱུན་དུ་འཕེལ་བར་ འགྱུར་བས་ན།འཇིག་རྟེན་གྱི་སྦྱིན་གནས་སུ་རུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པ་བཞེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། གང་ཡང་དེ་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཞིག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གང་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་དགེ་ འདུན་དེ་དག་ཡོན་ཏན་གོང་དུ་བཤད་པ་དང་ལྡན་པར་མ་ཟད་ཀྱི།ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཞིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་འོག་ནས་འབྱུང་བ་རྣམས་དང་ཡང་ལྡན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ ཡན་ལག་དང་།བག་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་གོ། །དེ་གསུམ་ཅར་ལས་ཉམས་པར་མ་གྱུར་པས་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཞིག་པའོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱི་སྡིག་པ་ཕས་ཕམ་པ་རྣམས་མི་བྱེད་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། །སྐྲ་འབྲེག་པ་དང་། གོས་ངུར་སྨྲིག་གྱོན་པ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། །ཆང་མི་བཏུང་བ་ནི་བག་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། །སྐབས་སྐབས་སུ་སྲུང་། སྐབས་སྐབས་སུ་འབུལ་ཞིང་གཏོང་བ་མེད་པས་མ་བྲལ་བའོ། །ངང་ཚུལ་ངན་པའི་དྲི་མ་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་མ་ཉམས པའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་འདོད་པ་ལ་རྟོགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་ལ་རྟོགས་པ་མི་འབྱུང་བས་ན་མ་འདྲེས་པའོ། །གཅིག་ཏུ་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་འབའ་ཞིག་འབྱུང་ཞིང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པས་ན། དྲི་མ་མེད་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་ པར་འགྱུར་བའི་གཉེན་པོར་ལྡན་ཞིང་།ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་ན་རང་དབང་ཡོད་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའི་གཉེན་པོ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུ་སྒོམ་པའི་མཐུ་སྟེ། དེ་གཉིས་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གོམས་པར་བྱས་པས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་ འགྱུར་ཞིང་མི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་དུ་བཀྲི་བར་མི་ནུས་པས་ན།རང་དབང་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྟ་བ་ངན་པ་དང་སྨོན་ལམ་ངན་པའི་དྲི་མ་དང་མ་འདྲེས་པས་ན་མ་གོད་པ་སྟེ་མངོན་པར་འབྱུང་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་བསྔོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྟ་བ་ངན་པ་དང་ མ་འདྲེས་པ་ནི།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་དྲི་མ་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རོ།

由于具备见所断和修所断烦恼的断除，故为圆满解脱。其后，由于具备了知烦恼已断、了知所作已办、了知此后心相续中烦恼不再生起，故称为圆满解脱之导师。由于成为天主帝释、梵天等以及人王、大臣等应当布施供养之处，故称为应供养者。由于堪为殊胜、美好、众多供品所供养，故为正应供养。由于是应当以身体顶礼、合掌之处，故称为应合掌。由于是应以身体五体投地恭敬礼拜之处，故为应礼拜。
关于'无上福田'，是指在此处修习布施等善根，能断除一切烦恼，获得解脱之相，成为福田，再无比此更殊胜之田，故为无上福田。若于此处供养布施等供品，或供养生活资具，或供养法衣等用具，则每一刹那、每日都将不断增长，故称为堪为世间应供处。
由于具足圣者所喜之戒律及持戒功德，故说'彼等不破戒'等。'彼等'是指圣者僧众不仅具足前述功德，亦具足下文所说不破戒等功德。此中戒律有三种：戒律支、威仪支、正知支。由于未从这三者退失，故为不破戒。其中，不造性罪波罗夷等为戒律支。剃发、着坏色衣为威仪支。不饮酒为正知支。
由于不时时守护、时时舍弃，故为不离。由于不与恶行垢染相杂，故为不毁。由于不生起导致破戒之因——贪欲执著、嗔恚执著，故为不杂。由于唯生起清净分，且为涅槃之因，故为无垢。由于具足对治破戒之对治，并能摄持，故为自在。破戒之对治即修习智慧力、禅定力，由于数数串习此二者，不为罪恶不善法所控制，不善知识亦不能引导至他处，故称为具有自在。由于不与恶见及恶愿垢染相杂，故为无缺，因为唯回向于出离。不与恶见相杂，是指不与萨迦耶见等垢染相杂。

།སྨོན་ལམ་ངན་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་འདི་ལྟར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སྨོན་ལམ་དང་མ་འདྲེས་པའོ། །ཤིན་ཏུ་རྫོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་རྫོགས། མཐར་ ཕྱིན་པ་སྟེ།ཇི་ལྟར་མཐར་ཕྱིན་ཞེ་ན། མ་ཞིག་པ་དང་མ་རལ་བ་དང་མ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་མཐར་ཕྱིན་ཏོ། །ཤིན་ཏུ་བརྩམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལེགས་པར་བསྒྲུབས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་ཤེ་ན། མ་འདྲེས་པ་དང་། དྲི་མ་མེད་པ་དང་། རང་ དབང་ཡོད་པ་དང་།མ་གོད་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་པའོ། །མཁས་པས་རབ་ཏུ་བསྔགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པས་ཡོན་ཏན་ཅན་དུ་བསྒྲགས་པའི་ཕྱིར། མཁས་པས་མ་སྨད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ལ་ཉེས་པ་དང་། སྐྱོན་ཡོད་པར་མཁས་པས་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པ་འདོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པ་རྣམས་བཞེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་པས་ན་འདོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས དེ་དགེ་བ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་དུ་དེ་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་བཞེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །དོན་དུ་ན་འདི་དག་གིས་སྨན་པ་དང་། སྨན་དང་། ཉེ་གཡོག་དང་། ཡོ་བྱད་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་བསྟན་ པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སེལ་བའི་སྨན་པའོ། །ཆོས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སེལ་བའི་སྨན་ཏོ། །དགེ་འདུན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སེལ་བའི་ཉེ་གཡོག་གོ། །འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཡོ་བྱད་དུ་གྱུར་པའོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་ པའི་ཡན་ལག་བཞི་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར།འདི་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་རྣམས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ། སྟོབས་བཅུ་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་གསུངས་པ། དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་སྟོབས་བཅུ་གང་ཞེ་ན།ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གང་ཅུང་ཟད་འདིས་བཤད་ཅིང་གསུངས་པ་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཅིང་མ་ནོར་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་བདུད་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྟོབས་སོ། ། སྟོབས་དང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གནས་ལ་གནས། གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་མ་ཡིན་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་གནས་ནི་རྒྱུ་ལ་བྱའོ། །གནས་མ་ཡིན་པ་ནི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལ་བྱའོ། །དེ་ལ་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་ནི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མཁྱེན་པ་ནི་གནས་ལ་གནས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བྱེད་པ་པོ་དང་བདག་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་མཁྱེན་པ་ནི་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པ་ཇི ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།

不与恶愿相混杂，即不与'愿戒律如是'等愿相混杂。'极为圆满'即是完全圆满、究竟，如何究竟呢？因为未破、未裂、未损，故为究竟。'极为精进'即是善加修持之义，如何善加修持呢？因为不混杂、无垢染、自在、未失坏，故为善加修持。'智者所赞'即是戒律，因为为如来及阿罗汉等圣者宣说为具功德故。'智者不诽'即是对此戒律智者未说有过失与过患，因为无漏故。'圣者所欲戒具足'即是圣者所愿求之戒，因为此戒具善与无漏之相，为求涅槃而再三现前修持，故为圣者所愿求之戒。
实际上，这些是显示医生、药物、侍者及资具。其中如来是除烦恼之医生，法是除烦恼之药，僧是除烦恼之侍者，圣者欢喜之戒是除烦恼之资具。为总结预流支四分，故说'此是预流支四分'。
宣说预流支四分之后，宣说十力。如何宣说，即说'诸比丘，如来十力是什么'等。凡是所说所宣皆如是，因为无颠倒无错谬故称如来。具有降伏一切烦恼魔之力故称力。
为宣说第一力，说'诸比丘，如来于处如实了知是处，于非处如实了知是非处'。其中'处'指因，'非处'指非因。其中了知善不善业是生起乐苦果之因，称为如实了知处是处。了知作者、我等非是法之因，称为如实了知非处是非处。

།ཡང་ན་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་ལ་བྱ་ལ། གནས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྲིད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་ནི་སྲིད་ལ། སྦྱིན་པས་དབུལ་བར་གྱུར་པ་མི་སྲིད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་སྲིད་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ངན་ སོང་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་མི་སྲིད་པ་དང་།སླར་བཟློག་སྟེ་སྡིག་པ་བྱས་པས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་ལ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བ་བྱས་པས་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་སྲིད་པ་དང་། དགེ་བ་བྱས་པས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་སྲིད་ལ། དགེ་བས་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་མི་སྲིད་པ་དང་། སྐྱེས་པས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ཤིང་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ བའི་རྒྱལ་པོར་འགྱུར་བ་དང་།རང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བ་ནི་སྲིད་ལ། བུད་མེད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་བར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི། གནས་ལ་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་དང་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་དང་། དག་པར་ཤེས་པ་ ནི།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྟོབས་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གང་ལས་བྱས་ཤིང་བསགས་ནས་འགགས་པར་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི་འདས་པའི་ལས་སོ། །ལས་གང་བྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན། འགགས་ པ་ཡང་མ་ཡིན།བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་གྱི། མ་འོངས་པ་ན་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་འོངས་པའི་ལས་སོ། །ལས་གང་བྱས་ཟིན་པ་དང་། འགགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། ད་ལྟར་བྱེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་ནི། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་ པ་གསུམ་དུ་བསྡུ་བ་ནས་ལས་ཡང་དག་པར་གསུངས་སོ།།ལས་དེ་དག་ལས་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་སྨིན་པ་ནི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་ལྟ་བུར་མཁྱེན་པ་ནི། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལས་ཁ་ཅིག་ད་ལྟར་བདེ་ལ། མ་འོངས་ པ་ན་སྡུག་བསྔལ་བར་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་དང་།ལས་ཁ་ཅིག་ད་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལ། མ་འོངས་པ་ན་བདེ་བར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ལས་ཁ་ཅིག་ད་ལྟར་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལ། མ་འོངས་པ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ལས་ཁ་ཅིག་ད་ལྟར་ཡང་བདེ་ལ། མ་འོངས་པ་ན་ཡང་ བདེ་བར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའོ།།དེ་ལ་ཚེ་རབས་གཞན་ན་ཡང་ལས་མི་དགེ་བ་སྤྱད་པ་ལ་གོམས་པས་ཚེ་འདིར་ཡང་མི་དགེ་བའི་ལས་ལ་དགའ་བ་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་དེ་དག་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་མ་འོངས་པ་ན་ངན་སོང་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་ལས་ད་ལྟར་བདེ་ལ། མ་འོངས་པར་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལ་ལ་དག་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ན་དགེ་བ་ལ་གོམས་པ་ཆེན་པོར་མ་བྱས་པས་ཚེ་འདིར་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་ལ་མི་བདེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པ། དེའི་རྒྱུས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བདེ་འགྲོར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འདིར་མི་བདེ་ལ་ཚེ་རབས་གཞན དུ་བདེ་བར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་སྡིག་པའི་ལས་ལ་གོམས་པར་མ་བྱས་པས་ཚེ་འདིར་མི་འདོད་བཞིན་དུ་མི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་དེ་དག་ནི་མ་འོངས་པ་ན་ངན་སོང་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བས། དེ་དག་ནི་ཚེ་འདི་ལ་ཡང་ མི་བདེ་ལ།མ་འོངས་པ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།

或者说，'处'是指可能性，'非处'是指不可能性。布施而获得大受用是可能的，布施而变贫穷是不可能的；持戒而转生善趣是可能的，持戒而转生恶趣是不可能的；相反，造作恶业而转生善趣是不可能的，造作不善业而转生恶趣是可能的；行善而转生善趣是可能的，行善而转生恶趣是不可能的；男子成就正等觉、转轮王位和独觉果位是可能的，女子不能如此成就，了知这些即是如实通达处与非处。
其中，遍知、无碍知和清净知即是如实了知。为了说明第二力，说'过去、未来、现在业'等。已作已集已灭者，是过去业。未作未灭亦未行，将来会造作者，是未来业。已作未灭正在进行者，是现在业。这些又从身业、语业、意业三方面归纳，称为业。从这些业中成熟苦乐果报，称为异熟。
对此了知四种情况即是如实通达：有些业现在快乐而未来成熟痛苦；有些业现在痛苦而未来成熟快乐；有些业现在痛苦而未来也成熟痛苦；有些业现在快乐而未来也成熟快乐。
其中，在前世习惯造作不善业者，今生也乐于行不善业，由此因缘未来将在三恶趣中成熟，这就是现在快乐而未来成熟痛苦的业。有些人前世未深习善业，今生虽不愿意却要持戒等行善，由此因缘他世将成熟善趣，这就是现在不乐而他世成熟快乐的业。
有些众生前世未习恶业，今生被恶知识违愿驱使造作恶业，未来将在三恶趣中成熟，这就是现在不乐而未来也成熟痛苦的业。

།ལ་ལ་དག་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ན་དགེ་བ་ལ་གོམས་པ་ཆེན་པོར་མ་བྱས་པས་ཚེ་འདིར་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་ལ་མི་བདེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པ། དེའི་རྒྱུས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བདེ་འགྲོར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འདིར་མི་བདེ་ལ་ ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བདེ་བར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་སྡིག་པའི་ལས་ལ་གོམས་པར་མ་བྱས་པས་ཚེ་འདིར་མི་འདོད་བཞིན་དུ་མི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྡིག་པའི་ལས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་དེ་དག་ནི་མ་འོངས་པ་ན་ངན་སོང་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བས། དེ་དག་ ནི་ཚེ་འདི་ལ་ཡང་མི་བདེ་ལ།མ་འོངས་པ་ན་ཡང་སྡུག་བསྔལ་བར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་དགེ་བའི་ལས་བྱེད་པ་ལ་གོམས་པས་ཚེ་འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བའི་ལས་བྱེད་པ་དང་། ཚེ་འདིར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ཐོབ་པ་དག་མ་འོངས་པ་ན་ཡང་མཐོ་རིས་སུ་རྣམ་ པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ཚེ་འདིར་ཡང་བདེ་ལ།ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྟོབས་གསུམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་དུ་མ་དང་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ བ་གསུངས་ཏེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་དུ་མ་ནི་མོས་པ་ཆུང་བ་དང་། མོས་པ་འབྲིང་པོ་དང་། མོས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། གང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མོས་པ་ནི་མོས་པ་ཆུང་ངུའོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མོས་པ་ནི་མོས་པ་འབྲིང་ངོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་པ་ནི་མོས་པ་ཆེན་པོའོ། །སེམས་ཅན་ཁ་ཅིག་ གཟུགས་ལ་མོས་པ་ཡོད་ལ།སྒྲ་ལ་མ་ཡིན། ཁ་ཅིག་སྒྲ་ལ་མོས་ལ། གཟུགས་ལ་མ་ཡིན། ཁ་ཅིག་དྲི་ལ་མོས་ལ་གཟུགས་ལ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་མོས་པའི་རྣམ་པ་ཚད་མེད་པར་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་གང་ཅི་ལ་མོས་པ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཁྱེན་པས་ན། མོས་པ་དུ་མ་དང་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པའོ། །སྟོབས་བཞི་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དུ་མ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཁམས་ཀྱི་དོན་ནི་འདིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རིགས སམ་རང་བཞིན་ནམ་ས་བོན་ལ་བྱ་སྟེ།ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དུ་མ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་རིགས་དང་ལྡན་པ་དང་། སེམས་ཅན་གང་ སྤྱོད་པ་གང་དང་ལྡན་པ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྟོབས་ལྔ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ དང་།རྟུལ་པོ་དང་། འབྲིང་པོ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདི་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་རྣོ་བ་དང་ལྡན། འདི་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྟུལ་བ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པ་ནི་དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

有些人在前世未曾深习善业，今生虽不情愿却仍行持守戒等善业，由此因缘在他世将感得善趣果报，这就是所谓今生不乐而他世安乐成熟。
有些众生在前世未曾习惯造作恶业，今生虽不情愿却因恶知识的缘故而造作恶业，这些人将来必定感得三恶趣的果报，这就是所谓今生不乐而未来也感受痛苦果报。
有些人因前世习惯行持善业，今生也同样行持善业，今生获得色界四禅定者，将来必定感得善趣果报，这就是所谓今生安乐而他世也感受安乐果报。
为显示第三力，经中说'如实了知他众生的种种胜解和各种胜解'。众生的种种胜解是指小胜解、中胜解和大胜解。对声闻乘有胜解是小胜解，对缘觉乘有胜解是中胜解，对大乘有胜解是大胜解。
有些众生对色有胜解而于声无胜解，有些对声有胜解而于色无胜解，有些对香有胜解而于色无胜解等等，胜解的种类无量无边，这就是所谓各种胜解。因为如实无误地了知众生对什么有胜解，所以称为如实了知种种胜解和各种胜解。
为显示第四力，经中说'如实了知种种界和各种界'。此处界的含义是指众生的种性或自性或种子，声闻种性、缘觉种性和大乘种性诸众生的界称为种种界。众生八万四千行为称为各种界。因为如实无误地通达具有何种种性的众生具有何种行为，所以称为如实了知。
为显示第五力，经中说'如实了知他众生根的胜劣'。其中根有利根、钝根和中根三种。'此人具足利根信等五根，此人具足钝根信等五根'，如是无误通达，就是所谓如实了知根的胜劣。

།སྟོབས་ དྲུག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རིགས་དང་སྤྱོད་པ་དང་དབང་པོ་རྣོ་རྟུལ་མཁྱེན་ནས་སེམས་ཅན་གང་ལ་ལམ་དང་ཆོས་གང་བསྟན་པར་འོས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་མཁྱེན་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དཔེར་ན་འདོད་ཆགས་ཅན་ལ་མི་གཙང་བ་བསྟན་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ཅན་ལ་བྱམས་པ་བསྟན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མཁྱེན་པའོ། །ཡང་ན་ལམ་རྒྱུད་ལྔ་གཟིགས་ཤིང་མཁྱེན་པ་ནི། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ ན་སོ་སོའི་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་པའི་ལམ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཆགས་ཤིང་ལམ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པ་ལས་གང་ཚེ་འདི་དང་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་བདེ་བ་འབའ་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ཕྱིན་ཅི་མ་ ལོག་པར་མཁྱེན་པས་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྟོབས་བདུན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དབང་པོ་ནི་དད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔའོ། །སྟོབས་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ལྔའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ ཡན་ལག་ནི་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ནོ།།བསམ་གཏན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞིའོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མོ། །སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་དང་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །ཡང་ན་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པ་རྣམས་གང་འདོད་པའི་དོན་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པ་ནི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ ལ།མདོར་ན་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་ཏེ། མ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཐབས་མ་ཡིན་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བ་དང་། ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་ནི་དེའི་སའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མངོན་དུ་སྤྱོད་པའམ། བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བ་ལ་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་རྣམ་པར་བྱང་བའོ། །བསམ་གཏན་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་གང་གི་མིང་གང་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི ཆོས་རྣམས་དང་།དེ་དག་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། མིང་གང་ཡིན་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྟོབས་བརྒྱད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་ གནས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དེ་དང་དེ་དག་འདི་ལྟ་སྟེ།ཤར་དང་ནུབ་དང་བྱང་དང་ལྷོ་ལ་སོགས་པ། གནས་སྣ་ཚོགས་དང་མིང་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པ་ཐ་སྙད་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྒྱད་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་བདག་དང་གཞན་གྱི་ལུས་འབྲངས་པ་རྣམས་ལ་མདོར་ན་སྤྱོད་པ་དྲུག་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི། སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྣམ་པ་དང་ བཅས།ཡུལ་དང་བཅས། མཚན་མ་དང་བཅས་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ།

为了宣说第六力，说道'如实通达一切趣行道'。了知众生的种姓、行为和根器利钝后，对于何种众生应当宣说何种道法和教法，如是无颠倒地了知，这就称为如实了知一切趣行道。比如对贪欲者宣说不净观，对嗔恨者宣说慈心等等的了知。或者观见并了知五道，这就称为如实了知一切趣行道。
或者依止各自方向的道，沙门、婆罗门等各执不同见解，执著为道，从此世到他世都无过失的道，一切都能生起安乐的，称为一切趣行道。由于无颠倒地了知此道，故称为如实了知。
为了宣说第七力，说'他众生之根等'。根是指信根等五根。力是指信力等五力。觉支是指念等七觉支。禅定是指色界四禅。解脱是指有色见色等八解脱。三摩地是指无相、无愿、空性等三种。等至是指无色界四等至和灭尽等至。
或者已得心自在者，为成办所欲之义而入与彼相应的三摩地，称为等至。关于'烦恼'，简言之，对于禅定等所应获得的有两种障碍性烦恼：对未得者，即入非方便之加行、昏沉掉举等烦恼生起；对已得者，即现行彼地烦恼或贪著禅定之乐，这称为烦恼。远离两种烦恼即是清净。
禅定无量等中何种禅定有何名称，称为安立。诸根等法及其烦恼、清净和名称无颠倒地通达，称为如实通达。
为了宣说第八力，说'种种宿住'等。众生种种住处，即东西南北等，种种住处和名称等差别，随顺八种言说事的自他身，简言之，忆念六种行为，这就称为以行相、处所、标志如实忆念种种宿住。

།ཐ་སྙད་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྒྱད་ནི་མིང་གང་ཡིན་པ་དང་། རིགས་གང་ཡིན་པ་དང་། རུས་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཅི་དག་སྤྱོད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཅི་མྱོང་བ་དང་། ཚེ་རིང་ཐུང་ཇི་ཙམ་པ་དང་། དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་གནས་པ་དང་། ཚེའི་མཐའ་ཇི་ཙམ་པའོ། །སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི། འབོད་པའི་ཕྱིར་ཐ་སྙད་དང་། རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་དང་། ཕ་མ་གང་ཡིན་པ་དག་བཟའ་བ་དང་བཏུང་བའི་ཡོ་བྱད་དང་། དར་བ་དང་། རྒུད་པ་དང་། ཚེའི་འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སོ། །འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་དག་ཐ་སྙད་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྒྱད་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱོད་པ རྣམ་པ་དྲུག་གིས་བདག་དང་ཕ་རོལ་དག་ལ་སྨྲ་ཞིང་གླེང་བར་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་མི་གང་ཡིན་པ་ནི་བདག་ཚེ་རབས་དེ་དང་། དེ་དག་ནས་མི་གང་དང་གང་ཡིན་པའོ། །རིགས་ནི་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེ་འམ། རྗེའུ་རིགས་སམ། དམངས་རིགས་ལ་སོགས་པ་གང་དང་གང་དུ་སྐྱེས་པའོ། །ཕ་དང་མ་ནི་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་ཚེ་ རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན་མ་གང་ཡིན་པ་དང་།ཕ་གང་ཡིན་པའོ། །བཟའ་བ་དང་བཏུང་བའི་ཡོ་བྱད་ནི། ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན་ཁྲེ་དང་འབྲས་ལ་སོགས་པའི་ཁ་ཟས་ཅི་དང་ཅི་ཟོས་པའོ། །དར་བ་དང་རྒུད་པ་ནི་ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཅི་མྱོང་བ་དང་བདེ་བ་ཅི་མྱོང་བའོ། །ཚེའི་འདུ་བྱེད་སྣ་ཚོགས་ནི་ཚེ་ རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན་ལོ་གྲངས་བརྒྱ་འམ་སྟོང་ངམ།བཅུ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་ཚད་ཇི་ཙམ་དང་། དེ་དག་ན་བྱིས་པའི་དུས་དང་། དར་ལ་བབ་པའི་དུས་དང་། རྒས་པའི་དུས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་། ཚེའི་འདུ་བྱེད་ཅི་ཙམ་ལོན་ནས་ཇི་ཙམ་ན་ཤི་བར་གྱུར་པ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་གྱི་ཐ་སྙད་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཕྱིན་ཅི་མ་ ལོག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན།སྔོན་གྱི་གནས་རྣམ་པ་དུ་མ་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ། ཡུལ་དང་བཅས་པ། མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པ་ནི་རྣམ་པ་དྲན་པ་དང་། དན་རྟགས་དྲན་པ་དང་། མཚན་མ་དྲན་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་ པ་དྲན་པ་ནི།བདག་དང་གཞན་གྱི་ཚེ་གཅིག་ནས་བརྩམས་ནས་བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མའི་ཕ་རོལ་ན་ཅི་དང་ཅི་བྱེད་པ་དྲན་པའོ། །དན་རྟགས་དྲན་པ་ནི་ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ན་ཚེ་རེ་རེ་འམ་སོ་སོའི་མིང་རྣམས་ཀྱང་དྲན་པ་སྟེ། ཚེ་འདིའི་ཚེ་ན་ནི་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ། ཚེ་འདིའི་ཚེ་ན་ནི་ མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་དྲན་པའོ།།མཚན་མ་དྲན་པ་ནི་ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན་དུས་དང་རིགས་གང་ཡིན་པ་དང་། དར་བ་དང་རྒུད་པ་ཅི་མྱོང་བ་རྣམས་དྲན་པའོ། །ཡུལ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན་རུས་དང་རིགས་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡུལ་གང་དང་གང་ན་གནས་པ་དང་། དེ་ དག་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དྲན་པའོ།།མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན་ཕ་མ་གང་ཡིན་པ་དྲན་པ་དང་། ཚེའི་འདུ་བྱེད་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་དྲན་པའོ། །ཡང་ན་ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ན། ཕ་མའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དང་། ཕ་མ་གང་ཡིན་པ་ དང་།བདེ་སྡུག་ཅི་མྱོང་བ་དང་། ཁ་ཟས་ཅི་ཟོས་པ་དང་། དུས་རིང་ཐུང་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་པ་དྲན་པ་ནི། རྣམ་པ་དང་བཅས་པའི་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན། ཡུལ་གང་དང་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དང་། ཚེ་རབས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པ་དྲན་པ་ནི་ཡུལ་དང་བཅས་ པའོ།།ཚེ་རབས་དེ་དང་དེ་དག་ན་མིང་ཅི་དང་ཅི་བཏགས་པ་དྲན་པ་ནི་མཚན་མ་དང་བཅས་པ་ཡང་དག་པར་དྲན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་མདོར་བསྡུན་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་ཏེ། གང་གིས་དྲན་པ་དང་། གང་དྲན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་དྲན་པའོ།

八种名言事物是：某个名字、某个种姓、某个血统、使用何种称谓、所经历的快乐、所经历的痛苦、寿命长短多少、住世时间多久以及寿命的终点。
六种行为是：为了称呼的名言、王族等种姓、父母是谁、饮食用具、兴盛、衰败以及各种寿行。
如是世间依靠八种名言事物，以六种行为对自他言说谈论。
其中某个人是指自己在那些前世是某某人。种姓是指生于王族、婆罗门、吠舍、首陀罗等任何种姓。父母是指各个有情在那些前世中谁是母亲、谁是父亲。饮食用具是指在那些前世中吃过什么样的稻米等食物。兴盛和衰败是指在那些前世中经历过什么痛苦和快乐。各种寿行是指在那些前世中寿量是百年、千年或十年等，以及在那些时期婴儿期、青年期、老年期的状态，经过多长寿行在何时死亡。
由于通达这一切自他名言皆无颠倒，故称为'具相、具处、具标志地忆念种种宿住'。
其中'具相'者，相有忆念形相、忆念标记、忆念特征。其中忆念形相是从一世乃至百千俱胝那由他劫之前做过什么而忆念。忆念标记是忆念那些前世中每一世或各自的名字，即忆念'这一世名为某某，那一世名为某某'。忆念特征是忆念那些前世中是什么时期、什么种姓、经历过什么兴衰。
'具处'是指忆念那些前世中是什么血统种姓、住在何处、从那里死后投生何处。
'具标志'是指忆念那些前世中谁是父母、寿行住世多久。或者说，在那些前世中出生时，父母是什么年龄、谁是父母、经历过什么苦乐、吃过什么食物、住世时间长短，这称为具相忆念。
忆念在那些前世中生于何处、从一世到一世相续如何投生，这是具处。忆念在那些前世中被取什么名字，这称为具标志正念。
这也简要显示三种意义：能忆念者、所忆念者、如何忆念。

།དེ་ལ་གང་གིས་དྲན་པ་ནི་སྔོན་གནས་པའི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡེ་ ཤེས་ཉིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ།།གང་དྲན་པ་ནི་ཚེ་རབས་གཅིག་ཀྱང་དྲན་པ་ནས་བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མའི་བར་དུ་དྲན་པའོ། །ཇི་ལྟར་དྲན་པ་ནི་རྣམ་པ་དང་བཅས། ཡུལ་དང་བཅས། མཚན་མ་དང་བཅས་པར་དྲན་པའོ། །སྟོབས་དགུ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་མི་ལས་ཤིན་ཏུ་ འདས་པའི་འཕྲུལ་གྱི་མིག་རྣམ་པར་དག་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།དེ་ལ་འཕྲུལ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འཕྲུལ་གྱི་མིག་དེ་ཡང་བསམ་གཏན་དེ་དེ་ཙམ་དག་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དེའི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་དང་། དེས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འཕྲུལ་གྱི་མིག་ཅེས་ བྱའོ།།བསམ་གཏན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཕྲུལ་གྱི་མིག་དེའི་མིང་ཙམ་ཡང་མི་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར། མི་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའི་ལྷ་རྣམས་ལ་ནི། སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པའི་འཕྲུལ་གྱི་མིག་ ཡོད་པས་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་འཕྲུལ་གྱི་མིག་ཅེས་བྱ་ཡང་།མི་རྣམས་ལ་དེ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། མི་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་དགེ་བ་སྤྱད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་བཅུའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་གསུམ་གྱིས་སྤྱད་ པར་བྱའོ།།མི་དགེ་བ་སྤྱད་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བ་བཅུ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྤྱོད་པའོ། །དགེ་བ་བཅུ་སྤྱད་པས་ལྷ་དང་མིའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བའོ། །མི་དགེ་བ་བཅུ་སྤྱད་པས་ངན་སོང་གསུམ་དུ་ལྟུང་བ་ནི་ངན་པར་འགྲོ་བར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གང་ སྲོག་གི་དབང་པོ་བོར་བ་ནི་འཆི་བའོ།།སྲིད་པ་བར་མར་སྐྱེ་བ་ནི་འཕོ་བའོ། །ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་རིགས་སུ་བྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕྲུལ་གྱི་མིག་གིས་སེམས་ཅན་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་གང་ནས་གང་དུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བར་མཐོང་བ་ནི། ཚེ་རབས་གཞན་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ། །སྟོབས་བཅུ་པ་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཟག་པ་ཟད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། བསྒོམ་པ་དང་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་མ་ལུས་པར་སྤངས་ནས། ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ ཐོབ་པ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའོ།།དེ་ནས་ཟག་པ་ཟད་ནས་བདག་གི་རྒྱུད་ལ་ཟག་པ་ཟད། ཉོན་མོངས་པ་ནི་སྤངས། སྲིད་པ་གཞན་དུ་མི་སྐྱེ་ཞེས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་བདག་གི་རྒྱུད་ལ་ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་ བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱང་ཟད་པར་བྱ་བར་མཁྱེན་པ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་སྟོབས་བཅུ་འདི་དག་གི་རང་བཞིན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། མ་འདྲེས་པ་དང་། མཉམ་པ་དང་། ལས་བྱེད་པ་དང་། གོ་རིམས་དང་། ཁྱད་པར་རྣམས་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྟོབས་བཅུ་རྣམས་ ཀྱི་རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན།འདི་དག་གི་རང་བཞིན་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་དེ་དག་གི་ནང་ན་ཤེས་རབ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།

对此，由何而忆念，即是以宿住随念智而随念。所忆念者，从忆念一世乃至忆念百千俱胝那由他劫。如何忆念，即是具相、具境、具标相而忆念。
为显示第九力，故说'以远超人之清净神通眼'等。其中，神通即是初禅、二禅等。神通眼亦依彼等禅定，是其果报，为其所摄，故称神通眼。由禅定圆满及解脱之果故，称为解脱。由人连神通眼之名称亦无，故称远超人。如是，生于欲界之诸天虽有生处所得之神通眼，故称与彼相应之神通眼，然诸人连此亦无，故称远超人。
'诸有情身语意行善'者，即以身语意三业行持远离杀生等十善。行不善者，即以身语意三门行持杀生等十不善。行十善而生于天人中即是善趣。行十不善而堕三恶趣即是恶趣。诸有情舍命根即是死。生于中有即是迁。生于天人等类即是生。以神通眼见有情于他世从何处生于何处如何生，即是随念他世力。
为显示第十力，故说'以漏尽智慧，如实了知无漏故心解脱'。断尽修道与见道之一切随眠，获得无漏戒、定、慧、解脱，即是漏尽。从此漏尽已，于自相续漏尽、烦恼已断、不再受生，获得解脱智，即是以智慧如实了知无漏解脱。如知自相续漏尽，亦知其他有情相续诸漏应尽，即是漏尽力。
其中，当说此十力之自性差别、不共、平等、作业、次第及殊胜。其中，十力之自性为何？应知此等之自性即是无漏信等五根之自性。或者，由其中慧为主，应知是慧之自性。

།རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་སྟོབས་བཅུ་འདི་དག་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས། ཚད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་ནི་དུས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྒྱུད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་དུས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་གཏོགས་པའི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་ཡང་ངང་གི་མཚན་ཉིད་དང་།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཟུགས་ཅན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཚད་མེད་པ་ན་འདུག་པའི་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་རྒྱུད་ཅི་འདྲ་བ་མ་ ལུས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གསུམ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་སྟོབས་བཅུ་འདི་དག་ཚད་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་མ་འདྲེས་པའི་སྟོབས་བཅུ་པོ་འདི་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉག་གཅིག་ལ་མངའ་བར་ཟད་ཀྱི། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ གཞན་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཉམ་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་སྟོབས་བཅུ་པོ་འདི་དག་བརྙེས་པར་འདྲ་སྟེ། ཆེ་ཆུང་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དང་སྦྱར་ནས་སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་ལ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད། སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་ལ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པ་ཙམ་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། །ལས་ནི་སྟོབས་བཅུ་པོ་འདི་དག་སྟོབས་གང་གིས་ལས་གང་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་ལ་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་རྒྱུ་ལ་ཡང་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་ལ་ཡང་འབྲས་བུར་གནས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ ཏུ་མཁྱེན་ཅིང་རྒྱུ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པ་རྒྱུར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་།བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཚར་གཅོད་དོ། །རང་གི་ལས་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་རང་གི་ལས་བྱས་པ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་མྱོང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ཅིང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བསོད་ནམས་དང་། འཕོ་བར་སྨྲ་བའི་ དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཚར་གཅོད་དོ།།བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་། གདམས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་བཏུལ་ནས། ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་སྟོན་པར་ མཛད་ཅིང་ལྟ་བ་སོ་སོར་མི་མཐུན་པ་དང་འགལ་བར་སྨྲ་ཞིང་།ཕྱིར་རྒོལ་བའི་བྲམ་ཟེ་དང་། དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཚར་གཅོད་དོ། །དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། འབྲིང་དང་ཐ་མ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ཤིང་དེ་དག་ལ་ཅི་ རིགས་པར་སོ་སོར་དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།།མོས་པ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་མོས་པ་ཆེན་པོ་དང་། འབྲིང་དང་། མོས་པ་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ཅིང་དགེ་བ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་འཕེལ་བར་མཛད་པ་དང་། མི་དགེ་བ་ལ་མོས་ པ་རྣམས་ཀྱི་མི་དགེ་བ་སྤོང་དུ་འཛུད་པ་མཛད་དོ།

分类即是将此十力分为三种，应知是无量的本性，三种即是时间分类、种类分类和相续分类。
其中时间分类是通达过去、未来、现在三时所摄一切所知事物的缘故。
种类分类是通达即便一个有为法也具有自性相、共相、有色、无色等诸多种类的缘故。
相续分类是通达十方无量世界中所有众生各自相续的缘故。
如是通达三种分类，应知此十力是无量的自性。
其中此十种不共力唯独如来具有，声闻和独觉等其他众生则无。
平等即是一切如来皆同样获得此十力，因为无有大小差别。
因此称为一切如来住于平等性，仅是随顺众生利益，有时对某些显现，有时对某些不显现的差别而已。
作用即此十力各有何作用？其中，知处非处智力能如实通达因是因、果是果，并降伏宣说无因和不相应因的沙门、婆罗门。
知自业智力能如实了知自作业必自受报，并降伏宣说布施等福德转移的沙门、婆罗门。
知禅定、解脱、三昧、等持智力能以说法神变、教诫神变、神通神变调伏众生，宣说正确教诫，并降伏持不同见解、相违主张及反驳的婆罗门和沙门。
知根胜劣智力能如实了知众生利钝中等诸根，并随其所应为其宣说正法。
知种种胜解智力能如实了知于善不善法的大中小等胜解，令增长善法胜解者的善法，令舍弃不善法胜解者的不善法。

།ཁམས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་རིགས་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། རིགས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ཅིང་དབང་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་པ་དང་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་པ་དང་། བག་ལ་ཉལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྒྲལ་བར་བྱ་བའི་སྒོ་དེ་དང་དེ་ དག་ལ་ཅི་རིགས་པར་སྦྱོང་བར་མཛད་དོ།།ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ལམ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་འབྱུང་བར་མི་བྱེད་པའི་ལམ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐུགས་སུ་ ཆུད་ནས།འབྱུང་བར་མི་བྱེད་པའི་ལམ་སྤངས་ཏེ། འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ལམ་ལ་ཡང་དག་པར་འགོད་པར་མཛད་དོ། །སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྔོན་གྱི་མཐར་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པ་དང་། འབྱུང་བ་རྣམས་དྲན་པ་དང་། ཤེས་པར་མཛད་ནས་སྐྱོབ་དང་། དད་པ་བསྐྱེད་དེ་ཆོས་འཆད་ པར་མཛད་ཅིང་ཐེར་ཟུག་ཏུ་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཚར་གཅོད་དོ།།འཆི་འཕོ་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཉེན་ཐོས་ཇི་ལྟར་དུས་འདས་པ་དང་། ཕྱིས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ལུང་སྟོན་པར་འགྱུར་ཞིང་འཆད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཚར་གཅོད་དོ། །ཟག་ པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་མངའ།ཡིད་གཉིས་མི་མངའ་ཞིང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཚར་གཅོད་དོ། །འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་རྣམས་ཀྱི་ལས་སོ། །དེ་ལ་སྟོབས་བཅུ་པོ་དེ་དག་གི་རིམ་ པ་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་ཞེ་ན།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པ་ན། སྟོབས་བཅུ་པོ་འདི་དག་དུས་གཅིག་ཏུ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་སྟེ། དུས་གཅིག་ཏུ་ཐོབ་ནས་རིམ་གྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་དོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་མ་ཐག་ཏུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་པོ་ཉིད་དུ་གནས་པ་དང་།གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གཟིགས་པར་མཛད་དོ། །དེ་ལྟར་གཟིགས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ། ཐོབ་པར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་རང་གི་ལས་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ ཀྱིས་མི་དགེ་བའི་ལས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།དགེ་བའི་ལས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཐབས་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཡང་གང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་འདོད་ཆགས་སྤང་བར་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར།འཇིག་རྟེན་གྱི་ལམ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ། གདམས་ངག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་སྟོབས་ལྷག་མ་བདུན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་ བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་དང་པོར་དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་གཟིགས་པར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་དབང་པོ་བརྟགས་ནས། མོས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་མཁྱེན་ པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བསམ་པ་ལ་རྣམ་པར་གཟིགས་པར་མཛད་དོ།།དེ་ནས་ཁམས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེའི་འོག་ཏུ་བག་ལ་ཉལ་རྣམ་པར་གཟིགས་པར་མཛད་དོ།

以知晓种种界的力，如实了知小种姓、中等种姓和大种姓，并且根据其根器、意乐和随眠，在相应的解脱之门中如理调伏。
以遍趣行道智力，如实通达能从一切苦中出离的正道，如实通达不能从一切苦中出离的邪道，断除不能出离之道，安立于能出离之道。
以宿住随念力，忆知众生前际中如何出生和显现，并且生起救护和信心而为说法，并降伏常见论的沙门和婆罗门。
以死生智力，如来宣说过去和未来的声闻如何死亡及后来如何转生，并降伏宣说此等的沙门和婆罗门。
以漏尽智力，于自己的解脱无有怀疑，无有疑虑，并降伏自称证得阿罗汉的增上慢沙门和婆罗门。
这是如来十力的作用。
若问如何了知这十力的次第？如来证得无上菩提时，同时获得这十种力，获得后次第现前。
其中，如来刚刚现证圆满菩提时，首先以知处非处智力观察法的因果建立。
如是观察后，对欲界中希求可意果报的众生，以业智力开示断除不善业和成办善业的方便。
其中，对于希求断除世间道贪欲的众生，以禅定、解脱、三摩地、等至智力，为令离世间贪欲，为获得世间道而如实开示正确教诫。
对于希求出世间道离贪的众生，以其余七力为令获得出世间离贪而说法。
如何说呢？首先以根胜劣智力观察希求获得出世间离贪者的根器。
然后观察根器之后，以知种种胜解智力观察意乐。
之后以知种种界智力观察随眠。

།དེ་ལྟར་དབང་པོ་དང་བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་བ་མཁྱེན་ནས། ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཅི་རིགས་པར་དམིགས་པ་ དང་།བསྒྲལ་བར་བྱ་བའི་སྒོ་ལ་སྒྲོལ་བར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་སྟོབས་དང་འཆི་འཕོ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེའི་འོག་ཏུ་དམིགས་པ་དང་བསྒྲལ་བའི་སྒོ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱར་བས་སེམས་གནས་པར་བྱས་པ་དང་། སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱས་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཐར་ཟུག་དང་ཆད་པར་ལྟ་བའི་མཐའ་གཉིས་སྤང་བ་དབུ་མའི་ལམ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །དེ་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་ཟག་པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་ཞུགས་ཤིང་ཞི་གནས་ཀྱིས་བརྟན་པར་འགྱུར་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་མ་སྤངས་ཏེ། མངོན་དུ་རྒྱུ་བ་ཙམ་དང་བྲལ་བ་ལ་བྱ་བ་མ བྱས་ཀྱང་བྱ་བ་བྱས་པས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་སྤོང་བར་མཛད་དེ།།འདི་ཡང་ཐང་ཅིག་སྟོབས་ཀྱིས་རིམ་པ་རྣམ་པ་གཅིག་གོ། །དེ་ལ་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་དང་། རང་གི་ལས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད། སྨྲས་པ། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ལས་ དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་རྣམས་ལས་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་འབྱུང་བར་ཐུགས་སུ་ཆུད་ལ། རང་གི་ལས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། གང་གི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་འབྱུང་བར་ཐུགས་སུ་ཆུད་དེ་ཁྱད་པར་ནི་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་རང་གི་ལས་མཁྱེན་ པའི་སྟོབས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་དང་།རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་གང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་འཐོབ་བོ་ཞེས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ལ། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་དེ་དག་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས། འདུལ་བ་ རྣམས་ལ་ཆོ་འཕྲུལ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ནི་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་སྤྱི་ཙམ་དུ་མཁྱེན་ལ། དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་ཆུང་ ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་སོ་སོར་འབྱེད་པར་མཛད་དོ།།དེ་ལ་དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱང་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ན་ཆོས་གང་དང་གང་དག་ལ་བསམ་པ་ཇི་ལྟར་ཞུགས་པའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ལ། མོས་པ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་བསམ་ པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཡང་།འདི་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་བཅས་པ། འདི་ནི་ཞེ་སྡང་གི་བསམ་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བསམ་པ་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་འབྱེད་པ་མཁྱེན་ཏོ། །བསམ་པ་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དྲུག་སྟེ། དབྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་བསམ་པ་དང་། འབྱུང་བའི་བསམ་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་ ཐག་རིང་བའི་བསམ་པ་དང་།རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཉེ་བའི་བསམ་པ་དང་། མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་བསམ་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པར་འདོད་པའི་བསམ་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་བསམ་པ་ནི། མཐུ་ཆེ་བ་དང་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་ ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པའོ།།འབྱུང་བའི་བསམ་པ་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པའོ། །རྣམ་པར་དག་པ་ཐག་རིང་བའི་བསམ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་གནས་པ་རྣམས་སོ།

如是了知诸根、意乐及随眠后，以一切趣行智力，随其所应而作观察，于所应度之门而作度脱。
其后以宿住随念智力及死生智力，于其后以观察及度脱之门善加修习而令心住，清净诸行后，远离萨迦耶见之根本，舍弃常见断见二边，而示现中道正道。
其后以漏尽智力，如是正入而得止观坚固，然未断烦恼随眠，仅离现行，虽未作所作而生起已作所作增上慢者，为断除彼等增上慢。此亦是以力而作之一种次第。
于此，处非处智力与自业智力有何差别？答曰：以处非处智力了知善不善业生起可意不可意果报，以自业智力了知谁作善不善业，即彼生起可意不可意果报，此为差别。
于此，以自业智力了知修习禅定、解脱、三摩地、等至者，即彼能获得彼等。以禅定、解脱、三摩地等至力，即依止彼等禅定等，以三种神变而为所化众生示现。
于此，以禅定、解脱、三摩地等至力，了知具信等之总体心，以根胜劣智力，则分别信等之小中大自性。
于此，以根胜劣智力了知彼等信等，于前世中于何法如何趣入意乐之意乐，以种种胜解智力，则于彼等意乐中，了知此是具贪意乐，此是具嗔意乐等种种差别。
彼意乐略摄有六种差别：不出离意乐、出离意乐、远离清净意乐、近清净意乐、欲于现法中得涅槃意乐、欲于未来得涅槃意乐。
于此，不出离意乐是于大威力及梵天等教法起胜解者之意乐。出离意乐是于三乘起胜解者之意乐。远离清净意乐是住于小中布施之善根者。

།རྣམ་པར་དག་པ་ཐག་ཉེ་བའི་བསམ་པ་ནི་གང་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་རྣམས་སོ། །མཐོང་བའི་ ཆོས་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་བསམ་པ་ནི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ།།མ་འོངས་པ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འདོད་པའི་བསམ་པ་ནི། གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་མོས་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བའི་ས་བོན་ཙམ་དུ་ ཐུགས་སུ་ཆུད་དོ།།ཁམས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ས་བོན་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་རྣམ་པ་དུ་མར་མཁྱེན་ཏོ། །ཁམས་དེ་ཕྱེ་ན་མདོར་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རང་བཞིན་ལ་གནས་པའི་ས་བོན་དང་། གོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་བོན་དང་། དག་པར་འགྱུར་བའི་ས་བོན་དང་། དག་པར་མི་འགྱུར་བའི་ས་བོན་ནོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་ ལ་གནས་པའི་ས་བོན་ནི།འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་རིགས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པའོ། །གོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་བོན་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་གོམས་པར་བྱས་པ་ལས་རིགས་སུ་སྨིན་པའི་ས་བོན་བརྟས་པར་བསགས་པའོ། །རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བའི་ས་བོན་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་སོ།།རྣམ་པར་དག་པར་མི་འགྱུར་བའི་ས་བོན་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་ཁམས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ས་བོན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ལམ་ལ་འཛུད་པས་མཁྱེན་ཏོ། །ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ལམ་འདི་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན།འདི་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་ལྡན་པ། འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བ། འདི་ནི་ཐང་ཅིག་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་ཇི་སྙེད་དུ་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་མཁྱེན་ཏོ། །དེ་ལ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་སྔོན་གྱི་མཐའི་ ལམ་རྒྱུད་ལྔའི་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་མཁྱེན་ལ།སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡང་ཐ་སྙད་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་འབྲེལ་བའི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་དེ་ལ་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལས་བརྩམས་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཆི་འཕོ་བ་མཁྱེན་ལ། འཆི་འཕོ་ཤེས་པའི་ སྟོབས་ཀྱིས་ནི།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕྱི་མའི་མཐའ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་། འཆི་བ་མཁྱེན་ཏོ། །དེ་ལ་འཆི་འཕོ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་རང་གི་དོན་མཐར་ཐུག་པར་མ་བྱས་པ་རྣམས་མ་འོངས་པ་ན་ཡང་སྐྱེ་བའི་མཚམས་སྦྱོར་རོ་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ། །ཟག་པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། གང་རང་གི་བྱ་བ་མཐར་ཐུག་ཅིང་། སེམས་ རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་མཁྱེན་ཏོ།།དེ་ལྟར་ན་སྟོབས་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་ཁྱད་མེད་པ་དང་ཁྱད་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྟོབས་བཅུ་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ་མི་འཇིགས་པ་བཞི་བསྟན་པས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བཞེད་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མི་ འཇིགས་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

清净近行意乐是指安住于广大善根者。
欲于现法中证得涅槃的意乐是指圣声闻等。
欲于未来证得涅槃的意乐是指如来等。
其中，以知种种胜解智，了知仅是由胜解因所生之种子。
以知种种界智，将彼种子分别了知为多种。
彼界分类略有四种：安住自性种子、从串习所生种子、当得清净种子、不得清净种子。
其中，安住自性种子是指从无始轮回以来三乘种性本自具足。
从串习所生种子是指由串习善根而成熟种性所积累坚固的种子。
当得清净种子是指必定证得圆寂者。
不得清净种子是指不证圆寂者。
其中，以知种种界力了知随顺种子而趣入道。
以知遍趣行道力了知'此是烦恼道、此是清净道、此是极清净道、此是暂时清净道'等一切道之差别无余。
其中，以知遍趣行道力了知前际及前际道五趣因，以宿住随念力则分别前际与八种言说相关之六种行。
以宿住随念力缘前际了知诸有情死没，以死生智力了知诸有情后际如何死生。
其中，以死没智力了知未究竟自利者于未来仍当结生。
以漏尽智力了知已究竟自事、心得解脱者于现法性中证得涅槃。
如是应知彼等十力互有差别与无差别。
宣说十力之后宣说四无畏，为如所说而解释故，问'如来四无畏是何？'等。

།དེ་ལ་མི་འཇིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བག་ཚ་བ་མེད་པའམ། སྤ་གོང་བ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་བའི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པར་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་དམ་ བཅས་པ་དང་།ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་དམ་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་ལས་འདའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འབྱུང་བའི་ལམ་བསྟན་པར་དམ་བཅས་པ་དང་། ལམ་དེ་ཉིད་འཐོབ་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པ་རྣམས་ སྤང་བར་བྱའོ་ཞེས་རྣམ་པ་བཞི་དམ་བཅས་པ་ལ་དམ་པ་དང་དམ་པར་མ་གྱུར་པའི་ལྷ་དང་།མི་ལ་སོགས་པས་བརྒལ་ཀྱང་ཚུགས་པར་འགྱུར་བའི་སྐབས་དང་མཚན་མ་མ་མཐོང་ནས་བག་ཚ་བ་མེད་པར་གནས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མི་འཇིགས་པ་བཞི་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་དག་པར་མངོན་པར་རྫོགས་ པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།འཇིག་རྟེན་དུ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཆོས་མཐུན་པ་སུས་ཀྱང་མ་བསྐོར་བའི་ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་དང་། ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པར་དམ་བཅས་པ་ལ་མི་ འཇིགས་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ནི་མི་འཇིགས་པ་དང་པོའོ། །གང་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བར་ཆད་ཀྱི་ཆོས་སུ་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་པ་འདི་ལ་དེ་གང་གིས་ཞེས་སྔ་མ་བཞིན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ལམ་དེ་ཉིད་འཐོབ་པའི་གེགས་སུ་འགྱུར་བ་སྤང་བར་དམ་བཅས་པ་སྟེ། འདི་ནི་མི་འཇིགས་ པ་གཉིས་པའོ།།གང་ཡང་དེས་འཕགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྔ་མ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཐར་པ་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལམ་བསྟན་པར་དམ་བཅས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་མི་འཇིགས་པ་གསུམ་པའོ། །ཟག་ པ་ཟད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་དམ་བཅས་པ་སྟེ།འདི་ནི་མི་འཇིགས་པ་བཞི་པའོ། །འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡང་དག་པར་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་བདག་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་རྣམས་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པར་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ནི་ཡང་དག་པར་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་བདག་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཁྱོད་ཀྱིས་ཆོས་འདི་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་འདི་ ལ་དེ་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་དང་བདུད་དུ་བཅས་པའི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།ཆོས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་དེས་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་དམ་པ་དང་དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱིས་བརྒལ་ཀྱང་། སངས་མ་རྒྱས་པའི་མཚན་མ་མཐོང་ཞིང་ཚུགས་པར་ མི་འགྱུར་བ་མཐོང་ནས།འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཏེ། དོགས་པ་མེད་པར་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དམ་པ་དང་དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ལྷ་དང་མི་སྤྱི་ལ་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ། །ལྷ་དམ་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷའི་དབང་ ཕྱུག་བདུད་དང་།རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཚངས་པའོ། །མི་དམ་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཤེས་པ་དང་ལྡན་ལ་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་མཆོད་པར་བྱ་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

所谓无畏，即是无怯懦或无胆怯。这包括四种誓言：在众中宣说已从声闻不共的所知障中解脱，以及已现前证悟一切诸法；在众中宣说已从声闻共同的烦恼障中解脱；为欲解脱的众生离苦故，宣说出离之道；宣说断除获得此道之障碍。对于这四种誓言，即使殊胜与非殊胜的天人等加以诘难，也不见有破绽而安住无畏，这就是如来四无畏。
从'世尊已现前圆满证悟'乃至'在世间转未曾有之清净法轮'，显示了从声闻不共的所知障中解脱，以及现前证悟一切诸法的无畏誓言，这是第一无畏。
从'如来所说障碍之法'乃至'如何能够'等，显示了断除获得此道之障碍的誓言，这是第二无畏。
从'彼所说能出离'乃至'如前'，显示了为欲解脱的众生离苦故宣说道路的誓言，这是第三无畏。
从'漏尽'乃至'转清净法轮'，显示了从声闻共同的烦恼障中解脱的誓言，这是第四无畏。
'我已现前证悟'是指断除一切所知障后，以智慧现前通达蕴界处等诸法，自己证知已现前圆满证悟。
关于'你已证悟此法'乃至'有天世间及魔'等，是指对于已证悟的诸法，即使殊胜与非殊胜的天人加以诘难，也不见未证悟的迹象而不动摇，远离一切怖畏，无有疑虑，在众中发狮子吼。
其中'有天世间'是指一般的殊胜与非殊胜天人。殊胜天即是欲界天主魔王和瑜伽自在的梵天。殊胜人即是沙门和婆罗门，因为他们具有智慧且为王者所供养。

།ལྷ་དང་མི་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ སངས་མ་རྒྱས་པར་བརྩད་ཅིང་བརྒལ་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་མཐའ་མཐོང་བའི་མཚན་མ་ཡོད་པར་མ་གཟིགས་ལ་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་ཚུགས་པར་མ་གཟིགས་པས་ན།རྩོད་པར་བྱེད་པའི་མཚན་མ་མ་མཐོང་སྟེ་ཞེས་བྱའོ། །མཚན་མ་མ་མཐོང་བས་ཞེས་བྱ་བས་ནི། གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་ཚུགས་པའི་རྒྱུ་མ་མཐོང་བས་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ལུས་ཀྱི་སྤུ་ལྡང་བ་དང་ཚིག་འདར་བ་མི་མངའ་བ་བརྙེས་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བདེ་བ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་སྤ་གོང་བ་མེད་པ་རྙེད་པས། འཇིགས་པ་མེད་པ་རྙེད་པ་ལ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་གནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་འཕགས་པའི་ ལམ་བསྒོམས་པས་ཐོབ་ཅིང་དེ་ཐོབ་ནས་ཀྱང་འཚེ་བ་དང་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཁྱུ་མཆོག་གི་གནས་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པས་ན། ཁྱུ་མཆོག་གི་གནས་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྟོན་པ་བླ་ན་མེད་པར་དམ་བཅས་པ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པར་བདག་ཉིད་ཁས་ལེན་ཅིང་བསྟན་པ་ན།དེ་ལས་གཞན་པའི་སྟོན་པ་རྣམས་ཚར་གཅོད་པ་དང་། ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་སྐྲག་པར་མཛད་ཅིང་འཁོར་གྱི་སྤ་གོང་བ་མེད་པར་གསུང་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྒྲོགས་པའི་ཕྱིར། འཁོར་གྱི་ནང་དུ་གཤེགས་ནས་ཡང་དག་པའི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཉིད་ ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པ་དེ་ཉིད་ཐུགས་བརྩེ་བས།གཞན་འཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཆད་པས་ན། འཇིག་རྟེན་དུ་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཆོས་མཐུན་པས་སུས་ཀྱང་མ་བསྐོར་བའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །མདོར་ཚིག་དེ་དག་གིས་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་བསྟན་ཏེ། བདག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བརྙེས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མཛད་པའོ། །དེ་ལ་ཁྱུ་མཆོག་གི་གནས་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བདག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བརྙེས་པ་བསྟན་ཏེ། འཁོར་གྱི་ནང་དུ་གཤེགས་ནས་ཡང་དག་པའི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་དང་། ཚངས པའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བས་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མཛད་པ་བསྟན་ཏོ།།ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཐམས་ཅད་ཞི་བའི་ཕྱིར། ཁྱུ་མཆོག་གི་གནས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྨན་པ་ངན་པ་ནད་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཀྱི་སྨན་མི་ཤེས་པར་ཡང་དག་པའི་སྨན་ཡིན་ པར་ཁས་ལེན་པར་ཚར་གཅོད་ཅིང་རང་ཉིད་ཡང་དག་པའི་སྨན་པར་ཁས་ལེན་པས་ན་ཡང་དག་པའི་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བར་ཆད་ཀྱི་ཆོས་སུ་གསུངས་པ་ཞེས་ བྱ་བ་གང་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་པ་ལ་སོགས་པའོ།།བར་ཆད་ཀྱི་ཆོས་སུ་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ཀྱང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བགེགས་སུ་མི་འགྱུར་བར་སྨྲ་བའོ། །འདི་ལ་གང་གིས་རྒྱས་པ་དང་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དེ་དག་བར་དུ་གཅོད་པ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ལས་བར་ཆད་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་རྒྱས་པར་སྦྱར་བའོ། །གང་ཡང་དེས་འཕགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་དུ་གསུངས་པ་དང་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་དེས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སོ།

非殊胜的天人即是除此之外的天人等，他们虽未现证圆满正觉而争论质疑，但未见诸法边际之相，亦未见以正理成立，故说'未见争论之相'。'未见相'即是未见以正理成立之因的意思。
获得身毛不竖、言语不颤之功德，故称如来获得安乐。获得心无怯弱，故说安住于获得无畏。
涅槃是无上之处，由修习圣道而获得，获得后远离一切损害与恐惧，故涅槃是牛王之处。由现证彼涅槃，故称'善知牛王之处'。
当宣说自己承许为圆满无上导师时，摧伏其他诸导师，令一切论敌恐惧，在眷属无所怯惧中宣说广大法音，故称'入众中而作真实狮子吼'。
如同自己现证涅槃之处，以大悲心为令他人获得而宣说，故称'转未曾为世间沙门婆罗门如法转之法轮'。
总之，此等词句显示二种意义：获得圆满自利与成就圆满他利。其中'善知牛王之处'显示获得圆满自利；'入众中而作真实狮子吼'与'转梵轮'显示成就圆满他利。
或者，为息灭一切烦恼病，故称'善知一切牛王之处'。摧伏恶医不知烦恼病之药而自称是真实药师，自己承许为真实医王，故称'作真实狮子吼'。为显示息灭烦恼病之方便，故称'转梵轮'。
所谓'如来所说之障碍法'，即是障碍修习圣道之法，如依止五欲功德等。'不成为障碍法'即是说虽依止五欲功德，却说不成为解脱之障碍。
'于此由何广说'即是对于说彼等法是障碍而说不成为障碍这一点，从'有天之世间'乃至'转梵轮'皆广说。'又彼所说能生圣者之道'即是如来所说。

།འཕགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་ནི། ལམ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འཕགས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཐོབ་ཅིང་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ལམ་དུ་ གསུངས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པའི་རྒྱུར་གསུངས་པའོ།།རྟེན་ཀྱང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་དེ་ལ་བསྒོམས་ཀྱང་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ལ། སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མེད་པར་ལྟ་ག་ལ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །ཟག་པ་ཟད་པའོ་ཞེས་བདག་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཟག་པ་ནི་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་ཏེ་དེ་དག་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ དུ་བྱས་པར་མཁྱེན་པའོ།།བཤད་པ་གཞན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་དོན་བལྟའོ། །དེ་ལ་མི་འཇིགས་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་མདོར་བསྡུ་ན་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས། དེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་རྙེད་པར་བལྟ་སྟེ། དེ་ལ་བདག་གི་དོན་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་།སྤོང་བའི་ཁྱད་པར་རོ། །གཞན་གྱི་དོན་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤང་བ་དང་། གཉེན་པོ་ལ་བརྟེན་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པར་ སྟོན་ཏོ།།ཟག་པ་ཟད་པའོ་ཞེས་བདག་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བས་སྤང་བའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པར་སྟོན་ཏོ། །བར་ཆད་ཀྱི་ཆོས་གསུངས་པ་ནས་བྱ་བས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤང་བ་བསྟན་ཏོ། །འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་དུ་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བས་གཉེན་པོ་ལ་བརྟེན་པ་བསྟན་ཏོ། །མི་འཇིགས་པ་ བཞི་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ།སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་ནི། དོན་སོ་སོ་ཡང་ དག་པར་རིག་པའོ།།ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པར་མཁྱེན་པ་ནི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཁྱེན་པ་ནི་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་། ཁ་ ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་།འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། བཟང་པོ་དང་། ངན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། གཟུགས་ཅན་དང་། གཟུགས་ཅན་མེད་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཚད་མེད་པ་རྣམས་མཁྱེན་པ་ནི།ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དང་། དེའི་གཉེན་པོ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་རྣམས་མཁྱེན་པ་ནི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ། །ལྷ་དང་། ཀླུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། དྲི་ཟ་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དང་། མིའམ་ཅི་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྙེད་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྐད་ཇི་སྙེད་པ་རྣམས་མཁྱེན་པ་དང་། སྐད་དང་སྒྲའི་གཙུག་ལག་ཏུ་བྱ་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་མཁྱེན་པ་ནི། ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་མཁྱེན་པའོ།

圣者将生起的道，即依靠何道圣者们获得解脱道，从轮回苦中得以出离的道，即八支圣道等。
说为道是说为获得涅槃之因。
即使依止也不会出离的意思是，即使修持此道也不会从三界中出离，怎么会没有生老病死等痛苦呢？如是'包括天人的世间'等如前所述。
'漏尽'自己完全了知，其中漏是见断和修断的烦恼集，完全断除这些，自己现前了知。
其他解释如前所述。
其中这四无畏略说时，就自利和他利而言，应视为圆满获得。其中自利也有两种。两种即智慧殊胜和断除殊胜。他利也有两种，即断除违品和依止对治。
其中'一切种正等觉诸法'说明具足遍知一切所知的智慧殊胜。
'漏尽自己完全了知'说明具足断除殊胜。
'所说障碍法'说明断除违品。
'所说将生起之道'说明依止对治。
宣说四无畏之后，宣说四无碍解，因此说道：'如来四无碍解是什么'等。
其中了知诸法空性、无相、无愿是义无碍解。或者了知苦、无常、空、无我是义无碍解。
了知诸法差别是法无碍解，即了知善与不善、有罪与无罪、有为与无为、有漏与无漏、世间与出世间、善与恶、染污与清净、有色与无色等无量诸法差别是法无碍解。
了知众生八万四千行及其对治八万四千法蕴是义无碍解。
了知天、龙、夜叉、乾闼婆、阿修罗、紧那罗等一切众生数量所摄的语言，以及了知一切语言文字论典是词无碍解。

།གསུང་གཅིག གིས་འགྲོ་བ་མཐའ་དག་ལ་གོ་བར་མཛད་ཅིང་དངོས་པོ་གཅིག་གིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྐལ་པའི་མཐར་བརྗོད་ཀྱང་ཐུག་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་ནི་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ།།དོན་དུ་ན་གང་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་། གང་གིས་བསྟན་པར་བྱ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་མཐར་ཐུག་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་ མེད་པར་མཁྱེན་པ་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་གང་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་གནས་དང་གནས་པའོ། །དེ་ལ་གནས་ནི་ཆོས་སོ། །གནས་པ་ནི་དོན་ཏོ། །གང་གིས་བསྟན་པར་བྱ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིག་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཐོགས་པ་མེད་པས་སོ། ། དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཐོགས་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་ཏེ་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་བཤད་པར་བཞེད་ནས། སངས་རྒྱས ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་མངའི། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་གཞན་ལ་མེད་པས་ཐུན་མོང་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ། ། བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གི་དོན་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་དགེ་སློང་ཟག་པ་ཟད་པ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་དུ་འཇུག་པ་ན། བར་འགའ་ནི་གླང་པོ་གཏུམ་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་འགྲོགས་ཤིང་འགྲོ་བ་དང་། བར་འགའ་ནི་རྟ་དང་གླང་པོ་ཆེ་དང་བ་ལང་གཏུམ་པོ་དང་ཁྱི གཏུམ་པོ་དང་འགྲོགས་ཤིང་འགྲོ་བ་དང་།བར་འགའ་ནི་ཚེར་མ་སྟུག་པོར་རྐང་པ་འདོར། བར་འགའ་སྦྲུལ་གདུག་པ་གནས་པར་རྐང་པ་འདོར་བ་དང་། འཇུག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་གནས་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་ཞུགས་ནས་རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བས་བསྡུ་བར་བྱེད་པ་དང་། དགོན་པའི་ གནས་སུ་སོང་བ་ལས་ལམ་བོར་ནས་ལམ་ལོག་པར་འགྲོ་བ་དང་།རྐུན་པོའམ་སེང་གེའམ་སྟག་གམ་དོམ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འགྲོ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་དག་ནི་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འཁྲུལ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་འདྲ་བ་མི་མངའ་ བའི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་དགོན་པའི་གནས་ཀྱི་ལམ་བཙལ་བ་ལས་ལམ་མ་མཐོང་བའམ། ཁང་པ་སྟོང་པར་ཞུགས་ནས་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེས་སྒྲ་འབྱིན་ཅིང་སྐད་ཆེར་འབོད་ལ། དུད་མོ་ཆེར་འབེབས་པའམ། བག་ ཆགས་ཀྱི་ཉེས་པའི་རྒྱུས་གད་མོ་རྟ་གད་འབྱིན་པ་ནི།འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཅ་ཅོ་སྟེ། རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར། ཅ་ཅོ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དྲན་པ་རྨོངས་པ་མི་མངའ་སྟེ། བྱས་ཏེ་རིང་དུ་ལོན་པ་ དང་།སྨྲས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པ་རྣམས་ཀྱང་མི་བསྙེལ་བས་ན། དྲན་པ་ཉམས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་ཞུགས་པ་ན་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་མ་ཞུགས་པ་ན་ནི། མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ ནི་རྟག་ཏུ་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པས་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་མངའ་བའི་ཕྱིར།མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་མདོ་དག་ལས་གསུངས་པ། གླང་པོ་སྤྱོད་ནའང་མཉམ་དུ་འཇོག་།བཞེངས་ནའང་གླང་པོ་མཉམ་འཇོག་ལ། །གླང་པོ་ གཟིགས་ཀྱང་མཉམ་འཇོག་སྟེ།།བཞུགས་པར་གྱུར་ཀྱང་མཉམ་དུ་འཇོག་།ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

以一种语言使一切众生都能理解，以一事物能够分别无尽劫的边际而无碍地了知，这就是无碍解的辩才。实际上，对于所要宣说的内容和能够宣说的方式这两个方面都无有穷尽且无碍地了知，这就是称为无碍解。
其中所要宣说的内容也有两种：处和住处。其中处是法，住处是义。能够宣说的方式有两种：无碍的语言和无碍的智慧。其中确定的语言无碍解是无碍的智慧，以这两者来宣说，这就是其含义。
在宣说四无碍解之后，宣说十八不共法，为了按照所宣说的那样解释，因此说'什么是十八不共法'等等。这十八种唯有如来自身具有，声闻和独觉等其他人没有，因为不是共同的，所以称为十八不共法。
这十八种的含义安立如下：阿罗汉比丘漏尽者入村落乞食时，有时与凶恶的大象同行，有时与马、象、牛、凶恶的狗同行，有时在密集的荆棘上行走，有时在毒蛇所在处行走，进入不该进入的地方如妇女等处所后用不当言语交谈，到达寂静处后迷失道路而走上邪道，与盗贼或狮子或虎或熊等同行，诸如此类都称为圣阿罗汉的错乱。如来完全没有这样的情况，因此称为如来无错乱。
另外，圣阿罗汉寻找寂静处的道路时找不到路，或进入空屋后发出'这是什么'的声音大声呼喊，或大声咳嗽，或因习气过失而发出马笑，这些是圣阿罗汉的喧哗。如来完全没有这样的情况，因此称为无喧哗。
如来无有忘失正念，即使是已做很久或已说很久的事情也不会忘记，因此称为无失念。又圣阿罗汉入定时则心等持，不入定时则不等持，如来则恒时心等持，完全没有这样的情况，因此称为无不等持心。
因此在经中说道：'大象行走时也等持，站立时大象也等持，观看大象时也等持，安住时也等持。'

།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་གཅིག་པུ་ཕུང་པོ་ལ་ཡིད་འབྱུང་བ་ནི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་བ་དང་། ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཞི་བའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་ཕུང་པོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ལ་ཐ་དད་པའི་འདུ་ཤེས་མི་མངའ་བས་ན།སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་སེམས་ཅན་སྐལ་བ་ཡོད་དམ། མེད་ པར་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པར་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་སྐལ་བ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་བརྟགས་ནས་སྐལ་པ་མེད་པ་རྣམས་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་གི་མ་བརྟགས་པར་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་མངའ་བས་ན། སོ་ སོར་མ་བརྟགས་པའི་བཏང་སྙོམས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བར་བྱ་བ་ལས་བརྩམས་ནས། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་མ་ཐོབ་པར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས། མོས་པ་ཉམས་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཉམས་པ་དང་། དྲན་པ་ཉམས་ པ་དང་།ཤེས་རབ་ཉམས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཉམས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཉམས་པ་སྟེ་དེར་དྲུག་ཅར་མེད་ལ། ཉམས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཉམས་པ་མི་མངའ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་མོས་པ་ཉམས་པ་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ ཤེས་སྟོན་པའི་བར་དུ་མ་ཉམས་པས་ན།མོས་པ་བྲི་བ་མེད་པ་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སྟོན་པ་བྲི་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་དུས་གསུམ་གྱི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལ་འབད་པ་ཙམ་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་མེད་དེ་གང་གི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆགས་པ་མེད་པ་ཞེས་ བྱའོ།།ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་མེད་དེ་དེ་དག་གི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་འབད་པ་མེད་པར་དུས་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མ་ཆགས་པ་དང་། ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་མ་ཐོགས་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་འདས་པའི་དུས་ལ་མ་ ཆགས་མ་ཐོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་ལ་མ་ཆགས་མ་ཐོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་འཇུག་པ་ལ་ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་གཏོང་བ་མེད་པས་བར་འགའ་ནི་དགེ་བའི་ ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་འཇུག་།བར་འགའ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་འཇུག་།དེ་བཞིན་དུ་ངག་གི་ལས་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་ལ་ཡང་གོང་མ་ལྟར་འཇུག་སྟེ། ལས་འདྲེན་མ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཅར་ལ་ཡང་། ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ འབྲང་བས།དགེ་བའི་ལས་འབའ་ཞིག་འབྱུང་བར་ཟད་ཀྱི་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་ལས་ལ་མི་འབྱུང་བས་ན་ལུས་ཀྱི་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡེ་ཤེས་འགྲོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡེ་ཤེས་འགྲོ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསྐྱོད་ པས་ན།སྔོན་དུ་ཡེ་ཤེས་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བས་ན། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ།

复次，圣阿罗汉对蕴生起厌离想，对无余涅槃生起寂静想。如来则于蕴与涅槃二者无有差别想，故称为无种种想，因安住于最胜舍的体性故。
复次，圣阿罗汉不观察众生是否具有根机而舍置众生利益。如来则观察是否具有根机后，对无根机者舍置，绝不会不观察而舍置，故称为无不观察舍。
复次，圣阿罗汉于所断障碍中，因未获得所知障清净的智慧而有退失，即有信解退失、精进退失、正念退失、智慧退失、解脱退失、解脱智见退失等六种退失。如来则于此六种退失皆无退失，于所知障所断中，从信解乃至解脱智见皆无退失，故称为从信解无减乃至解脱智见无减。
复次，圣阿罗汉对三世所知事物，仅凭努力无法通达一切，故其智慧称为无著。不能通达一切，故其智慧称为有碍。如来则无需努力即能通达三世诸法而无著，通达一切而无碍，故称为于过去世无著无碍智见乃至于现在世无著无碍智见。
复次，圣阿罗汉身语意业运行时无智慧引导，有时行善业，有时行无记业。如是身业、语业、意业皆如是行，故其业杂乱。如来则于三业皆以智慧为先导、随智慧而行，唯生善业而无无记业，故称为一切身业智为前导乃至一切意业智为前导、随智而行。其中，由智慧推动故称为智为前导，智慧同时生起故称为随智而行。

།མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གི་དོན་དུ་ན་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམ་པར་དག་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་དབང་པོའི་རྟེན་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་མ་ཐོབ་པར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་མངའ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་།ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལས་ལ་འཇུག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འཁྲུལ་པ་མེད་ཅེས་ བྱ་བས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་ཏོ།།ཅ་ཅོ་མེད་ཅེས་བྱ་བས་ངག་གི་ལས་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་ཏོ། །དྲན་པ་ཉམས་པ་མེད་པ་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་མེད་པ་དང་། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་བཏང་སྙོམས་མེད་པ་བཞིས་ཡིད་ཀྱི་ལས་ རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་ཏོ།།མོས་པ་འབྲི་བ་མེད་པ་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སྟོན་པའི་བར་དུ་བྲི་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དྲུག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དབང་པོ་རྟེན་དང་འབྲས་བུར་བཅས་པ་ལ་མ་ཐོབ་པར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་དབང་པོའི་རྟེན་ནི་མོས་པའོ། །འབྲས་བུ་ ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་བསྟན་པའོ། །དབང་པོ་ཉིད་ནི་བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཤེས་རབ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འདས་པའི་དུས་ལ་མ་ཆགས་མ་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་ལ་མ་ཆགས་མ་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གསུམ་ གྱིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།ལུས་ཀྱི་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡེ་ཤེས་འགྲོ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ།།མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པའི་འོག་ཏུ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སྨོས་པས་དེ་བཤད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ། །མཚན་དེ་དག་དང་ལྡན་ན་འདི་ནི་ སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བས་ན།སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཏེ། དེ་ཡང་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡོད་ལ། དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་ནི་དེའི་འཁོར་དུ་གཏོགས་པའོ། །ཞབས་ཤིན་ཏུ་བརྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞབས་གཉིས་ཀྱི་མཐིལ་ཤས་གང་ལ་སའི་སྟེང་དུ་མཉམ་དུ་འདོར་ཞིང་། འཁོར་བ་དང་འབུར་བ་ ལ་སོགས་པ་མེད་པའོ།།ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་གཉིས་ཀྱི་འོག་ན། འཁོར་ལོའི་མཚན་གྱི་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཞབས་གཉིས་ཀྱི་མཐིལ་ན་འཁོར་ལོ་རྩིབས་སྟོང་ཡོད་པ། ལྟེ་བ་དང་བཅས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟིང་པ་ཆེ་ཞིང་ཞབས་མཐོ་བ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་རྟིང་པ་ཡངས་ཤིང་སྦོམ་ལ་ཞབས་ཀྱི་གོང་མཐོ་བའོ།།ཞབས་དང་ཕྱག་དྲ་བ་ཅན་ནི། ཞབས་གཉིས་དང་ཕྱག་གཉིས་ཀྱི་སོར་མོའི་བར་སྲབ་མོ་དྲ་བ་དང་འདྲ་བས་འབྲེལ་པའོ། །ཕྱག་དང་ཞབས་འཇམ་ཞིང་མཉེན་པ་ནི་ཕྱག་དང་ཞབས་ཀྱི་པགས་པ་འཇམ་ལ་ཐག་ཐུག་ཅན་དུ་མཁྲང་བ་ཡིན་ནོ། །སྐུ་ བདུན་མཐོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱག་གི་ཐལ་གོང་གཉིས་མཐོ་བ་དང་།ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་དང་གོང་མཐོ་བ་དང་། དཔུང་མགོ་གཉིས་མཐོ་བ་དང་། མགུར་གྱི་ཐོན་ཀོར་ཤས་གང་བ་སྟེ་བདུན་ནོ། །རྗེ་ངར་རི་དྭགས་ཨེ་ནྱ་ཡ་ལྟ་བུ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུ་བརླ་ནས་བརྩམས་ཏེ་མན་ཆད་ཁད་ཀྱིས་ཕྲ་བར་གནས་པའོ། ། མཚན་གསང་བ་ནང་དུ་ནུབ་པ་ནི་མཚན་གསང་བ་པགས་པའི་ནང་དུ་ནུབ་སྟེ་མི་སྣང་བར་གྱུར་པའོ།

为了那十八不共法的意义，身语意业清净圆满不共，如来诸根及果位未得不退失圆满，安住不共智慧圆满，趣入不共事业圆满。
其中'无错乱'表示身业清净。'无喧哗'表示语业清净。'念不失'、'无不定心'、'无种种想'、'无不择舍'四者表示意业清净。
从'无退减胜解'到'无退减解脱智见'六种无退减，表示如来诸根及果位未得不退失。其中诸根之所依是胜解，果位是解脱和解脱智见，诸根自身是精进、正念、智慧三种。
'于过去世无著无碍'等三句，表示安住不共智慧圆满。'一切身业智慧为先'乃至'一切意业智慧为先，随智而行'三句，表示不共事业圆满。
在宣说十八不共法之后，提到大丈夫三十二相，为解释此故问道：'云何如来三十二相？'
具足这些相好则可了知此是大丈夫，故称大丈夫相。共有三十二种，八十随形好是其眷属。
'足下安稳'是指双足足底平稳着地，无凹凸等。
'足下有轮相'是指双足底下有千辐轮相，具足轮毂等一切圆满。
'足跟广大足背隆起'是指足跟宽大厚实而足背高耸。
'手足网缦'是指双手双足指间有如薄网相连。
'手足柔软'是指手足皮肤柔软细腻。
'七处高满'是指双掌高起、双足底与背高起、双肩高起、项间高起一寸，共七处。
'如鹿王腨'是指自大腿以下渐次纤细。
'阴藏密隐'是指密处隐藏于皮内不显。

།སྐུ་རོ་སྟོད་སེང་གེའི་ལྟ་བུ་ནི་རོ་སྟོད་འཕེལ་ཀ་ཆེ་ལ་རྐེད་པ་ཕྲ་བའོ། །སྒྲོག་རུས་ཀྱི་བར་རྒྱས་པ་ནི། སྒྲོག་རུས་ཀྱི་བར་ཤས་གང་བའོ། །དཔུང་པ་བརྐྱང་བ་རབ་ཏུ་རིང་བ་ནི་ཕྱག་བརྐྱང་ན་པུས་མོ འདས་པའོ།།སྐུ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་སྐུ་ལ་དྲི་མ་མི་འཆགས་པའོ། །མིད་པ་དུང་ལྟ་བུ་ནི་མགུལ་ཁྲེམ་གཉེར་ཅན་དུ་གནས་པའོ། །འགྲམ་པ་སེང་གེ་ལྟ་བུ་ནི་འགྲམ་པའི་ལྷ་ང་ཆེ་བའོ། །སོ་བཞི་བཅུ་མཉམ་པ་ནི་ཡ་སོ་དང་མ་སོ་ཉི་ཤུ་ཉི་ཤུར་གྲངས་མཉམ་པའོ། །སོ་བར་མ་བྱེ་ཞིང་མཉམ་པ་ནི་ཚེམས་ཐགས་ འབྲེལ་ཞིང་ཚེམས་ཆེ་ཆུང་མེད་པའོ།།ལྕེ་ཆེ་བ་ནི་ལྗགས་བརྐྱང་ན་ཞལ་ཁྱབ་པར་འགྱུར་བའོ། །རོ་བྲོ་བའི་མཆོག་ནི་ལྗགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ནས་རུལ་པ་བབ་ཀྱང་ལྷའི་ཞལ་ཟས་རོ་མཆོག་ཏུ་མྱང་བར་འགྱུར་བའོ། །ཚངས་པའི་དབྱངས་ཀ་ལ་པིང་ཀའི་སྒྲ་སྐད་ནི་གསུང་འཇམ་ཞིང་མཉེན་པས་གདུལ་བྱ་རྣམས་ ཀྱི་སེམས་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའོ།།སྤྱན་ཀུན་སྔོ་བ་ནི་སྤྱན་གྱི་སྤྲིན་དཀར་པོའི་གོང་ན་ཁ་དོག་མཐོན་མཐིང་དུ་གནས་པའོ། །སྤྱན་བའི་རྫི་མ་འདྲ་བ་ནི་སྤྱན་གྱི་རྫི་མ་བའི་རྫི་མ་ལྟ་བུར་སྤུ་མཉམ་ཞིང་སྲབ་ལ་གནས་པའོ། །དབུའི་གཙུག་ཏོར་ནི་དབུའི་དབུས་ན་ཤའི་ཐོར་ཚུགས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནས་ཀྱང་བལྟར་ མི་སྣང་བ་མངའོ།།ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ལྟར་ཟླུམ་ཞིང་མཛེས་པ་ནི་སྐུ་ཆུ་ཞེང་གབ་ལ་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱང་སྐུའི་རྐྱེན་དུ་བབ་ལ། ཆེ་ཆུང་མེད་པ་མངའ་བའོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ནས་གང་དག་མཚན་ཐོབ་པར་མོས་པས་དེའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པ་ལ་ནན་ཏན་བྱེད་པར་འདོད་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ ཀྱི་དོན་དུ་མཚན་གྱི་རྒྱུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ།ཞབས་གཉིས་རབ་ཏུ་བརྟན་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་འདི་ནི་སྔོན་ཡི་དམ་ལ་རབ་ཏུ་བསྟན་པས་གྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་མཚན་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་ཏེ། འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་མེད་མི་སྲིད་པས་དེའི་རྒྱུ་ སྟོན་པར་མཛད་དོ།།སྔོན་ཡི་དམ་ལ་རབ་ཏུ་བརྟན་པས་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བར་ཁས་བླངས་པའི་ཡི་དམ་མ་བྲལ་ཞིང་ནན་ཏན་དུ་གུས་པར་བྱ་བ་ལས་ཞབས་བརྟན་པ་གྲུབ་པ་བཞིན་ནོ། །སྔོན་སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་རྣམས་སྦམ་བཀོང་བས་གྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ ཅན་མཐུ་ཆུང་ཤིང་ཉམ་ཆུང་བ་རྣམས་ལ་སྐྲག་པ་དང་།འཇིགས་པ་མ་བྱས་པས་གྲུབ་པའོ། །ཆོས་ཀྱིས་བསྲུང་བ་དང་བསྐྱབ་པ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔོན་སྲོག་མ་བཅད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་མི་བྱེད་པར་སྲུང་བ་ལས་གྲུབ་པའོ། །ཡང་ན་ཆོས་ཀྱིས་བསྲུང་བ་དང་། བསྐྱབ་པ་དང་སྦ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམས་ ལ་འཇིགས་པ་དང་།མི་བདེ་བའི་གྲོགས་མཉེན་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལ་མཉན་པའི་དུས་ན་གྲོགས་བྱེད་པ་ནི་བསྲུང་བའོ། །བསམ་པའི་དུས་ན་གྲོགས་བྱེད་པ་ནི་བསྐྱབ་པའོ། །བསྒོམ་པའི་དུས་ན་གྲོགས་བྱས་པ་ནི་སྦ་བར་བྱས་པའོ། །སྔོན་ འཁོར་མ་ཕྱེད་པས་གྲུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཞན་གྱི་གཡོག་འཁོར་ཁ་མ་དྲངས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །སྔོན་བགོ་བ་སྣ་ཚོགས་བྱིན་པས་གྲུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དང་མལ་སྟན་ལ་སོགས་པ་བྱིན་པས་གྲུབ་པའོ། །སྔོན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀུན་བཟུང་བས་གྲུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་མཉན་པ་དེ་ནས་ བསམས།དེ་ནས་བསྒོམས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ།

上身如狮子是指上身宽阔而腰部纤细。
肋骨间宽广是指肋骨间充实饱满。
手臂伸展极长是指手臂伸展时超过膝盖。
身体清净是指身体不沾污垢。
颈如海螺是指颈部有三道纹。
颊如狮子是指颊部丰满。
四十齿齐整是指上下牙齿各二十颗数量相等。
齿列无间隙且整齐是指牙齿相连且大小均匀。
舌广大是指舌头伸展时能覆盖整个面部。
味觉最胜是指即使腐烂的谷物落在舌上也能品尝出如天界食物般美味。
梵音如迦陵频伽鸟声是指言语柔和悦耳能摄受所化众生之心。
眼睛全蓝是指眼白之上呈深蓝色。
眼睫如牛王睫毛是指眼睫毛如牛王睫毛般整齐细密。
顶髻是指头顶中央有肉髻，即使从梵天界也看不见。
如尼拘陀树圆满庄严是指身体宽度相称，四肢均衡，大小适中。
讲述了三十二大丈夫相的特征后，为了利益那些希望通过信解获得这些相好而精进修习其因的众生，为显示相好之因而说：
两足安稳，此如来大丈夫相是由往昔坚持誓愿而成就等等。
又，诸相是异熟果的自性，果不可能无因，故说其因。
'往昔坚持誓愿而成就'是指过去行菩萨行时，对所发善愿等誓言不违背并精进恭敬修持，由此成就足安稳相。
'往昔不恐吓众生而成就'是指对弱小无助的众生不施以惊吓恐怖而成就。
'以法护持救护'是指往昔持守不杀生等不造作不善业而成就。
或者'以法护持、救护、庇护'是指对修法之人在其遭遇恐惧、不安时，在闻思修等时刻给予帮助而成就。
其中，在闻法时助益是护持，在思维时助益是救护，在修习时助益是庇护。
'往昔不离间眷属而成就'是指不挑拨他人的仆从眷属而成就。
'往昔布施种种而成就'是指布施法和卧具等而成就。
'往昔受持一切佛法而成就'是指先前听闻正法，然后思维，之后修习而成就。

།སྔོན་གསང་ཐུབ་པར་བསྲུངས་པ་དང་། འཁྲིག་པའི་ཆོས་སྤངས་པས་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྣོད་མ་ཡིན་པ་ལ་བསྟན་དུ་མི་རུང་བ་རྣམས་སྣོད་མ་ཡིན་པ་ལ་མ་བསྟན་ཏེ་བསྲུང་བ་དང་། གཞན་གྱིས་གསང་བ་རྣམས་གཞན་དག་ལ་མ་བསྒྲགས་པར་བསྲུང་བ་དང་། མི་ཚངས་པ་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ རྣམས་སྤངས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ།།སྔོན་དགེ་བའི་ཆོས་སྤྱད་པ་ལས་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་སྤྱད་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །ཕ་རོལ་པོ་རྣམས་མི་འཇིགས་པར་དབུགས་ཕྱུང་བ་ཕྱིན་པས་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བས་ནི། རྒྱལ་པོ་དང་། རྐུན་བུ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པས་ཉེན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇིགས་པ་དེ་ ལས་བསྐྱབས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ།།སྔོན་གཞན་གྱི་བྱ་བ་སྤྲོ་བར་བྱེད་པས་གྲུབ་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ཅིང་གྲོགས་བྱས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །སྔོན་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་སྦྱོར་བ་ཀུན་ཏུ་རྫོགས་པས་གྲུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་གང་བརྩམས་པ་རྣམས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །སྔོན་སེམས་ཅན་དབུགས་དབྱུང་བ་ བྱ་བ་ལས་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ངན་སོང་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་བསྐྱབས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ།།སྔོན་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་བསྲུངས་པ་ལས་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་གསུམ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་མི་འཇུག་པ་བསྲུངས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །སྔོན་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཚད་མེད་པ་ལ་བདག་བརྟེན་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་བསོད་ནམས་དཔག་ཏུ་མེད་པར་བསགས་པ་ལས་བྱུང་བའོ།།སྔོན་བསམ་པས་མ་བཅོས་པར་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ལ་གཡོ་མེད་པར་བྱས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །ཆོས་ཡང་དག་པར་སྤྱོད་པ་ན་སེམས་ལས་སུ་རུང་བར་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་ སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དཔྱོད་པ་ན་གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་བསལ་ཏེ།སེམས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །སྔོན་འདུ་འཛི་སྤངས་པ་ལས་གྲུབ་པ་ནི་སྔོན་འགྲོ་བ་མང་པོ་ནང་ན་གནས་པ་སྤངས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ། །སྔོན་བསྒྲགས་པར་རིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གྲགས་པ་བརྗོད་པ་ལས་གྲུབ་པ་ནི་ཡོན་ཏན་བསྒྲགས་པར་འོས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ ཏན་གྲགས་པར་བྱས་པ་ལས་གྲུབ་པའོ།།མཐུ་བོ་ཆེ་ཀུན་ཏུ་མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མཐུ་བོ་ཆེ་ནི་སྟོབས་ཀྱི་ཚད་དེ་དེའི་སྟོབས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན་ཐ་མལ་པའི་བན་གླང་བཅུའི་སྟོབས་སྤོས་ཀྱི་གླང་པོ་གཅིག་ལ་ཡོད་དོ། །སྤོས་ཀྱི་གླང་པོ་བཅུའི་སྟོབས་མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ན་གཅིག་ལ་ཡོད་དོ། །དེ་བཅུའི་སྟོབས་སྲ་ཀན་ཏ་གཅིག་ལ་ཡོད་དོ། །སྲ་ ཀན་ཏ་བཅུའི་སྟོབས་པ་རང་ག་གཅིག་ལ་ཡོད་དོ།།པ་རང་ག་བཅུའི་སྟོབས་ཙ་ནུ་ར་ག་གཅིག་ལ་ཡོད་དོ། །ཙ་ནུ་ར་ག་བཅུའི་སྟོབས་མཐུ་བོ་ཆེ་གཅིག་ལ་ཡོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུའི་ཚིགས་རེ་རེ་ལ་ཡང་མཐུ་བོ་ཆེའི་སྟོབས་ཡོད་པས་ན། མཐུ་བོ་ཆེ་ཀུན་ཏུ་མཛེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་ལྷ་སྦྱིན་གྱིས་བསད་པའི་གླང་པོ་ཆེ་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ཀྱི་མཐེ་བོས་ར་བ་བདུན་བསྒྲལ་ཏེ་བཏང་བའི་ཕྱིར་མཐུ་བོ་ཆེ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་བྱའོ།།མཚན་གྱི་འོག་ཏུ་དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་བསྟན་པས་དེ་བཤད་པར་བཞེད་ནས་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སེན་མོ་ཡིད་ཙམ་དམར་བ་ནི་ཟངས་ཀྱི་མདོག་ལྟ་བུའོ། །སེན་མོ་སྣུམ་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་འཚེར་ བའོ།།སེན་མོ་མཐོ་བ་ནི་སེན་མོའི་དབུས་ཐོག་ཐག་མཐོན་པོར་གནས་པའོ། །སེན་མོ་ཟླུམ་པ་ནི་ལེབ་ལེབ་པོ་མ་ཡིན་པའོ། །སེན་མོ་རྒྱས་པ་ནི་བར་སང་སིང་མེད་པའོ། །སེན་མོ་བགས་ཀྱིས་ཕྲ་བ་ནི་རྩན་གྱིས་མགོ་ཕྲ་བའོ།

由于过去守护秘密和断除淫欲法而成就，是指不应向非法器者宣说的法不向非法器者宣说而守护，他人的秘密不向他人宣说而守护，以及断除非梵行法而成就。
由于过去修习善法而成就，是指由修习戒定慧而成就。
由于给予他人无畏安慰而成就，是指从国王、盗贼等恐怖中救护受惊众生而成就。
由于过去欢喜他人事业而成就，是指对行事者生起欢喜并助其成事而成就。
由于过去圆满修习善根而成就，是指将所开始的善事修至圆满而成就。
由于过去给予众生安慰而成就，是指救护转生恶趣的众生而成就。
由于过去守护身语意业而成就，是指守护身语意三业不造作罪恶不善法而成就。
由于过去依止无量福德蕴而成就，是指由积累布施、持戒等无量福德而成就。
由于过去意念无伪而成就，是指心无虚伪而成就。
由于正法修习时心调柔而成就，是指在观察诸法自相共相时，断除昏沉、睡眠、寻伺而成就。
由于过去断除喧闹而成就，是指过去断除处于众多人群中而成就。
由于宣说应赞叹者的功德而成就，是指宣说应赞叹者的功德而成就。
关于'大力庄严'，大力是力量的程度。其力量程度为何？普通公牛十头之力，等于一头香象之力；十头香象之力，等于一头大龙象之力；十头大龙象之力，等于一头娑建陀之力；十头娑建陀之力，等于一头波兰迦之力；十头波兰迦之力，等于一头遮奴罗迦之力；十头遮奴罗迦之力，等于一大力士之力。
世尊身体每一关节都具有大力士之力，故称'大力庄严'。因此，提婆达多放出的大象被世尊用脚拇指抛过七重墙，故称如大力士。
在相好之后宣说八十随好，为解说此而说'何为八十种妙好'等。
指甲略带红色，如铜色。指甲光泽，即外表光亮。指甲高耸，即指甲中央高起。指甲圆满，即非扁平。指甲丰满，即无间隙。指甲渐细，即渐次变细。

།ལོང་བུ་ནུབ་པ་ནི་ལོང་བུའི་ཤ་ནང་དུ་ནུབ་པའོ། །ཞབས་མཉམ་པ་ནི་ཞབས་གཉིས་ཆེ་ཆུང་དུ་མ་གྱུར་བའོ། །སེང་གེའི་ སྟབས་ནི་འཇིགས་པ་དང་བག་ཚ་བ་མེད་པར་གཤེགས་པའོ།།ཁྱུ་མཆོག་གི་སྟབས་ནི་ས་ཆེན་པོ་གནོན་པ་ལྟ་བུར་གཤེགས་པའོ། །གླང་པོའི་སྟབས་ནི་བརྗིད་པར་གཤེགས་པའོ། །ངང་པའི་སྟབས་ནི་གོམ་པ་གཡས་གཡོན་འདོར་བའི་བར་རྟག་ཏུ་མཉམ་པའོ། །གཡས་ཀྱིས་གཤེགས་པ་ནི་ཞབས་གཡས་སྔར་འདོར་བའོ། །བཟང་པོར་ གཤེགས་པ་ནི་སྟབས་མཛེས་པའོ།།མི་འཁྱོར་བར་གཤེགས་པ་ནི་སྐུ་འཁྱོར་བ་མེད་པར་ཞབས་འདོར་བའོ། །སྐུ་ཟླུམ་པ་ནི་མཛེས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །སྐུ་འཚེར་བ་ནི་སྐུའི་པགས་པ་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བའོ། །སྐུ་རིམས་སུ་ཕེབས་པ་ནི་གང་དུ་ཆེ་བའི་གནས་སུ་ཆེ་ལ་ཆུང་བའི་གནས་སུ་ཆུང་བའོ། །ཆུ་ཞེང་གབ་པ་ནི་ཆུ་ཞེང་དུ་ལྡན་ པའོ།།དཔེ་བྱད་ཀུན་མཛེས་པ་ནི་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་དུ་བྱ་བ་རྣམས་དུམ་བུ་དང་མ་ཚང་བ་མེད་པ་མངའ་བའོ། །མཉམ་པར་གཤེགས་པ་ནི་མདུན་དུ་སྒུར་བ་དང་རྒྱབ་ཏུ་དགྱེ་བ་མེད་པའོ། །སྐུ་གཙང་བ་ནི་མི་གཙང་བ་ལ་སོགས་པ་མི་འབྱུང་བའོ། །སྐུ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་དྲི་མ་མི་མངའ་བའོ། །སྐུ་མ་ཞུམ་པ་ནི་ཞུམ་པོར་མི་གནས་པའོ། །བདུན་ མཐོ་བ་ནི་གཞན་ལས་འཕགས་པའམ་ནུ་འཇིང་ལ་སོགས་པ་མཐོ་བའོ།།ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ནི་ཕྱག་དང་ཞབས་སོ་སོར་མ་འདྲེས་ཤིང་འབྲེལ་བ་མེད་པར་མཛེས་པར་གནས་པའོ། །རབ་རིབ་མེད་ཅིང་དག་པར་སྣང་བ་ནི། སྤྱན་གྱི་ལིང་ཐོག་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་གསལ་བར་གཟིགས་པའོ། །ལྟོ་ཟླུམ་པ་ ནི་ཕྱལ་ཕྱང་ངེ་བ་མ་ཡིན་པའོ།།ལྟོ་འཇམ་པ་ནི་པགས་པ་འཇམ་པའོ། །ལྟོ་མ་ཞོམ་པ་ནི་གོང་དུ་སྦོམ་ལ་བར་ན་ཕྲ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །ལྟོ་མ་བྲི་བ་ནི་ཁོང་དུ་མ་སོང་བའོ། །ལྟེ་བ་ཟབ་པ་ནི་སྐུའི་ནང་དུ་ནུབ་པའོ། །ཀུན་ཏུ་མཛེས་པ་ནི་འོད་འདོམ་གོང་གིས་ཀུན་ནས་བསྐོར་ཏེ་མཛེས་པར་བྱས་པའོ། །སྤྱོད་པ་གཙང་ བ་ནི་ཕྱག་གཡས་པ་མི་གཙང་བའི་གནས་སུ་ནམ་དུ་ཡང་མི་རེག་པའོ།།ཕྱག་གི་རི་མོ་ཟབ་པ་ནི་རི་མོ་ནང་དུ་སོང་བའོ། །ཕྱག་གི་རི་མོ་རིང་བ་ནི་རྒྱུན་མ་ཆད་པའོ། །ཞལ་རབ་ཏུ་མི་རིང་བ་ནི་ཞལ་ཆུ་རིངས་སུ་མི་འདུག་པའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་དང་། ཞལ་གྱི་ཡ་མཆུ་མ་མཆུ་ཆེ་ཆུང་དུ་མ་ གྱུར་པའམ།སྐུ་ལ་གཟུགས་བརྙན་དུ་སྣང་བའོ། །བན་གླང་དང་སྤྲིན་ལྟར་སྒྲོགས་པའི་དབྱངས་ནི་དབྱངས་རིང་དུ་འདུག་པའོ། །མཆེ་བ་མཉམ་པ་ནི་མཆེ་བ་བཞི་ཆེ་ཆུང་མེད་པའོ། །མཆེ་བ་བགས་ཀྱིས་ཕྲ་བ་ནི་རྩེ་ཕྲ་བའོ། །སྣ་གཙང་བ་ནི་སྣབས་མི་འཛག་པའོ། །སྤྱན་ཡངས་པ་ནི་ཞེང་དུ་ཡང་ཆེ་བའོ། ། སྤྱན་རིང་བ་ནི་དཀྱུས་སུ་ཡང་རིང་བའོ། །ུཏྤ་ལའི་འདབ་མ་རངས་པ་ལྟ་བུ་ནི་བགས་ཀྱིས་སྔོ་ལ་ཐོག་ཐག་ཏུ་རིང་པོར་གནས་པའོ། །རིང་ལ་སྟུག་པ་ནི་སྲབ་མོ་མ་ཡིན་པའོ། །སྨིན་མ་རིང་བ་ནི་སྨིན་མའི་བར་མ་ཆད་པར་དཀྱུས་རིང་བའོ། །སྨིན་མའི་སྤུ་མཉམ་པ་ནི་སྤུ་རིང་ཐུང་མེད་པའོ། །རྣ་བ་གང་ཞིང་རིང་བ་ནི་སྙན་རྐང་རྐོང་མ ཡིན་པ་སྙན་ཆེ་བའོ།།རྣ་བ་མཉམ་པ་ནི་སྙན་གཡས་གཡོན་གཉིས་ལ་ཆེ་ཆུང་མེད་པའོ། །རྣ་བའི་དབང་པོ་མ་ཉམས་པ་ནི་རྐྱེན་གང་གིས་ཀྱང་འོན་པར་བྱ་བར་མི་ནུས་པའོ། །ཕྲ་ལ་རྒྱས་པ་ནི་རྐང་རྐོང་མེད་ཅིང་ཤས་རྒྱས་པའོ། །ཡན་ལག་གི་དམ་པ་ཀུན་ཏུ་རྒྱས་པ་ནི་སྐུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཛེས་པའོ། །སྐྲ་མ་ འཛིངས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་འདྲེས་ནས་ལོང་ལོང་པོར་མ་གྱུར་པའོ།

隐没的踝骨是指踝骨肉向内陷。双足平等是指两足大小相等。
狮子步态是指无畏无惧地行走。牛王步态是指如踏大地般行走。象王步态是指庄严地行走。鹅王步态是指左右步伐间距始终相等。
右足先行是指右足先迈出。善妙行走是指步态优美。不摇晃行走是指身体不摇晃地迈步。
身体圆满是指具足庄严。身体光泽是指皮肤如镜面般显现光泽。身体匀称是指该大之处大，该小之处小。
宽广庄严是指具足宽广庄严。诸相庄严是指具足无缺无残的一切相好。平等行走是指不前倾后仰。
身体清净是指不生不净等。身体极净是指无有垢染。身体不萎是指不处萎靡。
七处高耸是指超胜他人或乳颈等处高耸。肢体分明是指手足分明不混杂而庄严安住。
目光清澈明净是指眼睛无翳障等而明见。腹部圆满是指不松垮。
腹部柔软是指皮肤柔软。腹部不凹陷是指上粗中细。腹部不凹是指不向内陷。脐深是指向身内陷。
周遍庄严是指光明一寻围绕庄严。行为清净是指右手永不触不净处。
手纹深刻是指纹理内陷。手纹绵长是指连续不断。面容适中是指面容不过长。
身现光影是指上下唇大小相等或身体现出光影。
声如雷云是指音声绵长。牙齿齐等是指四牙大小相等。牙齿渐细是指尖端细薄。鼻清净是指不流鼻涕。
眼目广大是指宽度大。眼目修长是指长度长。如青莲花瓣是指微青而平展修长。
长而浓密是指不薄弱。眉毛修长是指眉毛连续不断而长。眉毛齐整是指毛发长短一致。
耳朵丰满修长是指耳垂不下垂而耳朵大。耳朵相等是指左右耳大小相等。耳根未坏是指任何因缘不能致聋。
细致丰满是指无垂肉而丰满。支分圆满是指全身庄严。头发不乱是指不相互纠结成团。

།དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བ་གོང་དུ་བཤད་པ་མ་ལུས་པར་བསྟན་ཟིན་ཏོ་ཞེས་དགོངས་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ངས་བསྟན་ཟིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་སོ། །ཇི་ལྟར་བསྟན་པའི་ཆོས་ལ་ཡང་ཚིག་ཙམ་དུ་གཟུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། ནན་ཏན་གྱིས་ བསྒྲུབ་དགོས་སོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ།དགེ་སློང་དག་དགོན་པའི་གནས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ངའི་བསྟན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པའོ། །དགེ་སློང་དག་བག་ཡོད་པར་བྱོས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འཇུག་པར་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཞུགས་པར་གྱུར་ན་འཆི་ཀར་ཡང་སེམས་ལ་གདུང་བ་དང་། ཕྱིས་ ཀྱང་གནོད་པར་གྱུར་ཏ་རེ་ཞེས་དགོངས་ནས་བཀའ་སྩལ་པ།འགྱོད་པར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ནི་ངའི་བསྟན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གསུམ་སྟེ། ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་། རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ལོ། །དེ་ལ་ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ནི་འདི་ལྟར་སྒོམས་ ཤིག་པའོ།།རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ནི། ཁྱོད་ཀྱི་བསམ་པ་ད་ལྟར་འདི་དང་འདིའི་སེམས་ཞེས་བཤད་པའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་འཕུར་བ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་ཏོ། །འདིར་ནི་བསྟན་པ་ཆོ་འཕྲུལ་བཤད་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ངའི་བསྟན་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཆོ་འཕྲུལ་དེ་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་གཉིས་ལས་དམ་པར་གྱུར་ པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོ་སྡེ་བཤད་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་བཤད་པ་ན། དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ལེན་པ་མེད་ཅིང་ཟག་པ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མདོ་སྡེ་ཐོས་པའི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་མཚམས་སྦྱར་བ་སྤང་བ་དང་། མཐོང་བ་དང་། བསྒོམས་པས་སྤང་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ བྲལ་བ་ནི་འབྲས་བུའོ།།དེ་ལ་ཚེ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བ་སྤངས་པས་ན་ལེན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཐོང་བ་དང་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བས་ན་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་བའི་ཊཱི་ཀ་རྫོགས་སོ།

考虑到已经完整地阐述了上文所说的确定无疑之义，因此从'对比丘们'到'我已宣说'之间作了开示。
对于所宣说的法，不应仅仅执着于言词，而应当精进地修行，为此开示道：从'比丘们，寂静处'到'这是我的教法'之间作了开示。
'比丘们，应当谨慎'的意思是不要趣入不善法。
考虑到如果趣入不善法，临终时心中会有痛苦，之后也会有损害，因此开示道：'不要后悔'。
关于'这是我的教法'，如来有三种神变：说一切神变、随说神变和神通神变。
其中说一切神变是'如是修习'。
随说神变是说'你现在的心意是这样那样'。
神通神变是显示飞行虚空等。
此处为了解释教法神变，所以说'这是我的教法'，因为这神变在两种神变中是殊胜的。
为了显示解说经典的果报，在讲说此法门时，开示道：'五百比丘无所取著，从诸漏中心得解脱'。
听闻经典的果报是断除一期结生的系缚、见断、修断烦恼。
其中，断除一世又一世的系缚，故称'无所取著'。
远离见断和修断烦恼，故称'心得解脱'。
《确定义释》圆满。

།

。
